Lucas 8
Bulu ntam pɔpwɛ; Nkonya (NKONT) vs ARIB
1 — ausente —
1 Logo depois disso, andava Jesus de cidade em cidade, e de aldeia em aldeia, pregando e anunciando o evangelho do reino de Deus; e iam com ele os doze,
2 — ausente —
2 bem como algumas mulheres que haviam sido curadas de espíritos malignos e de enfermidades: Maria, chamada Madalena, da qual tinham saído sete demônios.
3 Owíe Herode wóyísʋ́ ɔkɩ́pʋ Kusa mʋ ka Yohana. Ɔtsɩ ɔkʋá bʋtɛtɩ́ mʋ Susana pʋ́ atsɩ tsɔtsɔɔtsɔá betsiá pʋ́ amʋ́ atɔ́ kɩ Yesu mʋa mʋ akasɩ́pʋ́sʋ.
3 Joana, mulher de Cuza, procurador de Herodes, Susana, e muitas outras que os serviam com os seus bens.
4 Brɛ́á ɔdɔm kpɔnkpɔɔnkpɔntɩ botsu awúlu-awúlusʋ ba befia Yesu wá á, ɔlɛha amʋ́ yébi ɔbɛ́ɛ,
4 Ora, ajuntando-se uma grande multidão, e vindo ter com ele gente de todas as cidades, disse Jesus por parábola:
5 “Ɔdɔtɔpʋ ɔkʋ lɔ́yɔ atɔ́-abí owunyákpa. Brɛ́á ɔdɛ mʋ́ wunyáa a, ɩkʋ lɔ́wʋlɩ́ ɔkpatɔ, ahá bɛtsatsáa mʋ́sʋ́, mbubwi ɛ́ bɔtswɛtswɛ́ɛ mʋ́ fɛ́ɛ́.
5 Saiu o semeador a semear a sua semente. E quando semeava, uma parte da semente caiu à beira do caminho; e foi pisada, e as aves do céu a comeram.
6 Ɩkʋ lɔ́wʋlɩ́ abʋtásʋ́, ɔtɩ́nɛ́á ɩsɩ kpalobí dɩn. Ɩlɔwa ɔsa kwɛ, támɛ brɛ́á owí lɛlɩn a, ɩlɔtɔ mʋ́ mɔ́, tsúfɛ́ imenya ntsu.
6 Outra caiu sobre pedra; e, nascida, secou-se porque não havia umidade.
7 Abí ámʋ kʋ lɔwʋlɩ́ awutɔ, awu ámʋ lɔbʋlá kɩ́tá mʋ́, ɩmɛdan.
7 E outra caiu no meio dos espinhos; e crescendo com ela os espinhos, sufocaram-na.
8 Abí ámʋ kʋ lɔwʋlɩ́ ɔsʋlʋ́ʋ wankláánsʋ́, dan. Iloswie abí tsɔtsɔɔtsɔ fɛ́ mʋ́ ámʋ́ʋ́ olodu ámʋ odu tsé lafa.”
8 Mas outra caiu em boa terra; e, nascida, produziu fruto, cem por um. Dizendo ele estas coisas, clamava: Quem tem ouvidos para ouvir, ouça.
9 Yesu akasɩ́pʋ́ bɛfɩtɛ́ mʋ yébi anfɩ asɩ.
9 Perguntaram-lhe então seus discípulos o que significava essa parábola.
10 Ɔlɛbláa amʋ́ ɔbɛ́ɛ, “Bulu lahá mlɩ ɔkpa ɔbɛ́ɛ, mlɩbɩ́ɩ mʋ iwíegyí ámʋ ɩwɩ asʋn ŋaínhɛ́. Támɛ ndɛ aha bambá asʋ́n bláa ayébisʋ, mɛ́nɩ bówun, támɛ bʋmɛ́ɛbɩ. Bónu, támɛ bʋmóonu mʋ́ asɩ.
10 Respondeu ele: A vós é dado conhecer os mistérios do reino de Deus; mas aos outros se fala por parábolas; para que vendo, não vejam, e ouvindo, não entendam.
11 “Yébi amʋ asɩ nɩ́. Atɔ́-abí ámʋ gyí Bulu asʋ́n.
11 É, pois, esta a parábola: A semente é a palavra de Deus.
