Lucas 1
ANUTRO MANDE KETA (RWO-RAWA) vs NVT
1 — ausente —
1 Muitos se propuseram a escrever uma narração dos acontecimentos que se cumpriram entre nós.
2 — ausente —
2 Usaram os relatos que nos foram transmitidos por aqueles que, desde o princípio, foram testemunhas oculares e servos da palavra.
3 — ausente —
3 Depois de investigar tudo detalhadamente desde o início, também decidi escrever-lhe um relato preciso, excelentíssimo Teófilo,
4 — ausente —
4 para que tenha plena certeza de tudo que lhe foi ensinado.
5 Ngu naruno, Herodndo Yudiya mera oo ngu bidodo sobosobo oni koreteyingo oodoni, ngu oni gura oowooyi Sekarayiya ngundo Anutno wooro yeyingo oni tero oruwo. Anutno wooro yeyingo oni ngu, Abayisa ngu Sekarayiyaro wooro yeyingo oni, watangga nguro osiye. Nguro bareyi oowooyi Ilisabet ngu, Eron oningga nguro soweni.
5 Quando Herodes era rei da Judeia, havia um sacerdote chamado Zacarias, que fazia parte do grupo sacerdotal de Abias. Sua esposa, Isabel, também pertencia à linhagem sacerdotal de Arão.
6 Ngu oni erambarisa erayaga ngu, ene Anut doongeyimo ene oni nenengo oorengo oruwori. Ngu erambarisa erayaga ngu Anut Oo Simburi Urungga, nguro mamana mande oo ngu bidodo keyoro oruworiyo. Ene oo biyomi gura ma teyingo.
6 Zacarias e Isabel eram justos aos olhos de Deus e obedeciam cuidadosamente a todos os mandamentos e estatutos do Senhor.
7 Ngu erambarisa erayaga ngu, ene kuri dogoni oorengo. Ilisabet ngu ninggoo teyingo, nguro erambarisa erayaga ngu ene simoo namboyari kini.
7 Não tinham filhos, pois Isabel era estéril, e ambos já estavam bem velhos.
8 Sekarayiyaro keyimo wooro yeyingo oni ngu, ko tewero mayeyingo. Sekarayiya ngu ene Anut doongeyimo wooro yeweroyi ko ngu teroruwo.
8 Certo dia, Zacarias estava servindo diante de Deus no templo, pois seu grupo realizava o trabalho sacerdotal, conforme a escala.
9 Onindo Sekarayiyano rogo tetoyi, ngundo ene Anutno wooro yeweroyi murimo ene yambo ya urunggano (Tembel) nguno uro, Anut Oo Simburi urungga, nguno wooro ndindingo gomemu yeyingo.
9 Foi escolhido por sorteio, como era costume dos sacerdotes, para entrar no santuário do Senhor e queimar incenso.
10 Ngu narungga ngu, Anutno wooro ndindingododo yeweroyi naruwo, oni simoo bare oowooyingga oorengo endesina yowuruwooro, nguno Anutno yemboongero oriyingo.
10 Enquanto o incenso era queimado, uma grande multidão orava do lado de fora.
11 Sekarayiya ko tewoodoni, asa, ngu naruno, Urungga Oo Bidodo Simburiga nguro sambono Engel oni gura kenootoni, wooro ndindingo yeweroyi nombo musiyo ngu tanggeyi koondosina, dikatoni kenoyingo.
11 Então um anjo do Senhor lhe apareceu, à direita do altar de incenso.
12 Sekarayiya sambono Engel oninggaku kenoro soriyokoro sosoreyingo urungga oorengo teyingo.
12 Ao vê-lo, Zacarias ficou muito abalado e assustado.
13 Ene sambono Engel oninggakundo sodedo ero eyingo. Sekarayiya ge ma sosorewero. Anutdo gengo yemboongengga ngu kuri ingowo. Gengo barege Ilisabet ngundo ngu nangongge simoongga bisiyowa. Oowooyi ngu ge komo Yon eya e.
13 O anjo, porém, lhe disse: “Não tenha medo, Zacarias! Sua oração foi ouvida. Isabel, sua esposa, lhe dará um filho, e você o chamará João.
14 Gengo nowoondoge ngu gome mete tero oruwaku, ngunonggo ge oni oni tewa. Baredo simoo bisiyootoni, asa, oni simoo bare oowooyingga oorengo, ene nguro nguya oni oni tewanggo.
