Mateus 13
Ra 'Ra'yo Testamento (OTENT) vs AAI
1 Nepʉ ra paꞌa̱ ra Jesu bi bøni de núꞌa̱ ra ngu habʉ mi ꞌbʉi, ne bi ma bá hudi ja ra ña̱nga ndehe.
1 Nati veya ta’imon Jesu bar itumar tit na harew kukuf sisibinamaim sabuw bai’obaiyih isan mara’iy.
2 Nepʉ bi ma ndunthi ya ja̱ꞌi bá cꞌa̱ꞌtsiꞌa̱, nuꞌbʉ́ nuꞌá̱ bi bøxa ja ꞌnara motsa ne ja bi hñudini, ne gatho ya ja̱ꞌi bi gohini ja ra ña̱nga ndehe.
2 Naatu sabuw moumurih maiyow hiru’ay hi’ar bebera’uh itih, basit wa bai inatait tafan mare, sabuw baise dones yan himarir hima.
3 Nepʉ bi metuabiꞌʉ ꞌraya ꞌbede pa bi ꞌñutuabi. Nurá mʉdi ra ꞌbede bi mede, bi ma̱ de ꞌnara motꞌi ne bi ꞌñena:
3 Imaibo ma sawar moumurih na’in oroubonamaim eo hima hinowar. Naatu ana oroubon ta i iti na’atube eo, “Ana veya ta orot masaw bowayan ana ub tanumamih tit in.
4 Y nu mi mʉdi bi mpotꞌi, bi dagui ꞌraya zi nda ja ra ꞌñu. Y nuya ndaꞌʉ bi zi ya tsꞌintsꞌʉ.
4 Ana ub afa tata’asiyen i ef yanamaim hire, naatu mamu hire hibow hi’aa,
5 Y nu maꞌra ya nda bi dagui ja ya ꞌbodo habʉ mi otho ndunthi ra hai, y nuya ndaꞌʉ ꞌbestho bi føtsꞌe ngueꞌa̱ hinxmá pidi ra hai.
5 Ana ub afa i to’ato yan hire’ere ana kamar men gagamin imih saisewat hikubounih hiyen. Anayabin kamar baban i fokarin.
6 Y nu mi patꞌa ra hyadi bi huixqui ne bi ꞌyotꞌi ngueꞌa̱ mi otho yá ꞌyʉ.
6 Baise veya yey ana mar wabuburinamaim ub etei hi’arat, naatu hikimow hire anayabin wairoroh men babanika hire.
7 Nu maꞌra ya nda bi dagui mbo ja ya ꞌmini, ne mi te ya ꞌmini bi xumi ne bi hyo núꞌa̱ xqui ꞌbotꞌi.
7 Ub afa kokor wanawanan hire, naatu kokor ana fafa’amaim isuken.
8 Ha nu maꞌra ya nda bi dagui ja ra hoga hai, y núꞌʉ ya ndaꞌʉ xi bi cꞌontsꞌi xá hño ne bi hogui, ꞌraya ꞌbai bi unga ꞌna nthebe ya nda, nu maꞌra ya ꞌbai bi unga hñuꞌrate, ha nu maꞌra ya ꞌbai bi unga ꞌnatemaꞌrɛtꞌa ya nda.
8 Naatu ub afa i me gewasin yan hire hikuboubunih hiyen gewas ro’oro’oh hiya, afa hibiw 100 na’atube, afa i 60 na’atube, afa i 30 na’atube.
9 Nuꞌa̱ tóꞌo pɛꞌtsa ra paha da ꞌyøde nuya ya noya dí ma̱, dá ꞌyøde.
9 Imih o yait tain nama’am tur inanowar.”
10 Nepʉ yá nxadi bi joni habʉ mi hudi ra Jesu pa bi ꞌyambabi ne bi ꞌñembabi:
10 Naatu Jesu ana bai’ufununayah hina hibatiy hi’o, “Aisim oroubonamaim sabuw kubi’obaiyih?”
11 Ra Jesu bi da̱tuabiꞌʉ ne bi ꞌñembi:
11 Jesu iyafutih eo, “Orereb ana so’ob wa’iwa’irin mar ana aiwob isan i God kwa it, men iti sabuw itihimih.
12 Y nuꞌahʉ maꞌna ma gui pa̱hʉ ngueꞌa̱ xa tꞌaꞌahʉ ra mfa̱di, nja ngu xa hma̱ gue nuꞌa̱ tóꞌo jababi, maꞌna ma da mɛꞌtsi, ha nuꞌa̱ tóꞌo othobi, ma da tha̱cuabi núꞌa̱ tsꞌʉ pɛꞌtsi.
