Lucas 1
ANUTRO MANDE KETA (RWO-RAWA) vs ARC
1 — ausente —
1 Tendo, pois, muitos empreendido pôr em ordem a narração dos fatos que entre nós se cumpriram,
2 — ausente —
2 segundo nos transmitiram os mesmos que os presenciaram desde o princípio e foram ministros da palavra,
3 — ausente —
3 pareceu-me também a mim conveniente descrevê-los a ti, ó excelentíssimo Teófilo, por sua ordem, havendo-me já informado minuciosamente de tudo desde o princípio,
4 — ausente —
4 para que conheças a certeza das coisas de que já estás informado.
5 Ngu naruno, Herodndo Yudiya mera oo ngu bidodo sobosobo oni koreteyingo oodoni, ngu oni gura oowooyi Sekarayiya ngundo Anutno wooro yeyingo oni tero oruwo. Anutno wooro yeyingo oni ngu, Abayisa ngu Sekarayiyaro wooro yeyingo oni, watangga nguro osiye. Nguro bareyi oowooyi Ilisabet ngu, Eron oningga nguro soweni.
5 Existiu, no tempo de Herodes, rei da Judeia, um sacerdote, chamado Zacarias, da ordem de Abias, e cuja mulher era das filhas de Arão; o nome dela era Isabel.
6 Ngu oni erambarisa erayaga ngu, ene Anut doongeyimo ene oni nenengo oorengo oruwori. Ngu erambarisa erayaga ngu Anut Oo Simburi Urungga, nguro mamana mande oo ngu bidodo keyoro oruworiyo. Ene oo biyomi gura ma teyingo.
6 E eram ambos justos perante Deus, vivendo irrepreensivelmente em todos os mandamentos e preceitos do Senhor.
7 Ngu erambarisa erayaga ngu, ene kuri dogoni oorengo. Ilisabet ngu ninggoo teyingo, nguro erambarisa erayaga ngu ene simoo namboyari kini.
7 E não tinham filhos, porque Isabel era estéril, e ambos eram avançados em idade.
8 Sekarayiyaro keyimo wooro yeyingo oni ngu, ko tewero mayeyingo. Sekarayiya ngu ene Anut doongeyimo wooro yeweroyi ko ngu teroruwo.
8 E aconteceu que, exercendo ele o sacerdócio diante de Deus, na ordem da sua turma,
9 Onindo Sekarayiyano rogo tetoyi, ngundo ene Anutno wooro yeweroyi murimo ene yambo ya urunggano (Tembel) nguno uro, Anut Oo Simburi urungga, nguno wooro ndindingo gomemu yeyingo.
9 segundo o costume sacerdotal, coube-lhe em sorte entrar no templo do Senhor para oferecer o incenso.
10 Ngu narungga ngu, Anutno wooro ndindingododo yeweroyi naruwo, oni simoo bare oowooyingga oorengo endesina yowuruwooro, nguno Anutno yemboongero oriyingo.
10 E toda a multidão do povo estava fora, orando, à hora do incenso.
11 Sekarayiya ko tewoodoni, asa, ngu naruno, Urungga Oo Bidodo Simburiga nguro sambono Engel oni gura kenootoni, wooro ndindingo yeweroyi nombo musiyo ngu tanggeyi koondosina, dikatoni kenoyingo.
11 Então, um anjo do Senhor lhe apareceu, posto em pé, à direita do altar do incenso.
12 Sekarayiya sambono Engel oninggaku kenoro soriyokoro sosoreyingo urungga oorengo teyingo.
12 E Zacarias, vendo- o, turbou-se, e caiu temor sobre ele.
13 Ene sambono Engel oninggakundo sodedo ero eyingo. Sekarayiya ge ma sosorewero. Anutdo gengo yemboongengga ngu kuri ingowo. Gengo barege Ilisabet ngundo ngu nangongge simoongga bisiyowa. Oowooyi ngu ge komo Yon eya e.
13 Mas o anjo lhe disse: Zacarias, não temas, porque a tua oração foi ouvida, e Isabel, tua mulher, dará à luz um filho, e lhe porás o nome de João.
14 Gengo nowoondoge ngu gome mete tero oruwaku, ngunonggo ge oni oni tewa. Baredo simoo bisiyootoni, asa, oni simoo bare oowooyingga oorengo, ene nguro nguya oni oni tewanggo.
