Lucas 1
Yesu Kerisoné So Whi̧ Tao Sere Kisi Fo Wisi (PPO) vs ARA
1 Kótóné eraalopóló muló betere fo da̧ tua̧paae mo eró betepa, mepaae whi̧né kolóló asȩyalepó.
1 Visto que muitos houve que empreenderam uma narração coordenada dos fatos que entre nós se realizaram,
2 Ai whi̧rape atima ko̧leaané asȩni, yale alarape mo kelale whi̧rapené deté wale fotóró yó maté wou betalepó. Ai whi̧rapeta, kale fo wisi kae fotamo hoseké erao̧sóró hotowayóló kaae taru, yó mótu betalepó.
2 conforme nos transmitiram os que desde o princípio foram deles testemunhas oculares e ministros da palavra,
3 — ausente —
3 igualmente a mim me pareceu bem, depois de acurada investigação de tudo desde sua origem, dar-te por escrito, excelentíssimo Teófilo, uma exposição em ordem,
4 — ausente —
4 para que tenhas plena certeza das verdades em que foste instruído.
5 Kale Judia hae kwia tȩteróló kaae tare topo whi̧ Herot betale alimó etéyalepó. So whi̧mó Talepaae momaratere whi̧ beta̧ beterepó. Ai whi̧ta, Lipai faketei, Abaijané deté wale whi̧ Sekaraiapó. Ama soma Elisabet-ta, momaratere topo whi̧ Eron-né deté wale sopó.
5 Nos dias de Herodes, rei da Judeia, houve um sacerdote chamado Zacarias, do turno de Abias. Sua mulher era das filhas de Arão e se chamava Isabel.
6 Kótóné keletómó atimaamo mo donoi soró whi̧tamo bitu, Kótóné yóló muló betere fo ao̧mó sukó̧ló, ama erae dere ala beta̧ eraté fu betalepó.
6 Ambos eram justos diante de Deus, vivendo irrepreensivelmente em todos os preceitos e mandamentos do Senhor.
7 Atéretei, kale so Elisabet atimaamo naale senaalekélé mei, ni daayóló betepa, sokélé sere yóo, whi̧kélé otere yóo yalepó.
7 E não tinham filhos, porque Isabel era estéril, sendo eles avançados em dias.
8 Atéró betere tua̧mó Abaija fake whi̧rapené so whi̧mó momaró̧póló, tukóló muló betere be dȩmó Sekaraiaró ama fake whi̧tamoné momatere be kaae tarepó. Atéru, Sekaraia a̧ so whi̧mó momarótu betalemó etéyalepó.
8 Ora, aconteceu que, exercendo ele diante de Deus o sacerdócio na ordem do seu turno, coube-lhe por sorte,
9 So whi̧mó momaratere whi̧rape atima mara mole ala sya furaalu, atimané doi mole ni fakerape fesekée deralemó, Sekaraiané doi mole ni fake dono fetée horóló muni dorowalepó. Atétepa, a̧ kale momatere be tua̧paae fóló, felé kȩlaa wale fetera kaae o̧la si keletómó biliyó̧póló, atimané a̧ sóró beteralepó.
9 segundo o costume sacerdotal, entrar no santuário do Senhor para queimar o incenso;
10 Atéró, kale felé kȩlaa wale fetera kaae o̧la simó suku̧laa dalatere sukamó a̧ momatere be dolopaae fóló, simó terepetu betalepó. Atétu betepa, mepaae momayaai wale so whi̧ atima belamó kaae taru momatu betalepó.
10 e, durante esse tempo, toda a multidão do povo permanecia da parte de fora, orando.
11 Até du betepa, Talené dotonale ensel wóló, kale felé kȩlaa wale o̧la bilitere tiki turu naase dȩró daapa kelalepó.
11 E eis que lhe apareceu um anjo do Senhor, em pé, à direita do altar do incenso.
12 Ai ensel sókó walemó, Sekaraia kilita sókó furaalu, mo winé sukutu betalepó.
12 Vendo-o, Zacarias turbou-se, e apoderou-se dele o temor.
13 Tétepa, kale ensel-né a̧paae duraalu, “Sekaraia-ó, ya̧ wiyao̧se, naao du betale moma Talené wosalepó. Naao so Elisabet naale deyaalo ai ape. Téyaalopa, ama doi Jon mulae.
