Lucas 22
Minar Poelayzimayl (MWP) vs VC
1 Thanamun yoewthaw koey thonara amadhan thamayidhin, thana matha yistagi thoewa ay purthaypu. Nuy senabi za kedha thoeraypu kaludhay thonar, Awgadhaw mak mabaygaw lagiya pasa gudanu kulkal ngalagiya nanga, thana Awgadhaw mabaygal.
1 Aproximava-se a festa dos pães sem fermento, chamada Páscoa.
2 Thana kuyku misnarel a sabiw ngurpay mabaygal, thanamun ubi thana Yesun gumi gasaman umapa, thana aka gasamoedhin nubepa zangu aymoeyle mabaygaw parunu.
2 Os príncipes dos sacerdotes e os escribas buscavam um meio de matar Jesus, mas temiam o povo.
3 Kalanu Sathana muy yoewthaydhin Yoewdhaniya. Nuy Keriyothoelayg, wara urapun Yesun mabayg, nungu toewalob niyay kazingu.
3 Entretanto, Satanás entrou em Judas, que tinha por sobrenome Iscariotes, um dos Doze.
4 Yudha uzaraydhin a mulaydhin Kuyku misnarepa a yoewthaw danal poethay kuykupa, nuydh bangal Yesuniya midh bangal imul pathane thanamulpa.
4 Judas foi procurar os príncipes dos sacerdotes e os oficiais para se entender com eles sobre o modo de lho entregar.
5 Thanamulpa koey ubilnga a thana nuyn bokadhza ya wadhadhin.
5 Eles se alegraram com isso, e concordaram em lhe dar dinheiro.
6 Wa, nuy asin, kalanu nuy koeyma nuthay kapu buthapa Yesulpa thanamulpa maypa kasa gumi mabaygoepa.
6 Também ele se obrigou. E buscava ocasião oportuna para o trair, sem que a multidão o soubesse.
7 Wa, thana koey goeyga gasaman, yistagi kunaw aygudoepa, a kalmel kaludhay mamuyl mathamoeyn yaynanab mura lagiya, eso Awgadhoepa.
7 Raiou o dia dos pães sem fermento, em que se devia imolar a Páscoa.
8 Kalanu Yesu wayamoedhin Petheru a Yoewane, ya kedha mulaydhin, ‘Uzarmariw, a buth pathaw Kaludhay Ay ngalpalpa purthaypa.’
8 Jesus enviou Pedro e João, dizendo: Ide e preparai-nos a ceia da Páscoa.
9 Palay kuniya nubepa kedha mulemin, ‘Nginu ubi ngalaga kay buth pathaypa.’
9 Perguntaram-lhe eles: Onde queres que a preparemos?
10 Nuy kedha muliz, ‘Ngipel kay na koey goegath muynu gasampa, ngipeniya kay mabayg, garkaz mangepa. Nubiya kay ngukiw za meparuy ngukilnga. Asimariw kay nubiya, a muy uthemariw nubiya.
10 Ele respondeu: Ao entrardes na cidade, encontrareis um homem carregando uma bilha de água; segui-o até a casa em que ele entrar,
11 Mulemariw kay lagaw thathipa kedha, “Ngalpan Ngurpay Mabaygan yaday wayaman ngibepa kedha, ‘Aygudaw lag ngalaga, ngay a ngaw niyay kaziw ngoeymulpa Kaludhay Aypa gasamoeypa’.”
11 e direis ao dono da casa: O Mestre pergunta-te: Onde está a sala em que comerei a Páscoa com os meus discípulos?
12 Nuydh kay nungu gethan yadu palgaypa aygudaw lag kapu koey gudalnga gimal kathaygoenu, mura nanu zapul si nabiya muynu sew kay buth pathane.’
12 Ele vos mostrará no andar superior uma grande sala mobiliada, e ali fazei os preparativos.
13 Wa, palay uzarmoedhin. Mangemidhin nanga palay imaydhin mina mura zapul balbayginga kedha, nuy Yesu nanga palamulpa midh mulaydhin. Kalanu palay aygudaw zapul mura buth pathamoeydhin Kaludhay Aypa.
