Lucas 8
Bulu ntam pɔpwɛ; Nkonya (NKONT) vs NAA
1 — ausente —
1 Aconteceu, depois disso, que Jesus andava de cidade em cidade e de aldeia em aldeia, pregando e anunciando o evangelho do Reino de Deus. Iam com ele os doze discípulos,
2 — ausente —
2 e também algumas mulheres que haviam sido curadas de espíritos malignos e de enfermidades: Maria, chamada Madalena, da qual saíram sete demônios;
3 Owíe Herode wóyísʋ́ ɔkɩ́pʋ Kusa mʋ ka Yohana. Ɔtsɩ ɔkʋá bʋtɛtɩ́ mʋ Susana pʋ́ atsɩ tsɔtsɔɔtsɔá betsiá pʋ́ amʋ́ atɔ́ kɩ Yesu mʋa mʋ akasɩ́pʋ́sʋ.
3 Joana, mulher de Cuza, procurador de Herodes; Suzana e muitas outras, as quais, com os seus bens, ajudavam Jesus e os seus discípulos.
4 Brɛ́á ɔdɔm kpɔnkpɔɔnkpɔntɩ botsu awúlu-awúlusʋ ba befia Yesu wá á, ɔlɛha amʋ́ yébi ɔbɛ́ɛ,
4 Quando uma grande multidão se reuniu e pessoas de todas as cidades vieram até Jesus, ele disse por parábola:
5 “Ɔdɔtɔpʋ ɔkʋ lɔ́yɔ atɔ́-abí owunyákpa. Brɛ́á ɔdɛ mʋ́ wunyáa a, ɩkʋ lɔ́wʋlɩ́ ɔkpatɔ, ahá bɛtsatsáa mʋ́sʋ́, mbubwi ɛ́ bɔtswɛtswɛ́ɛ mʋ́ fɛ́ɛ́.
5 — Um semeador saiu a semear. E, ao semear, uma parte caiu à beira do caminho, foi pisada, e as aves do céu a comeram.
6 Ɩkʋ lɔ́wʋlɩ́ abʋtásʋ́, ɔtɩ́nɛ́á ɩsɩ kpalobí dɩn. Ɩlɔwa ɔsa kwɛ, támɛ brɛ́á owí lɛlɩn a, ɩlɔtɔ mʋ́ mɔ́, tsúfɛ́ imenya ntsu.
6 Outra parte caiu sobre a pedra e, tendo crescido, secou por falta de umidade.
7 Abí ámʋ kʋ lɔwʋlɩ́ awutɔ, awu ámʋ lɔbʋlá kɩ́tá mʋ́, ɩmɛdan.
7 Outra caiu no meio dos espinhos; e os espinhos, ao crescerem com ela, a sufocaram.
8 Abí ámʋ kʋ lɔwʋlɩ́ ɔsʋlʋ́ʋ wankláánsʋ́, dan. Iloswie abí tsɔtsɔɔtsɔ fɛ́ mʋ́ ámʋ́ʋ́ olodu ámʋ odu tsé lafa.”
8 Outra, enfim, caiu em boa terra; cresceu e produziu a cem por um. Dizendo isto, Jesus clamou:
9 Yesu akasɩ́pʋ́ bɛfɩtɛ́ mʋ yébi anfɩ asɩ.
9 Então os discípulos de Jesus lhe perguntaram o que significava essa parábola.
10 Ɔlɛbláa amʋ́ ɔbɛ́ɛ, “Bulu lahá mlɩ ɔkpa ɔbɛ́ɛ, mlɩbɩ́ɩ mʋ iwíegyí ámʋ ɩwɩ asʋn ŋaínhɛ́. Támɛ ndɛ aha bambá asʋ́n bláa ayébisʋ, mɛ́nɩ bówun, támɛ bʋmɛ́ɛbɩ. Bónu, támɛ bʋmóonu mʋ́ asɩ.
10 Jesus respondeu:
11 “Yébi amʋ asɩ nɩ́. Atɔ́-abí ámʋ gyí Bulu asʋ́n.
11 — Este é o significado da parábola: a semente é a palavra de Deus.