13 Disse-lhe, porém, o anjo: Zacarias, não temas, porque a tua oração foi ouvida; e Isabel, tua mulher, te dará à luz um filho, a quem darás o nome de João.
14 Ai naale detere kilituraalu, ya̧ doasi hai̧né sukó̧o, mo so whi̧kélé ai naale kilituraalu, hai̧né sukó̧o yóló Talepaae mo kée du betaalo ai ape.
14 Em ti haverá prazer e alegria, e muitos se regozijarão com o seu nascimento.
15 Ti noatepae, Talené keletómó a̧ mo doasi whi̧ betaalopó. A̧ doayóló bitukélé, wain wȩiró topo doyóló keyaa fole wȩitamo naalomeipó. A̧ hamané depemó betepatei, kale Dȩi Kepe Wisi a̧ tua̧mó fa̧ayóló mo su̧ró betaalopó.
15 Pois ele será grande diante do Senhor, não beberá vinho nem bebida forte e será cheio do Espírito Santo, já do ventre materno.
16 Atéru, take kó̧paae fu betere Israel fake so whi̧ atima tȩteróló kaae tare Kótó ao̧mó beteró̧póló, ai naalené momó dapesó waalo ai ape.
16 E converterá muitos dos filhos de Israel ao Senhor, seu Deus.
17 Tale wó̧póló folosóró a̧pi wouraalu, ama yaaire alata, take betale whi̧ Ilaija a̧ keperó fotoko̧tamo fa̧anuraalu du betale ala kaae, ai sekȩ́ a̧ tua̧mókélé até yaalopó. Ai naale doayóló bitu, alimaraperó naale senaaletamopaae momó hosaa muó̧póló, atima tuȩ́ tiki feteraalo ai ape. Atéturaalu, mepaae Kótóné fo woseni dowa̧ae fu betere so whi̧ Kótóné donoi ala tua̧mó wisi kisipatamo beteró̧póló eraalopó. Atéturaalu, so whi̧ fea Tale beterepaae faaire ala amatei, donoróló beteraalo ai ape,” yalepó.
17 E irá adiante do Senhor no espírito e poder de Elias, para converter o coração dos pais aos filhos, converter os desobedientes à prudência dos justos e habilitar para o Senhor um povo preparado.
18 Atéró Sekaraiané ensel-paae duraalu, “Atei ala mo eraalopóló ya̧lo noayóló kisipa yaaloé? Ti ȩ otere yóo, ya̧lo sokélé sere yóo, erapó,” yalepó.
18 Então, perguntou Zacarias ao anjo: Como saberei isto? Pois eu sou velho, e minha mulher, avançada em dias.
19 Tétepa, kale ensel-né a̧paae duraalu, “Ȩta Kótóné keletómó daalu i ala yae depa du betere ensel Kebriel-pó. Mió i dere fo wisi ya̧lo ya̧paae yó meló̧póló, ama ȩ ya̧ beterepaae dotonatepa wóló ya̧tamo fo i du betere ape.
19 Respondeu-lhe o anjo: Eu sou Gabriel, que assisto diante de Deus, e fui enviado para falar-te e trazer-te estas boas-novas.
20 Mió ya̧lo i dere fo wosóló kisipa tiki tiréni depa, ti naao fo aluyaalo ai ape. Ya̧ atépatei bitiré fóló, mió i dere fo dokonóló eratere sukamó ti naao fo momó yaalo ai ape,” yalepó.
20 Todavia, ficarás mudo e não poderás falar até ao dia em que estas coisas venham a realizar-se; porquanto não acreditaste nas minhas palavras, as quais, a seu tempo, se cumprirão.
21 Téró, Sekaraia momatere be dolopaae holóló betepa, belamó a̧ kaae tawóló betó mole so whi̧né duraalu, “A̧ mo taketi holaletei, diki du betere-a, noakó su bitu dérópó,” du betalepó.
21 O povo estava esperando a Zacarias e admirava-se de que tanto se demorasse no santuário.
22 Téró kale whi̧ a̧ belapaae dorowóló atimapaae fo yaairetei su̧ni, ama fo alureteiné naasené maaté du betepa, so whi̧né etei kisipa mualepó. Be tua̧mó Talené me alakó a̧paae nokené dere ala kaae eratepa kilitu yalepó du betalepó.