14 Você terá grande satisfação e alegria, e muitos se alegrarão com o nascimento do menino,
15 Ene ngu Oo Bidodo Simburi Urungga ngu doongeyimo ene oowooyi urungga oruwa. Ene Wayin sonoyi kowoomu, ko sono yanggangomu nguya ma newa. Ene nemi kawuyimo oorooteku ngu Yuka Kundingiyi ngundo newendemo uro angewa.
15 pois ele será grande aos olhos do Senhor. Nunca tomará vinho nem outra bebida forte. Será cheio do Espírito Santo, antes mesmo de nascer.
16 Enendo Iserel oni simoo bare oowooyingga oorengo mande yunootoni, nowoondoye yowoorengoro, enengo Anut urungga nguno oororo keyowanggo.
16 Fará muitos israelitas voltarem ao Senhor, seu Deus.
17 Kuri, Anutdo Yuka Kundingiyimbo yanggango urungga oorengo Ilayiya inootoni, ene Anutro ko tewoku, ngundiro nangge, Yon nguya Yuka Kundingiyimboro yanggangonimo, Anutro ko ngu tewa. Enendo simoo bare ururu hoorooweyerootoni, nowoondoye yowoorengoya, ngunonggo enengo simoo namboye nguya hoorooweyerootoyi, nowoondoye yowoorengoro, awanamoyemboya nowoondoye gobooro guranangge yewanggo. Oni Anutro muri ma keyootenggoku nguro nowoondoye nguya enengo mandeni ingoro keyowanggo. Ngundiro muringga ngunonggo oni simoo bare bidodo nowoondoye yomosiyootoni, oo bidodo Simburi Urungga nguro mandeni ingowanggo, eyingo.
17 Será um homem com o espírito e o poder de Elias, e preparará o povo para a vinda do Senhor. Fará o coração dos pais voltar para seus filhos e levará os rebeldes a aceitarem a sabedoria dos justos”.
18 Sekarayiyando sambono Engel onino eyingo. Noore barenemboya kuri dogoni yeworoku, nguro simoo bisiyoweroyi naruwo ngu kuri kini tewo. Ngundiro nguro, no gengo mandega eteku ngu, ndadiro tero ingootoowe hamoo tewa? Eyingo.
18 Zacarias disse ao anjo: “Como posso ter certeza de que isso acontecerá? Já sou velho, e minha mulher também é de idade avançada”.
19 Ngundiro etoni, sambono Engel oni enebana mandeni gumi, ero eyingo. No Gebiriyel Anut doongeyimo dikaro oorooteno. Anut enengombo no surenerootoni, no geno mande gome nga wesiyoro ewero ombuteno.
19 O anjo respondeu: “Sou Gabriel, e estou sempre na presença de Deus. Foi ele quem me enviou para lhe trazer estas boas-novas.
20 Arisa, ge ingo! Ge noro mandene nga nowoondogemo hamoo ma tete. Nguro ngu ngandiro, ataga gengo gagige ngu witumootoowe, ge mande ma ewa. Kootuyisina, nga oo nga tunootetoni ngu, noro mandega nga ngu hamoo oorengo enengo naruno engge tunootetoni ngu, asa, ge mete ko mande ewa. Ero eyingo.
20 Agora, porém, você ficará mudo até os dias em que essas coisas acontecerão, pois não acreditou em minhas palavras, que se cumprirão no devido tempo”.
21 Oni simoo bare Sekarayiya sobowooro ingondudu buribari ingoro eyingo. Ndadiro nguro, Sekarayiya naru pirungga ene ya gumi kundingiyingga, nguno ootooro endesina ma ooreyingo, ero ingootenggo.
21 Enquanto isso, o povo esperava Zacarias sair do santuário e se perguntava por que ele demorava tanto.
22 Kootuyisina, Sekarayiya endesina oorero, oni simoo baredoya mande eweroyi kini. Ngundiro nguro, ene ingoyingo, ene ya gumi kundingiyi newendemo ameno oo songo guradiroga Anutdo etungootoni kenoote, ero ingoyingo. Sekarayiya ngu kandeyibo nangge mande towootowoononggo eneya, ero eyingo. Gagingo manggowo ngu witumootoni, mande eweroyi ereremo kini.