12 Abí ámʋ́ʋ́ ɩlɔwʋlɩ́ ɔkpatɔ ámʋ gyí ahá ánɩ́ bʋtonú asʋ́n ámʋ, támɛ Ɔbʋnsám tɛba bɛlɛ mʋ́ lɛ́ amʋ́ klʋntɔ, mɛ́nɩ bʋmɔ́ɔhɔ mʋ́sʋ́ gyi, fówun bénya nkpa ánɩ́ ɩtamatá.
12 Os que estão à beira do caminho são os que a ouviram; depois vem o diabo e tira-lhes a palavra do coração, para não acontecer que, crendo, sejam salvos.
13 Abí ámʋ́ʋ́ ɩlɔwʋlɩ́ abʋtásʋ́ amʋ gyí ahá ámʋ́ʋ́ bonú asʋ́n ámʋ pɛ́, bahɔ mʋ́ ansigyísʋ́, támɛ bʋma nlín. Mʋ́ sʋ bʋtamahogyi wa ɔpá. Nɩ́ ɩsɔ́kɩ kʋ inyá tʋ́ amʋ́ pɛ́, badɩda.
13 Os que estão sobre a pedra são os que, ouvindo a palavra, a recebem com alegria. Estes não têm raiz, creem apenas por algum tempo e, na hora da provação, se desviam.
14 Abí ámʋ́ʋ́ ɩlɔwʋlɩ́ awutɔ ámʋ gyí ahá ánɩ́ bonú asʋ́n ámʋ a, bahɔ mʋ́, támɛ ɔyɩ́ ánfɩtɔ atɔ hiánhɛ ɩwɩ gywɩɩ́n, pʋ́ mʋ́tɔ́ atonyahɛ́ ɩwɩ ansigyí tegyi asʋ́n ámʋsʋ. Ɩ́nɩ sʋ bʋtamaswíé abí dan.
14 A parte que caiu entre espinhos, estes são os que ouviram e, no decorrer dos dias, foram sufocados com as preocupações, as riquezas e os prazeres desta vida; os seus frutos não chegam a amadurecer.
15 Abí ámʋ́ʋ́ ɩlɔwʋlɩ́ ɔsʋlʋ́ʋ wankláánsʋ́ ámʋ gyí ahá ámʋ́ʋ́ bonú asʋ́n ámʋ a, bʋtɔhɔ mʋ wá klʋn wankláán ánɩ́ itonú asʋ́n, gyi mʋ́sʋ́tɔ́. Ɩ́nɩ sʋ bʋtotomi swíé abí tsɔtsɔɔtsɔ.
15 A parte que caiu na terra boa, estes são os que, tendo ouvido de bom e reto coração, retêm a palavra; estes frutificam com perseverança.
16 “Ɔhaa tamanywɛ́ ɔkandɩ́ɛ pʋ́ atɔ́ bun mʋ́sʋ́, ntɛ́ɛ pʋ́wá mpá ayasɩ. Ɔfʋákpá ɔtɔpʋ́bian, mɛ́nɩ ɩbɔ́wankɩ́ há ahá ánɩ́ bɛ́ba wóyí ámʋtɔ.
16 — Ninguém, depois de acender uma lamparina, a cobre com um vaso ou a põe debaixo de uma cama; pelo contrário, coloca-a num lugar em que ilumina bem, a fim de que os que entram vejam a luz.
17 “Tsúfɛ́ tɔtɔ má ɩnʋá ibéŋaín, ɩmɛ́ɛlɩn ɔwan. Asʋn ŋaínhɛ́ kʋkʋ ɛ́ ma ɩnʋá bʋmɛ́ɛbɩ mʋ́.
17 Não há nada oculto que não venha a ser manifesto, nem escondido que não venha a ser conhecido e revelado.
18 “Mlɩkɩ wankláán mlɩ asʋ́n-nutɔ́. Tsúfɛ́ ɔhá ánɩ́ odekléá obónu mɩ́ atosunáhɛ́ amʋ asɩ á, Bulu ɔbɔ́pʋ ɩkʋ tsɩ́a mʋ́tɔ́ há mʋ. Támɛ ɔhá ánɩ́ omedékléá obónu mʋ́ asɩ á, Bulu ɔbɔ́swɩɩ́ mʋ kpalobí ámʋ́ʋ́ olosusúu ánɩ́ alabɩ́ ámʋ kʋ́ráá.”