12 Abí ámʋ́ʋ́ ɩlɔwʋlɩ́ ɔkpatɔ ámʋ gyí ahá ánɩ́ bʋtonú asʋ́n ámʋ, támɛ Ɔbʋnsám tɛba bɛlɛ mʋ́ lɛ́ amʋ́ klʋntɔ, mɛ́nɩ bʋmɔ́ɔhɔ mʋ́sʋ́ gyi, fówun bénya nkpa ánɩ́ ɩtamatá.
12 Os que estão à beira do caminho são os que ouvem; mas logo vem o Diabo e tira-lhe do coração a palavra, para que não suceda que, crendo, sejam salvos.
13 Abí ámʋ́ʋ́ ɩlɔwʋlɩ́ abʋtásʋ́ amʋ gyí ahá ámʋ́ʋ́ bonú asʋ́n ámʋ pɛ́, bahɔ mʋ́ ansigyísʋ́, támɛ bʋma nlín. Mʋ́ sʋ bʋtamahogyi wa ɔpá. Nɩ́ ɩsɔ́kɩ kʋ inyá tʋ́ amʋ́ pɛ́, badɩda.
13 Os que estão sobre a pedra são os que, ouvindo a palavra, a recebem com alegria; mas estes não têm raiz, apenas crêem por algum tempo, mas na hora da provação se desviam.
14 Abí ámʋ́ʋ́ ɩlɔwʋlɩ́ awutɔ ámʋ gyí ahá ánɩ́ bonú asʋ́n ámʋ a, bahɔ mʋ́, támɛ ɔyɩ́ ánfɩtɔ atɔ hiánhɛ ɩwɩ gywɩɩ́n, pʋ́ mʋ́tɔ́ atonyahɛ́ ɩwɩ ansigyí tegyi asʋ́n ámʋsʋ. Ɩ́nɩ sʋ bʋtamaswíé abí dan.
14 A parte que caiu entre os espinhos são os que ouviram e, indo seu caminho, são sufocados pelos cuidados, riquezas, e deleites desta vida e não dão fruto com perfeição.
15 Abí ámʋ́ʋ́ ɩlɔwʋlɩ́ ɔsʋlʋ́ʋ wankláánsʋ́ ámʋ gyí ahá ámʋ́ʋ́ bonú asʋ́n ámʋ a, bʋtɔhɔ mʋ wá klʋn wankláán ánɩ́ itonú asʋ́n, gyi mʋ́sʋ́tɔ́. Ɩ́nɩ sʋ bʋtotomi swíé abí tsɔtsɔɔtsɔ.
15 Mas a que caiu em boa terra são os que, ouvindo a palavra com coração reto e bom, a retêm e dão fruto com perseverança.
16 “Ɔhaa tamanywɛ́ ɔkandɩ́ɛ pʋ́ atɔ́ bun mʋ́sʋ́, ntɛ́ɛ pʋ́wá mpá ayasɩ. Ɔfʋákpá ɔtɔpʋ́bian, mɛ́nɩ ɩbɔ́wankɩ́ há ahá ánɩ́ bɛ́ba wóyí ámʋtɔ.
16 Ninguém, pois, acende uma candeia e a cobre com algum vaso, ou a põe debaixo da cama; mas põe-na no velador, para que os que entram vejam a luz.
17 “Tsúfɛ́ tɔtɔ má ɩnʋá ibéŋaín, ɩmɛ́ɛlɩn ɔwan. Asʋn ŋaínhɛ́ kʋkʋ ɛ́ ma ɩnʋá bʋmɛ́ɛbɩ mʋ́.
17 Porque não há coisa encoberta que não haja de manifestar-se, nem coisa secreta que não haja de saber-se e vir à luz.
18 “Mlɩkɩ wankláán mlɩ asʋ́n-nutɔ́. Tsúfɛ́ ɔhá ánɩ́ odekléá obónu mɩ́ atosunáhɛ́ amʋ asɩ á, Bulu ɔbɔ́pʋ ɩkʋ tsɩ́a mʋ́tɔ́ há mʋ. Támɛ ɔhá ánɩ́ omedékléá obónu mʋ́ asɩ á, Bulu ɔbɔ́swɩɩ́ mʋ kpalobí ámʋ́ʋ́ olosusúu ánɩ́ alabɩ́ ámʋ kʋ́ráá.”
