Mateus 27
Northern Conchucos Ancash Quechua NT (QXN_WBT) vs AAI
1 Tsaypitanam patsa warasquiptin mandacug sacerdöticunawan israelcunapa autoridänincuna Señor Jesucristota wañutsiyänanpag willanacuyargan.
1 Maraumanika Firis ukwarih etei naatu regaregah ai’in bairi Jesu morob isan hio hiyabunai sawar.
2 Tsaynö yachatsinacusquirmi alli chachac watashgata gobernador Pilatoman apayargan.
2 Basit uman hifatum hibai hitit Roman hai gawan Pilate umanamaim hiyai.
3 Señor Jesucristota wañutsiyänanpag canganta musyasquirmi, traicionarnin entregacug Judás Iscariote alläpa llaquicurnin yarpachacur quillanchö nirgan: “Alläpa mana alli jutsatam rurashcä.” Tsaynö alläpa arepenticurmi mandacug sacerdöticunawan llapan autoridäcunaman aywaycur quimsa chunca yurag gellay pägayanganta cutitsir nirgan:
3 Judas, yanuwayan Jesu kakafinamaim hiya’iyai i’itin ana veya dogoron rusib, kabay 30 bai matabir na Firis ukwarih naatu regaregah ai’in nahimaim tit, eo
4 “Mana juc jutsayogta wañutsiyänayquipag entregayarniquim, alläpa mana alli jutsata rurashcä.” Tsaymi sacerdöticunawan autoridäcuna niyargan: “Manam nogacunataga ni imapis gocayämantsu. ¡Gamna imanöpis cacuy!” nirnin.
4 “Ayu asinaf kakaf orot gewasin baban ao emomorob.” Hiya’afut hio, “Nati o a yababan, o akisimo ina’itin inayabunai.”
5 Tsaynö niyaptinmi yurag gellay pägayanganta jatun templupa rurinman jitasquir aywacurgan. Tsaypita aywasquirmi quiquillan jurcacurnin wañurgan.
5 Judas kabay nati Tafaror Bar kabay teya’aya’amaim itaiy re naatu ihamiyih tit in sikan warasa yai morob. Judas kabay bai na rouw ere’er|alt="Judas throwing money down" src="cn01832b.tif" size="col" loc="Mat 27.5" copy="©1978 David C. Cook Publishing Co." ref="27.5"
6 Tsaynö gellayta jitasquir Judás aywasquiptinmi, mandacug sacerdöticuna gellayta gorisquir niyargan: “Ama cay gellayta wiñäshuntsu, Dios Yayapag garangantsic gellay churaranganmanga. Tsaytaga leynintsic proibimantsicmi, runata wañutsinapag pägangantsic captin.”
6 Firis ukwarih kabay hibai hio, “Iti i rara ana kabay, ata ofafar men ebibasit boro Tafaror Bar ana kabay ya’aya’amaim tanayai na’in.”
7 Tsaypita yarpasquirmi tsay gellaywan manca rurag runapita chacrata rantir niyargan: “Juclä naciunpita mana regeshga runacuna wañuyaptinmi tsayman pampatsishun.”
7 Etei’imak hio hibibasit ufunamaim, kabay hibai noukwat bu’urayan ana kamar hitubun, saise nah touman sabuw hai rah ana efan namatar.
8 Tsaypitam cananyagpis tsay chacrapa shutin “Yawarpampa.”
8 Ana’an nati isan kamar wabin “Rara ana Kamar” hibiwab in na iti boun ana veya tit.
9 Tsaynö sacerdöticuna rurayanganwanmi cumplirgan Dios Yayapa unay profëtan Jeremias Señor Jesucristopag gellgar ningan: “Llapan Israel runacunapis parlayanga, ‘Tagayga juc esclävupa chanin quimsa chunca gellayllam välergan.’
9 Naatu abistan dinab orot Jeremiah eo ina iturobe.
10 Tsay gellaywanmi manca rurag runapita chacrata rantiyargan, Dios Yaya mandamangannölla.”
10 Noukwat bu’urayan ana kamar hitubun Regah ayu iu’uwu na’atube.”
11 Gobernador Pilatopa puntanchö Señor Jesucristo ichiraycaptinmi, Pilato tapur nirgan: “¿Rasumpacu Israel runacunapa reynin canqui?” nir. Señor Jesucristonam nirgan: “Aumi. Gam ningayquinöllam cä.”