18 Portanto, vejam como vocês ouvem. Porque ao que tiver, mais será dado; e ao que não tiver, até aquilo que julga ter lhe será tirado.
19 Yesu mʋ yin mʋa mʋ apíó bɛba mʋ wá, támɛ ɔdɔm amʋ sʋ bʋmɛtalɩ́ wíé ba mʋ wá.
19 A mãe e os irmãos de Jesus chegaram até onde ele estava, mas não podiam aproximar-se por causa da multidão.
20 Ahá ámʋtɔ ɔkʋ lɛ́bláa Yesu ɔbɛ́ɛ, “Fʋ́ yín mʋa fʋ́ apíó bʋlɩɩ́ kpankpá, bʋdekléá bówun fʋ.”
20 E lhe comunicaram: — A sua mãe e os seus irmãos estão lá fora e querem vê-lo.
21 Yesu lɛ́bláa amʋ́ ɔbɛ́ɛ, “Mɩ́ yín mʋa mɩ́ apíó gyí ahá ánɩ́ bʋtonú Bulu asʋ́n ámʋ, gyi mʋ́sʋ́.”
21 Jesus, porém, lhes respondeu:
22 Ɛkɛ ɔkʋ Yesu lɛ́bláa mʋ akasɩ́pʋ́ ɔbɛ́ɛ, “Mlɩha afa Galilea ɔpʋ yɔ mʋ́ ɔbɩn.” Mʋ́ sʋ bɔpʋ ɔkpa bɔyɔ́.
22 Aconteceu que, num daqueles dias, Jesus entrou num barco em companhia dos seus discípulos e lhes disse: E partiram.
23 Brɛ́á bɔyɔ́ á, Yesu lɛ́dɩdɩ. Ɩnʋ afú kpɔnkpɔɔnkpɔntɩ kʋ lɔ́wa tsʋ́ʋn bɩ. Ntsu ámʋ ɩdɛda wíé ɔklʋn amʋtɔ, ideklé ɩmɛ. Ɩlɔtʋ amʋ́ ansɩ́ pɛpɛ.
23 Enquanto navegavam, ele adormeceu. E sobreveio uma tempestade de vento no lago, e eles corriam perigo.
24 Mʋ́ sʋ betsinkí Yesu, bláa mʋ bɛɛ, “Anɩ Wíe! Anɩdɛ́ ntsu wie!”
24 Chegando-se a Jesus, os discípulos o despertaram, dizendo: — Mestre, Mestre, estamos perecendo! Levantando-se, Jesus repreendeu o vento e a fúria da água. Tudo cessou e ficou bem calmo.
25 Ɩnʋ ɔlɛfɩtɛ́ amʋ́ ɔbɛ́ɛ, “Mlɩ hógyi mɛ?”
25 Então Jesus lhes perguntou: Eles, possuídos de temor e admiração, diziam uns aos outros: — Quem é este que até manda nos ventos e nas ondas, e lhe obedecem?
26 Yesu mʋa mʋ akasɩ́pʋ́ bɛfa ɔpʋ tsú Galilea yówie Gerasefɔ ɔsʋlʋ́sʋ.
26 Então rumaram para a terra dos gerasenos, que fica de frente para a Galileia.
27 Brɛ́á Yesu dɛ́dalɩ ɔklʋn amʋtɔ á, oyin ɔkʋá otsú wúlu amʋtɔ, ɔŋɛ laláhɛ bʋ mʋtɔ lébefia mʋ. Oyin ánfɩ lɛ́kpa atɔ́, tú dálɩ wóyítɔ́, yɔ́ otsie afúli opulákpá ɩlawá ɔpá.
27 Logo que Jesus desembarcou, veio da cidade ao seu encontro um homem possuído de demônios que, havia muito, não se vestia, nem habitava em casa alguma, porém vivia nos túmulos.
28 Brɛ́á olowun Yesu a, ɔlɔsʋrá okitikíti, dá akpawunu Yesu ayabitɔ, kplʋ́n blɩ́ ɔbɛ́ɛ, “Ɔsʋ́sʋ́ʋ́sʋ́ Bulu mʋ Bi Yesu, amansʋ igyi? Kókoli, mápɩtɩ́ mɩ́ atɔ́.”
28 Quando ele viu Jesus, prostrou-se diante dele, dizendo com voz forte: — O que você quer comigo, Jesus, Filho do Deus Altíssimo? Peço-lhe que não me atormente.