12 Imih orot yait orereb ana so’ob biyan ema’am, God boro tafan naya’abar nitin ana so’ob nara’at, baise orot yait nati so’ob men biyan ema’am naatu ana so’ob kikimin nati biyanamaim ema’am God boro nabosair.
13 Nuyʉ́ dí petuabi njabʉ ngueꞌa̱ ja yá thandi pe hingui handi, ja yá ntꞌøde pe hingui øde, ne ja yá mfeni pe hinte yá fa̱di.
13 Ana’an nati ayu oroubonamaim sabuw abi’obaiyih.
14 Hangue bi njabʉ ngu núꞌa̱ xqui ma̱nga ra ba̱di Isaía mayaꞌbʉ ne bi ꞌñena:
14 Dinab orot Isaiah ana Bukamaim eo kikirum i na ibiturobe.
15 Ngueꞌa̱ xi xa megui ri mfenihʉ,
15 Anayabin ukwarih fokar,
16 Pe nuꞌahʉ xa ja̱pꞌahʉ Ajua̱, ngueꞌa̱ xcá hyanthʉ co ri thandihʉ, ne xcá ꞌyøhʉ co ri ntꞌødehʉ.
16 Baise Kwa i kwabiyasisir, anayabin matayan kwa’i’itin naatu tain yan tur kwanonowar.
17 Xi majua̱ni dí xiꞌahʉ gue ndunthi yá ꞌmɛhni Ajua̱ núꞌʉ mi ꞌbʉi mayaꞌbʉ ne maꞌra ya hoja̱ꞌi mi nehma̱ꞌʉ xa hyandi ngu núꞌa̱ guí hanthʉbya, pe himbi za bi hyandiꞌʉ. Ne mi nehma̱ da ꞌyøde nuya ya noya guí ødehʉbya, pe himbi za bi ꞌyødeꞌʉ.
17 Anababatun a tur ao’owen, dinab orot moumurih na’in naatu sabuw gewasih hikok kwanekwan, kwa abisa kwa’i’itin i hita’itin naatu abisa kwanonowar i hitanowar. Baise nati ana maramaim sawar men matar boro hita’itin.”
18 Nubyá ꞌyøhʉ xá hño te rí bønga núꞌa̱ ra ꞌbede stá xiꞌahʉ de ra motꞌi.
18 “Tain kwanarub ub tanumayan ana oroubon ao kwananowar naniyan kwanab, yabin kwanaso’ob.
19 Nuꞌʉ ya nda bi dagui ja ra ꞌñu go gueꞌʉ ngu núꞌʉ toꞌo bi ꞌyøde ra noya de hanja ri nda̱ Ajua̱ ne himbi zo yá mfeni. Nuꞌbʉ́ bi yʉtꞌa ra tsꞌonda̱hi ja yá mfeni pa bi puꞌtua gatho núꞌa̱ xqui ba̱hma̱ꞌʉ.
19 Sabuw iyab mar ana aiwob isan Tur Gewasin ao tenonowar naatu naniyan men tabaib i ub ef yanamaim orot ta’asiy re’er na’atube, Tur Gewasin tenonowar ana maramaim demon kakafin ena hai not ebikwaris.
20 Nuꞌʉ ya nda bi dagui ja ra ꞌbodo go gueꞌʉ ngu núꞌʉ toꞌo bi ꞌyøde ra ma̱ca noya ne ꞌbestho bi gamfrihma̱ co ꞌnara johya,
20 Naatu orot ana ub afa to yan hire’ere ana itinin i sabuw iyab tur tenonowar ana maramaim i tibiyasisir.
21 pe hinxqui zɛ yá jamfri, hangue nu mi tho ya tsꞌothogui ne ya ntꞌʉtsate po rá ngue ra ma̱ca noya, nuꞌʉ́ ꞌbestho bi ꞌuegue.
21 Baise dogoroh wanawanan nati ub wairoron i men re eof barur, imih Tur Gewasin isan hina’uwih hinarurukaukuwih boro mar ta’imonamo hai baitumatum hinihamiy.