14 E terás prazer e alegria, e muitos se alegrarão no seu nascimento,
15 Ene ngu Oo Bidodo Simburi Urungga ngu doongeyimo ene oowooyi urungga oruwa. Ene Wayin sonoyi kowoomu, ko sono yanggangomu nguya ma newa. Ene nemi kawuyimo oorooteku ngu Yuka Kundingiyi ngundo newendemo uro angewa.
15 porque será grande diante do Senhor, e não beberá vinho, nem bebida forte, e será cheio do Espírito Santo, já desde o ventre de sua mãe.
16 Enendo Iserel oni simoo bare oowooyingga oorengo mande yunootoni, nowoondoye yowoorengoro, enengo Anut urungga nguno oororo keyowanggo.
16 E converterá muitos dos filhos de Israel ao Senhor, seu Deus,
17 Kuri, Anutdo Yuka Kundingiyimbo yanggango urungga oorengo Ilayiya inootoni, ene Anutro ko tewoku, ngundiro nangge, Yon nguya Yuka Kundingiyimboro yanggangonimo, Anutro ko ngu tewa. Enendo simoo bare ururu hoorooweyerootoni, nowoondoye yowoorengoya, ngunonggo enengo simoo namboye nguya hoorooweyerootoyi, nowoondoye yowoorengoro, awanamoyemboya nowoondoye gobooro guranangge yewanggo. Oni Anutro muri ma keyootenggoku nguro nowoondoye nguya enengo mandeni ingoro keyowanggo. Ngundiro muringga ngunonggo oni simoo bare bidodo nowoondoye yomosiyootoni, oo bidodo Simburi Urungga nguro mandeni ingowanggo, eyingo.
17 e irá adiante dele no espírito e virtude de Elias, para converter o coração dos pais aos filhos e os rebeldes, à prudência dos justos, com o fim de preparar ao Senhor um povo bem disposto.
18 Sekarayiyando sambono Engel onino eyingo. Noore barenemboya kuri dogoni yeworoku, nguro simoo bisiyoweroyi naruwo ngu kuri kini tewo. Ngundiro nguro, no gengo mandega eteku ngu, ndadiro tero ingootoowe hamoo tewa? Eyingo.
18 Disse, então, Zacarias ao anjo: Como saberei isso? Pois eu já sou velho, e minha mulher, avançada em idade.
19 Ngundiro etoni, sambono Engel oni enebana mandeni gumi, ero eyingo. No Gebiriyel Anut doongeyimo dikaro oorooteno. Anut enengombo no surenerootoni, no geno mande gome nga wesiyoro ewero ombuteno.
19 E, respondendo o anjo, disse-lhe: Eu sou Gabriel, que assisto diante de Deus, e fui enviado a falar-te e dar-te estas alegres novas.
20 Arisa, ge ingo! Ge noro mandene nga nowoondogemo hamoo ma tete. Nguro ngu ngandiro, ataga gengo gagige ngu witumootoowe, ge mande ma ewa. Kootuyisina, nga oo nga tunootetoni ngu, noro mandega nga ngu hamoo oorengo enengo naruno engge tunootetoni ngu, asa, ge mete ko mande ewa. Ero eyingo.
20 Todavia ficarás mudo e não poderás falar até ao dia em que estas coisas aconteçam, porquanto não creste nas minhas palavras, que a seu tempo se hão de cumprir.
21 Oni simoo bare Sekarayiya sobowooro ingondudu buribari ingoro eyingo. Ndadiro nguro, Sekarayiya naru pirungga ene ya gumi kundingiyingga, nguno ootooro endesina ma ooreyingo, ero ingootenggo.
21 E o povo estava esperando a Zacarias e maravilhava-se de que tanto se demorasse no templo.
22 Kootuyisina, Sekarayiya endesina oorero, oni simoo baredoya mande eweroyi kini. Ngundiro nguro, ene ingoyingo, ene ya gumi kundingiyi newendemo ameno oo songo guradiroga Anutdo etungootoni kenoote, ero ingoyingo. Sekarayiya ngu kandeyibo nangge mande towootowoononggo eneya, ero eyingo. Gagingo manggowo ngu witumootoni, mande eweroyi ereremo kini.
22 E, saindo ele, não lhes podia falar; e entenderam que tivera alguma visão no templo. E falava por acenos e ficou mudo.
