Lucas 1
Tutu ii - Kaꞌan ia Dios nuu ndiꞌi ñayiu (XTN) vs AAI
1 Kuaꞌa ñayiu ni ka nduku ndee de ni ka tee yukun de taka tnoꞌo ndakani naxa ni kuu kiuu nuu ni kii Jesús tiempu yoon. Te oo ndaa
1 Are Theophilus,
2 nagua ka kaxtnoꞌo ñayiu nuo, nagua ni ka jini de jin nuu de naxa ni kuu ndee jaxtnañuꞌu, jin ja ni ka chituu de ja ni jitenuu tnoꞌo ya.
2 Abisa hikikirum i sabuw iyab iti sawar matar matah yan hi’itin hio hinonowar i hikirum, naatu sabuw iyab iti tur isan hibow hibibinan i hio hinowar hikirum.
3 Te suni saa ni maa san, vi Tata ñani Teófilo, chi ni nduku tnoꞌo guaꞌa san naxa ni kuu ndee jaxtnañuꞌu, te ni jini san ja oo ndaa, guaa tee yukun san tnoꞌo yaꞌa nuu ni,
3 Isan imih Theophilus o i gewas maiyow, ayu iti sawar himamatar isan kiruminamih anot, imih sawar no aneika anutitiy, sabuw ai babatiyih hai an abow gewas, naatu akubaitutur o isa iti a kikirum,
4 nagua kutnuni ndaa ini ni ja oo ndaa nagua ni ka kaxtnoꞌo ñayiu nuu ni.
4 saise o boro inaso’ob sawar iti etei o hibi’obaiyi i turobe.
5 Te tiempu na ni okuu Herodes rey ja ni otatnuni de ndiꞌi ñuu ja tnii Judea, saa ni oo in sutu ni onani Zacarías. Ni yinduu de nuu grupo sutu ni onani Abías. Te ñasiꞌi de ni onani Elisabet, tatatnoꞌo sutu ni onani Aarón kuu ña.
5 Judea wanawanan Herod bi’aiwob ana maramaim, firis wabin Zechariah i Abaijah ana kou’ay wanawanan ma firis ana bowabow bowabow, naatu aawan Elizabeth ana tufuw an i Aaron ana rara’ane na tufuw.
6 Te nduu ña jin Zacarías ni ka okuu ñayiu ndaa nuu ia Dios, ni ka oskunkuu ña jin de nagua tatnuni ia Jitoꞌo Dios, te ni in tu na kuu ja xtavi ña in kuechi.
6 Iti orot aawan hairi God matanamaim hai yawas i gewasin, God ana ofafar naatu ana tur etei hibosiyasiyar hibi’ufunun.
7 Su tu na seꞌe de jin ña, chi tu ni kuu koo seꞌe ña, te ja ni ka kuu nijaꞌnu saꞌun nduu de.
7 Baise hairi natunatuh en hima hin hiregah hibabine, anayabin Elizabeth i a’arin.
8 Te ni oo in kiuu ni kiukuei tee nuu yinduu Zacarías ja vi kunukuechi de nuu veñuꞌu,
8 Veya ta Jerusalem Tafaror Bar gagamin wanawanan firis ana bowabow isan matan fufur tebowabow na’atube, Zechariah ibo ana veya na tit Tafaror Bar wanawanan ana bowabow isan run.
9 nagua costumbre ka nevaꞌa ndisa sutu maa de. Te ni kanakau Zacarías ja suu de kuu ja kiuu ini veꞌe ii nuu xika maa ia Jitoꞌo Dios ja teñuꞌu de suja ii.
9 Firis hai binanakwaramaim eo na’atube, gem kakafiyin tafanamaim fi’ufiu afunin isan hibi’arow Zechariah wabin tit, basit na Regah ana Tafaror Bar wanawanan run.
10 Te vi nini yinee de teñuꞌu de suja ii yun, te ka ndakuatu ndiꞌi ñayiu ka oo yeꞌe veñuꞌu yun.
10 Naatu Tafaror Bar wanawanan fi’ufiu Zechariah ea’afun ana veya’amaim, sabuw etei i bar ufunane hibat hiyoyoyoban.
11 Yun te ni jini de ja sanaa ni jinkuiin in ia jinokuechi nuu ia Dios nukuiin ya ichi ndaꞌa kuaꞌa nuu oo altar nuu kai suja ii yun.