11 Jesu Roman gawan nanamaim bat, naatu gawan Jesu ibatiy, “O Jews sabuw hai aiwob?” Jesu iya’afut eo. “Nati kuo, ayu boro abi tur anao.”
12 Llapan mandacug sacerdöticunawan israelcunapa autoridänincunapis shimpirnin contran parlayaptin, Señor Jesucristoga manam ni ima nirgantsu.
12 Firis ukwarih naatu regaregah ai’in Jesu ubar hitin tur kakafin isan hio men kafa’imo iyafutimih.
13 Tsaymi Pilato tapurgan: “¿Manacu wiyanqui tucuyläya imaycata shimpirnin contrayqui parlayaptin?”
13 Basit Pilate Jesu iu, “Sabuw kakafih isan ubar hit teo’orereb kunonowar?”
14 Tsaynö llapan llullacur shimpir acusayaptin, Señor Jesucristoga manam ni imallatapis nirgantsu. Tsaynöta ricarmi, Pilato alläpa mantsacashga ricarargan.
14 Baise Jesu men kafa’imo awanamaim tur ta tit, naatu Gawan orot ana kasiy ra’at ifofofor men kafaita.
15 Tsaypitanam gobernador Pilatopa costumbrin caynö cargan: Cada wata Pascua fiestachömi llapan runacuna acrayangan juc prësuta gargog.
15 Tar Nowaten hiyuw ana veya, gawan hai binanakwar eo na’atube, mar etei dibur barane sabuw hai kok orot menatan tirurubin i ebobotait.
16 Tsaychömi alläpa regeshga wañutsicug Barrabas shutiyog runa gaycuraycargan.
16 Nati ana veya orot wabin gagamin Jesu Barabas dibur ma’am.
17 Tsayman maytsicag runacuna goricashga cayaptinmi, Pilato tapurnincuna nirgan: “¿Maygancag prësutatan gargonäta munayanqui? ¿Barrabastacu? o ‘¿Diospita Shamushga Cristo’ niyangan Jesústacu?”
17 Naatu sabuw hiru’ay sawar, basit Pilate ibatiyih, “Orot menatan kwakokok diburune anabotait, Jesu Barabas o Jesu Keriso?”
18 Pilatoga musyashganam cargan, mandacug sacerdöticuna chiquicurnin Señor Jesucristota chiquir apayämunganta.
18 Anayabin sabuw bobowenamaim Jesu hibai Pilate umanamaim hiya’iyai i so’ob.
19 Juiciucunata arreglacunan balconchö Pilato jamaycaptinmi, warmin juc willacuyta willananpag juc servigninta cachar nirgan: “Tsay runaga jutsannagmi. Paypa jananmi canan junag mana allita sueñurnin alläpa sufrishcä. Tsaymi ama ni imatapis paypag contran ruraycuytsu.”
19 Pilate baibabatiyen ana efanamaim ma’am, aawan tur iyafar na eo, “Orot nati gewasin isan men abisa ta inasinaf, anayabin fai ayu mim fokarin maiyow isan amim au not ekakasiy”
20 Pero israelcunapa autoridänincunawan templuchö mandacug sacerdöticunam maytsicag runacunata mañacatsir niyargan: “Mañayay Barrabas prësu canganpita gargosquir, Señor Jesucristota wañutsinapag.”
20 Baise firis ukwarih naatu regaregah ai’in sabuw tafah fair hiyai, Barabas botaitin naatu Jesu asabunin isan Pilate hiokikin.
21 Tsaypitanam yapay gobernador Pilato llapan runacunata tapur nirgan: “Cay ishcan prësupita ¿Maygantatan gargoshag?” Tsaynö niptinnam llapan runacuna gayaycachäyargan: “¡Barrabasta gargoycuyga!” nir.
21 Pilate sabuw ibatiyih, “Orot i rou’ab, imih orot menatan kwakokok ana botait?” Etei’imak hiya’afut hio, “Barabas!”
22 Tsaymi Pilato yapay tapurnincuna nirgan: “Tsaypunga ‘Cristo’ niyangan Jesústaga, ¿Imatatan rurashag?” Llapan runacunam gayaycachar niyargan: “¡Crucificar wañutsiy!”