13 Foram, pois, e acharam tudo como Jesus lhes dissera; e prepararam a Páscoa.
14 Wa, nan nanga thonar amadhan thamayidhin, nuy apa thanuraydhin nungu niyay kaziya kalmel lawlowya.
14 Chegada que foi a hora, Jesus pôs-se à mesa, e com ele os apóstolos.
15 Nuy thanamulpa kedha mulaydhin, ‘Ina ngaw koey ubilnga kedha, wagel kay ngaw kikir, ngay ngaru kulay nubi Kaludhay Ay purthar ngithamuniya kalmel.
15 Disse-lhes: Tenho desejado ardentemente comer convosco esta Páscoa, antes de sofrer.
16 Ina kedha zoenguz ngayapa koey ubilnga, ina ngaw moeygoepa buth ngayapa ngithamuniya kalmel nubi ay purthar, kurusipa nubi za mina kuyku nidhane Awgadhaw Basalayanu muynu.’
16 Pois vos digo: não tornarei a comê-la, até que ela se cumpra no Reino de Deus.
17 Kalanu nuydh lak kedha, umal ngukiw kap madhin a eso poeybaydhin Awgadhoepa. Nuy thanamulpa kedha mulaydhin, ‘In, mar a ngithamuniya dhadhiya dhadh maypa.
17 Pegando o cálice, deu graças e disse: Tomai este cálice e distribuí-o entre vós.
18 Ngay ngithamulpa kedha, koezi pawpa ngayapa lak woenipa lawnga nabi puy koewsaw ngukipa, kurusipa Awgadhaw Basalaya bangal mangedhe.’
18 Pois vos digo: já não tornarei a beber do fruto da videira, até que venha o Reino de Deus.
19 Kalanu Yesu nuydh madhin nan yistagi bred yoewdhadhin eso Awgadhoepa, kalanu nuydh nan dhadhiya patidhadhin thanamulpa, nungu niyay kazipa. Nuy kedha thanamulpa, ‘Ina ngaw gamu ngath ngithamulpa poeyban. Ngitha nubi za bangal aymparuy ngayapa ngoenanu maypa.’
19 Tomou em seguida o pão e depois de ter dado graças, partiu-o e deu-lho, dizendo: Isto é o meu corpo, que é dado por vós; fazei isto em memória de mim.
20 Senabi aygudaw kal nuydh matha kedha ngoedhalnga umal ngukiw kap gasamadhin, yoewdhadhin eso Awgadhoepa, a kalanu thanamulpa madhin nuyn kap, a thanamulpa kedha mulaydhin, ‘In nubi kap matha kedha kayn yawoedhayzinga ngithamulpa, ngaw kulka ngithamulpa pay yoewdhayzinga.’
20 Do mesmo modo tomou também o cálice, depois de cear, dizendo: Este cálice é a Nova Aliança em meu sangue, que é derramado por vós...
21 Kalanu nuy lak mulaydhin thanamulpa kedha, ‘Ina bangal kuyku nidhane kedha, urapu mabayg ngithamulngu nuydh kedha thonar ngaybiya kalmel aydu purthar, kasa kay kedha nuydh bangal ngoena guda arane mabaygoepa.
21 Entretanto, eis que a mão de quem me trai está à mesa comigo.
22 Ina mina yangukudu kedha, Mabaygaw Kazi ngaru uma mathamoene matha kedha Awgadhaw mulayzinga midh nanga, kasa kay kedha mabaygan ngadh nanga ngoena guda arane, nungu kuth bangal ngaru adhapudhay gegeyadh.’