11 Regah ana tounamatar, gem kakafiyin tainin asukwafune fi’ufiu ea’afunimaim tit irerereb bat.
12 Te nuu ni jini Zacarías, te vi tu ni niꞌi ini de naxa saꞌa de ja ni yuꞌu ndevaꞌa de.
12 Zechariah tounamatar tit batabat itin yan hamu iwa’an ana bir ra’at,
13 Su yun te ni kaꞌan ia jinokuechi yun:
13 baise tounamatar eo, “Zechariah men inabir! God a yoyoban nowar. O aaw Elizabeth boro yan namatar naatu nataub kek orot nayai o wabin John iniwab.
14 Kokusii ini ron vi kuaꞌa ñayiu vi kokusii ini kiuu na kakui,
14 Nati kek orot natutufuw ana veya o ya wanawanan boro yasisir kawasa awan nakaratan, na’atube sabuw moumurih maiyow auman boro hiniyasisir,
15 chi in suchi kanuu ja kunukuechi nuu ia Dios kokui. Ma koꞌi ni vinu te ni ndixi, te ja kochitui jin Espíritu ia Dios ndee nuu ñuꞌi chii siꞌi.
15 anayabin Regah matanamaim i boro orot gagamin ta. Iti kek wine o harew fokarih men natom, naatu God Anunin Kakafiyin boro niwanasum auman nama’ama natufuw.
16 Te saꞌi ja kuaꞌa ñayiu ñui Israel vi ndajiokuiin te kiukuei ichi ia Dios.
16 I boro Israel sabuw maumurih na’in nabow hinamatabir maiye Regah hai God isan.
17 Te koxnoꞌi ja kunei ichi kiꞌin ia Jitoꞌo, chi konevaꞌi Espíritu vi jakaꞌnu ni onevaꞌa Elías, tee ni ndakani tnoꞌo ia Dios ndee janaꞌa, nagua saꞌi ja vi koo jamani yua jin seꞌe, te vi kuantnoꞌo ñayiu inu soꞌo, nagua saꞌa tuaꞌi taka ñayiu ja vi kotuaꞌi kiuu na kenta ia Jitoꞌo ―suaꞌa ni kaꞌan ia jinokuechi yun.
17 Naatu God ana dinab orot Elijah ana fair baib na’atube boro nab Regah aunan ni’iyon nan, kek tamahinah bairi dogoroh nikitabir hinan hinita’imon maiye; sabuw baifanasairayah dogoroh nikitabir hinan mutufor ma ana not gewasin hinab, naatu Regah ana sabuw nabobunabuna’ih.”
18 Te ni jikan tnoꞌo Zacarías:
18 Zechariah tounamatar iu, “Iti i boro mi’itube anitumatum? Anayabin ayu i ai regah, naatu aawau auman ibabine sawar.”
19 Te jiñaꞌa ia jinokuechi yun:
19 Tounamatar iya’afut eo, “Ayu i Gabriel God nanamaim abatabat, imih ayu iyafaru o airit oisan tur gewasin abai ana o a tur ao’owen,
20 Su ja siun tu kandija ron, guaa vitna te nduu ñiꞌi ron, te ma kuu ka kaꞌan ron vi ndee na skunkuu tnoꞌo ni kaꞌan rin ―jiñaꞌa Gabriel yun.
20 baise ayu au tur men itumitum, imih o boro mena nabit, inama nanan sawar mataramih ao ana veya’amaim namatar, abisa ao’omatan nan niturobe.”
21 Yun te ni kuu naꞌa ka oo ñayiu ka ndetui Zacarías, guaa ni ka jinkondei ka ndatnoꞌi nagua ni kuu ja kuu kuekuee de ini veꞌe ii.
21 Nati ana maramaim sabuw ufunane hima’am hai kasiy ra’at, Zechariah manin maiyow Tafaror Bar wanawanan ma’am isan.
22 Su nuu ni ndee de, te tu ni kuu ka kaꞌan de. Yun te ni ka kutnuni ini ja ia Dios ni skuni ña jin de, chi vi maa ni ka seña saꞌa de, te vi saa ni okuu de. Tu ni kuu ka kaꞌan de.