23 Kootuyisina, Sekarayiya enengo koni kini tetoni, ngu naruno, ene enengo endemo ko toongeyingo.
23 E sucedeu que, terminados os dias de seu ministério, voltou para sua casa.
24 Kootuyisina, Sekarayiya bareyi oowooyi Ilisabet kawuyidodo teyingo. Ngundiro tetoni, Ilisabet ya newendemo kombo kandegura kombitero oriyingo.
24 E, depois daqueles dias, Isabel, sua mulher, concebeu e, por cinco meses, se ocultou, dizendo:
25 Oode eyingo. Oo Bidodo Simburi Simbunanembo, ataga noro sumange tenunoro, oni simoo bare doongeyemo oyimonengga ngu andangenunowo. Ero eyingo.
25 Assim me fez o Senhor, nos dias em que atentou em mim, para destruir o meu opróbrio entre os homens.
26 Ilisabet Kombo kandegura gidemboro guranangge kawuyidodo teyingo, ngu naruno, Anutdo sambono Engel oni oowooyi Gebiriyel soweyootoni Nasaret ende urungga, Galili merako, nguno oorowuyingo.
26 E, no sexto mês, foi o anjo Gabriel enviado por Deus a uma cidade da Galileia, chamada Nazaré,
27 Ngu endemo nguno ene bare oore gura, ene simoo guraya ma wereyingongga, nguno mande yoro oorowuyingo. Ngu barega ngu simoo gurano kameteni ero rogo teyingo. Ngu simoongga ngu oowooyi Yosep. Yosep ngu Dewitro soweni. Ngu bare oorega ngu oowooyi Mariya.
27 a uma virgem desposada com um varão cujo nome era José, da casa de Davi; e o nome da virgem era Maria.
28 Gebiriyel eneno oororo eyingo. Ge oni oni teya ootoo, Anutdo ge bingaminggedodo tenggunoote, Anutdo kumana ge gunooteku, Oo Simburi geya ooroote. Eyingo.
28 E, entrando o anjo onde ela estava, disse: Salve, agraciada; o Senhor é contigo; bendita és tu entre as mulheres.
29 Mariyando ngu mandega ngu ingoro sosorero ingondudu urungga tero, enengo newendemonggo eyingo. Ndawugaro nguro, ngu simoongga ngundo omburo nono ngandiro ete? Eyingo.
29 E, vendo- o ela, turbou-se muito com aquelas palavras e considerava que saudação seria esta.
30 Anutro sambono oni Engelndo Mariyano eyingo. Mariya ge ma sosorewero. Anutro newende ngu gengo gome ingoro sumangeni gunoote.
30 Disse-lhe, então, o anjo: Maria, não temas, porque achaste graça diante de Deus,
31 Gome ingo! Ge kawunggedodo tero nangongge simoongga bisiyowa. Ngu oowooyi ngu, ge komo Yisas eya e.
31 E eis que em teu ventre conceberás, e darás à luz um filho, e pôr-lhe-ás o nome de Jesus.
32 Ngu oningga ngu, oni urungga oorengo oruwa. Ngu oningga nguya ngandiro ewanggoku, ene Anut bingaminidodo enengo nangoni, ero eyingo. Anutdo ene yoro, sobosobo oni koreteyingo urungga yetoni oruwa. Enengo osiyi Dewitdo sobosobo koreteyingongga ngundo ko tewoku, ene ngundiro nangge ko tewa.
32 Este será grande e será chamado Filho do Altíssimo; e o Senhor Deus lhe dará o trono de Davi, seu pai,
33 Ene ngu oo bidodo sobosobo koretero oni, ngundo ngu, Yekob Iserel nguro soweni, nguro sobosobo suwooyi sano oruwa. Enengo oo bidodo sobowooteku naru ngu ma kinitewa, eyingo.
33 e reinará eternamente na casa de Jacó, e o seu Reino não terá fim.
34 Mariyando ngundiro ingoro sumoo eyingo. No simoo guraya ma wereyingo. Nguro gengo mandega eteku ngu, ndadiro tero engge tunootewa? Eyingo.
