Gênesis 24
Toto Thovuye Loi Ghalɨŋae (TGO) vs ACF
1 Eibraham vama i amalaghɨsarɨ moli na Giya Loi vambe weiye vara ele vakatha nasiye na laghɨye e tɨne.
1 E era Abraão já velho e adiantado em idade, e o SENHOR havia abençoado a Abraão em tudo.
2 Mbaŋa regha i dage weya le rakakaiwo, iye valɨghareghare, e ghayayaoko tɨne, iŋa, “U lirawa nɨman e vavaŋguke raberabe.
2 E disse Abraão ao seu servo, o mais velho da casa, que tinha o governo sobre tudo o que possuía: Põe agora a tua mão debaixo da minha coxa,
3 Nuwaŋguiya u tholo na u dagera weya Giya Loi, iye buruburu na yambane ghanji Loi, na mane u vaŋgwa tɨnan Kenan na naruŋguke levo.
3 Para que eu te faça jurar pelo Senhor Deus dos céus e Deus da terra, que não tomarás para meu filho mulher das filhas dos cananeus, no meio dos quais eu habito.
4 Ko iyemaeŋge tembene u wa e ghambaŋgu moli weŋgiya lo bodaboda na vo vaŋgwa naruŋguke Aisake levo.”
4 Mas que irás à minha terra e à minha parentela, e dali tomarás mulher para meu filho Isaque.
5 Eibraham le rakakaiwo i vaito iŋa, “Ko thoŋgo wevoko maa nuwaiya i njoghama weiŋgu? Ne ŋgoroŋga? Ne ya njoghama na ya vaŋgwa naruna na ya yovaŋgu e vanautumako iya u menakowe?”
5 E disse-lhe o servo: Se porventura não quiser seguir-me a mulher a esta terra, farei, pois, tornar o teu filho à terra donde saíste?
6 Eibraham i gonjoghawe iŋa, “U mando na thava u yovaŋgwa naruŋguke gheko.
6 E Abraão lhe disse: Guarda-te, que não faças lá tornar o meu filho.
7 Giya Loi buruburu gha Loi, iye va i vaŋguraŋgiyaŋgo weŋgiya lo bodaboda na e vanarɨgheŋgu, amalaghɨniye va i dagerawe e ghino iŋa, ‘Weŋgiya orumburumbu ne ya vatomwe valɨvaŋgake iyake weŋgi.’ Amalaghɨniye tene i variye le nyao thovuye regha na i viva e ghen, amba ne valɨkaiwae u vaŋgwa naruŋguke levo gheko.
7 O Senhor Deus dos céus, que me tomou da casa de meu pai e da terra da minha parentela, e que me falou, e que me jurou, dizendo: À tua descendência darei esta terra; ele enviará o seu anjo adiante da tua face, para que tomes mulher de lá para meu filho.
8 Thoŋgo wevoko maa le renuwaŋa ŋgoreiye na u njoghamake wein, amba ne len dageraweke weŋgo mane e gharerenuwaŋa e ghino. Ko iyemaeŋge ma tembe gharerenuwaŋa na ne u yovaŋgwa naruŋguke gheko.”
8 Se a mulher, porém, não quiser seguir-te, serás livre deste meu juramento; somente não faças lá tornar a meu filho.
9 Ko e mbaŋako iyako rakakaiwoma i lirawa nɨmae e ghagiyama vavae raberabe, amba i dagerawe na i tholo renuwaŋako iyako kaiwae.
9 Então pôs o servo a sua mão debaixo da coxa de Abraão seu senhor, e jurou-lhe sobre este negócio.
10 Kaero rakakaiwoma i vivathaŋgiya ghagiyama le kamel hoyaworo na i wareri. I mbanɨŋgiya tomethi bigibigi thovuthovuye weya ghagiyama. I wareriŋa ghembama Neiho i yakumawe, ina Mesopoteimiya e ghaiwabuko.
10 E o servo tomou dez camelos, dos camelos do seu senhor, e partiu, pois que todos os bens de seu senhor estavam em sua mão, e levantou-se e partiu para Mesopotâmia, para a cidade de Naor.
11 Mbaŋa i vutha e ghembama e ghanjimbwa marae, i vakathaŋgiya kamelɨko thɨ ronja e thelauko vwatae. Iyako vama yeghɨyeghɨye na wanakau kaero ghanjimbaŋa thɨ mena thɨ guda mbwa.