22 Naatu Zechariah Tafaror Barene titit ana mar, tur oisan menan bit, sabuw nati’imaim hi’itin hiso’ob ina’inan ta isan matar, naatu tur o isan menan bit umanamaim imanuman bairi hio.
23 Te nuu ni ndiꞌi kiuu ja ni jinokuechi de nuu veñuꞌu, te ni ndajiokuiin de kuanoꞌo de veꞌe de.
23 Zechariah ana bowabow Tafaror Bar wanawanan sasawar ufunamaim matabir maiye na ana bar tit.
24 Te nuu kuee ka ja ni ndoꞌo de siun, te ni jinkuꞌun lulu ñasiꞌi de, guaa uꞌun yoo tu ni kee ña veꞌe ña. Te ni kaꞌan ña:
24 Nati ufunamaim a wan Elizabeth yan matar, sumar etei umatroun na’atube baremaim nutanub ma.
25 ―Maa ia Jitoꞌo ni saꞌa ña siaꞌa, nagua ma vi skexiko ka ña ñayiu ja tu na seꞌo ―ni kaꞌan ña suaꞌa.
25 Elizabeth eo, “Regah bounabo ibaisu au biya’ohow, orot babin matahimaim etei’imak bosair.”
26 Yun te nuu iñu yoo, te ni tetniuu Dios ia jinokuechi nuu ya nani Gabriel, ja ni jaꞌan ya in ñuu nani Nazaret ja tnii Galilea,
26 Elizabeth ana sumar umatroun ta’imon ana maramaim God ana tounamatar Gabriel iyafar in Galilee wanawananamaim bar merar ta wabin Nazareth imaim tit.
27 ja ni jinkoto ya in suchi lule nani María, ja kui in suchi siꞌi ndutu, suchi ja ni kee yuꞌu ja vi tnandaꞌi jin in tee nani José ja kuu de tatatnoꞌo ndee rey David.
27 Nati’imaim babitai ta biyan numin Joseph, aiwob orot David ana agir ta i ana rum hiomatan ma’ama biyan tit, babitai wabin Mary.
28 Ni kiuu ya nuu oo María, te ni ndakantnoꞌo ña ya, te jiñaꞌa ya:
28 Tounamatar na babitai biyan tit eo, “Tufuw isa nama! Regah o isa i yan ebaib kwanekwan, naatu baigegewasin o ebit.”
29 Su nuu ni jini María ia Gabriel, te ni kiyuꞌi jin tnoꞌo ni kaꞌan ya, te ni jinkondei ndakani ini naxa kei tnoꞌo yun.
29 Mary iti tur nonowar ana veya biyababan na’atube bai naatu ana kasiy ra’at iti merarayow ana’an isan.
30 Te ni kaꞌan ia Gabriel:
30 Baise tounamatar eo “Mary, men inabirumih, anayabin God o isa ebiyasisir gagamin maiyow.
31 Vitna chi jinkuꞌun lulu ron, te kiuu na kakui, xnani ron jin Jesús.
31 O boro ya namatar inatoub kek orot inayai, naatu wabin Jesu iniwab.
32 In ja kanuu kokui nuu ia Dios, guaa seꞌe maa ia Dios oo ndee sukun vi xnani ña ñayiu. Te maa ya ja kuu ya Dios saꞌa ya ja kokui rey nagua ni saꞌa ya jin ndee tatatnoꞌi rey David,
32 I boro orot gagamin naatu God auyomtoro’ot Natun narouw nao, naatu Regah God boro aiwob nitin, marasika ana’agir David bitin na’atube.
33 nagua tatnuni nuu ñayiu ñuu maa ron ja ka kui ñayiu Israel ja na koo javaꞌa. Te tniuu konei ma skundiꞌi, chi kotatnuni nikuii nikani ―jiñaꞌa ya.
33 Naatu Jacob ana rara’ane i boro ni’aiwob wanatowan, naatu ana aiwob i boro nama wanatowan, wanatowan ana yomanin en.”
34 Te ni jikan tnoꞌo María:
34 Mary tounamatar isan eo, “Ayu i biyau numin. Iti i boro mi’itube namatar?”
35 Te ni kaꞌan ya:
35 Tounamatar iya’afut eo, “Anun kakafiyin boro niwani, naatu God ana fair boro natarsumi, imih iti kek Kakafiyin natutufuw i boro God Natun hinarouw hinao.