18 Vede, pois, como ouvis; porque a qualquer que tiver lhe será dado, e a qualquer que não tiver, até o que parece ter lhe será tirado.
19 Yesu mʋ yin mʋa mʋ apíó bɛba mʋ wá, támɛ ɔdɔm amʋ sʋ bʋmɛtalɩ́ wíé ba mʋ wá.
19 Vieram, então, ter com ele sua mãe e seus irmãos, e não podiam aproximar-se dele por causa da multidão.
20 Ahá ámʋtɔ ɔkʋ lɛ́bláa Yesu ɔbɛ́ɛ, “Fʋ́ yín mʋa fʋ́ apíó bʋlɩɩ́ kpankpá, bʋdekléá bówun fʋ.”
20 Foi-lhe dito: Tua mãe e teus irmãos estão lá fora, e querem ver-te.
21 Yesu lɛ́bláa amʋ́ ɔbɛ́ɛ, “Mɩ́ yín mʋa mɩ́ apíó gyí ahá ánɩ́ bʋtonú Bulu asʋ́n ámʋ, gyi mʋ́sʋ́.”
21 Ele, porém, lhes respondeu: Minha mãe e meus irmãos são estes que ouvem a palavra de Deus e a observam.
22 Ɛkɛ ɔkʋ Yesu lɛ́bláa mʋ akasɩ́pʋ́ ɔbɛ́ɛ, “Mlɩha afa Galilea ɔpʋ yɔ mʋ́ ɔbɩn.” Mʋ́ sʋ bɔpʋ ɔkpa bɔyɔ́.
22 Ora, aconteceu certo dia que entrou num barco com seus discípulos, e disse-lhes: Passemos à outra margem do lago. E partiram.
23 Brɛ́á bɔyɔ́ á, Yesu lɛ́dɩdɩ. Ɩnʋ afú kpɔnkpɔɔnkpɔntɩ kʋ lɔ́wa tsʋ́ʋn bɩ. Ntsu ámʋ ɩdɛda wíé ɔklʋn amʋtɔ, ideklé ɩmɛ. Ɩlɔtʋ amʋ́ ansɩ́ pɛpɛ.
23 Enquanto navegavam, ele adormeceu; e desceu uma tempestade de vento sobre o lago; e o barco se enchia de água, de sorte que perigavam.
24 Mʋ́ sʋ betsinkí Yesu, bláa mʋ bɛɛ, “Anɩ Wíe! Anɩdɛ́ ntsu wie!”
24 Chegando-se a ele, o despertaram, dizendo: Mestre, Mestre, estamos perecendo. E ele, levantando-se, repreendeu o vento e a fúria da água; e cessaram, e fez-se bonança.
25 Ɩnʋ ɔlɛfɩtɛ́ amʋ́ ɔbɛ́ɛ, “Mlɩ hógyi mɛ?”
25 Então lhes perguntou: Onde está a vossa fé? Eles, atemorizados, admiraram-se, dizendo uns aos outros: Quem, pois, é este, que até aos ventos e à água manda, e lhe obedecem?
26 Yesu mʋa mʋ akasɩ́pʋ́ bɛfa ɔpʋ tsú Galilea yówie Gerasefɔ ɔsʋlʋ́sʋ.
26 Apontaram à terra dos gerasenos, que está defronte da Galiléia.
27 Brɛ́á Yesu dɛ́dalɩ ɔklʋn amʋtɔ á, oyin ɔkʋá otsú wúlu amʋtɔ, ɔŋɛ laláhɛ bʋ mʋtɔ lébefia mʋ. Oyin ánfɩ lɛ́kpa atɔ́, tú dálɩ wóyítɔ́, yɔ́ otsie afúli opulákpá ɩlawá ɔpá.
27 Logo que saltou em terra, saiu-lhe ao encontro um homem da cidade, possesso de demônios, que havia muito tempo não vestia roupa, nem morava em casa, mas nos sepulcros.
28 Brɛ́á olowun Yesu a, ɔlɔsʋrá okitikíti, dá akpawunu Yesu ayabitɔ, kplʋ́n blɩ́ ɔbɛ́ɛ, “Ɔsʋ́sʋ́ʋ́sʋ́ Bulu mʋ Bi Yesu, amansʋ igyi? Kókoli, mápɩtɩ́ mɩ́ atɔ́.”