11 E fez ajoelhar os camelos fora da cidade, junto a um poço de água, pela tarde, ao tempo que as moças saíam a tirar água.
12 Amba i naŋgo iŋa, “Aee, Giya Loi, wo giyama Eibraham le Loi, u thalavuŋgo na noroke ya vamboromboroŋa lo renuwaŋake na u worawa wo giyako e ghamwan.
12 E disse: Ó Senhor, Deus de meu senhor Abraão, dá-me hoje bom encontro, e faze beneficência ao meu senhor Abraão!
13 Kaero u thuweŋgo ya ndeghathɨ e mbwake ghadidiye na gagamaina e ghembako ne thɨ mena thɨ guda mbwa.
13 Eis que eu estou em pé junto à fonte de água e as filhas dos homens desta cidade saem para tirar água;
14 Mbaŋa ne ya dage weya eunda na yaŋa, ‘Aee, wo u ronja na ya muna ghan mbwana mun,’ na iŋa, ‘U mena u mun na wo ya vamunɨŋgiva len kamelɨna’ — mbala ya ghareghare wevoko iyako kaero mendava u tuthi Aisake levo. Iyake ne i vaghareŋgo emunjoru u worawa wo giyako e ghamwan.”
14 Seja, pois, que a donzela, a quem eu disser: Abaixa agora o teu cântaro para que eu beba; e ela disser: Bebe, e também darei de beber aos teus camelos; esta seja a quem designaste ao teu servo Isaque, e que eu conheça nisso que usaste de benevolência com meu senhor.
15 Rakakaiwoma vamba i naŋgonaŋgo, Rebeka kaero i wovutha ghe mbwa variye. I worawe e ŋgɨleŋgɨle. Elaghɨniye Betuwel yawarumbuye. Amalake iyake Eibraham ghaghae Neiho nariye weiye Milika.
15 E sucedeu que, antes que ele acabasse de falar, eis que Rebeca, que havia nascido a Betuel, filho de Milca, mulher de Naor, irmão de Abraão, saía com o seu cântaro sobre o seu ombro.
16 Rebeka iye wevo manɨune eunda na thɨnabwethubwethuru. Va i wa ve guda mbwa e mbwarowouko na kaero i njoghava. Eibraham le rakakaiwo i thuwe Rebeka kaero i wovutha ghe mbwa variye|src="CO00667B.TIF" size="col" copy="DCC" ref="24:15"
16 E a donzela era mui formosa à vista, virgem, a quem homem não havia conhecido; e desceu à fonte, e encheu o seu cântaro e subiu.
17 Eibraham le rakakaiwoma iwaeŋge i rukureghambawe na iŋa, “U giyama ghan mbwana mun ya mun e ghan mbwana variye.”
17 Então o servo correu-lhe ao encontro, e disse: Peço-te, deixa-me beber um pouco de água do teu cântaro.
18 I gonjoghawe iŋa, “Amalana, u mun,” kaero nɨmae i maya na i thɨn njoŋa e ŋgɨleŋgɨle, i ndeghathɨ na i mun.
18 E ela disse: Bebe, meu senhor. E apressou-se e abaixou o seu cântaro sobre a sua mão e deu-lhe de beber.
19 Mbaŋa i munɨvao kaero Rebeka iŋa, “Wo va guduva len kamelɨke ghanjimbwa na ya vamunɨŋgiwe na valɨkaiwanji.”
19 E, acabando ela de lhe dar de beber, disse: Tirarei também água para os teus camelos, até que acabem de beber.
20 Mbema ghena na nɨmaeŋge kaero i liŋgimban vuna mbwama thetheghanɨma e ghanjimbwa ghambae, i rukunjogha e mbwarowouma na mbowo ve guduva kamelɨko kaiwanji.
20 E apressou-se, e despejou o seu cântaro no bebedouro, e correu outra vez ao poço para tirar água, e tirou para todos os seus camelos.
21 Amalama mbe i vonjimbughathɨ vara le vakathako, na i rerenuwaŋa thoŋgo emunjora Giya Loi i vamboromboroŋa le renuwaŋako.