34 E disse Maria ao anjo: Como se fará isso, visto que não conheço varão?
35 Sambono Engelndo mande gumi ero eyingo. Anutro Yuka Kundingiyi ngu geno ombuwa. Anutro yanggangoni awuno oorengo, ngundo ge wiringgeroro kutuwoonggunowa. Ngundiro tetoni, kootuyisina ngu simoonggega ngu ge bisiyowa. Onindo eneya ngandiro ewanggo. Ene oni kundingi, Anutro nangoni, ero ewanggo.
35 E, respondendo o anjo, disse-lhe: Descerá sobre ti o Espírito Santo, e a virtude do Altíssimo te cobrirá com a sua sombra; pelo que também o Santo, que de ti há de nascer, será chamado Filho de Deus.
36 Ingo! Momongge, Ilisabet ngu, ene kuri bare dogoni ngumu, ene nguya kawuyimo simoongga ooroote. Kuri ngu, oni songombo eyingo. Ene ninggootete eyingo. Ene ataga kawuyidodo oodoni, kombo kandegura gidemboro guranangge kuri yokowo.
36 E eis que também Isabel, tua prima, concebeu um filho em sua velhice; e é este o sexto mês para aquela que era chamada estéril.
37 Merako ngano, ko gura Anutdo teweroyi, kowuri ma ooroote. Hamoo oorengo kini. Anutdo ene oo bidodo temukowa. Eyingo.
37 Porque para Deus nada é impossível.
38 Mariyando gumi eyingo. Ene ngu ooga ngu nono eteku, ngu mete tewa. No ngu oo bidodo Simburi, nguro kirikiri bare nangge. Eyingo. Arisa, sambono oningga ngundo Mariyando oo teteku ngu ingomukoro ene toongeyingo.
38 Disse, então, Maria: Eis aqui a serva do Senhor; cumpra-se em mim segundo a tua palavra. E o anjo ausentou-se dela.
39 — ausente —
39 E, naqueles dias, levantando-se Maria, foi apressada às montanhas, a uma cidade de Judá,
40 — ausente —
40 e entrou em casa de Zacarias, e saudou a Isabel.
41 Ilisabetdo, Mariyaro, manggowo ingootoni, Ilisabet kawuyimo simoongonggaku parero ooretoni, Yuka Kundingiyimbo Ilisabetro newendemo uro angeyingo.
41 E aconteceu que, ao ouvir Isabel a saudação de Maria, a criancinha saltou no seu ventre; e Isabel foi cheia do Espírito Santo,
42 Ngundiro tetoni, ene ki urungga, ero eyingo. Anutdo ge Kumana gunooteku ngu, gedo bare gidarega ngu dagayeroote. Ge kawunggemo nangonggega oorooteku nguya ene kumanadodo.
42 e exclamou com grande voz, e disse: Bendita és tu entre as mulheres, e é bendito o fruto do teu ventre!
43 No ndadiro nguro, noorengo Oo Bidodo Simburi Simbunani, nguro nemi, no bingamine okoowero ombute?
43 E de onde me provém isso a mim, que venha visitar-me a mãe do meu Senhor?
44 Ingo! No mande gura geno ewero. No sodenembo gengo manggoge ingootoowe, kawunemo simoongga oorooteku ngando parero oorero, oni oni tete.
44 Pois eis que, ao chegar aos meus ouvidos a voz da tua saudação, a criancinha saltou de alegria no meu ventre.
45 Ndawugaro nguro, Oo Bidodo Simburi Simbunani, ngundo mande wesiyoro eteku, ge nowoondoge hamoo teteku nguro engge tunootewa. Nguro ngu, Anutdo ge sobogerootoni, ge mete oni oni tewa. Eyingo.
45 Bem-aventurada a que creu, pois hão de cumprir-se as coisas que da parte do Senhor lhe foram ditas!
46 — ausente —
46 Disse, então, Maria: A minha alma engrandece ao Senhor,
47 — ausente —
47 e o meu espírito se alegra em Deus, meu Salvador,
48 No kuri ngu, enengo kirikiri bare angoyi oodoowe ngu, Anut enengo sumange nunoyingo. Asa, ngundiro nguro, oni simoo bare kootuyisina tunootewanggoku, ngundo nguya noro oowoone bingamine okoowanggo.
48 porque atentou na humildade de sua serva; pois eis que, desde agora, todas as gerações me chamarão bem-aventurada.