28 Quando ele viu a Jesus, gritou, prostrou-se diante dele, e com grande voz exclamou: Que tenho eu contigo, Jesus, Filho do Deus Altíssimo? Rogo-te que não me atormentes.
29 Alɩ brɛ́ ámʋtɔ á, Yesu lakplʋ́n wa ɔŋɛ laláhɛ amʋ ɔbɛ́ɛ, ɩdálɩ mʋtɔ dodo. Mʋ́ sʋ oyin ámʋ lɛ́blɩ́ alɩ nɩ́. Ɔŋɛ́ laláhɛ amʋ itowíé mʋtɔ brégyíbrɛ́. Mʋ́ sʋ bʋtɔwá mʋ ɩbɩ pʋ́ mʋ ayabi ɩkan, gyo mʋ ɩwɩ. Mʋ́ óó á, otebíá ɩkan amʋ, ɔŋɛ laláhɛ amʋ ɩtɛhá mʋ ɔtɛsrɩ́ wíé aputu.
29 Porque Jesus ordenara ao espírito imundo que saísse do homem. Pois já havia muito tempo que se apoderara dele; e guardavam-no preso com grilhões e cadeias; mas ele, quebrando as prisões, era impelido pelo demônio para os desertos.
30 Ɩnʋ Yesu lɛ́fɩtɛ́ mʋ ɔbɛ́ɛ, “Nkálɩ bʋtɛtɩ́ fʋ́?”
30 Perguntou-lhe Jesus: Qual é o teu nome? Respondeu ele: Legião; porque tinham entrado nele muitos demônios.
31 Ɔŋɛ laláhɛ amʋ bokokóli Yesu ɔbɛ́ɛ, ɔmágya amʋ́ yɔ́wa ɩlán klúklúúklúá ɩma ɔkatɔ.
31 E rogavam-lhe que não os mandasse para o abismo.
32 Mprákuo tsɔtsɔɔtsɔ akʋ bʋdegyí okúku kʋsʋ ɩnʋ fʋ́n. Mʋ́ sʋ ɔŋɛ laláhɛ amʋ bokokóli Yesu bɛɛ, ɔhá abʋyowie mprákuo ámʋtɔ. Ɔlɛha amʋ́ ɔkpa ɔbɛ́ɛ bʋyɔ́.
32 Ora, andava ali pastando no monte uma grande manada de porcos; rogaram-lhe, pois que lhes permitisse entrar neles, e lho permitiu.
33 Ɩnʋnʋ bɛdalɩ oyin ámʋtɔ yówie mprákuo ámʋtɔ, amʋ́ fɛ́ɛ́ bɛsrɩ́ kpákplɩ́ okúku amʋ wíé ɔpʋtɔ, wúwu.
33 E tendo os demônios saído do homem, entraram nos porcos; e a manada precipitou-se pelo despenhadeiro no lago, e afogou-se.
34 Brɛ́á mprákuo akpapʋ́ ámʋ bowun tɔ́á ɩlaba a, bɛsrɩ́ yɛ́blɩ́ asʋ́n ánfɩ wúlutɔ pʋ́ ɔmá ámʋtɔ.
34 Quando os pastores viram o que acontecera, fugiram, e foram anunciá-lo na cidade e nos campos.
35 Ɩnʋ ahá bɛba bɛkɩ tɔ́á ɩlaba. Bowun ánɩ́ oyin ámʋ́ʋ́ tɛkɩ ɔŋɛ laláhɛ bʋbʋ mʋtɔ ámʋ ansɩ́tɔ́ ladɩ́, alawá atadɩɛ otsie Yesu wá. Ɩlɔwa amʋ́ ifú.
35 Saíram, pois, a ver o que tinha acontecido, e foram ter com Jesus, a cujos pés acharam sentado, vestido e em perfeito juízo, o homem de quem havia saído os demônios; e se atemorizaram.
36 Ahá ámʋ́ʋ́ bowun ɩtɔ́ ámʋ́ʋ́ ɩlɛba amʋ bɛbláa amʋ́ alɩá oyín ámʋ́ʋ́ ɔŋɛ laláhɛ bʋbʋ mʋtɔ ámʋ lénya mʋ ɩlɔtsá.
36 Os que tinham visto aquilo contaram-lhes como fora curado o endemoninhado.
37 Ɔmá ámʋtɔ ahá fɛ́ɛ́ bokokóli Yesu bɛɛ, ɔdálɩ amʋ́ ɔmátɔ́, tsúfɛ́ ifú lɛhɩɛ kɩ́tá amʋ́. Mʋ́ sʋ Yesu lówie ɔklʋn amʋtɔ ɔbɛ́ɛ amʋnatɩ.