21 E o homem estava admirado de vê-la, calando-se, para saber se o Senhor havia prosperado a sua jornada ou não.
22 Mbaŋa kamelɨko kaero thɨ munvao, rakakaiwoma kaero i woraŋgiya gol, mbothɨmbothɨ ghaghavatha, le vuyovuyowo grem ghewona, na nɨmae ghaghavatha tembe golɨva mbambaiwo thɨ laghɨye na i giyawe.
22 E aconteceu que, acabando os camelos de beber, tomou o homem um pendente de ouro de meio siclo de peso, e duas pulseiras para as suas mãos, do peso de dez siclos de ouro;
23 Amba i vaito iŋa, “Thela yawarumbuya ghen? Thare valɨkaiwae ne wo ghena rama e le ŋgolo gougouke?”
23 E disse: De quem és filha? Faze-mo saber, peço-te. Há também em casa de teu pai lugar para nós pousarmos?
24 I gonjoghawe iŋa, “Bwebwe idae Betuwel. Ramaya Neiho na tɨnaya Milika.”
24 E ela lhe disse: Eu sou a filha de Betuel, filho de Milca, o qual ela deu a Naor.
25 Na mbowo iŋava, “Ghamba ghena i laghɨye mbe inawe na thetheghan ghanji mbe inaweva.”
25 Disse-lhe mais: Também temos palha e muito pasto, e lugar para passar a noite.
26 Amba rakakaiwoma i ronja e gheghe vuvuye na i kururu weya Giya Loi,
26 Então inclinou-se aquele homem e adorou ao Senhor,
27 iŋa, “Tarawa i voro weya Giya Loi, wo giya Eibraham le Loi. Kaero u vamboromboroŋa len dagerawe na weiye len ghare vatomwe u vamboromboroŋa wo giyako le naŋgo. Ghino kaiwaŋgu Giya Loi kaero mo viva e ghino elo loŋga na u vaŋgughɨdaghɨdaŋgo wo giyako le bodaboda weŋgi.”
27 E disse: Bendito seja o SENHOR Deus de meu senhor Abraão, que não retirou a sua benevolência e a sua verdade de meu senhor; quanto a mim, o SENHOR me guiou no caminho à casa dos irmãos de meu senhor.
28 Wevoma i rukunjogha e ghemba na i giya tɨnae le ŋgoloko gharayakuyaku yanawanji budakai me yomarawe.
28 E a donzela correu, e fez saber estas coisas na casa de sua mãe.
29 Rebeka louye idae Leiban. Mbaŋa i loŋwe totoma, i yoruku na ve thuweŋgiya gharɨgharɨma e mbwako ghadidiye.
29 E Rebeca tinha um irmão cujo nome era Labão, o qual correu ao encontro daquele homem até a fonte.
30 Mbaŋa me thuwe mbothiye ghae na nɨmae ghae e nɨmae na me loŋwe budaiya louyeko me utuŋa amalako ghalɨŋae, i wa weya Eibraham le rakakaiwoko i ndeghathɨ kamelɨko evasiwanji e mbwako ghadidiye,
30 E aconteceu que, quando ele viu o pendente, e as pulseiras sobre as mãos de sua irmã, e quando ouviu as palavras de sua irmã Rebeca, que dizia: Assim me falou aquele homem; foi ter com o homem, que estava em pé junto aos camelos, à fonte,
31 na i dagewe iŋa, “U mena ra wa e ghemba, amalana, ghen Giya Loi i woraweŋge e ghamwae. Buda kaiwae mbe u ndendeghathɨ vara gheke? Kaero ma vivatharaweya ŋgolo kaiwami na thetheghanɨna ghambanji.”
31 E disse: Entra, bendito do Senhor; por que estás fora? pois eu já preparei a casa, e o lugar para os camelos.
32 Mbaŋa vethɨ vutha e ŋgolo amalama na ghaune thɨ rakamwandɨ e ŋgolo na Leiban le rakakaiwo thɨ biginjoŋa bigibigi kamelɨko e vwatanji. Thɨ giya kamelɨko ghanji na thɨ guda mbwa amaamalama thɨ thavwiya ghenjiwe.
32 Então veio aquele homem à casa, e desataram os camelos, e deram palha e pasto aos camelos, e água para lavar os pés dele, e os pés dos homens que estavam com ele.
33 Kaero thɨ bigirawa ghanɨŋga e marae, ko iyemaeŋge Eibraham le rakakaiwoma iŋa, “Amba maa valɨkaiwae ya ghanɨŋga. I viva wo ya utuŋa e ghemi budakai kaiwae menda ya menake.”