49 Anut yanggangonidodo oorengo, ngundo oo urungga tero, no nunowo. Enengo oowooyi kundingiyi oorengo orini!
49 Porque me fez grandes coisas o Poderoso; e Santo é o seu nome.
50 Enengo sumangeningga ngu, oni enengo ingoro oowooyi okooro manggowo keyoro oorootenggoku ngu, ko kootuyisina nguro oni sowengga tunootewanggoku, ngu bidodomo nguya oruwa.
50 E a sua misericórdia é de geração em geração sobre os que o temem.
51 Enengo kandeyi yanggangomo, ngundo ko yanggango oorengo nenengo tete. Oni ene nowoondoyemonggo enengo bingamiyemboro nangge ingoro endeyootenggoku, ngundiro oni ngu, ene oweyerootoni, songo songo sawanggo.
51 Com o seu braço, agiu valorosamente, dissipou os soberbos no pensamento de seu coração,
52 Ene mera ngaro oo sobosobo oni yanggangoyedodo ngu yowoosoodoni, enengo oowooye ameno ombutoyi, oni oowooye kini ngu yowokoro enengo oowooye bingamiye okootoni, awuno oorewanggo.
52 depôs dos tronos os poderosos e elevou os humildes;
53 Anutdo oni oodoro kumooro oorootenggoku ngu, ene oo gomemu yunootoni, oni sitowiyedodo tero oorootenggoku ngu, Anutdo ene oweyerootoni, kingo kande sawanggo.
53 encheu de bens os famintos, despediu vazios os ricos,
54 — ausente —
54 e auxiliou a Israel, seu servo, recordando-se da sua misericórdia
55 — ausente —
55 (como falou a nossos pais) para com Abraão e sua posteridade, para sempre.
56 Ngundiro ero, Mariya ngu Ilisabetya, kombo kabusa oode yokoro, enengo endemo ko toongeyingo.
56 E Maria ficou com ela quase três meses e depois voltou para sua casa.
57 Ilisabetdo simoo bisiyoweroyi naruwo tunootetoni ngu, ene nangoni simoongga bisiyoyingo.
57 E completou-se para Isabel o tempo de dar à luz, e teve um filho.
58 Ilisabetro ende gobooro oni ko enengo soweniku nguya Ilisabetro Anut Oo Bidodo Simburi Simbunani Urungga, ngundo sumange teyinoro simoongga inowoku, nguro mandeni ingoro, oni oni urungga oorengo teyingo.
58 E os seus vizinhos e parentes ouviram que tinha Deus usado para com ela de grande misericórdia e alegraram-se com ela.
59 Naru kandegura gidemboro kabusa, nguno (naru 8) mayero simooyenggaku moondeyi yomosiyoro, sunggi yeweroyimboro yambo ya urunggano, (Tembel) mayeyingo. Mayero, yowuruwooro simooyengga nguro oowooyi enengo eweyi oowooyi Sekarayiya ewato, ero ewonggo.
59 E aconteceu que, ao oitavo dia, vieram circuncidar o menino e lhe chamavam Zacarias, o nome de seu pai.
60 Ngundiro etoyi, simooyengga ngu nemimbo ngu mandeyega ngu gumi eyingo. Kini, noore komo oowooyi Yon ero ewato, eyingo.
60 E, respondendo sua mãe, disse: Não, porém será chamado João.
61 Oni songokundo nemimboya mande gumi ewonggo. Gengo gumoogumoongge degooge gura oowooyi ngundiro kini. Eyingo.
61 E disseram-lhe: Ninguém há na tua parentela que se chame por este nome.
62 Ngundiro tero, kande towootowoo tero eweyi sumoo inoro, eweyimbo nangoni oowooyi ndadiro ewa, ero eyingo.
62 E perguntaram, por acenos, ao pai como queria que lhe chamassem.
63 Sekarayiyando oo nakangoweroyi, oo nguro kandeyibo towootowoo tero sumoo eyingo. Ene nguno nangoni oowooyi nakangowero, ero oowooyi Yon nakangoyingo. Oniku ngundiro kenoro nguro ingondudu urungga teyingo.
63 E, pedindo ele uma tabuinha de escrever, escreveu, dizendo: O seu nome é João. E todos se maravilharam.
64 Ngundiro nakangootoni ngu, asa, Sekarayiyaro gagingo tango yetoni, ene mande ero Anut bingami ero okooyingo.
64 E logo a boca se lhe abriu, e a língua se lhe soltou; e falava, louvando a Deus.
65 Ngundiro tetoni ngu, enengo ende gobooro oniku bidodo sosoreyingo. Nguro mandeni endeni endeni toongetoni, nguro mande mande urungga ero ingoro, Yudiya mera pupurimo oorootenggoku oni, ngu bidodomo oorowuyingo.