22 Quando finalmente saiu, não conseguia falar com eles, e perceberam por seus gestos e seu silêncio que ele havia tido uma visão no santuário.
23 Kootuyisina, Sekarayiya enengo koni kini tetoni, ngu naruno, ene enengo endemo ko toongeyingo.
23 Ao fim de seus dias de serviço no templo, Zacarias voltou para casa.
24 Kootuyisina, Sekarayiya bareyi oowooyi Ilisabet kawuyidodo teyingo. Ngundiro tetoni, Ilisabet ya newendemo kombo kandegura kombitero oriyingo.
24 Pouco tempo depois, sua esposa, Isabel, engravidou e não saiu de casa por cinco meses.
25 Oode eyingo. Oo Bidodo Simburi Simbunanembo, ataga noro sumange tenunoro, oni simoo bare doongeyemo oyimonengga ngu andangenunowo. Ero eyingo.
25 “Como o Senhor foi bom para mim em minha velhice!”, exclamou ela. “Tirou de mim a humilhação pública de não ter filhos!”
26 Ilisabet Kombo kandegura gidemboro guranangge kawuyidodo teyingo, ngu naruno, Anutdo sambono Engel oni oowooyi Gebiriyel soweyootoni Nasaret ende urungga, Galili merako, nguno oorowuyingo.
26 No sexto mês da gestação de Isabel, Deus enviou o anjo Gabriel a Nazaré, uma cidade da Galileia,
27 Ngu endemo nguno ene bare oore gura, ene simoo guraya ma wereyingongga, nguno mande yoro oorowuyingo. Ngu barega ngu simoo gurano kameteni ero rogo teyingo. Ngu simoongga ngu oowooyi Yosep. Yosep ngu Dewitro soweni. Ngu bare oorega ngu oowooyi Mariya.
27 a uma virgem de nome Maria. Ela estava prometida em casamento a um homem chamado José, descendente do rei Davi.
28 Gebiriyel eneno oororo eyingo. Ge oni oni teya ootoo, Anutdo ge bingaminggedodo tenggunoote, Anutdo kumana ge gunooteku, Oo Simburi geya ooroote. Eyingo.
28 Gabriel apareceu a ela e lhe disse: “Alegre-se, mulher favorecida! O Senhor está com você!”.
29 Mariyando ngu mandega ngu ingoro sosorero ingondudu urungga tero, enengo newendemonggo eyingo. Ndawugaro nguro, ngu simoongga ngundo omburo nono ngandiro ete? Eyingo.
29 Confusa, Maria tentou imaginar o que o anjo quis dizer.
30 Anutro sambono oni Engelndo Mariyano eyingo. Mariya ge ma sosorewero. Anutro newende ngu gengo gome ingoro sumangeni gunoote.
30 “Não tenha medo, Maria”, disse o anjo, “pois você encontrou favor diante de Deus.
31 Gome ingo! Ge kawunggedodo tero nangongge simoongga bisiyowa. Ngu oowooyi ngu, ge komo Yisas eya e.
31 Ficará grávida e dará à luz um filho, e o chamará Jesus.
32 Ngu oningga ngu, oni urungga oorengo oruwa. Ngu oningga nguya ngandiro ewanggoku, ene Anut bingaminidodo enengo nangoni, ero eyingo. Anutdo ene yoro, sobosobo oni koreteyingo urungga yetoni oruwa. Enengo osiyi Dewitdo sobosobo koreteyingongga ngundo ko tewoku, ene ngundiro nangge ko tewa.
32 Ele será grande, e será chamado Filho do Altíssimo. O Senhor Deus lhe dará o trono de seu antepassado Davi,
33 Ene ngu oo bidodo sobosobo koretero oni, ngundo ngu, Yekob Iserel nguro soweni, nguro sobosobo suwooyi sano oruwa. Enengo oo bidodo sobowooteku naru ngu ma kinitewa, eyingo.
33 e ele reinará sobre Israel para sempre; seu reino jamais terá fim!”
34 Mariyando ngundiro ingoro sumoo eyingo. No simoo guraya ma wereyingo. Nguro gengo mandega eteku ngu, ndadiro tero engge tunootewa? Eyingo.