22 Nuꞌʉ ya nda bi dagui ja ya ꞌmini go gueꞌʉ ngu núꞌʉ toꞌo bi ꞌyøde ra ma̱ca noya pe ꞌbestho bi ꞌbɛ yá jamfri ne bi ꞌuegue ngueꞌa̱ nsøctho mi oda yá mfeni ra boja̱ ne maꞌra ya tꞌøtꞌe de ra ximhai.
22 Naatu orot ana ub afa fotan wanawanan hire’er ana itinin i sabuw iyab tur tenonowar, baise iti tafaram ana yasisir isan tibiyababan naatu totobuyoy hai not ebikwaris imih tur ana ro’on men emamatar.
23 Pe nuꞌʉ ya nda bi dagui ja ra hoga hai go gueꞌʉ ngu núꞌʉ toꞌo bi ꞌyøde ra ma̱ca noya ne bi zo yá mfeni, ne xi bi zɛdi yá jamfri. Nuꞌbʉ́ go gueꞌʉ xi bi unga ra sofo nja ngu ya nda, ꞌra bi unga ꞌna nthebe, ha nu maꞌra bi unga hñuꞌrate, ha nu maꞌra bi unga ꞌnatemaꞌrɛtꞌa.
23 Baise orot ana ub me gewasin yan ta’asiy hire’ere ana itinin i sabuw iyab Tur Gewasin tenowar naatu naniyan tabai tiw tehahamu, afa ro’oh 100, afa 60, afa 30.”
24 Nepʉ ra Jesu bi metuabiꞌʉ maꞌna ra ꞌbede ne bi ꞌñembi:
24 Jesu oroubon tabo iti na’atube eo, “Mar ana aiwob i iti na’atube, ana veya ta orot ana ub bow in ana masawamaim tanum.
25 Pe nu mi ꞌña̱ha̱ yá mɛfi, bi zø ꞌnará ncontraꞌa̱ ne bi moꞌtua ꞌraya tsꞌonda̱po ja rá hua̱hi. Nepʉ de gueꞌa̱ ꞌbestho bi ma.
25 Baise gugumin sabuw etei hi’inu’in ufut, orot ana rakit mowan fotan kakafih bow na sanabey wanawanah tanum naatu bihir.
26 Ha nu mi føxa ra trigo, nehe bi føxa ya tsꞌonda̱po.
26 Sanabey hikuboubunih hiyey wanawanahimaim fotan kakafih auman hikubounih bairi hiyen.
27 Nepʉ ya ꞌbɛgo bi ma bá ambabi ra mehua̱hi ne bi ꞌñembi: “Ndada, ¿ha gue hingo ra trigo gá potꞌa ja ri hua̱hi? ¿Hanja go bi cꞌontsꞌa nehe ꞌraya tsꞌonda̱po?”
27 “Orot ana bowayah hina hio, ‘Regah, o ub gewasih a masawamaim itanum, baise aisim fotan kakafih auman hikuboubunih teyey?’
28 Nuꞌbʉ́ ra mehua̱hi bi da̱tuabi yá ꞌbɛgo bi ꞌñembabi: “Za̱i ꞌnama ncontra toꞌo bi motꞌa núꞌʉ ya tsꞌonda̱po.” Nuꞌbʉ́ ya ꞌbɛgo bi ꞌñemba ra mehua̱hi: “¿Ha guí ne ga ma ga cꞌʉꞌtshe núꞌʉ ya tsꞌonda̱po?”
28 “Orot iyafutih eo, ‘Rakit sabuw afa hisinaf.’ Naatu akir wairafih hibatiy hio, ‘Bo kukokok anan fotan ana uyarir?’
29 Nuꞌbʉ́ bi da̱di ra mehua̱hi bi ꞌñena: “Hina, oxqui ma gui cꞌʉꞌtshʉ ya tsꞌonda̱po, ngueꞌa̱ nuꞌbʉ gui cꞌʉꞌtshʉ ya tsꞌonda̱po, ¿xiꞌbʉ gui cꞌʉꞌtshʉ nehe ra trigo?
29 “Orot iyafutih eo, ‘En. Fotan kakafih kwana’u’uyarir boro sanabey afa auman kwana’uyarir.