65 E veio temor sobre todos os seus vizinhos, e em todas as montanhas da Judeia foram divulgadas todas essas coisas.
66 Oni bidodo ngu mandega ngu ingoro, nguro ingondudu urungga nowoondoyemo ingoro eyingo. Kootuyisina, ngu simooyengga ngu ndawu ooga tewa? Ero eyingo. Oni simoo bare ene ingoyingoku, Anut oo bidodo Simburi Simbunani, nguro yanggangoni, ngundo ngu simooyengga ngu sobowoote.
66 E todos os que as ouviam as conservavam em seu coração, dizendo: Quem será, pois, este menino? E a mão do Senhor estava com ele.
67 Yuka Kundingiyimbo eweyi Sekarayiya newendemo angetoni, oo kootuyisina, tunooteweroyi ngu koretero, ero eyingo.
67 E Zacarias, seu pai, foi cheio do Espírito Santo e profetizou, dizendo:
68 Noorengo oo bidodo Simburi Simbunani, Iserel oniro Anutga, nguro bingami okoowato. Ndawugaro nguro, ene noore hoorooweyerowero omburo, noore, enengo oni simoo bare uriyeroro ko yoyowero ombuwa.
68 Bendito o Senhor, Deus de Israel, porque visitou e remiu o seu povo!
69 Anutdo enengo ko oni Dewit nguro sowenimonggo oni yanggango gura yeni dikaro ngu, ngundo noore ko yoyowero.
69 E nos levantou uma salvação poderosa na casa de Davi, seu servo,
70 — ausente —
70 como falou pela boca dos seus santos profetas, desde o princípio do mundo,
71 — ausente —
71 para nos livrar dos nossos inimigos e das mãos de todos os que nos aborrecem
72 Ene noorengo osisambanani ngu sumange teyunoro hoorooweyeroyingo. Ene kurimi sunggi mande kundingiyi ero, nguro suwooyi sano ingondudu teroroote. Ene ma kabetewa.
72 e para manifestar misericórdia a nossos pais, e para lembrar-se do seu santo concerto
73 — ausente —
73 e do juramento que jurou a Abraão, nosso pai,
74 — ausente —
74 de conceder-nos que, libertados das mãos de nossos inimigos, o servíssemos sem temor,
75 — ausente —
75 em santidade e justiça perante ele, todos os dias da nossa vida.
76 Ngundiro ero, Sekarayiya yowoorengoro nangoni kenoro eyingo. Ge nangone, oni geyoro geya ero Anut awuno oorengo nguro ingondudu eyingo oni, ero ewanggo. Ge Oo Bidodo Simburi Simbunani, ngu koreteyinoro nguro oore yomosiyoyinowa.
76 E tu, ó menino, serás chamado profeta do Altíssimo, porque hás de ir ante a face do Senhor, a preparar os seus caminhos,
77 Gedo enengo oni simoo bare ngu, nguro mande ero etuyerootoyi, ene nguno ingowanggo. Ene enengo weti mbumbuwaye andangeyunoro ko yoyowa.
77 para dar ao seu povo conhecimento da salvação, na remissão dos seus pecados,
78 — ausente —
78 pelas entranhas da misericórdia do nosso Deus, com que o oriente do alto nos visitou,
79 — ausente —
79 para alumiar os que estão assentados em trevas e sombra de morte, a fim de dirigir os nossos pés pelo caminho da paz.
80 Kootuyisina, ngu simooyenggaku uru tetoni, enengo goweyi ingonduduni yukani nguya yanggangonidodo uru teyingo. Ene toongero, diguno oni kini merako nguno enesu nangge ootooro oruwoku, ngu naruno, ene Iserel oni simoo bare doongeyemo, Anutro mande etuyerowero tunootewa.
80 E o menino crescia, e se robustecia em espírito, e esteve nos desertos até ao dia em que havia de mostrar-se a Israel.
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?
Estude este capítulo no WhatsApp
Peça à IA da Bíblia Fala para explicar Lucas 1, comparar traduções ou montar um estudo — tudo direto pelo WhatsApp.