34 Maria perguntou ao anjo: “Como isso acontecerá? Eu sou virgem!”.
35 Sambono Engelndo mande gumi ero eyingo. Anutro Yuka Kundingiyi ngu geno ombuwa. Anutro yanggangoni awuno oorengo, ngundo ge wiringgeroro kutuwoonggunowa. Ngundiro tetoni, kootuyisina ngu simoonggega ngu ge bisiyowa. Onindo eneya ngandiro ewanggo. Ene oni kundingi, Anutro nangoni, ero ewanggo.
35 O anjo respondeu: “O Espírito Santo virá sobre você, e o poder do Altíssimo a cobrirá com sua sombra. Portanto, o bebê que vai nascer será santo, e será chamado Filho de Deus.
36 Ingo! Momongge, Ilisabet ngu, ene kuri bare dogoni ngumu, ene nguya kawuyimo simoongga ooroote. Kuri ngu, oni songombo eyingo. Ene ninggootete eyingo. Ene ataga kawuyidodo oodoni, kombo kandegura gidemboro guranangge kuri yokowo.
36 Além disso, sua parenta, Isabel, ficou grávida em idade avançada. As pessoas diziam que ela era estéril, mas ela concebeu um filho e está no sexto mês de gestação.
37 Merako ngano, ko gura Anutdo teweroyi, kowuri ma ooroote. Hamoo oorengo kini. Anutdo ene oo bidodo temukowa. Eyingo.
37 Pois nada é impossível para Deus”.
38 Mariyando gumi eyingo. Ene ngu ooga ngu nono eteku, ngu mete tewa. No ngu oo bidodo Simburi, nguro kirikiri bare nangge. Eyingo. Arisa, sambono oningga ngundo Mariyando oo teteku ngu ingomukoro ene toongeyingo.
38 Maria disse: “Sou serva do Senhor. Que aconteça comigo tudo que foi dito a meu respeito”. E o anjo a deixou.
39 — ausente —
39 Alguns dias depois, Maria dirigiu-se apressadamente à região montanhosa da Judeia, à cidade
40 — ausente —
40 onde Zacarias morava. Ela entrou na casa e saudou Isabel.
41 Ilisabetdo, Mariyaro, manggowo ingootoni, Ilisabet kawuyimo simoongonggaku parero ooretoni, Yuka Kundingiyimbo Ilisabetro newendemo uro angeyingo.
41 Ao ouvir a saudação de Maria, o bebê de Isabel se agitou dentro dela, e Isabel ficou cheia do Espírito Santo.
42 Ngundiro tetoni, ene ki urungga, ero eyingo. Anutdo ge Kumana gunooteku ngu, gedo bare gidarega ngu dagayeroote. Ge kawunggemo nangonggega oorooteku nguya ene kumanadodo.
42 Em alta voz, Isabel exclamou: “Você é abençoada entre as mulheres, e abençoada é a criança em seu ventre!
43 No ndadiro nguro, noorengo Oo Bidodo Simburi Simbunani, nguro nemi, no bingamine okoowero ombute?
43 Por que tenho a grande honra de receber a visita da mãe do meu Senhor?
44 Ingo! No mande gura geno ewero. No sodenembo gengo manggoge ingootoowe, kawunemo simoongga oorooteku ngando parero oorero, oni oni tete.
44 Quando ouvi sua saudação, o bebê em meu ventre se agitou de alegria.
45 Ndawugaro nguro, Oo Bidodo Simburi Simbunani, ngundo mande wesiyoro eteku, ge nowoondoge hamoo teteku nguro engge tunootewa. Nguro ngu, Anutdo ge sobogerootoni, ge mete oni oni tewa. Eyingo.
45 Você é abençoada, pois creu no que o Senhor disse que faria!”.
46 — ausente —
46 Maria respondeu: “Minha alma exalta ao Senhor!
47 — ausente —
47 Como meu espírito se alegra em Deus, meu Salvador!
48 No kuri ngu, enengo kirikiri bare angoyi oodoowe ngu, Anut enengo sumange nunoyingo. Asa, ngundiro nguro, oni simoo bare kootuyisina tunootewanggoku, ngundo nguya noro oowoone bingamine okoowanggo.
48 Pois ele observou sua humilde serva, e, de agora em diante, todas as gerações me chamarão abençoada.
49 Anut yanggangonidodo oorengo, ngundo oo urungga tero, no nunowo. Enengo oowooyi kundingiyi oorengo orini!
49 Pois o Poderoso é santo, e fez grandes coisas por mim.
50 Enengo sumangeningga ngu, oni enengo ingoro oowooyi okooro manggowo keyoro oorootenggoku ngu, ko kootuyisina nguro oni sowengga tunootewanggoku, ngu bidodomo nguya oruwa.