30 Hophʉ da te mahyɛgui, cabo gue núꞌa̱ ra pa de ra sofo ga ꞌbɛpa ya xofo da hyɛtsꞌi ꞌmɛtꞌo núꞌʉ ya tsꞌonda̱po, ne da duꞌti pa da tsa̱tꞌi, ha nura trigo da muntsꞌi pa da mɛꞌtsa ja ra troha.”
30 Imih kwaihamiyih bairi hinayen hiniw naatu tarin ana veya boro tarayah aniyafarih hinan, fotan wan hinatar hinafatum hinabow hinan hina’afusar, imaibo sanabey hinatar hinabow hinan bar hinaya.’”
31 Nepʉ ra Jesu bi metuabiꞌʉ maꞌna ra ꞌbede ne bi ꞌñembi:
31 Jesu ana oroubon tabo eo, “Mar ana aiwob ana itinin ta i iti na’atube, orot ana ai momor ro’on kikimin maiyow bai in ana masaw yan tanum.
32 Núꞌa̱ ra ndaꞌa̱ maꞌna xi ra zi lotsi de gatho maꞌra yá nda ya nda̱po, pe nu sta nteꞌa̱, maꞌna ra da̱ngui de gatho maꞌra ya nda̱po, ne da nte xi ra da̱ngui ngu ꞌnara ꞌbai gá za, y asta ja da hyocni yá ꞌbafi ya tsꞌintsꞌʉ.
32 Iti ai ro’on i men ai ro’on afa gagamih na’atube’emih, baise tanum kuboun yey ana veya’amaim ra’at ai gagamin na’in matar naatu mamu hina famefamenamaim hibatar hima.”
33 Nepʉ bi xipa maꞌna ra ꞌbede bi ꞌñembi:
33 Jesu iban oroubon tabo eo maiye, “Mar ana aiwob itinin ta i iti na’atube. Babin yeast ebai ana faraw wanawanan eyai ekamat inu’in era’at eyey na’atube.”
34 Gatho núꞌa̱ mi xipa ya ja̱ꞌi ra Jesu bi xipabi dega ꞌbede.
34 Jesu sawar iti etei isah i oroubonamaim eo sabuw rou’ay gagamin bi’obaiyih; ana bai’obaiyenamaim i mar etei oroubonamaim sabuw bi’obaiyih.
35 Hangue bi njabʉ ngu núꞌa̱ xqui ma̱nga ꞌnará ꞌmɛhni Ajua̱ mayaꞌbʉ bi ꞌñena:
35 Iti na’atube sisinaf anayabin abisa dinab orot eo kikirum tan titurobe isan.
36 Nepʉ ra Jesu bi ꞌñedi ya ja̱ꞌi pa da ma ja yá ngu, y neheꞌa̱ bi ma ja núꞌa̱ ra ngu habʉ mi ꞌbʉi. Nepʉ yá nxadi bi ma bá tsʉdi ne bi ꞌñembabi:
36 Jesu sabuw rou’ay ihamiyih naatu na bar wanawanan run, ana bai’ufununayah ufun hina hirun hibatiy hio, “Masaw yan fotan kakafin ana oroubon i kukubuna anowar.”
37 Nuꞌbʉ́ ra Jesu bi da̱di ne bi ꞌñembabiꞌʉ:
37 Jesu iyafutih eo, “Orot ub gewasih tatanum i Orot Natun.
38 Ha nura hua̱hi go gueꞌa̱ ra ximhai, ha nura trigo go gueꞌʉ núꞌʉ ꞌbʉi ja rá hmanda Ajua̱, ha nuya tsꞌonda̱po go gueꞌʉ núꞌʉ øtua rá hmanda ra tsꞌonda̱hi.
38 Masaw ana itinin i tafaram, naatu ub gewasin i sabuw iyab mar ana aiwob isan tebowabow, naatu ub kakafin i Demon Kakafin natunatun.
39 Nura ncontra toꞌo bi motꞌa ya tsꞌonda̱po go gueꞌa̱ ra tsꞌonda̱hi. Ha nura pa de ra sofo go gueꞌa̱ rá nga̱tsꞌi ra ximhai, ha nuꞌʉ ya xofo go yá ɛnxɛ Ajua̱.
39 Naatu rakit orot ub kakafin bai na masaw yan tatanum i Demon Mowan. Naatu masaw biyamur i mar yomanin na’atube, masaw fourayah i God ana tounamatar.