33 Depois puseram comida diante dele. Ele, porém, disse: Não comerei, até que tenha dito as minhas palavras. E ele disse: Fala.
34 I dage weŋgi iŋa, “Eibraham le rakakaiwo ghino.
34 Então disse: Eu sou o servo de Abraão.
35 Giya Loi i mwaewo laghɨye weya wo giyako Eibraham, na kaero i vwenyavwenya laghɨye moli. Giya Loi i vakatha na e le sip, kau, silva na gol lemoyo moli na tembe ŋgoreiyeva le rakakaiwo ghɨmoghɨmoru na wanakau na le kamel na doŋɨki tembe lemoyova.
35 E o SENHOR abençoou muito o meu senhor, de maneira que foi engrandecido, e deu-lhe ovelhas e vacas, e prata e ouro, e servos e servas, e camelos e jumentos.
36 Wo giyako levo kaero va i elaghɨsarɨ ko amba i laghamba ŋgama ghɨmoru weiye na bigibigiko wolaghɨye kaero i valawayawe.
36 E Sara, a mulher do meu senhor, deu à luz um filho a meu senhor depois da sua velhice, e ele deu-lhe tudo quanto tem.
37 Menda wo giyako i vakathaŋgo na ya tholo ne ya dagerawe ne ya ghambugha le renuwaŋako. Iŋa, ‘Ne u ndetamwa naruŋguke levo gheko, Kenan wanakauniyeke e tɨnenji.
37 E meu senhor me fez jurar, dizendo: Não tomarás mulher para meu filho das filhas dos cananeus, em cuja terra habito;
38 Ko iyemaeŋge u njogha weŋgiya bwebwe na mbe ghino lo bodaboda weŋgi, na vo vaŋgwa naruŋguke levowe.’
38 Irás, porém, à casa de meu pai, e à minha família, e tomarás mulher para meu filho.
39 “Amba ya govaito yaŋa, ‘Ŋgoroŋga ne yaŋa thoŋgo wevoko ne i botewa ya njoghamake weiŋgu?’
39 Então disse eu ao meu senhor: Porventura não me seguirá a mulher.
40 “I gonjogha e ghino iŋa, ‘Ko iyemaeŋge Giya Loi iya ghino mbaŋake wolaghɨye ya ghambugha le renuwaŋa, tene i variyeya le nyao thovuye na wein na i vakatha len loŋgana e uneune, na mbala valɨkaiwan u vaŋgwa wevo eunda e wo uu tɨne weŋgiya lo bodaboda.
40 E ele me disse: O Senhor, em cuja presença tenho andado, enviará o seu anjo contigo, e prosperará o teu caminho, para que tomes mulher para meu filho da minha família e da casa de meu pai;
41 Mbe bigi reghaeŋge vara ne i vakathaŋge na u meraŋgi e len dagerawena iyana e tɨne. Thoŋgo u wa weŋgiya lo bodaboda, na othembe maa thɨ vatomwa wevo e ghen na ne u njoghama nɨmanɨman wein len tholona ghen kaero u meraŋgi e gura.’
41 Então serás livre do meu juramento, quando fores à minha família; e se não te derem, livre serás do meu juramento.
42 “Mbaŋa ma vutha e mbwarowouko ghadidiye, ma naŋgo na yaŋa, ‘Aee, Giya Loi, wo giyako Eibraham le Loi, thoŋgo len renuwaŋa ŋgoreiye, u vakatha lo loŋgake iyake emunjoru na e uneune.
42 E hoje cheguei à fonte, e disse: Ó Senhor, Deus de meu senhor Abraão, se tu agora prosperas o meu caminho, no qual eu ando,
43 Kaero u thuweŋgo ya ndeghathɨ e mbwake iyake ghadidiye, thoŋgo thɨnabwethubwethuru eunda i mena i guda mbwa na mbaŋa ne ya dagewe na yaŋa, “Aee, ya muna ghan mbwana mun,”
43 Eis que estou junto à fonte de água; seja, pois, que a donzela que sair para tirar água e à qual eu disser: Peço-te, dá-me um pouco de água do teu cântaro;
44 na thoŋgo iŋa, “U mena u mun na va guda mbwa na ya vamunɨŋgiva len kamelɨna,” u vatomwe e ghino menda va ya tutha elaghɨniye wo giyako Eibraham nariye levo.’