22 Mas, saindo ele, não lhes podia falar; então, entenderam que tivera uma visão no santuário. E expressava-se por acenos e permanecia mudo.
23 Atéró, momatere be tua̧mó kutó diyó̧póló da̧le mulale be dȩ kemetepa, ama bepaae felepó.
23 Sucedeu que, terminados os dias de seu ministério, voltou para casa.
24 Ai alarape yale ki̧lipaae ama soma Elisabet naale yalepó. Atétepa, kale so a̧ kelao̧sóró ama bemó kinóló betepatei, wélié aporó kemeyalepó.
24 Passados esses dias, Isabel, sua mulher, concebeu e ocultou-se por cinco meses, dizendo:
25 A̧ atéró bitu duraalu “Take ȩ ni daapa so whi̧ feané faletu betaletei, mió i be dȩmó Talené ȩpaae erale wisi alané so whi̧ feané keletómó ya̧lo hale kemeralepó,” yalepó.
25 Assim me fez o Senhor, contemplando-me, para anular o meu opróbrio perante os homens.
26 Téró, kale so a̧ naale yóló betepa, apomi wélié tua̧mó Kótóné ama ensel Kebriel, Kaleli haemó tȩne Nasaret be huluapaae dotȩyalepó.
26 No sexto mês, foi o anjo Gabriel enviado, da parte de Deus, para uma cidade da Galileia, chamada Nazaré,
27 Atéró, kale ensel Kebriel beta̧ so seimale Maria beterepaae felepó. Ai sota, Depit fake whi̧kó Josep-né dokaairaalu tukóló beteró beterepó.
27 a uma virgem desposada com certo homem da casa de Davi, cujo nome era José; a virgem chamava-se Maria.
28 Téró, kale ensel a̧ beterepaae fóló duraalu, “Talené hȩkesere so seimale-ó, Tale ya̧tamo ai betere ape,” yalepó.
28 E, entrando o anjo aonde ela estava, disse: Alegra-te, muito favorecida! O Senhor é contigo.
29 Atei fo Mariané woseturaalu, etei kaae ko̧leó dere fo-a, noa betené dérópóló a̧ kisipa teketu betalepó.
29 Ela, porém, ao ouvir esta palavra, perturbou-se muito e pôs-se a pensar no que significaria esta saudação.
30 Até du betepa, kale ensel-né a̧paae duraalu, “Maria-ó, Kótóné ama ya̧ mo wisiyóló kolóló hosaa mutu, ya̧paae wisi ala eraai dapa, wiyao̧se.
30 Mas o anjo lhe disse: Maria, não temas; porque achaste graça diante de Deus.
31 Ya̧ta, naale yaalo ai ape. Ai naale detepa, ama doi Yesu mulae.
31 Eis que conceberás e darás à luz um filho, a quem chamarás pelo nome de Jesus.
32 A̧ doasi topo whi̧ betepa kilituraalu, so whi̧ feané mo ó taoró betere Kótóné Naalemapó du betaalo ai ape. Ai naaleta, take ama noumatere Depit bitu yale kaae, so whi̧ fea tȩteróló kaae tanó̧póló, Kótóné amatei a̧ doasi whi̧ sóró beteraalo ai ape.
32 Este será grande e será chamado Filho do Altíssimo; Deus, o Senhor, lhe dará o trono de Davi, seu pai;
33 A̧ta topo whi̧ bituraalu, Jekop-né firale fakerape tȩteróló kaae tare ala kemekélé ini, ha̧le yótóró tawaalopó,” yalepó.
33 ele reinará para sempre sobre a casa de Jacó, e o seu reinado não terá fim.
34 Tétepa, Mariané ensel-paae duraalu, “Ȩta, whi̧tamokélé konipa, ai ala neyóló yaaloé?” yalepó.
34 Então, disse Maria ao anjo: Como será isto, pois não tenho relação com homem algum?
35 Ai fo depa, ensel-né a̧paae tokó̧ mótu duraalu, “Kale Dȩi Kepe Wisi ya̧ tua̧paae biti̧ waalopó. Téturaalu, mo ó taoró betere Kótóné fotoko̧né ya̧ tȩteróló husuró betaalo ai ape. Ai deyaaire naaleta, me dowi alakélé muni, mo kae naale detepa so whi̧ feané kilitu, ita Kótóné Naalemapó fo yaalo ai ape.