29 Alɩ brɛ́ ámʋtɔ á, Yesu lakplʋ́n wa ɔŋɛ laláhɛ amʋ ɔbɛ́ɛ, ɩdálɩ mʋtɔ dodo. Mʋ́ sʋ oyin ámʋ lɛ́blɩ́ alɩ nɩ́. Ɔŋɛ́ laláhɛ amʋ itowíé mʋtɔ brégyíbrɛ́. Mʋ́ sʋ bʋtɔwá mʋ ɩbɩ pʋ́ mʋ ayabi ɩkan, gyo mʋ ɩwɩ. Mʋ́ óó á, otebíá ɩkan amʋ, ɔŋɛ laláhɛ amʋ ɩtɛhá mʋ ɔtɛsrɩ́ wíé aputu.
29 Porque Jesus havia ordenado ao espírito imundo que saísse do homem, pois muitas vezes se havia apoderado dele. E, embora procurassem conservá-lo preso com cadeias e correntes, despedaçava tudo e era impelido pelo demônio para o deserto.
30 Ɩnʋ Yesu lɛ́fɩtɛ́ mʋ ɔbɛ́ɛ, “Nkálɩ bʋtɛtɩ́ fʋ́?”
30 Jesus perguntou a ele: Ele respondeu: — Legião. Isto porque muitos demônios tinham entrado nele.
31 Ɔŋɛ laláhɛ amʋ bokokóli Yesu ɔbɛ́ɛ, ɔmágya amʋ́ yɔ́wa ɩlán klúklúúklúá ɩma ɔkatɔ.
31 Estes pediram a Jesus que não os mandasse para o abismo.
32 Mprákuo tsɔtsɔɔtsɔ akʋ bʋdegyí okúku kʋsʋ ɩnʋ fʋ́n. Mʋ́ sʋ ɔŋɛ laláhɛ amʋ bokokóli Yesu bɛɛ, ɔhá abʋyowie mprákuo ámʋtɔ. Ɔlɛha amʋ́ ɔkpa ɔbɛ́ɛ bʋyɔ́.
32 Ora, uma grande manada de porcos estava pastando ali no monte. E os demônios pediram a Jesus que os deixasse entrar naqueles porcos. E Jesus o permitiu.
33 Ɩnʋnʋ bɛdalɩ oyin ámʋtɔ yówie mprákuo ámʋtɔ, amʋ́ fɛ́ɛ́ bɛsrɩ́ kpákplɩ́ okúku amʋ wíé ɔpʋtɔ, wúwu.
33 Tendo os demônios saído do homem, entraram nos porcos, e a manada precipitou-se despenhadeiro abaixo, para dentro do lago, e se afogou.
34 Brɛ́á mprákuo akpapʋ́ ámʋ bowun tɔ́á ɩlaba a, bɛsrɩ́ yɛ́blɩ́ asʋ́n ánfɩ wúlutɔ pʋ́ ɔmá ámʋtɔ.
34 Vendo o que tinha acontecido, os que tratavam dos porcos fugiram e foram anunciá-lo na cidade e pelos campos.
35 Ɩnʋ ahá bɛba bɛkɩ tɔ́á ɩlaba. Bowun ánɩ́ oyin ámʋ́ʋ́ tɛkɩ ɔŋɛ laláhɛ bʋbʋ mʋtɔ ámʋ ansɩ́tɔ́ ladɩ́, alawá atadɩɛ otsie Yesu wá. Ɩlɔwa amʋ́ ifú.
35 Então o povo saiu para ver o que tinha acontecido. Aproximando-se de Jesus, encontraram o homem de quem tinham saído os demônios, vestido, em perfeito juízo, sentado aos pés de Jesus; e temeram.
36 Ahá ámʋ́ʋ́ bowun ɩtɔ́ ámʋ́ʋ́ ɩlɛba amʋ bɛbláa amʋ́ alɩá oyín ámʋ́ʋ́ ɔŋɛ laláhɛ bʋbʋ mʋtɔ ámʋ lénya mʋ ɩlɔtsá.
36 E algumas pessoas que tinham presenciado os fatos contaram-lhes também como o endemoniado tinha sido salvo.
37 Ɔmá ámʋtɔ ahá fɛ́ɛ́ bokokóli Yesu bɛɛ, ɔdálɩ amʋ́ ɔmátɔ́, tsúfɛ́ ifú lɛhɩɛ kɩ́tá amʋ́. Mʋ́ sʋ Yesu lówie ɔklʋn amʋtɔ ɔbɛ́ɛ amʋnatɩ.