44 E ela me disser: Bebe tu e também tirarei água para os teus camelos; esta seja a mulher que o SENHOR designou ao filho de meu senhor.
45 “Amba muyai ya naŋgovao e ghareŋgu, Rebeka i vutha weiye mbwa variye e ŋgɨleŋgɨle. I wa ve nja e mbwarowouko na ve guda mbwa na ya dagewe yaŋa, ‘Aee, ghan mbwana mun ya mun.’
45 E antes que eu acabasse de falar no meu coração, eis que Rebeca saía com o seu cântaro sobre o seu ombro, desceu à fonte e tirou água; e eu lhe disse: Peço-te, dá-me de beber.
46 “Nɨmae i maya i thɨnɨnjoŋa e ŋgɨleŋgɨle na iŋa, ‘U mun na va vamunɨŋgiva len kamelɨko.’ Kaero ya mun na tembe ve vamunɨŋgiva kamelɨko.
46 E ela se apressou, e abaixou o seu cântaro de sobre si, e disse: Bebe, e também darei de beber aos teus camelos; e bebi, e ela deu também de beber aos camelos.
47 “Ya govaito yaŋa, ‘Thela yawarumbuye ghen?’
47 Então lhe perguntei, e disse: De quem és filha? E ela disse: Filha de Betuel, filho de Naor, que lhe deu Milca. Então eu pus o pendente no seu rosto, e as pulseiras sobre as suas mãos;
48 amba ya ronja e ghegheŋgu vuvuye na ya kururu weya Giya Loi. E mbaŋako iyako ya taraweŋa Giya Loi, wo giya Eibraham le Loi, kaiwae menda i vaŋgughɨdaghɨdaŋgo weya wo giyako ghaghae ghambae, na e gheuu tɨne ya vaŋgwa nariyeko levowe.
48 E inclinando-me adorei ao SENHOR, e bendisse ao SENHOR, Deus do meu senhor Abraão, que me havia encaminhado pelo caminho da verdade, para tomar a filha do irmão de meu senhor para seu filho.
49 E mbaŋake iyake thoŋgo emunjoru gharen i nja weya wo giyako, u utugiyama e ghino; thoŋgo nandere, tembe u utu giyamava e ghino mbala elo ghareghare na ya vakatha budakai na ya njogha.”
49 Agora, pois, se vós haveis de fazer benevolência e verdade a meu senhor, fazei-mo saber; e se não, também mo fazei saber, para que eu vá à direita, ou à esquerda.
50 Leiban na Betuwel thɨ gonjoghawe thɨŋa, “Giya Loi menda i vakatha renuwaŋa iyana e ghen. Ma valɨkaiwame tembe wo utuŋava bigi regha e ghen.
50 Então responderam Labão e Betuel, e disseram: Do Senhor procedeu este negócio; não podemos falar-te mal ou bem.
51 Rebeka mbe iya. U vaŋgu na wein hu wa, kaero wo vatomwe na ve vaŋgwa ghan giyana nariye, ŋgoreiya Giya Loi le renuwaŋana.”
51 Eis que Rebeca está diante da tua face; toma-a, e vai-te; seja a mulher do filho de teu senhor, como tem dito o SENHOR.
52 Mbaŋa Eibraham le rakakaiwo i loŋwe lenji renuwaŋako i ronja e thelau vwatae na i vata ago weya Giya Loi.
52 E aconteceu que, o servo de Abraão, ouvindo as suas palavras, inclinou-se à terra diante do Senhor.
53 Amba rakakaiwoma i bigiraŋgiya gol, silva, na kwamakwama na i giya weya Rebeka, na tembe i giyava bigibigi thovuthovuye weŋgiya Rebeka louye na tɨnae.
53 E tirou o servo jóias de prata e jóias de ouro, e vestidos, e deu-os a Rebeca; também deu coisas preciosas a seu irmão e à sua mãe.
54 Ko amba Eibraham le rakakaiwoma na vavanava mendava weiyaŋgima, thiya ghanɨŋga na thɨ ghena gheko gougouko iyako.
54 Então comeram e beberam, ele e os homens que com ele estavam, e passaram a noite. E levantaram-se pela manhã, e disse: Deixai-me ir a meu senhor.