22 Pilate sabuw ibatiyih, “Bo Jesu wabin Keriso isan boro mi’itube anasinaf?” Etei’imak hiya’afut hio, “Ku’onaf!”
23 Tsaynö niyaptinmi Pilato yapay tapurgan: “¿Imanirtan? ¿Imapitatan wañutsishag? ¿Acäsu ima jutsatapis rurashgatagcu?” Pero llapan runacunanam yapay mas jinchi gayaycachar niyargan: “¡Crucificashga catsun!” nirnin.
23 Pilate ibatiyih, “Abisa kakafin sinaf?” Baise sabuw hitar koukuw hio, “Ku’onaf!” Sabuw rou’ay gagamin nahimaim Pilate Jesu ibatiy|alt="Jesus placed before crowd" src="CN01822b.tif" size="col" loc="Mat 27.23" copy="©1978 David C. Cook Publishing Co." ref="27.23"
24 Tsaynö llapan timpullyarrag mas gayaycachäyaptinmi, gobernador Pilato ni imaniyta puedirgantsu. Tsaynö mana imanö cayta puedirmi, yacuta mañasquir llapan runacunapa puntanchö maquinta mayllacur nirgan: “Cay runa yawarninta jicharnin wañuptin, nogaga manam jutsayogtsu cashag. ¡Mä, gamcunana imanöpis cacuyay!”
24 Pilate naniyan bai men karam boro ef ta tasinaf, naatu sabuw auman kougeyagey hibusuruf, imih harew bai sabuw etei nahimaim uman sauwen eo, “Ayu iti orot namomorob isan men ana ubar anabaimih. Nati i kwa akis a ubar.”
25 Tsaynö niptinmi runacuna niyargan: “Aumi, tsay runa yawarnin jichanganta nogacunatawan wamräcunata jitapäyämay. Nogacunata jitapayämaptiquiga jutsayogmi cayäshag.”
25 Sabuw etei hiya’afut hio, “I namomorob ana ubar i aki anab naatu natunatu auman ana ubar hinab.”
26 Tsaypitanam Barrabasta gargorgasquir, Señor Jesucristota alli astaycatsirnin soldäduncuna crucificäyänanpag entregargan.
26 Imaibo Pilate Barabas botait, naatu Jesu wabir ana baiyowayah iuwih, onafin isan hibai hin.
27 Tsaypitanam gobernador Pilatopa soldäduncuna palaciopa patiunman Señor Jesucristota apaycur, llapan soldädumajincunata gayascatsir entërumpa tumat juntapusquiyargan.
27 Imaibo Pilate ana baiyowayah Jesu hibai hin gawan ana bar hitit, nati’imaim baiyowayah etei hiru’ay hibebera’uh.
28 Tsaychömi Señor Jesucristota llushtiscatsir, puca sotänata imayca juc reytanö shucutsiyargan.
28 Ana faifuw hi’oromen, faifuw namar hibai hi’us,
29 Tsaynöllam cashapita awashga corönatapis umanman churayargan. Derëchucag maquinman tucruta aptarcatsir burlacurmi, puntanman gongorpacuycur asipar niyargan: “¡Vïva israelcunapa reynin!”
29 kokor hififin ukwarin ana raramamih hiyara’ah, uman ana asukwafune tu hitin, nanamaim suh hiyowen hi’i’iyab hio, “Jews hai aiwob tanabora’ara’ah.”
30 Tsaynö togapurnin usharmi, aptatsiyangan tucrullawan umachö yapay yapay garutiyargan.
30 Yumatan hikwaitututur, uman tu hibosair ukwarinamaim hiborabirab.
31 Tsaynö asiparnin burlacur ushasquirmi, sotänata llushtiscatsir quiquinpa llatapanta shucutsiyargan. Tsaypitanam crucificar wañutsiyänanpag apayargan.
31 Hibi’i’iyab ufunamaim, faifuw hi’us ma’am hibosair ana faifuw hibow hina hi’us, imaibo hibai hin onafin isan.
32 Jerusalénpita apaycäyanganchö Simón shutiyog Cirene marcapita runawan tincuyargan. Tsaymi cruzta apananpag obligarnin matancätsiyargan.