35 Respondeu-lhe o anjo: Descerá sobre ti o Espírito Santo, e o poder do Altíssimo te envolverá com a sua sombra; por isso, também o ente santo que há de nascer será chamado Filho de Deus.
36 Aita ya̧ maaté mei, naao kekelé so Elisabet-kélé seretei naale erapó. Upulé a̧ ni daapa mepaae so whi̧né atei serené naale deyaalomeipó dua yaletei, mió a̧ naale epa, apomiró wélié kemeyalepó.
36 E Isabel, tua parenta, igualmente concebeu um filho na sua velhice, sendo este já o sexto mês para aquela que diziam ser estéril.
37 Ti fea ala fea Kótóné su̧mó enénipóló de?” yalepó.
37 Porque para Deus não haverá impossíveis em todas as suas promessas.
38 Ai fo depa, Mariané a̧paae duraalu, “Ti ȩta Kótóné ama kutó diratere so beterapa, naao yale fotóró ama ȩpaae eró̧póló yae,” yalepó. Téró, kale ensel felepó.
38 Então, disse Maria: Aqui está a serva do Senhor; que se cumpra em mim conforme a tua palavra. E o anjo se ausentou dela.
39 Atéyale be dȩmótóró, Maria a̧ o̧la o̧la hapale sisóló ai be hulua taaróló, Judia du sorokó mole haemó tȩne be huluapaae felepó.
39 Naqueles dias, dispondo-se Maria, foi apressadamente à região montanhosa, a uma cidade de Judá,
40 Atéró, kale so a̧ Sekaraiaró somatamo betere be dolopaae fóló, Elisabet-paae duraalu, “Fapa ko̧leó,” yóló apualepó.
40 entrou na casa de Zacarias e saudou Isabel.
41 Mariané Elisabet-paae ai dere fo woseturaalu, Elisabet-né depemó betere naale toróyó̧ holalepó. Atéturaalu, Dȩi Kepe Wisi a̧ tua̧mó fa̧ayóló su̧ralepó.
41 Ouvindo esta a saudação de Maria, a criança lhe estremeceu no ventre; então, Isabel ficou possuída do Espírito Santo.
42 Atéru Elisabet-né fo fakeyóló duraalu, “Sorape fea betó mupatei, ya̧ beta̧ Tale Kótóné mo wisiró beterapó. Atéturaalu, naao deyaaire naalekélé ama mo wisiró beterapó.
42 E exclamou em alta voz: Bendita és tu entre as mulheres, e bendito o fruto do teu ventre!
43 Ȩ mé so wisi betepa, ȩ tȩteróló kaae tare Talené hama naao ȩ kȩle waleé?
43 E de onde me provém que me venha visitar a mãe do meu Senhor?
44 Naao ko̧leó dere fo woseturaalu, ya̧lo depemó betere naalekélé hȩkesené sukutu toróyó̧ holalepó.
44 Pois, logo que me chegou aos ouvidos a voz da tua saudação, a criança estremeceu de alegria dentro de mim.
45 Kótóné ya̧paae eraalopó yale fo wosóló, naao kisipa tiki tiralemó ya̧ wisiró beterapa, mióta ya̧ hȩkesené suka̧e,” yalepó.
45 Bem-aventurada a que creu, porque serão cumpridas as palavras que lhe foram ditas da parte do Senhor.
46 Téró, Mariané duraalu,
46 Então, disse Maria: A minha alma engrandece ao Senhor,
47 Ya̧lo hosaa turónékélé ȩ aluyao̧sóró tao sale Kótópaae mo kée yóló hai̧né sukutapó.
47 e o meu espírito se alegrou em Deus, meu Salvador,
48 Ti ȩta, kutó diratere doi muni sókótei so betepatei, ama ȩ wisiyóló tao salepó.
48 porque contemplou na humildade da sua serva. Pois, desde agora, todas as gerações me considerarão bem-aventurada,
49 Ti noatepae, mo doa fotoko̧ bole Tale Kótóné ȩmó mo doakale ala eralepó.
49 porque o Poderoso me fez grandes coisas. Santo é o seu nome.
50 Mepaae so whi̧ de Kótópaae winé sukó̧ló a̧ ao̧mó dua betepa, ama ko̧lené sukutere ala mió i alimó betere so whi̧paaekélé, take bitiré faaire so whi̧paaekélé, ha̧le yó tarapó.
