Lucas 6
Xasasti talacaxlan (TOCNT) vs NAA
1 Maktum quilhtamacú sábado xuani̠t acxni̠ hua̠k judíos xtajaxa, Jesús xti̠puntaxtuma antanícu luu la̠n xchancani̠t trigo, pero xtama̠kalhtahuaké̠n tzúculh tai̠ti̠lhay xtahuácat, li̠huana̠ xtalakpekxa y xtahuani̠niy xatalhtzi.
1 Aconteceu que, num sábado, Jesus passava pelas searas, e os seus discípulos colhiam e comiam espigas, debulhando-as com as mãos.
2 Makapitzi fariseos taúcxilhli y chiné takalhásquilh:
2 E alguns dos fariseus lhes disseram: — Por que vocês fazem o que não é lícito aos sábados?
3 Jesús ca̠kálhti̠lh:
3 Jesus tomou a palavra e disse:
4 David xlá tánu̠lh nac lanca xpu̠siculan Dios y ca̠tíyalh xatasiculana̠tláhu caxtilá̠nchahu y pu̠tum ca̠tá̠hualh xcompañeros ma̠squi a̠má caxtilá̠nchahu ni̠ xli̠huatcán xuani̠t porque xma̠nhuá cura xca̠mini̠niy natahuay?
4 Como entrou na casa de Deus e, pegando os pães da proposição, comeu e deu também aos que estavam com ele, pães que não lhes era lícito comer, mas exclusivamente aos sacerdotes?
5 Jesús chiné ca̠huanipá a̠ma̠ko̠lh lacchixcuhuí̠n:
5 Então Jesus lhes disse:
6 Ni̠ xli̠maka̠s li̠túm lakcha̠mpá a̠má quilhtamacú sábado acxni̠ xli̠huancán para tícu nascuja, Jesús tanu̠chá nac xpu̠siculancán judíos, antá xlá tzúculh ca̠ma̠kalhchuhui̠ni̠y cristianos. Na̠ antá xtanu̠ma cha̠tum chixcú hua̠nti̠ csca̠cniko̠ni̠t nac xastácat xmacán.
6 Aconteceu que, em outro sábado, Jesus entrou na sinagoga e começou a ensinar. Estava ali um homem que tinha a mão direita ressequida.
7 Pero na̠ antá xtanu̠má̠nalh makapitzí̠n fariseos xa̠hua xma̠kalhtahuake̠nacán judíos xlacán xtaskalajmá̠nalh Jesús la̠qui̠ nataucxilha chicá para nama̠pacsay a̠má chixcú acxni̠ xli̠huancán para tícu nascuja y la̠qui̠ chuná huijá nahuán hua̠ntu̠ natali̠ma̠lacapu̠y.
7 Os escribas e os fariseus observavam Jesus, procurando ver se ele faria uma cura no sábado, a fim de acharem de que o acusar.
8 Pero cumu Jesús hua̠k xcatzi̠y hua̠ntu̠ xlacán xtalacapa̠stacmá̠nalh pus huá xpa̠lacata chiné li̠huánilh a̠má hua̠nti̠ csca̠cniko̠ni̠t xmacán:
8 Mas Jesus, conhecendo os pensamentos deles, disse ao homem da mão ressequida: E ele, levantando-se, ficou em pé.
9 Jesús chiné ca̠huánilh makapitzí̠n cristianos:
9 Então Jesus disse a eles:
10 Jesús cacs ca̠lacaúcxilhli pu̠tum hua̠nti̠ antá xtatanu̠má̠nalh nac a̠má pu̠siculan, y acali̠stá̠n chiné huánilh a̠má chixcú:
10 Então Jesus, olhando para todos que estavam ao seu redor, disse ao homem: Ele assim o fez, e a mão lhe foi restaurada.
11 Pero a̠ma̠ko̠lh lacchixcuhuí̠n ni̠ tama̠tlá̠nti̠lh y luu la̠n tasí̠tzi̠lh y tzúculh tala̠huaniy para túcu cahuá tla̠n natatlahuaniy Jesús.
11 Mas eles se encheram de furor e discutiam entre si quanto ao que fariam contra Jesus.
12 Ni̠ li̠maka̠s li̠túm maktum quilhtamacú Jesús alh nac aktum ke̠stí̠n la̠qui̠ antá natlahuay oración, y tantascaca antá kalhtahuakánilh Dios.