37 Todo o povo da terra dos gerasenos pediu a Jesus que se retirasse, pois ficaram com muito medo. E Jesus, entrando de novo no barco, voltou.
38 Oyin ámʋ́ʋ́ tɛkɩ ɔŋɛ laláhɛ tsie mʋtɔ ámʋ lókokóli mʋ ɔbɛ́ɛ, “Ha mɩ́ ambuo fʋ yɔ.” Támɛ Yesu mɛ́ha mʋ ɔkpa.
38 O homem de quem tinham saído os demônios lhe pediu que o deixasse estar com ele. Jesus, porém, o despediu, dizendo:
39 Mboún ɔlɛbláa mʋ ɔbɛ́ɛ, “Yinki yɔ wóyí, afʋyɛbláa mlɩ pɩ toyiléá Bulu labwɛ́ há fʋ́.”
39 — Volte para a sua casa e conte tudo o que Deus fez por você. Então ele foi, proclamando por toda a cidade o que Jesus lhe tinha feito.
40 Brɛ́á Yesu léyinkí yówie ɔpʋ amʋ ɔbɩn a, ɔdɔm bɔhɔ mʋ atúu, tsúfɛ́ bʋdɛ mʋ ɔkpa kɩ́ɩ.
40 Quando Jesus voltou, a multidão o recebeu com alegria, porque todos o estavam esperando.
41 Ɩnʋ oyin ɔkʋá bʋtɛtɩ́ mʋ Yairo, ogyi Yudafɔ ofíakpa ɔhandɛ lɛ́ba bɛda akpawunu mʋ ayabitɔ, kókóli mʋ ɔbɛ́ɛ, ɔbá abʋyɔ mʋ wóyítɔ́.
41 Eis que veio um homem chamado Jairo, que era chefe da sinagoga, e, prostrando-se aos pés de Jesus, suplicou-lhe que fosse até a sua casa.
42 Mʋ bi tsɩ́hɛ́ ɔkʋlɛ pɛ́á ɔbʋ, alahɔ nfí dúanyɔ da odewu.
42 Pois tinha uma filha única de uns doze anos, que estava morrendo. Enquanto Jesus caminhava, as multidões o apertavam.
43 Ɔtsɩ ɔkʋá obugya dɛ mʋ wʋlɩ́ nfí dúanyɔ nɩ́, ɔhaa mɔ́kʋ́tálɩ́ tsá mʋ, alayíntá mʋ́ ɩwɩsʋ atɔ́ fɛ́ɛ́ ɩlɔ atsapʋ́ ɩbɩtɔ bʋ ahá ámʋtɔ.
43 Certa mulher que, havia doze anos, vinha sofrendo de uma hemorragia e que havia gastado todos os seus bens com os médicos, sem que ninguém a pudesse curar,
44 Ɔtsɩ ánfɩ lɔ́tsʋn yɔ Yesu ɔma, pʋ́ ɩbɩ da mʋ tati osiebí. Ɩnʋnʋ obugya amʋ lɛka itin.
44 veio por trás de Jesus e tocou na borda da capa dele. E logo a hemorragia dela estancou.
45 Mʋ́ʋ́ Yesu lɛ́fɩtɛ́ ɔbɛ́ɛ “Ma lápʋ́ ɩbɩ da mɩ?”
45 Mas Jesus perguntou: Como todos negassem, Pedro disse: — Mestre, é a multidão que o rodeia e aperta!
46 Támɛ Yesu lɛ́blɩ́ ɔbɛ́ɛ, “Ɔkʋ lapʋ́ ɩbɩ da mɩ. Nawun ánɩ́ ɔŋɛ́ kʋ ladálɩ mɩtɔ.”
46 Mas Jesus insistiu:
47 Brɛ́á ɔtsɩ ámʋ lówun ánɩ́ ɩtɔ́ ámʋ́ʋ́ mabwɛ́ ámʋ lalɩn ɔwan á, ɔlɛdalɩ ba. Ɔdɛkpɩnkɩ́ kpakpakpakpa, ɔlɛyɛ́da akpawunu Yesu ayabitɔ, bláa mʋ ahá ámʋ fɛ́ɛ́ ansɩ́tɔ́ tɔ́á sʋá mɔpʋ ɩbɩ da mʋ, pʋ́ alɩá manyá ɩlɔtsá.