50 Demonstra misericórdia a todos que o temem, geração após geração.
51 Enengo kandeyi yanggangomo, ngundo ko yanggango oorengo nenengo tete. Oni ene nowoondoyemonggo enengo bingamiyemboro nangge ingoro endeyootenggoku, ngundiro oni ngu, ene oweyerootoni, songo songo sawanggo.
51 Seu braço poderoso fez coisas tremendas! Dispersou os orgulhosos e os arrogantes.
52 Ene mera ngaro oo sobosobo oni yanggangoyedodo ngu yowoosoodoni, enengo oowooye ameno ombutoyi, oni oowooye kini ngu yowokoro enengo oowooye bingamiye okootoni, awuno oorewanggo.
52 Derrubou príncipes de seus tronos e exaltou os humildes.
53 Anutdo oni oodoro kumooro oorootenggoku ngu, ene oo gomemu yunootoni, oni sitowiyedodo tero oorootenggoku ngu, Anutdo ene oweyerootoni, kingo kande sawanggo.
53 Encheu de coisas boas os famintos e despediu de mãos vazias os ricos.
54 — ausente —
54 Ajudou seu servo Israel e lembrou-se de ser misericordioso.
55 — ausente —
55 Pois assim prometeu a nossos antepassados, a Abraão e a seus descendentes para sempre”.
56 Ngundiro ero, Mariya ngu Ilisabetya, kombo kabusa oode yokoro, enengo endemo ko toongeyingo.
56 Maria ficou com Isabel cerca de três meses, e então voltou para casa.
57 Ilisabetdo simoo bisiyoweroyi naruwo tunootetoni ngu, ene nangoni simoongga bisiyoyingo.
57 Chegado o tempo de seu bebê nascer, Isabel deu à luz um filho.
58 Ilisabetro ende gobooro oni ko enengo soweniku nguya Ilisabetro Anut Oo Bidodo Simburi Simbunani Urungga, ngundo sumange teyinoro simoongga inowoku, nguro mandeni ingoro, oni oni urungga oorengo teyingo.
58 Vizinhos e parentes se alegraram ao tomar conhecimento de que o Senhor havia sido tão misericordioso com ela.
59 Naru kandegura gidemboro kabusa, nguno (naru 8) mayero simooyenggaku moondeyi yomosiyoro, sunggi yeweroyimboro yambo ya urunggano, (Tembel) mayeyingo. Mayero, yowuruwooro simooyengga nguro oowooyi enengo eweyi oowooyi Sekarayiya ewato, ero ewonggo.
59 Quando o bebê estava com oito dias, eles vieram para a cerimônia de circuncisão. Queriam chamar o menino de Zacarias, como o pai,
60 Ngundiro etoyi, simooyengga ngu nemimbo ngu mandeyega ngu gumi eyingo. Kini, noore komo oowooyi Yon ero ewato, eyingo.
60 mas Isabel disse: “Não! Seu nome é João!”.
61 Oni songokundo nemimboya mande gumi ewonggo. Gengo gumoogumoongge degooge gura oowooyi ngundiro kini. Eyingo.
61 Então eles lhe disseram: “Não há ninguém em sua família com esse nome”,
62 Ngundiro tero, kande towootowoo tero eweyi sumoo inoro, eweyimbo nangoni oowooyi ndadiro ewa, ero eyingo.
62 e com gestos perguntaram ao pai como queria chamar o bebê.
63 Sekarayiyando oo nakangoweroyi, oo nguro kandeyibo towootowoo tero sumoo eyingo. Ene nguno nangoni oowooyi nakangowero, ero oowooyi Yon nakangoyingo. Oniku ngundiro kenoro nguro ingondudu urungga teyingo.
63 Ele pediu que lhe dessem uma tabuinha e, para surpresa de todos, escreveu: “Seu nome é João”.
64 Ngundiro nakangootoni ngu, asa, Sekarayiyaro gagingo tango yetoni, ene mande ero Anut bingami ero okooyingo.
64 No mesmo instante, Zacarias voltou a falar e começou a louvar a Deus.
65 Ngundiro tetoni ngu, enengo ende gobooro oniku bidodo sosoreyingo. Nguro mandeni endeni endeni toongetoni, nguro mande mande urungga ero ingoro, Yudiya mera pupurimo oorootenggoku oni, ngu bidodomo oorowuyingo.