12 Naqueles dias, Jesus se retirou para o monte, a fim de orar, e passou a noite orando a Deus.
13 Acxni̠ xkakako̠lh a̠má tzi̠sní Jesús ca̠ma̠ké̠stokli pu̠tum hua̠nti̠ xtasta̠lanimá̠nalh y acxni̠ pu̠tum támilh antá xlá ca̠lácsacli kalhacu̠tiy hua̠nti̠ ca̠li̠ma̠pa̠cúhui̠lh xapóstoles.
13 E, quando amanheceu, chamou a si os seus discípulos e escolheu doze dentre eles, aos quais deu também o nome de apóstolos:
14 Ama̠ko̠lh kalhacu̠tiy apóstoles hua̠nti̠ xlá ca̠lí̠lhca̠lh chiné xca̠huanicán: Simón hua̠nti̠ Jesús li̠ma̠pa̠cúhui̠lh Pedro; Andrés xta̠Simón; Santiago y Juan; Felipe xa̠hua Bartolomé;
14 Simão, a quem acrescentou o nome de Pedro, e André, seu irmão; Tiago e João; Filipe e Bartolomeu;
15 Mateo chu Tomás; Santiago xkahuasa Alfeo; Simón hua̠nti̠ xca̠ta̠tapeksi̠y makapitzí̠n lacchixcuhuí̠n xca̠huanicán cananistas;
15 Mateus e Tomé; Tiago, filho de Alfeu, e Simão, chamado Zelote;
16 Judas hua̠nti̠ xta̠Santiago; chu Judas hua̠nti̠ acali̠stá̠n liakskahuínalh Quimpu̠chinacán Jesús.
16 Judas, filho de Tiago, e Judas Iscariotes, que se tornou traidor.
17 Acxni̠ Jesús talakakalhu̠tahuilachi nac a̠má ke̠stí̠n, pu̠tum ca̠tá̠milh xtama̠kalhtahuaké̠n nac aktum pu̠scan, pero lhu̠hua cristianos cani̠hua̠ xalaní̠n antá xtamini̠t: makapitzí̠n xalac Judea, xalac Jerusalén, xa̠hua hua̠nti̠ xtalamá̠nalh xquilhtú̠n pupunú nac a̠má ca̠chiquí̠n hua̠ntu̠ xca̠huanicán Tiro y Sidón. Ama̠ko̠lh cristianos caj xtamini̠t takaxmatniy xtachuhuí̠n y xa̠huachí la̠qui̠ naca̠ma̠pacsanicán xtajatatcán.
17 E, descendo com eles do monte, Jesus parou num lugar plano onde se encontravam muitos discípulos seus e grande multidão do povo, de toda a Judeia, de Jerusalém e do litoral de Tiro e de Sidom,
18 Jesús na̠ xca̠ma̠tla̠nti̠y xli̠hua̠k hua̠nti̠ xca̠akchipanini̠t xtalacapa̠stacnicán akskahuiní.
18 que vieram para o ouvir e para ser curados de suas doenças. Também os atormentados por espíritos imundos eram curados.
19 Pero na̠chuna li̠túm cumu Jesús xkalhi̠y li̠tlihueke nac xmacni xli̠hua̠k cristianos xtaxamaniputún clháka̠t, y a̠ma̠ko̠lh ta̠tatlaní̠n hua̠nti̠ tamacxámalh hua̠k tápacsli.
19 E todos da multidão procuravam tocar em Jesus, porque dele saía poder; e curava todos.
20 Acali̠stá̠n Jesús cacs ca̠lacacá̠cni̠lh pu̠tum xtama̠kalhtahuaké̠n y chiné ca̠huánilh:
20 Então, olhando para os seus discípulos, Jesus lhes disse:
21 ’Li̠pa̠xúhu caca̠li̠pu̠lhca̠cántit huixinín hua̠nti̠ la̠nchú tzincstamakampá̠tit porque namín quilhtamacú acxni̠ huixinín la̠n nakasá̠tit.