40 Nja ngu ya xofo da ꞌueca ya tsꞌonda̱po pa da tsa̱tꞌi, njabʉ nehe ja rá nga̱tsꞌi ra ximhai ya ɛnxɛ da ꞌueca núꞌʉ ya ja̱ꞌi øtua rá hmanda ra tsꞌonda̱hi.
40 “Imih mar yomanin iti ub kakafih hi’uyarir hifatum hibow hin hi’a’afusar na’atube boro namatar.
41 Núꞌa̱ Toꞌo bi e bi Nja̱ꞌi ma da mɛhna yá ɛnxɛ pa da ꞌueca gatho ya ꞌyøtꞌatsꞌoqui ne gatho ya tsꞌoꞌmʉi gá ja̱ꞌi pa hinda yʉtꞌa mahetsꞌi.
41 Orot Natun boro ana tounamatar niyafarih hinatit, sinaf kakafih naatu sabuw iyab bowabow kakafin kura’ahih hima kakafih tisisinaf etei i ana aiwob wanawananamaim boro fotan kakafin na’atube hinatar hinafatum.
42 Nuꞌʉ́ ma da tꞌeque pa da thøtꞌa ja ra tsibi núꞌa̱ ma da nzø pa nza̱ntho, y nuni ja di zohma̱ni ne ja di gusthma̱ni yá tsꞌi.
42 Naatu hinabow hinan wairaf wan hinaya hina’afusar, nati’imaim boro na’arahih wah takitak niwa’an hina’in hinarerey.
43 Nepʉ nuꞌʉ tóꞌo ꞌyo xá hño ja rá thandi Ajua̱ ma da yotꞌiꞌʉ ngu ꞌnara da̱nga ñotꞌi nuni mahetsꞌi habʉ bí mandaꞌa̱. Nuꞌa̱ tóꞌo pɛꞌtsa ra paha da ꞌyøde nuya ya noya dí ma̱, dá ꞌyøde.
43 Imaibo God ana sabuw gewasih nabow mar ana aiwobomaim hinarun veya na’atube hinararan. Imih o yait tain nama’am iti tur inanowar.
44 Rá hmanda ra Nda̱ de mahetsꞌi nja ngu ra boja̱ xa tꞌagui mbo ja ra hai, y nura boja̱ꞌa̱ bi dini ꞌnara ja̱ꞌi ne bi yopa goꞌmithoni maꞌnaꞌqui. Nuꞌbʉ́ nuꞌá̱ co ra johya bi da̱ma pa gatho núꞌa̱ te mi pɛꞌtsi pa da danga núꞌa̱ ra hai habʉ xqui dinga ra boja̱.
44 “Mar ana aiwob itinin ta i iti na’atube, orot ta nugunug hibun inu’in itin bai, naatu me nati nugunug titita’urimaim kair maiye ibun, naatu yasisir auman in ana sawar etei sabuw hitobon naatu matabir maiye na nati me tutubun na’atube.
45 Nehe rá hmanda ra Nda̱ de mahetsꞌi nja ngu ꞌnara duqui núꞌa̱ mi tuca ya hoga tꞌaxa do yá thuhu ya perhla.
45 “Naatu mar ana aiwob itinin tabo iti na’atube. Orot sawar tobonayan wakek enunuwet na’atube.
46 Nu mi zʉdi ꞌnara hoga perhla xi mi muui ndunthi, nuꞌbʉ́ nuꞌá̱ bi da̱ma pa gatho núꞌa̱ te mi pɛꞌtsi pa bi danga núꞌa̱ ra perhlaꞌa̱.
46 Wakek nuwet inan wakek ta gewasin ana baiyan gagamin na’in tita’ur, naatu na ana sawar etei yataiten hitobon kabay bai in nati wakek tutubun na’atube.
47 Nehe rá hmanda ra Nda̱ de mahetsꞌi nja ngu ꞌnara xitꞌa̱ bi tꞌɛntꞌa ja ra ndehe ne bi gʉ ꞌramaꞌnaꞌño ya hua̱.
47 “Iban maiye mar ana aiwob i buwat na’atube. Orot siy bowayan ana buwat eya ema’am siy i yumatah ta ta te’ona’on.