50 A sua misericórdia vai de geração em geração sobre os que o temem.
51 Ama doasi bole fotoko̧né mepaae doasi alarape eralepó.
51 Agiu com o seu braço valorosamente; dispersou os que, no coração, alimentavam pensamentos soberbos.
52 Mepaae tȩteróló kaae tare doasi topo whi̧rapené kaae tare alarape ama kemeróló, haepaae só deróo, mepaae naameyóló sókótei betere so whi̧ ama sikipaae horóo, yalepó.
52 Derribou do seu trono os poderosos e exaltou os humildes.
53 Mepaae wotené sukutere whi̧rape ama o̧la wisi melóló hairóo, mepaae o̧la o̧la dekéró mole néli so whi̧ ha̧le fó̧póló dotonóo, dua yalepó.
53 Encheu de bens os famintos e despediu vazios os ricos.
54 Ama kutó diratere Israel fake whi̧rape kisipa keteréni, ko̧lené sukuturaalu, atima tao sere ala ha̧le yó tarapó.
54 Amparou a Israel, seu servo, a fim de lembrar-se da sua misericórdia
55 Talené Abraham-ró ama deté faaire naaletamopaae wisi ala eraalopó yóló mulale fo keteréni, da̧né ayarapepaaekélé eralepó.
55 a favor de Abraão e de sua descendência, para sempre, como prometera aos nossos pais.
56 Téró, wélié soremó Maria a̧ Elisabet-tamo beteró, nalo ama bepaae fesaae felepó.
56 Maria permaneceu cerca de três meses com Isabel e voltou para casa.
57 Téró etéyalepó. Kale so Elisabet a̧ naale saaitere be dȩmó ama naale dealepó.
57 A Isabel cumpriu-se o tempo de dar à luz, e teve um filho.
58 Tale Kótóné doasi ko̧lené sukuturaalu, a̧paae erale alamó Talepaae mo kée yóló doasi hȩkese yalepó. Atétepa, ama be whi̧ so whi̧ró kekelé so whi̧tamokélé ama dere hȩkese kaaetóró du betalepó.
58 Ouviram os seus vizinhos e parentes que o Senhor usara de grande misericórdia para com ela e participaram do seu regozijo.
59 Atéró kale so naale sóró beteró, bokó wale be dȩmó ama tiki sekaȩ tukóló siriróo, kale naalené doikélé alima Sekaraiané doi yakoróo yaai, ama fake so whi̧ walepó.
59 Sucedeu que, no oitavo dia, foram circuncidar o menino e queriam dar-lhe o nome de seu pai, Zacarias.
60 Até yaaitepa, ama hama Elisabet-né duraalu, “Meipó. Ama doita, Jon mulaai dapó,” yalepó.
60 De modo nenhum! Respondeu sua mãe. Pelo contrário, ele deve ser chamado João.
61 Ai fo depa, atimané a̧paae duraalu, “Ya̧ fake whi̧kó mo beta̧kélé atei doi munipó,” yalepó.
61 Disseram-lhe: Ninguém há na tua parentela que tenha este nome.
62 Ti fo depa, atimané alimapaae naasené maaté yóló duraalu, “Naao kisipané a̧ de doi mulaaloé?” yalepó.
62 E perguntaram, por acenos, ao pai do menino que nome queria que lhe dessem.
63 Tétepa, ama atimapaae naasené maaté yóló duraalu, asȩtere sóku sóró ape depa, sóró walepó. Atéró, ai kale sóró wale o̧la tómó Jon doi asȩyalepó. Ai doi asȩtere kilituraalu, so whi̧ feané haió yóló, sirayalepó.
63 Então, pedindo ele uma tabuinha, escreveu: João é o seu nome. E todos se admiraram.
64 Até yaletamotóró Sekaraia a̧ fo aluretei momó duraalu, Kótóné doi hale sóró horalepó.
64 Imediatamente, a boca se lhe abriu, e, desimpedida a língua, falava louvando a Deus.
65 Atimaamoné be felekemó betó mole so whi̧né atétere ala kilitu, me ala kae dapóló winé sinalepó. Du sorokó mole Judia hae kwiamó betó mole so whi̧ feapaae i ala yalepóló deté kwȩyóló fakeralepó.