22 O Filho do Homem vai, segundo o que está determinado, mas ai daquele homem por quem ele é traído!
23 Thana kidhakidhan kedha yapu poeybepa, thanamulngu ngadh kay ayimpa nubi za.
23 Perguntavam então os discípulos entre si quem deles seria o que tal haveria de fazer.
24 Kalanu thana niyay kazil kidhakidhan ya pathukamoeyr kedha, thanamulngu nga nanga adhapudhay.
24 Surgiu também entre eles uma discussão: qual deles seria o maior.
25 Yesu karngemidhin a thanamulpa kedha mulaydhin, ‘Nubi apaw goewaw mopakuykul mura koey goegathaw, thana thanamun pawanu nipa mura thanamun mabaygiya gimiya, a mabaygal ngulayg kedha ngoedhal mopakuyk kedha thoeraypu, ibupuydhay mabayg.
25 E Jesus disse-lhes: Os reis dos pagãos dominam como senhores, e os que exercem sobre eles autoridade chamam-se benfeitores.
26 ‘Kasa kay kedha ngitha kedha pawanu niyayg. Matha ngoedhagidh kedha ngithamulngu nga nanga adhapudhay nungu igililmay pawa ngaru mina kayn mabaygaw pawa midh nanga. Ngithamun kuyku mabayg nuy ngaru kedha nge, zagethaw kaz midh nanga.
26 Que não seja assim entre vós; mas o que entre vós é o maior, torne-se como o último; e o que governa seja como o servo.
27 Ngithamulpa midh, wara mabayg nanga nuydh aydu purthan a wara nuydh aydu poeyban a danal poethay ayman nubepa. Palbi ukasar mabaygoengu adhapudhay mabayg nuy nga purthayzi mabayg, lawnga mabaygan ngadh nanga nubepa aydu poeyban a danal poethay ayman? Wa, ngitha ngulaygal kedha, mabaygal kedha umepu, ayngu purthayzi mabayg ngaru adhapudhay, kasa kay kedha ngay in ngithamuniya ngay ngoedhe kedha senawbi zagethaw kaz ngadh nanga danal poethay ayman.
27 Pois qual é o maior: o que está sentado à mesa ou o que serve? Não é aquele que está sentado à mesa? Todavia, eu estou no meio de vós, como aquele que serve.
28 A ngithamulpa kedha, ngitha ngaybiya puzimoeyrngu mura thonara, matha kedha ngaw nuthaynu. Thonar koey bedhalnga.
28 E vós tendes permanecido comigo nas minhas provações;
29 ‘Ngaw Thathi nuydh ngayapa kupay poeyban mopakuyku zagethoepa aymoeypa, a ngay matha kedha ngithamulpa ya woedhaypa kupayl.
29 eu, pois, disponho do Reino a vosso favor, assim como meu Pai o dispôs a meu favor,
30 Ngaw Basalayanu muynu nanga ngitha ngaru bangal kalmel aydu purthane ngaw lawlowya a ngitha mura yaynanob kupay niyay lagalgal Isoereylgaw mabaygaw toewalob buway kuykul, minamay zagethoepa aymoeypa thanamulpa.’
30 para que comais e bebais à minha mesa no meu Reino e vos senteis em tronos, para julgar as doze tribos de Israel.
31 ‘Simona, Simona ngayapa kurusipagi, Sathana gudoepa thoerayngu ngithamulpa nuthaypa, kedha ngoedhalnga ngoedhe kunaw kapu nanga apaw lagaw zagethaw mabaygan adha ngulamoeyn noerangu.
31 Simão, Simão, eis que Satanás vos reclamou para vos peneirar como o trigo;
32 ‘Kasa kay kedha ngath thoeythu poegay aymarngu ngibepa kedha, nginu mina yoepathamoeyle idimoeyle. Kurusipa ngidh lak ngayapa buwayl thoeyaypa. Wa senawbi thonara ngidh ngaru ridha palan nginu tukuypaw mina yoepathaman.’
32 mas eu roguei por ti, para que a tua confiança não desfaleça; e tu, por tua vez, confirma os teus irmãos.
33 Petheru kuniya mulaydhin Yesulpa kedha, ‘Ngayapa ngibepa kasa woenaypa lawnga, kasa midh thana ngin kunumay lagoenu thayan lawnga uma mathaman, wa thana ngoena lak kedha mathaman.’