36 Te suni saa tnaꞌa ron Elisabet, chi koo in seꞌe ña visi ja ni kuu nijaꞌnu ña, in ñaꞌa ka kachi ñayiu ja ma kuni ña ja koo seꞌe ña. Su vitna ja ni kuu iñu yoo ñuꞌu lulu ña.
36 Naatu o tura Elizabeth sabuw a’arin hirouw hio baise boun babine tafan yan matar ana sumar umatroun ta’imon sawar.
37 Chi tu nagua vijin kuu nuu ia Dios ja ma kuu saꞌa ya ―jiñaꞌa ia Gabriel.
37 Anayabin God isan sawar etei’imak i men ta fokarinamih.”
38 Yun te jiñaꞌa María:
38 Mary eo, “Ayu i Regah ana akir wairafin, abis isou kuo na’atube namatar.” Naatu tounamatar Mary itumar tit.
39 Te yatni kiuu saa ni kee María kuaꞌin in ñuu kaa neꞌu yuku ja tnii ñuu Judea ja majinkotoi Elisabet.
39 Nati ana veya’amaim, Mary matan kabiy bobuna ra’iy yen in Judah wanawananamaim oyaw na’atune bar merar gagamin ta imaim tit,
40 Te nuu ni jinoi, te ni kiui veꞌe Zacarías, te ni ndakantnoꞌi ñasiꞌi de.
40 Zechariah ana bar wanawanan run Elizabeth ana merar yi. Mary Elizabeth ana merar eyiy|alt="Mary greeting Elizabeth" src="CN01609b.tif" size="col" loc="Luk 1.40" copy="©1978 David C. Cook Publishing Co." ref="1.40"
41 Te nuu ni onini Elisabet ja ndakantnoꞌo ña María jin ña, te vi ndee lulu ña ni kanta ini chii ña, te vi ni chitu ña jin Espíritu ia Dios.
41 Elizabeth Mary ana merarayow nonowar ana maramaim, yan wanawanan kek inu’in ia’ayob, nati’imaim Anun Kakafiyin Elizabeth iwan
42 Yun te ni kaꞌan jaa ña:
42 fanan aumetawat eo, “God ana baigegewasin o ebit baibin etei tafahimaim, naatu ya wanawanan a ub auman God ebigegewasin!
43 Te ¿na in kuu sein ja kokikoto ña nana maa ia Jitoꞌo san?
43 Aisim sawar gagamin na’in iti na’atube isou matar, au Regah hinah na ebinanawanu?
44 Chi vi nuu ni kaꞌan ni ja ni ndakantnoꞌo ña ni, te ni kanta lulu san ini chii san ja kusii ndevaꞌa ini.
44 O a merarayow anonowar ana mar, kek yau wanawanan inu’in yasisir auman ia’ayob.
45 Na taꞌu na ndetu ni ja ni kandija ni, chi skunkuu tnoꞌo ni kaꞌan ia Dios ―jiñaꞌa ña.
45 O a baitumatumamaim baigegewasin ibai, God eo’omatani boro nan turobe namatar!”
46 Te jiñaꞌa María:
46 Mary eo,
47 te kusii ini anu san nuu ya ja kuu ya Dios, ia skaku niꞌnu ña jin san,
47 Naatu yau wanawanan yasisir awan karatan,
48 chi ni ndiaꞌa ya ja ñaꞌa kundaꞌu kukee ja jinokuechi nuu ya kuu san.
48 Anayabin i ana akir wairafin wabin men gagamin baise nuh, imih boun ebubusuruf sabuw etei boro ayu baigegewasinayan hinarouw hinao.
49 chi maa Dios, ia kaꞌnu ndevaꞌa, ni saꞌa ña in jakaꞌnu jin san, te ja ii kuu sivi ya.