32 Hitit hinan efamaim Sairini orot wabin Simon bairi hitar naatu baiyowayah hi’ukikin Jesu ana onaf bai e’abar.
33 Tsaypitam Golgota niyangan jircaman chätsiyargan. (“Golgota” ninanga Umatullu Jirca ninanmi cargan.)
33 Hina efan wabin Golgotha imaim hitit, nati efan hibiwab yabin efan ana itinin i orot ukwarin ana gifow na’atube.
34 Tsaychömi ayagwan tacushga vïnota upyatsiyargan “Cayta upyay.” Tsaymi Señor Jesucristo ichicta yawarcurlla, mastaga upyargantsu.
34 Nati’imaim wine harew tenakuyakuy auman hisartabir Jesu tomanih hitin bai kakartubun ufunamaim kwahir.
35 [Señor Jesucristota crucificasquirmi sortiyayargan llatapanta raquipunacuyänanpag.]
35 Naatu hi’o’onaf ana veya arowamaim ana faifuw hikusib hifaram hibow.
36 Tsaypitanam jamaycur wañunganyag täparäyargan.
36 Imaibo nati’imaim himarir Jesu hima’uh hima.
37 Señor Jesucristo cruzchö clävaraycaptinmi, uman jananman juc letrërota churayargan imapita acusayanganta musyayänanpag. Tsay letrërochömi nirgan: “CAY JESÚSMI, ISRAEL RUNACUNAPA REYNIN.”
37 Naatu tafanamaim ubar hibitin ana tur hikirum hikubar, “ITI I JESU, JEW SABUW HAI AIWOB.”
38 Tsaynöllam ishcay suwacunatapis, Señor Jesucristopa ishcanläninman crucificashga cayargan. Juccagtam derëchucag lädunman ichïtsiyargan, juccagtanam itsogcag lädunman.
38 Naatu bainowan orot rou’ab Jesu bairi hi’onafih, ta ana beyawane ta ana asukwafune.
39 Nänipa päsag runacunam Señor Jesucristota cruzchö clavaraycagta ricar asiparnin burlacuyargan. Umancunatapis cuyutsirragmi cushiparnin,
39 Sabuw nanane hinan ukwarih hita’asi’asiy ubar hitin tur kakafih maiyow Jesu hi’i’iyab hio,
40 insultar niyargan: “¡Gamga templuta juchuscatsir quimsa junagllata sharcatsiyta puedinqui! ¡Tsaynö puedig caycarga, quiquiqui mä, salvacuy! ¡Dios Yayapa Tsurin carga, cruzpita mä yarpamuy!”
40 “Tafaror bar tarabounin veya tounu wanawananamaim wowabin sawaramih io! Bo o God Natun na’at kwiyawasi cross afe’enane kure’eban a’it?”
41 Tsaynöllam mandacug sacerdöticunawan ley yachatsicugcuna, israelcunapa llapan autoridänincunapis Señor Jesucristota asiparnin burlacur niyargan:
41 Ef ta’imon firis ukwarih, Ofafar Bai’obaiyenayah naatu regaregah ai’in auman Jesu hi’i’iyab hio,
42 “Juccunataga salvashgam. Pero ¡quiquinga manam salvacuyta puedintsu! ¡Israelcunapa reynin carga, mä, cruzpita canan yarpamutsun! Cruzpita yarpascamuptinmi sïga, llapantsicpis rasumpa Payman criyishwan.
42 “Sabuw afa iyawasih, baise i taiyuwin men karam boro niyawas, Israel sabuw hai aiwob! Bo cross afe’enane boun nare tana itin boro tanitumitum.
43 Payga Diosmanshi rasumpa confiacur criyicun. Tsaypunga, mä, Dios Yaya rasumpa cuyarnin munarga canan salvatsun. Payga ‘Tsurinmi cä’ nirantsag.”
43 God i bitumitum, bo God boun iyawasiban ta’itin, anayabin i taiyuwin i God Natun rouw eo.”
44 Tsaynöllam lädunchö crucificashga caycag suwacunapis alläpa insultarnin burlacuyargan.
44 Ef ta’imon bainowah orot rou’ab Jesu bairi hi’onafih hi’inu’in ubar hitin tur kakafih hi’u.
45 Tsaypitanam pullan junagpita asta las tresyag, patsa jancat tutapasquir rupaypis atsicyargantsu.
45 Veya yen tafat yan tafaram etei gugum inu’in veya botabir re 3 korok bai.
46 Cäsi las tresnam Señor Jesucristo llapan callpanwan gayarar nirgan. “Eloi, Eloi, ¿Lama sabactani?” (Tsay ninanga cargan “Diosnï, Diosnï, ¿Imanirtan dëjamashcanqui?” ninanmi.)