33 Pedro disse-lhe: Senhor, estou pronto a ir contigo tanto para a prisão como para a morte.
34 Yesu kedha kuniya mulaydhin Petherulpa, ‘Kame, ngay ngibepa kedha, lawnga! Kaybaw kubilu, wagel kay garkaz pawl poeybepa, ngi kay kulay thoeri thonaralnga ngawngu koerawayg kudun tharepa.’
34 Jesus respondeu-lhe: Digo-te, Pedro, não cantará hoje o galo, até que três vezes hajas negado que me conheces.
35 Kalanu Yesu wara yangukudu mulaydhin thanamulpa kedha, ‘Ngitha ngoenanu mamayipa kedha, kulay thonar nanga ngath ngitha adhapa woeyamoeydhin zagethoepa, ngitha senawbi thonara wara rugagigal; bokadhzoegingu zapugigal, yanagigal, wara azaz sanoegigal, kasa kay kedha ngithamun igililnga matha ngoedhagidh sethabi thonara a?’
35 Depois ajuntou: Quando vos mandei sem bolsa, sem mochila e sem calçado, faltou-vos porventura alguma coisa? Eles responderam: Nada.
36 Kalanu nuy kedha yangukudu poeybaydhin thanamulpa, ‘Wa, kulay balbayginga, kasa kay kedha ina thonar wardh, ngithamulngu nga nanga bokadhzangu za lawnga yana nuydh ngaru nubiya oengaw. A ngithamulngu nga nanga kuyay thurikoegig nuydh ngaru nungu koey sodh yoewdhan bokadhzapupa, a nungu geth thurikoepa barpudaypa.
36 Mas agora, disse-lhes ele, aquele que tem uma bolsa, tome-a; aquele que tem uma mochila, tome-a igualmente; e aquele que não tiver uma espada, venda sua capa para comprar uma.
37 Maygi Thusinu Minar Poelayzinga ngoena yakamaypa kedha, “Mabaygal nuyn madhin wati mabaygiya kalmel.” Wa, in nubi minar poelayzi yangukudu ngaru bangal kuyku nidhane ngaw doegamuya.’
37 Pois vos digo: é necessário que se cumpra em mim ainda este oráculo: E foi contado entre os malfeitores {Is 53,12}. Com efeito, aquilo que me diz respeito está próximo de se cumprir.
38 Thana nubepa kuniya mulaydhin kedha, ‘Kuykulnga, ukasar kuyay thurik ipal ngalpaniya.’
38 Eles replicaram: Senhor, eis aqui duas espadas. Basta, respondeu ele.
39 Kalanu Yesu wanadhin koey goegath, Olibaw Padoepa nuy miyaydhin, nubiya kalmel nungu niyay kazil. Kedha waza nungu mura goeygiw apa niyay lag.
39 Conforme o seu costume, Jesus saiu dali e dirigiu-se para o monte das Oliveiras, seguido dos seus discípulos.
40 Gasamadhin nanga, senawbi lag nuy thanamulpa kedha mulaydhin, ‘Ngitha thoeythu poegay aymoeziw ngithamulngu karum poelayle.’
40 Ao chegar àquele lugar, disse-lhes: Orai para que não caiais em tentação.
41 Kalanu nuy thanamulngu moegina sig thamadhin. Nuy kulun pasinoeydhin a thoeythu pagaydhin kedha,
41 Depois se afastou deles à distância de um tiro de pedra e, ajoelhando-se, orava:
42 ‘Thathi, in gar nubi zageth ngoedhe kedha koey sisaberal ngukiw kap ngayapa woenipa. Ina nanga sike ngibepa matha ngoedhagidh adhapa mar ina nabi adhapudhay kikiriw mapu ngawngu, kasa kay kedha ina nginu ubilnga kuyku nidhaypa, ngaw ubilnga lawnga.’