48 Y nu mi ñutsꞌi ra xitꞌa̱, ya mɛhua̱ bi hña̱i pa ja ra ña̱nthe. Ne bi hñudiꞌʉ pa bi huahna ya hoga hua̱ pa bi yʉtꞌa ja ra ꞌbøtsꞌe; ha nuꞌʉ himyá hoga hua̱ bi føtbʉ.
48 Naatu buwat awan ekakaratan ana veya etab erun dones yan ema siy gewasih ikiyarir fetan iwan, naatu kakafih ikiyarir ebow ebis rouruwen na’atube.
49 Ma da njabʉ nehe ja rá nga̱tsꞌi ra ximhai, ma da ꞌñehe ya ɛnxɛ pa da ꞌueca ya tsꞌoꞌmʉi de ja ya hoja̱ꞌi.
49 Imih mar yomanin nanan itinin i boro nati na’atube. God boro ana tounamatar niyafarih hinatit hinan sabuw gewasih wanawanahimaim sabuw kakafih hinabow
50 Ne núꞌʉ ya tsꞌoꞌmʉi ma da thøtꞌa ja ra tsibi núꞌa̱ ma da nzø pa nza̱ntho, y nuni ja di zohma̱ni ne ja di gusthma̱ni yá tsꞌi.
50 wairaf wan hiyara’aten na’arahih hina’in hina rerey wah takitak niwa’an.”
51 Nuꞌbʉ́ ra Jesu bi ꞌñembabi yá nxadi:
51 Jesu ibatiyih eo, “Oroubon iti ao’oban naniyah kwabow?” Ana bai’ufununayah hiya’afut hio, “Naniyah abow.”
52 Nuꞌbʉ́ nuꞌá̱ bi ꞌñembabiꞌʉ:
52 Naatu Jesu iuwih eo, “Isan imih, ofafar bai’obaiyenayan orot yait mar ana aiwob isan bai’obaiyen hibitin i bar matuwan matar, imih nati bar wanawanan ana sawar boubuh naatu atamanih etei boro nayataiten.”
53 Ha nu mi uadi ra Jesu bi ma̱nga nuya ya zi ꞌbede, bi ma de guehni.
53 Jesu iti oroubon eo hinonowar ufunamaim nati efan itumar,
54 Ne bi ma pa ja rá haiꞌa̱, y de mi ꞌbʉhni mi pa ja ra nija̱ de guehni pa mi xahna ya ja̱ꞌi. Y nuꞌʉ́ xi bi ꞌyø ne bi ꞌñena:
54 naatu remor na i ana bar meraramaim tit Kou’ay Bar ta wanawanan run, busuruf sabuw i’obaibiyih. Naatu sabuw hima hinonowar hifofor hio, “Iti orot ana ukwar rerekab naatu ina’inanen sinaf isan ana fair i menamaim bow?
55 ¿Ha gue hingo guehni rá tꞌʉ núꞌa̱ ra yaxi? ¿Ha gue hingo guehni rá tꞌʉ ra Maria? ¿Ha gue hingo guehni rá cu ra Cobo ne ra Jose, ne ra Simu ne ra Juda?
55 Iti orot tamah i bar wowabayan naatu hinah i Mary naatu James, Joseph, Simon, Judas i taitin.
56 ¿Ha gue hingyá menguua yá nju nehe? ¿Habʉ xuá ba̱dini gatho núꞌa̱ ma̱ ne gatho núꞌa̱ øtꞌe?
56 Naatu taitin baibitar auman bairit iti tama’am, imih iti sawar etei i menamaim bow?”
57 Y ya ja̱ꞌi de guehni mi pø yá cuɛ con gueꞌa̱ ne himbi ne bi gamfri. Hangue nura Jesu bi ꞌñembabiꞌʉ:
57 Iti na’atube hio hina’ufut hin. Jesu iuwih eo, “Dinab orot tafaram afa’amaim i tekakafiy, baise i ana bar meraramaim naatu i tain tuwan i men tekakafiy.”
58 Hangue ra Jesu himbi ꞌyøtꞌa ndunthi ya da̱nga ntꞌudi de guehni ngueꞌa̱ ya ja̱ꞌi himbi ne bi gamfri.
58 Naatu nati’imaim men ina’inan moumurih sinafumih, anayabin nati sabuw aurih baitumatum en.
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?
Estude este capítulo no WhatsApp
Peça à IA da Bíblia Fala para explicar Mateus 13, comparar traduções ou montar um estudo — tudo direto pelo WhatsApp.