37 Então todo o povo da região dos gerasenos rogou-lhe que se retirasse deles; porque estavam possuídos de grande medo. Pelo que ele entrou no barco, e voltou.
38 Oyin ámʋ́ʋ́ tɛkɩ ɔŋɛ laláhɛ tsie mʋtɔ ámʋ lókokóli mʋ ɔbɛ́ɛ, “Ha mɩ́ ambuo fʋ yɔ.” Támɛ Yesu mɛ́ha mʋ ɔkpa.
38 Pedia-lhe, porém, o homem de quem haviam saído os demônios que o deixasse estar com ele; mas Jesus o despediu, dizendo:
39 Mboún ɔlɛbláa mʋ ɔbɛ́ɛ, “Yinki yɔ wóyí, afʋyɛbláa mlɩ pɩ toyiléá Bulu labwɛ́ há fʋ́.”
39 Volta para tua casa, e conta tudo quanto Deus te fez. E ele se retirou, publicando por toda a cidade tudo quanto Jesus lhe fizera.
40 Brɛ́á Yesu léyinkí yówie ɔpʋ amʋ ɔbɩn a, ɔdɔm bɔhɔ mʋ atúu, tsúfɛ́ bʋdɛ mʋ ɔkpa kɩ́ɩ.
40 Quando Jesus voltou, a multidão o recebeu; porque todos o estavam esperando.
41 Ɩnʋ oyin ɔkʋá bʋtɛtɩ́ mʋ Yairo, ogyi Yudafɔ ofíakpa ɔhandɛ lɛ́ba bɛda akpawunu mʋ ayabitɔ, kókóli mʋ ɔbɛ́ɛ, ɔbá abʋyɔ mʋ wóyítɔ́.
41 E eis que veio um homem chamado Jairo, que era chefe da sinagoga; e prostrando-se aos pés de Jesus, rogava-lhe que fosse a sua casa;
42 Mʋ bi tsɩ́hɛ́ ɔkʋlɛ pɛ́á ɔbʋ, alahɔ nfí dúanyɔ da odewu.
42 porque tinha uma filha única, de cerca de doze anos, que estava à morte. Enquanto, pois, ele ia, apertavam-no as multidões.
43 Ɔtsɩ ɔkʋá obugya dɛ mʋ wʋlɩ́ nfí dúanyɔ nɩ́, ɔhaa mɔ́kʋ́tálɩ́ tsá mʋ, alayíntá mʋ́ ɩwɩsʋ atɔ́ fɛ́ɛ́ ɩlɔ atsapʋ́ ɩbɩtɔ bʋ ahá ámʋtɔ.
43 E certa mulher, que tinha uma hemorragia havia doze anos {e gastara com os médicos todos os seus haveres} e por ninguém pudera ser curada,
44 Ɔtsɩ ánfɩ lɔ́tsʋn yɔ Yesu ɔma, pʋ́ ɩbɩ da mʋ tati osiebí. Ɩnʋnʋ obugya amʋ lɛka itin.
44 chegando-se por detrás, tocou-lhe a orla do manto, e imediatamente cessou a sua hemorragia.
45 Mʋ́ʋ́ Yesu lɛ́fɩtɛ́ ɔbɛ́ɛ “Ma lápʋ́ ɩbɩ da mɩ?”
45 Perguntou Jesus: Quem é que me tocou? Como todos negassem, disse-lhe Pedro: Mestre, as multidões te apertam e te oprimem.
46 Támɛ Yesu lɛ́blɩ́ ɔbɛ́ɛ, “Ɔkʋ lapʋ́ ɩbɩ da mɩ. Nawun ánɩ́ ɔŋɛ́ kʋ ladálɩ mɩtɔ.”
46 Mas disse Jesus: Alguém me tocou; pois percebi que de mim saiu poder.
47 Brɛ́á ɔtsɩ ámʋ lówun ánɩ́ ɩtɔ́ ámʋ́ʋ́ mabwɛ́ ámʋ lalɩn ɔwan á, ɔlɛdalɩ ba. Ɔdɛkpɩnkɩ́ kpakpakpakpa, ɔlɛyɛ́da akpawunu Yesu ayabitɔ, bláa mʋ ahá ámʋ fɛ́ɛ́ ansɩ́tɔ́ tɔ́á sʋá mɔpʋ ɩbɩ da mʋ, pʋ́ alɩá manyá ɩlɔtsá.