46 Veya 3 korok na’atube, Jesu fanan aumetawat rerey eo, “Eloi, Eloi Lema Sabachthani?” Anayabin, “Au God, au God, aisim ihamiyu?”
47 Tsaynö niptinmi tsaychö waquincag wiyagcuna niyargan: “Dios Yayapa unay profëtan Elíastam gayaycan.”
47 Sabuw afa nati’imaim hibatabat hinowar hio, “Elijah isan eafa’af kwanowar.”
48 Tsaymi jucnin sas aywaycur, esponjata puchgog vïnoman tullpurcur, tucrupa puntanman watarcurnin Señor Jesucristopa shiminman shogonanpag churargan.
48 Naatu orot ta nunuw in sawar ta biyan sou’usau bai, wine tenakuyakuy butu’ub, eot ra’ah Jesu awanamaim yai tomamih.
49 Pero waquincag runacunanam niyargan: “Ama imatapis rurayaytsu. Shuyäshun. Mä, Elías salvagnin shamungacush.”
49 Baise sabuw afa hio, “Kubat, Elijah nan nabiyawas tana’itin!”
50 Tsaymi Señor Jesucristo yapay llapan callpanwan gayarasquir wañusquirgan.
50 Jesu iban maiye fanan aumetawat rerey, naatu ayubin tabaratait.
51 Tsaypitanam jina öra mas respetayangan templuchö jatun shumag awashga cortina tsaparag janagpita uraypa ishcayman rachisquirgan. Patsapis alläpam cuyurgan. Gagacunapis tsillirmi ushacäyargan.
51 Faifuw Tafaror Bar wanawanan hita’iy re efan kakafiyin hirafut inu’in yate rusib re in uran tit rou’ab himatar, iriyoy tit kabay hitaseseb.
52 Unayna wañushga allita rurag runacuna pamparäyangan mëchucunapis quichacäyarganmi. Tsaymi tsay atscag unayna alli rurag runacuna wañushgacunapis cawayämurgan.
52 Rah awah hiha’e, sabuw kakafiyih moumurih na’in marasika himorob hi’inu’in etei hiyawas himisir.
53 Mëchuncunapitam yargapacayämurgan. Señor Jesucristo cawascamuptinmi, tsay cawamugcunapis Jerusalén santa marcaman yaycuyargan. Tsaychömi atscag runacunata yuripuyargan.
53 Hai rah hitumaren hitit, Jesu morobone mimisir ufunamaim, murumurubih etei hitit hin Jerusalem hitit, sabuw moumurih na’in hi’itih.
54 Señor Jesucristo wañungan öra täpaycag capitanpis soldäduncunawan patsa cuyugtawan llapan imayca päsagta ricarmi, alläpa mantsacar nirgan: “¡Cay runaga rasumpa Diospa Tsurinmi cashga!”
54 Baiyowayah hai orot ukwarih naatu baiyowayah afa bairi nati’imaim Jesu hima’uh hima’am iriyoy hitatam, naatu abisa’awat himamatar hi’itah hai bir ra’at hio, “Turobe iti orot i anababatun God Natun!”
55 Tsaynöllam mas carullapita atscag warmicunapis ricaraycäyargan. Tsay warmicunaga Galileapita Señor Jesucristota gatimur, imatapis wananganta servignin shamugcunam cayargan.
55 Nati’imaim baibin moumurih na’in hina ef yokaika hibat abisa’awat himamatar hi’itah. Iti baibin i Galilee’ine Jesu hi’ufunun bairi hina hibibais.
56 Tsaychömi caycäyargan María Magdalenawan Jacobpawan Josépa maman Maríapis, Santiagopawan Juanpa maman Zebedeopa warminpis.
56 Baibin wanawanahimaim i Mary Magdalene, Mary, James, Joseph hairi hinah naatu Zebedee aawan.
57 Patsa goyaycaptinnam juc rïcu Arimatea marcachö yurig José shutiyog runa shamurgan. Tsay runapis Señor Jesucristoman criyicurmi, paypa gatiragnin ticrashga cargan.