21 — Bem-aventurados são vocês
22 ’Luu li̠pa̠xúhu huixinín camaklhcatzí̠tit acxni̠ cristianos naca̠si̠tzi̠niyá̠n, acxni̠ luu naca̠tlakaxtucaná̠tit nac aktum ca̠chiquí̠n, acxni̠ cala̠huá naca̠huanicaná̠tit y naca̠lakmakancaná̠tit cumu lá̠mpara hua̠nti̠ luu lacli̠xcájnit cristianos huixinín caj xpa̠lacata cumu luu quila̠li̠pa̠huaná̠hu aquit Xatalacsacni Chixcú.
22 — Bem-aventurados são vocês quando as pessoas os odiarem, expulsarem da sua companhia, insultarem e rejeitarem o nome de vocês como indigno, por causa do Filho do Homem.
23 Huixinín luu capa̠xuhuátit a̠má quilhtamacú acxni̠ chuná naca̠tlahuacaná̠tit y ni̠ cali̠puhuántit, porque nac akapú̠n huixinín naca̠ma̠skahui̠caná̠tit; pus luu caj calacapa̠stáctit pi̠ na̠chuná tatitlahuani̠t xalakmaká̠n xli̠talakapasnicán u̠ma̠ko̠lh cristianos, la̠n tama̠pa̠tí̠ni̠lh a̠ma̠ko̠lh profetas hua̠nti̠ tica̠macámilh Dios.
23 Alegrem-se naquele dia e exultem, porque grande é a recompensa de vocês no céu; porque os pais dessas pessoas fizeram o mesmo com os profetas.
24 ’Pero koxutacu tihuaná̠tit huixinín hua̠nti̠ lacrricu porque xma̠n huá uú nac ca̠quilhtamacú tla̠n luu li̠pa̠xuhuayá̠tit mintumi̠ncán, pero caj antiyá naqui̠ta̠yay mintapa̠xuhua̠ncán.
24 — Mas ai de vocês, os ricos,
25 ’Koxutacu tihuaná̠tit huixinín hua̠nti̠ la̠nchú li̠pa̠xuhuayá̠tit pi̠ kaspá̠tit porque acali̠stá̠n natzincsá̠tit.
25 — Ai de vocês
26 ’Koxutacu tihuaná̠tit huixinín hua̠nti̠cu lakati̠yá̠tit hua̠k luu lactlá̠n cristianos naca̠li̠pu̠lhca̠caná̠tit acxni̠ ni̠chuná li̠taxtuyá̠tit, porque calacapa̠stáctit pi̠ hua̠nti̠ xalakmaká̠n mili̠talakapasnicán na̠chuná xtali̠pu̠lhca̠y a̠ma̠ko̠lh makapitzí̠n akskahuinaní̠n profetas.
26 — Ai de vocês, quando todos os elogiarem, porque os pais dessas pessoas fizeram o mesmo com os falsos profetas!
27 ’Xli̠hua̠k huixinín hua̠nti̠ kaxpatpá̠tit quintachuhuí̠n pus luu caakatá̠kstit hua̠ntu̠ nacca̠huaniyá̠n: Huixinín luu caca̠pa̠xquí̠tit hua̠nti̠ ca̠si̠tzi̠niyá̠n, tla̠n caca̠catzi̠nítit ma̠squi hua̠nti̠ ni̠ naca̠ucxilhputuná̠n.
27 — Digo, porém, a vocês que me ouvem: amem os seus inimigos, façam o bem aos que odeiam vocês.
28 Luu ya̠ tapa̠xuhuá̠n caca̠xakatlí̠tit hua̠nti̠ cala̠huá naca̠huaniyá̠n y cakalhtahuakanítit Dios la̠qui̠ camaktá̠yalh a̠má hua̠nti̠ naca̠li̠kalhkama̠naná̠n.
28 Abençoem aqueles que os amaldiçoam, orem pelos que maltratam vocês.
29 Para tícu huix nalakxti̠kaxiyá̠n ni̠ catamakapu̠spitni huata mejor calakxti̠pinipara a̠lakxti̠tu la̠qui̠ nalakxti̠kaxiparayá̠n para luu chuná lacpuhuán. Y na̠chuna li̠túm para tícu namaklhti̠yá̠n minchamarra pus na̠ cama̠xqui quilhtamacú na̠ cale̠lh mintamaknu.
29 Ao que lhe bate numa face, ofereça também a outra; e, ao que lhe tirar a capa, deixe que leve também a túnica.
30 La̠tachá túcu nasquiniyá̠n cha̠tum cristiano, pus para kalhi̠ya cama̠xqui; y para tícu namaklhti̠yá̠n hua̠ntu̠ milá ni̠ cali̠huani.