42 Pai, se é de teu agrado, afasta de mim este cálice! Não se faça, todavia, a minha vontade, mas sim a tua.
43 Senawbi thonara daparaw angela nubepa yakamoeydhin a nungu ngoenakap lak ridh paladhin.
43 Apareceu-lhe então um anjo do céu para confortá-lo.
44 Nuydh lak koey magawlnga thoeythu pagaydhin a nungu ngoenakap kikir mina koeyza. Nungu mag kasa koeyza ngoedhe kulkaw sulay poewthangu mulupa pudhaydhin boeradharoepa.
44 Ele entrou em agonia e orava ainda com mais instância, e seu suor tornou-se como gotas de sangue a escorrer pela terra.
45 Kalanu nuy kaday tharaydhin a kuniya miyaydhin nungu niyay kazipa, imaypa thana uthuy kuyk thanamun koerkak badh mura goegadh paladhin thana.
45 Depois de ter rezado, levantou-se, foi ter com os discípulos e achou-os adormecidos de tristeza.
46 Nuy thanamulpa kedha mulaydhin, ‘Ngitha mingu uthuy poeydhanu? Dan palemiw, kaday tharemiw, yoewdemiziw nuthayl zapungu ngithamulngu karum poelayle.’
46 Disse-lhes: Por que dormis? Levantai-vos, orai, para não cairdes em tentação.
47 Yesun yangu dhadhal koey garsar mabaygal mangemidhin, Yudha wara nungu niyay kazi thana ngapa yoelpamoeydhin. Nuy ngapa Yesulpa nubepa gud thapamoeypa.
47 Ele ainda falava, quando apareceu uma multidão de gente; e à testa deles vinha um dos Doze, que se chamava Judas. Achegou-se de Jesus para o beijar.
48 Yesu nubepa kedha mulaydhin, ‘Yudha! Ngidh mipa ngapa gud thapamoeypa, Mabaygaw Kazipa guda arane?’
48 Jesus perguntou-lhe: Judas, com um beijo trais o Filho do Homem!
49 Yesun mabaygal nanga imadhin kedha, zapul midh paru nanga, thana nubepa kedha yapupoeybaydhin, ‘Kuykulnga, ngoey midh, koewbu ayimpa ngoeymun kuyay thurikan?’
49 Os que estavam ao redor dele, vendo o que ia acontecer, perguntaram: Senhor, devemos atacá-los à espada?
50 A wara thanamulngu nuydh nungu kuyay thurikan adhapa pardhadhin a woeremadhin koey misnarew zagethaw mabaygiya, adhapa pathadhin nungu getha doegam kawra.
50 E um deles feriu o servo do príncipe dos sacerdotes, decepando-lhe a orelha direita.
51 Yesu kedha mulaydhin, ‘Kedha lak aymayg.’ Kalanu nuydh gethan gasamoedhin nungu kawraw poethayzi mabaygaw kawra, a nuyn kuyku nidhadhin.
51 Mas Jesus interveio: Deixai, basta. E, tocando na orelha daquele homem, curou-o.
52 Nuy thanamulpa buwayl thayadhin, kuyku misnarel, a koey yoewthaw kunumaynbaygal, a koey mabaygal. Nuy thanamulpa kedha mulaydhin, ‘Ngitha mipa ngapa, kuyay thurikalgal a gabagabalgal ngayapa gasamaypa? Ngay koerngaygi mabayg sabingu adhiya ulaypa lawnga.
52 Voltando-se para os príncipes dos sacerdotes, para os oficiais do templo e para os anciãos que tinham vindo contra ele, disse-lhes: Saístes armados de espadas e cacetes, como se viésseis contra um ladrão.
53 Ngay mura goeyginu senaw koey yoewthanu, ngath ngurpay aymarngu ngithamulpa amadhan, kasa kay kedha ngitha nuthayginga ngayapa gasamaypa. Ina nubi zageth ngithamun kedha ngoedhalnga, ngitha ngaru ngapa nungu inuraw mopakuykulmay thonarnu.’
53 Entretanto, eu estava todos os dias convosco no templo, e não estendestes as mãos contra mim; mas esta é a vossa hora e do poder das trevas.