49 Anayabin sawar gagamih God Fairin ayu isou sinaf.
50 Te ndiꞌi ni kiuu kundaꞌu ini ña ia Dios jin ñayiu ka yuꞌu niꞌnu ña jin ya.
50 I ana kabeber i aunan etuwatuw, sabuw hitufuw tema’am,
51 Ni saꞌa ya tniuu naꞌnu jin jakaꞌnu ya.
51 God umanamaim sawar fairih sinaf,
52 Vi xtajioo ya ñayiu ka kuu rey ja ka tatnuni,
52 Aiwob fairih hai ura ma’ama’amaim bow yara’iyih,
53 Ni jiñaꞌa kuaꞌa ya ja vi kaa ñayiu ka jiꞌi soko,
53 Sabuw aa himomorob, sawar gewasihimaim ituwih,
54 Chituu ya yoon ja ka kuo ñayiu Israel ja ka jinokuechio nuu ya,
54 Ana omatanen ata a’agir eo’omatanih i kaif,
55 chi saa ni kaꞌan ya nuu ndi tata veluo Abraham
55 Abraham nuh kakabibir na’atube,
56 Yun te ni kendoi ja ni ka oi jin Elisabet uni yoo, te saa ni ndajiokuiin ja kuanoꞌi veꞌi.
56 Mary sumar etei tounu na’atube Elizabeth hairi hima, imaibo matabir maiye na ana bar tit.
57 Nuu ni kintnaꞌa kiuu ja kaku lulu Elisabet, te ni skaku ña in suchi yii.
57 Elizabeth ana toub isan veya na tit, naatu toub ana kek orot yai.
58 Te ndiꞌi ñayiu ka oo yatni jin ña vi ñayiu ka kuu tnaꞌa ña, ni jaꞌankuei ni ka jinkoto ña, te ni ka kusii ini jin ña nuu ni ka niꞌi tnoꞌi ja ni kundaꞌu ini ña ia Dios ja ni kaku lulu ña.
58 Tain tuwan naatu ana ofonah, God ana baigegewasin gagamin na’in Elizabeth bitin ana tur hinowar hina ana merar hiyi bairi hiyasisir.
59 Te nuu una kiuu ja ni kaku lulu yun, ni jaꞌankuei ñayiu ni ka chitnuni nuu yiki kuñui nagua yoso nuu Ley. Te ni ka kuini ja konani Zacarías nagua nani tatai.
59 Naatu fur ta’imon ufunamaim, kek ana’ar mo’on afuwin wabin baiwabin isan tain tuwan etei hina. Tain tuwan hikokok kek wabin i boro Zechariah, tamah wabinamaim hitiwabimih hio,
60 Su yun te jiñaꞌa nanai:
60 baise hinah eo, “En! Kek wabin i boro John taniwab.”
61 Te ka jiñaꞌa ñayiu yun:
61 Sabuw hio, “O taituwa wabih men ta nati na’atube ema’ama boro kek wabin nati taniwab.”
62 Yun te jin seña ni ka jikan tnoꞌo ñayiu yun maa Zacarías na sivi kuini de ja konani seꞌe de.
62 Basit umahimaim kek tamah isan himan wabin menatan kokok baiwabin isan hibatiy.
63 Te ni jikan de in yutnu jite luluu, te ni tee de ja Juan konani. Te ndiꞌi ñayiu ni ka saꞌu kuii ini ja siun ni tee de.
63 Zechariah eo fef hibai hina hitin imaim kirum eo, “Kek wabin i John.” Sabuw etei hifofofor men kafaita.
64 Yun te vi nuu saa ni kuu ni ndakaꞌan Zacarías, te ni ndakuantaꞌu de nuu ia Dios.
64 Nati ana veya’amaim Zechariah menan bit ma’am menan kerer busuruf tur eo, God bora’ara’ah.
65 Te vi ndiꞌi ñayiu ni ka saꞌu kuii ini ja ni kuu ni ndakaꞌan de vi ni ka ndakani ja siun ni kuu. Te ni jitenuu tnoꞌo nii ñuu ka ndaa neꞌu yuku ja tnii Judea yun.
65 Taintuwan etei awah hae’e hai baifofofor ra’at, baise abisa himamatar ana tur tasasar tit tafaram Judea wanawanan sabuw etei hinowar.
66 Te vi ndiꞌi ñayiu ka nini yun ka ndakani ini jin anui, te ka jikan tnoꞌo tnaꞌi:
66 Sabuw etei iti sawar matar ana tur hinonowar isan hai kasiy ra’at taiyuwih hibabatiyih hio, “Iti kek narara’at ana itinin i boro mi’itube?” Anayabin Regah uman i iti kek biyanamaim ma’am.