30 Dê a todo o que lhe pedir alguma coisa; e, se alguém levar o que é seu, não exija que seja devolvido.
31 Pus lacatancs cca̠huaniyá̠n pi̠ xliankalhi̠ná caca̠tlahuanítit li̠tlá̠n xa̠makapitzí̠n cristianos chuná cumu la̠ huixinín xlacasquíntit xlacán xtatlahuanín li̠tlá̠n.
31 Façam aos outros o mesmo que vocês querem que eles façam a vocês.
32 ’Caquila̠huaníhu, para huixinín caj xma̠nhuá ca̠pa̠xqui̠yá̠tit hua̠nti̠ na̠ ca̠pa̠xqui̠yá̠n, ¿túcu chú ya̠ li̠tlá̠n tlahuapá̠tit? Pus hasta ma̠squi hua̠nti̠ luu lacli̠xcájnit xtapuhua̠ncán na̠chuná tatlahuay.
32 — Se vocês amam aqueles que os amam, que recompensa terão? Porque até os pecadores amam aqueles que os amam.
33 Osuchí para huixinín caj xma̠nhuá tlán ca̠catzi̠niyá̠tit hua̠nti̠ na̠ tla̠n ca̠catzi̠niyá̠n, ¿túcu chú ya̠ li̠tlá̠n tlahuapá̠tit? Pus na̠chuná tala̠ta̠lay hua̠nti̠ luu lacli̠xcájnit xtapuhua̠ncán.
33 Se fizerem o bem aos que lhes fazem o bem, que recompensa terão? Até os pecadores fazem isso.
34 Na̠chunali̠túm para huixinín xma̠nhuá ca̠ma̠sa̠cuani̠yá̠tit tumi̠n hua̠nti̠ luu catzi̠niyá̠tit pi̠ naca̠lakaxokoniyá̠n, ¿túcu chú ya̠ li̠tlá̠n tlahuapá̠tit? Pus na̠chuná xlacán tala̠ma̠sa̠cuani̠y tumi̠n hua̠nti̠ luu lacli̠xcájnit xtapúhua̠ncán porque lacatancs catzi̠y pi̠ hui̠ntú nama̠xqui̠cán acali̠stá̠n.
34 E, se emprestam àqueles de quem esperam receber, que recompensa terão? Também os pecadores emprestam aos pecadores, para receberem outro tanto.
35 Pero huixinín caca̠pa̠xquí̠tit ma̠squi hua̠nti̠cu luu ca̠si̠tzi̠niyá̠n y luu tla̠n caca̠catzi̠nítit, y la̠ta túcu cama̠sa̠cuaní̠tit pero ni̠ huá calacapa̠stacnítit para túcu luu naca̠li̠xoko̠nunicaná̠tit. Pus chuná huixinín tla̠n namakamaklhti̠naná̠tit mintaskahucán nac akapú̠n, y Quintla̠ticán Dios naca̠li̠pu̠lhca̠yá̠n cumu la̠ xli̠ca̠na xcamaná̠n. Porque Dios luu tla̠n ca̠catzi̠niy cristianos hasta ma̠squi hua̠nti̠ ne̠cxni tapa̠xcatcatzi̠niy hua̠ntu̠ xlá ca̠ma̠xqui̠y, y na̠chuná hua̠nti̠ luu lacli̠xcájnit xtapuhua̠ncán.
35 Vocês, porém, amem os seus inimigos, façam o bem e emprestem, sem esperar nada em troca; vocês terão uma grande recompensa e serão filhos do Altíssimo. Pois ele é bondoso até para os ingratos e maus.
36 Pus na̠chuná huixinín luu tla̠n caca̠catzi̠nítit xli̠hua̠k cristianos chuná cumu la̠ Mintla̠ticán Dios luu tla̠n ca̠catzi̠niy cristianos.