55 Ko Rebeka louye na tɨnae thɨŋa, “Mbala wo layaku weime gheneyaworo na e ghereiye, ko amba wein hu wa.”
55 Então disseram seu irmão e sua mãe: Fique a donzela conosco alguns dias, ou pelo menos dez dias, depois irá.
56 Ko iyemaeŋge i gonjogha weŋgi iŋa, “Thava tembe hu laweghathɨimeva. Kaero Giya Loi menda i vamboromboroŋa lo loŋgake. Mbema hu viyathuŋgo eŋge na ya njogha weya wo giyako.”
56 Ele, porém, lhes disse: Não me detenhais, pois o SENHOR tem prosperado o meu caminho; deixai-me partir, para que eu volte a meu senhor.
57 Thɨ gonjoghawe thɨŋa, “Wo ra kulawe na ra vaito ŋgoroŋga elaghɨniye le renuwaŋa.”
57 E disseram: Chamemos a donzela, e perguntemos-lho.
58 Iya kaiwae thɨ kulawe na thɨ vaito thɨŋa, “Thare nuwaniya wein amalake iyake?”
58 E chamaram a Rebeca, e disseram-lhe: Irás tu com este homem? Ela respondeu: Irei.
59 Kaero le bodaboda thɨ variyeyathu Rebeka weiye gharanjimbunjimbu eunda weinji Eibraham le rakakaiwo na ghaune vavanava, thɨ rakanjogha Kenan.
59 Então despediram a Rebeca, sua irmã, e sua ama, e o servo de Abraão, e seus homens.
60 Thɨ giya Rebeka ghadagemwaewo thɨŋa,
60 E abençoaram a Rebeca, e disseram-lhe: Ó nossa irmã, sê tu a mãe de milhares de milhares, e que a tua descendência possua a porta de seus aborrecedores!
61 Rebeka na le rakakaiwo wanakau thɨ tha e lenji kamel, kaero thɨ wareri weinji Eibraham le rakakaiwo.
61 E Rebeca se levantou com as suas moças, e subiram sobre os camelos, e seguiram o homem; e tomou aquele servo a Rebeca, e partiu.
62 Aisake va i ri Beya Lahai Roi na mbaŋako iyako i yaku Keinan e yaghalaniyeko e valɨvaŋga idae Negev.
62 Ora, Isaque vinha de onde se vem do poço de Beer-Laai-Rói; porque habitava na terra do sul.
63 Yeghɨyeghɨye regha i raŋgi na mbe i loŋga weiye le rerenuwaŋa, na mbaŋa i tagathɨna marae, i thuweŋgiya kamel, amba inanji bwagabwaga, thɨ loŋga ghɨdaghɨda.
63 E Isaque saíra a orar no campo, à tarde; e levantou os seus olhos, e olhou, e eis que os camelos vinham.
64 Mbaŋa Rebeka i thuwe Aisake, mbema ghe na nɨmaeŋge, i nja ele kamelɨma,
64 Rebeca também levantou seus olhos, e viu a Isaque, e desceu do camelo.
65 na i vaitoya Eibraham le rakakaiwoma iŋa, “Thela iya amalake iya i loŋgaghɨdaghɨdaindake?”
65 E disse ao servo: Quem é aquele homem que vem pelo campo ao nosso encontro? E o servo disse: Este é meu senhor. Então tomou ela o véu e cobriu-se.
66 Rakakaiwoma kaero i utuŋa bigibigi wolaghɨye weya Aisake mendava thɨ yomarawe ele loŋgako tɨne.
66 E o servo contou a Isaque todas as coisas que fizera.
67 Aisake i vaŋgwa Rebeka na i vaŋguruwo tɨnae Sera va ele yoŋathowathowa tɨne. Kaero i vaŋgu na levo na vambe i gharethovuwe vara, ko ambama Aisake ghare i dinja tɨnae le mare na ghanuwatharɨ kaiwae.
67 E Isaque trouxe-a para a tenda de sua mãe Sara, e tomou a Rebeca, e foi-lhe por mulher, e amou-a. Assim Isaque foi consolado depois da morte de sua mãe.
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?
Estude este capítulo no WhatsApp
Peça à IA da Bíblia Fala para explicar Gênesis 24, comparar traduções ou montar um estudo — tudo direto pelo WhatsApp.