65 Sucedeu que todos os seus vizinhos ficaram possuídos de temor, e por toda a região montanhosa da Judeia foram divulgadas estas coisas.
66 Mepaae i fo wosale so whi̧né “I naaleta, Tale Kótóné mo doasi fotoko̧ bete a̧ tua̧mó mupa kilitu, take doayóló a̧ noa kaae whi̧ betaalorópó,” du betalepó.
66 Todos os que as ouviram guardavam-nas no coração, dizendo: Que virá a ser, pois, este menino? E a mão do Senhor estava com ele.
67 — ausente —
67 Zacarias, seu pai, cheio do Espírito Santo, profetizou, dizendo:
68 — ausente —
68 Bendito seja o Senhor, Deus de Israel, porque visitou e redimiu o seu povo,
69 Ama kutó diratere whi̧ Depit-né firale fake tua̧mó Kótóné whi̧ beta̧ sóró beteró beterapó.
69 e nos suscitou plena e poderosa salvação na casa de Davi, seu servo,
70 Ti mo take Kótóné ama kae beteró betere ko̧ló whi̧rapené yale fo mo dokonóturaalu yalepó.
70 como prometera, desde a antiguidade, por boca dos seus santos profetas,
71 Da̧ bóe whi̧ kuamó betepa, ama tao saalopó. Téturaalu, mepaae whi̧né dowi kisipa muóló da̧tamo bóe dupa, ama fotoko̧né sesé yaalopó.
71 para nos libertar dos nossos inimigos e das mãos de todos os que nos odeiam;
72 Da̧né ayarape ama kisipa keteréni, ko̧lené sukuturaalu mió da̧ tao saaire whi̧ dotonaalopó.
72 para usar de misericórdia com os nossos pais e lembrar-se da sua santa aliança
73 Ti aita ha̧le mei, Kótóné da̧né aya Abraham-paae i ala eraalopóló mo dirii fo yóló muló betereteinépó.
73 e do juramento que fez a Abraão, o nosso pai,
74 Take ai yóló muló betere fo dokonóturaalu, bóe whi̧rapené da̧ dóló tȩterao̧sóró, tao sóró beteró beterapó.
74 de conceder-nos que, livres das mãos de inimigos, o adorássemos sem temor,
75 Ti betere doko̧ fea da̧ ama keletómó ama kae ere alaró mo donoi alatamo tua̧mótóró betó tawaalopó.
75 em santidade e justiça perante ele, todos os nossos dias.
76 Ya̧ta, ya̧lo naalepó. Take nalopaae so whi̧ feané ya̧ kilituraalu, mo taoró betere Kótóné ama ko̧ló whi̧pó yaalopó.
76 Tu, menino, serás chamado profeta do Altíssimo, porque precederás o Senhor, preparando-lhe os caminhos,
77 Téturaalu, Kótóné ama so whi̧né dowi alamó melaaire kwia aluróló tao saaire ala naao atimapaae yó melaalo ai ape.
77 para dar ao seu povo conhecimento da salvação, no redimi-lo dos seus pecados,
78 Ti Kótóné ko̧le dere ala ama hosaa tua̧mó fa̧aneteiné ai ala eraalopó.
78 graças à entranhável misericórdia de nosso Deus, pela qual nos visitará o sol nascente das alturas,
79 Ti aita, noa yaai mei, mepaae diliki tua̧mó betó mole so whi̧ró mo felekemó suka̧ai du betere so whi̧tamo Kótóné hosaa muni deyóló dua betere ala tua̧paae biti̧ fó̧póló, ai dȩné yó melaalopó,” yalepó.
79 para alumiar os que jazem nas trevas e na sombra da morte, e dirigir os nossos pés pelo caminho da paz.
80 Atéró, kale naale a̧ doaturaalu, ama kepe tua̧paaekélé doasi fotoko̧ bualepó. Atéru, a̧ Israel so whi̧ beterepaae ha̧kearóló sókó waairaalu, so whi̧ bitini ha̧le wópu tikimó bitiré felepó.
80 O menino crescia e se fortalecia em espírito. E viveu nos desertos até ao dia em que havia de manifestar-se a Israel.
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?
Estude este capítulo no WhatsApp
Peça à IA da Bíblia Fala para explicar Lucas 1, comparar traduções ou montar um estudo — tudo direto pelo WhatsApp.