47 A mulher, vendo que não podia passar despercebida, aproximou-se trêmula e, prostrando-se diante de Jesus, declarou, à vista de todo o povo, o motivo por que havia tocado nele e como imediatamente tinha sido curada.
48 Ɩnʋ Yesu lɛ́bláa mʋ ɔbɛ́ɛ, “Mɩ́ bí, fʋ́ hógyi latsá fʋ́ ɩlɔ. Natɩ iwilwiitɔ.”
48 Então Jesus lhe disse:
49 Brɛ́á Yesu bʋ mʋ tɔ́ɩ anfɩsʋ á, ɔkʋ lɛ́srɩ́ tsú Yairo wóyítɔ́ ba bɛbláa Yairo ɔbɛ́ɛ, “Fʋ́ bí ámʋ ɔdɩkpa mɔwa alɛ́. Mátepí trá wa osunápʋ́ tɔ́ɩ.”
49 Enquanto Jesus ainda falava, veio uma pessoa da casa do chefe da sinagoga, dizendo: — A sua filha já morreu; não incomode mais o Mestre.
50 Brɛ́á Yesu lónu asʋ́n ánfɩ á, ɔlɛbláa Yairo ɔbɛ́ɛ, “Mánya ifú. Fʋ́ mʋ́ hogyi wʋlɛ, obénya nkpa.”
50 Mas Jesus, ouvindo isto, lhe disse:
51 Brɛ́á Yesu lówie wóyítɔ́ ɩnʋ á, ɔmɛha ɔhaa obuo mʋ yɔ obuá kebi ámʋ da mʋ́tɔ́, dʋn Petro, Yohane, Yakobo pʋ́ kebi ámʋ akwɩɩ́pʋ́.
51 Tendo chegado à casa, Jesus não permitiu que ninguém entrasse com ele, a não ser Pedro, João e Tiago, além do pai e da mãe da menina.
52 Alɩ brɛ́ ámʋtɔ á, ahá ámʋ fɛ́ɛ́ bʋdesú, bʋdɛ okitikíti. Yesu lɛ́bláa amʋ́ ɔbɛ́ɛ, “Mlɩsi okitikíti sʋrá. Ɔmɔkʋ́wú, dɩdɩ́ ɔdɛ.”
52 E todos choravam e a pranteavam. Mas Jesus disse:
53 Ahá ámʋ fɛ́ɛ́ bʋyin ánɩ́ otsibi amʋ lawú. Mʋ́ sʋ bɔmɔsɩ́ Yesu.
53 E riam-se dele, porque sabiam que ela estava morta.
54 Ɩnʋ Yesu lɛ́kɩtá otsibi amʋ ɩbɩ, kpólí mʋ ɔbɛ́ɛ, “Obí, kʋsʋ!”
54 Mas Jesus, tomando-a pela mão, disse em voz alta:
55 Ɔŋɛ́ lɛlawíé mʋ, ɔlɔkʋsʋ́ lɩ́ɩ́ ɔtsáwʋlɛ pɛ́. Mʋ́ʋ́ Yesu lɛ́bláa amʋ́ ɔbɛ́ɛ, “Mlɩdunka tɔkʋ ha mʋ ogyi.”
55 Voltou-lhe o espírito, ela imediatamente se levantou, e Jesus mandou que lhe dessem de comer.
56 Ɔnɔ́ lobwie otsibi amʋ akwɩɩ́pʋ́, támɛ Yesu lɛ́da amʋ́ ɔlá ɔbɛ́ɛ, “Mlɩmábláa ɔhaa asʋ́n ánfɩ.”
56 Seus pais ficaram maravilhados, mas ele lhes advertiu que a ninguém contassem o que havia acontecido.
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?
Estude este capítulo no WhatsApp
Peça à IA da Bíblia Fala para explicar Lucas 8, comparar traduções ou montar um estudo — tudo direto pelo WhatsApp.