36 Sejam misericordiosos, como também é misericordioso o Pai de vocês.
37 ’Ne̠cxnicú luu ankalhi̠ná caputzanítit xcuentajcán hua̠ntu̠ tla̠n nali̠ya̠huayá̠tit cha̠tum minta̠cristiano la̠qui̠ acali̠stá̠n Dios na̠ ni̠chuná naputzaniko̠yá̠n hua̠ntu̠ nali̠ya̠huayá̠n mincuenta. Ni̠ ankalhi̠ná caáksanti minta̠cristiano para túcu ni̠tlá̠n tlahuama, la̠qui̠ Dios ni̠ hua̠k naaksaniko̠yá̠n xli̠hua̠k hua̠ntu̠ huix tlahuani̠ta ni̠tlá̠n. Cala̠ma̠tzanke̠nanítit la̠ta túcu ni̠tlá̠n la̠tlahuaniyá̠tit la̠qui̠ Dios na̠ naca̠ma̠tzanke̠naniyá̠n mintala̠kalhi̠ncán.
37 — Não julguem e vocês não serão julgados; não condenem e vocês não serão condenados; perdoem e serão perdoados;
38 Para cha̠tum minta̠cristianojcán huí tu̠ maclacasquima y para huix kalhi̠ya pus cama̠xqui, y chuná Dios na̠ naca̠ma̠xqui̠yá̠n hua̠ntu̠ huixinín maclacasquimpá̠tit. Xlá amá̠n ca̠pu̠ma̠xqui̠yá̠n hua̠ntu̠ lanca mimbolsajcán, la̠n naca̠akatzapsya̠huaniyá̠n y naca̠chiquiju̠niyá̠n, porque chuná la̠ta túcu xli̠lhu̠hua nama̠xqui̠yá̠tit minta̠cristianojcán acxni̠ túcu maclacasquima, Dios na̠chuná naca̠ma̠xqui̠yá̠n hua̠ntu̠ ca̠lakcha̠ná̠n.
38 deem e lhes será dado; boa medida, prensada, sacudida e transbordante será dada a vocês; porque com a medida com que tiverem medido vocês serão medidos também.
39 Jesús ca̠li̠xakatli̠pá aktum talacapa̠stacni y chiné ca̠huánilh:
39 Jesus lhes contou também uma parábola:
40 Na̠chunali̠túm cha̠tum hua̠nti̠ kalhtahuakamajcú ni̠lay a̠tzinú li̠huacay kalhi̠y xli̠skalala ni̠ xachuná hua̠nti̠ xma̠kalhtahuake̠ná, ma̠squi luu xli̠ca̠na acxni̠ xlá nakalhtahuakako̠y a̠huayu xta̠chuná nakalhi̠y xli̠skalala cumu la̠ xma̠kalhtahuake̠ná.
40 — O discípulo não está acima do seu mestre; todo aquele, porém, que for bem-instruído será como o seu mestre.
41 ’Pus na̠chuná chú, ¿lácu chú tla̠n liucxilhniya a̠má actzu̠ pokxni hua̠ntu̠ lacatanu̠ma nac xlakastapu cha̠tum minta̠cristiano y para huata huix ni̠para tzinú maklhcatzi̠ya para nac milakastapu lacatanu̠má̠n tzinú tlak lanca quihui?
41 — Por que você vê o cisco no olho do seu irmão, mas não repara na trave que está no seu próprio olho?
42 Pus cumu ni̠para tzinú catzi̠ya para na̠ huí hua̠ntu̠ lacatanu̠má̠n nac milakastapu, ¿lácu chú tla̠n li̠huaniya cha̠tum minta̠cristiano: “Caquima̠xqui talacasquín naclacama̠xtuyá̠n tamá actzu̠ pokxni hua̠ntu̠ lacatanu̠má̠n nac milakastapu”? ¡Pus huix luu aksani̠ná chixcú! Huata xatlá̠n pu̠lh huix calacama̠xtúcanti hua̠ntu̠ lacatanu̠má̠n nac milakastapu la̠qui̠ chuná luu li̠huana̠ naucxilha y chuná tla̠n nalacama̠xtuya a̠má pokxni hua̠ntu̠ lacatanu̠ma minta̠cristiano.
42 Como você poderá dizer a seu irmão: “Deixe, irmão, que eu tire o cisco que está no seu olho”, se você não repara na trave que está no seu próprio olho? Hipócrita! Tire primeiro a trave do seu olho e então você verá claramente para tirar o cisco que está no olho do seu irmão.