47 Então, vendo a mulher que não passara despercebida, aproximou-se tremendo e, prostrando-se diante dele, declarou-lhe perante todo o povo a causa por que lhe havia tocado, e como fora imediatamente curada.
48 Ɩnʋ Yesu lɛ́bláa mʋ ɔbɛ́ɛ, “Mɩ́ bí, fʋ́ hógyi latsá fʋ́ ɩlɔ. Natɩ iwilwiitɔ.”
48 Disse-lhe ele: Filha, a tua fé te salvou; vai-te em paz.
49 Brɛ́á Yesu bʋ mʋ tɔ́ɩ anfɩsʋ á, ɔkʋ lɛ́srɩ́ tsú Yairo wóyítɔ́ ba bɛbláa Yairo ɔbɛ́ɛ, “Fʋ́ bí ámʋ ɔdɩkpa mɔwa alɛ́. Mátepí trá wa osunápʋ́ tɔ́ɩ.”
49 Enquanto ainda falava, veio alguém da casa do chefe da sinagoga dizendo: A tua filha já está morta; não incomodes mais o Mestre.
50 Brɛ́á Yesu lónu asʋ́n ánfɩ á, ɔlɛbláa Yairo ɔbɛ́ɛ, “Mánya ifú. Fʋ́ mʋ́ hogyi wʋlɛ, obénya nkpa.”
50 Jesus, porém, ouvindo-o, respondeu-lhe: Não temas: crê somente, e será salva.
51 Brɛ́á Yesu lówie wóyítɔ́ ɩnʋ á, ɔmɛha ɔhaa obuo mʋ yɔ obuá kebi ámʋ da mʋ́tɔ́, dʋn Petro, Yohane, Yakobo pʋ́ kebi ámʋ akwɩɩ́pʋ́.
51 Tendo chegado à casa, a ninguém deixou entrar com ele, senão a Pedro, João, Tiago, e o pai e a mãe da menina.
52 Alɩ brɛ́ ámʋtɔ á, ahá ámʋ fɛ́ɛ́ bʋdesú, bʋdɛ okitikíti. Yesu lɛ́bláa amʋ́ ɔbɛ́ɛ, “Mlɩsi okitikíti sʋrá. Ɔmɔkʋ́wú, dɩdɩ́ ɔdɛ.”
52 E todos choravam e pranteavam; ele, porém, disse: Não choreis; ela não está morta, mas dorme.
53 Ahá ámʋ fɛ́ɛ́ bʋyin ánɩ́ otsibi amʋ lawú. Mʋ́ sʋ bɔmɔsɩ́ Yesu.
53 E riam-se dele, sabendo que ela estava morta.
54 Ɩnʋ Yesu lɛ́kɩtá otsibi amʋ ɩbɩ, kpólí mʋ ɔbɛ́ɛ, “Obí, kʋsʋ!”
54 Então ele, tomando-lhe a mão, exclamou: Menina, levanta-te.
55 Ɔŋɛ́ lɛlawíé mʋ, ɔlɔkʋsʋ́ lɩ́ɩ́ ɔtsáwʋlɛ pɛ́. Mʋ́ʋ́ Yesu lɛ́bláa amʋ́ ɔbɛ́ɛ, “Mlɩdunka tɔkʋ ha mʋ ogyi.”
55 E o seu espírito voltou, e ela se levantou imediatamente; e Jesus mandou que lhe desse de comer.
56 Ɔnɔ́ lobwie otsibi amʋ akwɩɩ́pʋ́, támɛ Yesu lɛ́da amʋ́ ɔlá ɔbɛ́ɛ, “Mlɩmábláa ɔhaa asʋ́n ánfɩ.”
56 E seus pais ficaram maravilhados; e ele mandou-lhes que a ninguém contassem o que havia sucedido.
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?
Estude este capítulo no WhatsApp
Peça à IA da Bíblia Fala para explicar Lucas 8, comparar traduções ou montar um estudo — tudo direto pelo WhatsApp.