57 Birabirab auman orot sawar wairafin, wabin Joseph ana tafaram Arimathea’ane na tit. Iti orot i Jesu ana bai’ufununayan ta, baise wa’iwa’iramaim bi’ufununun. Tafaror bar wanawanan faifuw taseb ro’ab himatar|alt="temple veil being torn down" src="CN01843B.TIF" size="col" loc="Mat 27.57" copy="©1978 David C. Cook Publishing Co." ref="27.57"
58 Tsaynöpam Pilatoman aywaycur Señor Jesucristopa cuerpunta pampananpag mañargan. Pilatonam soldäduncunata entregayänanpag mandargan.
58 Joseph na Pilate nanamaim tit, Jesu biyan bai na ya’in isan fefeyan, naatu Pilate ana baiyowayah uwih Jesu biyan hibai hitin.
59 Señor Jesucristopa cuerpunta chasquisquirnam juc limpiu “lïno” niyangan tëlapita säbanaswan piturcur apacurgan.
59 Joseph, Jesu biyan bai faifuw boubunamaim sum
60 Tsaynö apacurmi quiquin pampacänanpag gagata tsayrag uchcutsinganman pampargan. Pampangan uchcutanam juc jatuncaray parara rumiwan tsapargan. Tsaynö pampasquirnam aywacurgan.
60 bai in hub boubun i isan iti boro’omo to naiwanamaim bai inu’in, imaim Jesu yai naatu kabay ifururuw na sou hir naatu ana ubar in.
61 María Magdalenawan Josépa maman Maríam pampayangan lädunchö llapanta ricar, ishcan jamaycäyargan.
61 Mary Magdalene naatu Mary, James, Joseph hairi hinah i rah rewan rounane himare hima hi’itin.
62 Señor Jesucristo wañunganpa waränin jamay sabado junagmi, mandacug sacerdöticunawan fariseocuna juntawacasquir Pilatota ricag aywayarnin,
62 Mar natot i boro Sabbath ana veya, imih Firis ukwarih naatu Pharisee hina Pilate nanamaim hitit
63 niyargan: “Señor gobernador Pilato, tsay reytucug runa parlanganta nogacuna yarpäyämi: ‘Wañungäpita quimsa junagllatam cawamushag’ ninganta.
63 hio, “Regah ni’i orot baifufuwenayan yawasin ma’am eo, ‘Ayu boro veya tounu ufunamaim morobone anamisir.’ Iti na’atube eo i aki anotanot.
64 Tsay pamparanganta täpaycuyätsun quimsa junag cumplinganyag. Mana sïga, discïpuluncuna pagaspa shamuycur suwarnin ayanta apasquirmi, runacunata llullatsir ‘wañunganpitam cawamushga’ niyangan. Tsaynö llullacuyga, puntacagpitapis mas peor mana allim canman.”
64 Isan imih akokok baiyowayah afa iniyafarih hinan rah hinama’uh hinama veya tounu, saise ana bai’ufununayah boro men hinan biyan hinabain hinabihir, naatu morobone misir maiye hinarouw hinao sabuw hinifuwihimih. Anayabin baifuwen iti boun natitit boro kakafin anababatun men wan anabifuwen na’atube’emih.”
65 Tsaynö niyaptinmi Pilato nirgan: “Cay soldädu aywatsun. Tsayman pushayay. Shumag täpatsir yarpäyangayquinö rurayay, tsaynö mana päsananpag.”
65 Pilate iyafutih eo, “Ma’utenayah orot kwa aso’obamaim kwanabuwih naatu kwana’uwih matah toniwa’an rah hinama’uh gewas hinama.”
66 Tsaynö niyaptinmi pamparangan sepultüraman aywaycur, rumiwan tsaparnin juc sëlluta churayargan mana ni pï yaycuyänanpag. Tsaynöllam puntata juc soldädutapis tsayman churayargan cuidarnin täpananpag.
66 Basit hitit hin rah ana etawan kabay tafanamaim kwah hiyai, naatu ma’utenayah orot nati’imaim rah hima’uh hima. Mautenayah rah awan hibat firis bairi teo|alt="soldiers guarding tomb" src="cn01849b.tif" size="col" loc="Mat 27.66" copy="©1978 David C. Cook Publishing Co." ref="27.66"
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?
Estude este capítulo no WhatsApp
Peça à IA da Bíblia Fala para explicar Mateus 27, comparar traduções ou montar um estudo — tudo direto pelo WhatsApp.