65 Toda a vizinhança se encheu de temor, e a notícia do que havia acontecido se espalhou por toda a região montanhosa da Judeia.
66 Oni bidodo ngu mandega ngu ingoro, nguro ingondudu urungga nowoondoyemo ingoro eyingo. Kootuyisina, ngu simooyengga ngu ndawu ooga tewa? Ero eyingo. Oni simoo bare ene ingoyingoku, Anut oo bidodo Simburi Simbunani, nguro yanggangoni, ngundo ngu simooyengga ngu sobowoote.
66 Todos que ficavam sabendo meditavam sobre esses acontecimentos e perguntavam: “O que vai ser esse menino?”. Pois a mão do Senhor estava sobre ele.
67 Yuka Kundingiyimbo eweyi Sekarayiya newendemo angetoni, oo kootuyisina, tunooteweroyi ngu koretero, ero eyingo.
67 Então seu pai, Zacarias, ficou cheio do Espírito Santo e profetizou:
68 Noorengo oo bidodo Simburi Simbunani, Iserel oniro Anutga, nguro bingami okoowato. Ndawugaro nguro, ene noore hoorooweyerowero omburo, noore, enengo oni simoo bare uriyeroro ko yoyowero ombuwa.
68 “Seja bendito o Senhor, o Deus de Israel, pois visitou e resgatou seu povo.
69 Anutdo enengo ko oni Dewit nguro sowenimonggo oni yanggango gura yeni dikaro ngu, ngundo noore ko yoyowero.
69 Ele nos enviou poderosa salvação da linhagem real de seu servo Davi,
70 — ausente —
70 como havia prometido muito tempo atrás por meio de seus santos profetas.
71 — ausente —
71 Agora seremos salvos de nossos inimigos e de todos que nos odeiam.
72 Ene noorengo osisambanani ngu sumange teyunoro hoorooweyeroyingo. Ene kurimi sunggi mande kundingiyi ero, nguro suwooyi sano ingondudu teroroote. Ene ma kabetewa.
72 Ele foi misericordioso com nossos antepassados ao lembrar-se de sua santa aliança,
73 — ausente —
73 o juramento solene que fez com nosso antepassado Abraão.
74 — ausente —
74 Prometeu livrar-nos de nossos inimigos para o servirmos sem medo,
75 — ausente —
75 em santidade e justiça, enquanto vivermos.
76 Ngundiro ero, Sekarayiya yowoorengoro nangoni kenoro eyingo. Ge nangone, oni geyoro geya ero Anut awuno oorengo nguro ingondudu eyingo oni, ero ewanggo. Ge Oo Bidodo Simburi Simbunani, ngu koreteyinoro nguro oore yomosiyoyinowa.
76 “E você, meu filhinho, será chamado profeta do Altíssimo, pois preparará o caminho para o Senhor.
77 Gedo enengo oni simoo bare ngu, nguro mande ero etuyerootoyi, ene nguno ingowanggo. Ene enengo weti mbumbuwaye andangeyunoro ko yoyowa.
77 Dirá a seu povo como encontrar salvação por meio do perdão de seus pecados.
78 — ausente —
78 Graças à terna misericórdia de nosso Deus, a luz da manhã, vinda do céu, está prestes a raiar sobre nós,
79 — ausente —
79 para iluminar aqueles que estão na escuridão e na sombra da morte e nos guiar ao caminho da paz”.
80 Kootuyisina, ngu simooyenggaku uru tetoni, enengo goweyi ingonduduni yukani nguya yanggangonidodo uru teyingo. Ene toongero, diguno oni kini merako nguno enesu nangge ootooro oruwoku, ngu naruno, ene Iserel oni simoo bare doongeyemo, Anutro mande etuyerowero tunootewa.
80 João cresceu e se fortaleceu em espírito. E viveu no deserto até chegar o tempo de se apresentar ao povo de Israel.
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?
Estude este capítulo no WhatsApp
Peça à IA da Bíblia Fala para explicar Lucas 1, comparar traduções ou montar um estudo — tudo direto pelo WhatsApp.