67 Yun te ni chitu ña Espíritu ia Dios jin yuai Zacarías, te ni kaꞌan de nagua ni skuni ña ia Dios:
67 John tamah Zechariah Anun Kakafiyin targabuw, God ana ewamaim tabor eo.
68 Kaꞌnu kuu Jitoꞌo, ia kuu Dios ñayiu ñuo Israel,
68 “Regah tanabora’ara’ah, Israel sabuw hai God, anayabin i ana sabuw baiyawasih isan natit,
69 chi ni tetniuu ya in ia ndiso tniuu kaꞌnu ja skaku niꞌnu ña ya,
69 Baiyawasenayan fairin anababatun David ana rara’ane enan,
70 Yaꞌa kuu ja ni kaꞌan ya jin maꞌñu sagua tee ni ka ndakani tnoꞌo ya ndee janaꞌa nuu ni kaꞌan ya
70 marasika ana dinab wanawanahimaim eo’omatanih na’atube.
71 ja skaku niꞌnu ya ñuo nuu ñayiu ka kaꞌan uꞌu ña vi nuu ñayiu ka skexiko ña.
71 boun it boro ata kamabiy sabuw umahine, naatu sabuw fairih tibifa’ifa’it umahine niyawasit.
72 Chi ni kundaꞌu ini ya tatatnoꞌo ndee janaꞌa,
72 Ana obaibasit kakafiyin bimatar imaim nuh ata a’agir kabeber itih,
73 Te yaꞌa kuu tnoꞌo ni kee yuꞌu ia Dios nuu ndi nijaꞌnuo Abraham,
73 naatu iti obaibasit i marasika God ata agir Abraham eomatan,
74 ja ni taa ya in ja skaku niꞌnu ña nuu ñayiu ka kaꞌan uꞌu ña jion,
74 imih boun it ata kamabiy sabuw umahine baiyawasit isan natit ebiyawasit, naatu fair ebitit God isan men erebir auman tanabow,
75 Te vi kokuo ñayiu vii ñayiu vaꞌa vi ñayiu ndaa ndiꞌi ni kiuu ja vi koo nuu ya.
75 God matanamaim tanakakaf naatu tanayasairit ata ef mutufurinamaim tanakwafir wanatowan, wanatowan.
76 Te ja maa ron, vi seꞌe yii luluu rin, chi kokuu ron in tee ndakani tnoꞌo maa ia Dios oo ndee sukun,
76 Naatu o ayu natu, o boro God auyomtoro’ot ana dinabumih inamatar, Regah aunan ini’iyon inan ana ef inayabuna,
77 nagua ja kaxtnoꞌo ron nuu ñayiu ñuu ya ja Dios, chi oo ndaa ja konekaꞌnu ini ya nuu yika kuechi,
77 ana sabuw yawas isan inakubuna hai tur ina’owen bowabow kakafih hinihamiyen God hai kakafih nanotawiyen yawas hinab.
78 Chi ni kundaꞌu ndevaꞌa ini ña ia Dios jion,
78 Anayabin ata God, i ana manaw kabeber wairafin, i wanawananamaim marakaw marane boro nakusisiar nare,
79 nagua ja xnuu nuu na saa na tuꞌu ñayiu ka jika ichi nee ichi nuu kiꞌon ja kuo, nagua ja vi niꞌo ichi kiꞌinkueio nuu oo jamani
79 sabuw iyab guguminamaim tema’am naatu murumurubih hai youninamaim tema’am tafatamaim namarakaw, at narumutufur nanawiyit tanatit tufuw ana efamaim tanaremor.”
80 Yun te nuu ni jaꞌnu Juan, te ni kuu yutnui jin Espíritu ia Dios. Te ni oi in ñuꞌu teꞌa nuu tu na veꞌe oo. Te yun ni oi ndee ni kenta kiuu ja ni xtui mai nuu ñayiu Israel.
80 Kek biyan naatu ayubin hairi ana fofonin ra’at yen orot matar, naatu run in arar yan imaim ma ana fair bai, imaibo tit ana bowabow Israel sabuw etei nahimaim busuruf bow.
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?
Estude este capítulo no WhatsApp
Peça à IA da Bíblia Fala para explicar Lucas 1, comparar traduções ou montar um estudo — tudo direto pelo WhatsApp.