43 ’Pus na̠chuna li̠túm caj cali̠lacapa̠stáctit xtahuacatcán akatunu quihui: ni̠para akatum quihui anán hua̠ntu̠ luu xli̠ca̠na tla̠n y para chú natzucuy tahuacay xtahuácat hua̠ntu̠ ni̠ lacuán; y ni̠para akatum quihui hua̠ntu̠ ni̠ xatlá̠n chú natzucuy tahuacay hua̠ntu̠ luu xalacuán xtahuácat.
43 — Não há árvore boa que dê mau fruto, nem árvore má que dê bom fruto.
44 Pus caj la̠ta akatunu quihui li̠talakapasko̠y xtahuacatcán; porque ni̠para maktum tahuacay higo nac ca̠lhtucuní̠n, ni̠para ca̠puxcán uvas nac ca̠kajní̠n.
44 Porque cada árvore é conhecida pelos frutos que produz. Porque não se colhem figos de ervas daninhas, nem se apanham uvas dos espinheiros.
45 Pus na̠chuná chú cristianos: hua̠nti̠ tla̠n xtapuhuá̠n cha̠tum chixcú pus huá li̠chuhui̠nán hua̠ntu̠ lacuán tachuhuí̠n porque hua̠k huá huí nac xnacú; pero hua̠nti̠ ni̠tlá̠n xtapuhuá̠n huá xlá li̠chuhui̠nán hua̠ntu̠ luu lacli̠xcájnit xtachuhuí̠n porque hua̠k huá tu̠ li̠xcájnit huí nac xnacú. Porque hua̠ntu̠ li̠xcájnit huí nac xnacú cha̠tum chixcú juerza nali̠chuhui̠nán nac xquilhni.
45 A pessoa boa tira o bem do bom tesouro do coração, e a pessoa má tira o mal do mau tesouro; porque a boca fala do que está cheio o coração.
46 ’¿Túcu chú li̠macuán caj minquilhnicán ma̠rí quila̠huaniyá̠hu, “Huix Quimpu̠chiná”, cumu para ni̠para tzinú tlahuayá̠tit hua̠ntu̠ aquit cca̠li̠ma̠peksi̠yá̠n?
46 — Por que vocês me chamam “Senhor, Senhor!”, e não fazem o que eu mando?
47 Chú nacca̠huaniyá̠n hua̠ntu̠ xta̠chuná a̠má chixcú hua̠nti̠ quista̠laniy y tzaksay hua̠ntu̠ cuaniy:
47 Eu vou mostrar a vocês a quem é semelhante todo aquele que vem a mim, ouve as minhas palavras e as pratica.
48 pus luu xta̠chuná qui̠taxtuy cumu la̠ cha̠tum chixcú hua̠nti̠ tlahuay xchic, pu̠lh huáxnalh pu̠lhmá̠n y li̠huana̠ li̠lakxketyá̠hualh chíhuix xtalayá̠hu y acxni̠ stacli luu xali̠pe̠cua kalhtu̠choko a̠má chiqui ni̠para tzinú lacpa̠lé̠nca, pus ni̠lay nalacachiquiy cumu hua̠k chíhuix xli̠lakxtekya̠huani̠t xtalayá̠hu.
48 Esse é semelhante a um homem que, ao construir uma casa, cavou, abriu profunda vala e lançou o alicerce sobre a rocha. Quando veio a enchente, as águas bateram contra aquela casa e não a puderam abalar, por ter sido bem-construída.
49 Pero na̠ tahuila̠nampá makapitzí̠n cristianos hua̠nti̠ na̠ takaxmata hua̠ntu̠ cuan pero cumu ni̠ talaktzaksay, xlacán luu xta̠chuná qui̠taxtuy cumu la̠ a̠má chixcú hua̠nti̠ tláhualh xchic y ni̠para tlak pu̠lhmá̠n ma̠tí̠ju̠lh xtalayá̠hu, pero acxni̠ milh luu xali̠pe̠cua si̠n, stacli kalhtu̠choko a̠má chiqui talakponkatá̠yalh y niaj para huá tzinú tasíyulh para antá xyá chiqui.
49 Mas o que ouve e não pratica é semelhante a um homem que construiu uma casa sobre a terra, sem alicerces, e, quando as águas bateram contra ela, logo desabou; e aconteceu que foi grande a ruína daquela casa.
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?
Estude este capítulo no WhatsApp
Peça à IA da Bíblia Fala para explicar Lucas 6, comparar traduções ou montar um estudo — tudo direto pelo WhatsApp.