54 Thana nuyn gasamoedhin a yoelpamoeydhin nungu kuyku misnariw lagoepa. Petheru nuy sigal woelmay Yesun wagel uzaraydhin.
54 Prenderam-no então e conduziram-no à casa do príncipe dos sacerdotes. Pedro seguia-o de longe.
55 Kulaw pangu muynu thana zagethaw mabaygal gamu woeydhadhin muy a ngapa muypa garwoeydhamoeydhin apa nithamoedhin, a Petheru thanamuniya kalmel thanuraydhin.
55 Acenderam um fogo no meio do pátio, e sentaram-se em redor. Pedro veio sentar-se com eles.
56 Urapun zagethaw yoepkaz mopakuyku misnariw, nadh Petheru imadhin si, kuyk muyngu buya. Na wadhe thulu nagaydhin nubepa a kedha mulaydhin, ‘Nubi mabayg nuy kulay sey senawbi yatharayzi mabaygiya kalmel.’
56 Uma criada percebeu-o sentado junto ao fogo, encarou-o de perto e disse: Também este homem estava com ele.
57 Kasa kay kedha Petheru gud thadhaydhin kedha, ‘Kake! Ngay nungungu koerawayg.’
57 Mas ele negou-o: Mulher, não o conheço.
58 Wagel kay moegina dhadhabuth, wara mabaygan nuyn imadhin a kedha mulaydhin, ‘Ngi lak kedha senawbi doegam mabayg.’
58 Pouco depois, viu-o outro e disse-lhe: Também tu és um deles. Pedro respondeu: Não, eu não o sou.
59 Wagel kay moegina dhadhabuth urapun awa sikedh, wara mabayg nuy koey dharadh mulaydhin kedha, ‘In ngalpalpa kakal! In nubi mabayg nuy ngaru sethabi mabaygoengu, kuyk nuy lak kedha Galilayaw mabayg.’
59 Passada quase uma hora, afirmava um outro: Certamente também este homem estava com ele, pois também é galileu.
60 Petheru kuniya mulaydhin, ‘Kame, ngay koerawayg kedha ngi ngabiya mulepa.’ Nungu yanu matha dhadhal kalakala poeybaydhin.
60 Mas Pedro disse: Meu amigo, não sei o que queres dizer. E no mesmo instante, quando ainda falava, cantou o galo.
61 Mina senabi thonara, Kuykulnga buwayl thoeyadhin a wadhe thulu nagaydhin Petherulpa. Nuy Petheru ngoenanu mamayidhin Yesu midh nanga mulaydhin nubepa kedha, ‘Wagel kay kalakala poeybepa, ngi kay kulay mina sobaginga ngawngu gud thadhepa thoeri thonaralnga.’
61 Voltando-se o Senhor, olhou para Pedro. Então Pedro se lembrou da palavra do Senhor: Hoje, antes que o galo cante, negar-me-ás três vezes.
62 Nuy adhapadhaydhin a nungu kasa may mina koeyza.
62 Saiu dali e chorou amargamente.
63 Yesun kunumaynbaygal matha giwn soelmaydhin a gethan mathamadhin nuyn.
63 Entretanto, os homens que guardavam Jesus escarneciam dele e davam-lhe bofetadas.
64 Thana dhoemawak yatharadhin nungu purkiya, kalanu kobegadh mabaygal thanamulngu mathamadhin nuyn a nubepa kedha mulaydhin, ‘Ngi peropetha a, ngi ngoeymulpa muli kedha, ngadh ngin mathaman a?’
64 Cobriam-lhe o rosto e diziam: Adivinha quem te bateu!
65 Thana lak koey garsar giwn soelmay yangukudul nubepa mulemidhin.
65 E injuriavam-no ainda de outros modos.
66 Baythaynga na goeyga nanga, thana yoewthaw koey thathil kawnselaw, matha kedha kuyku misnaren a sabiw ngurpay mabaygal kalmel garwoeydhamoeydhin, a nuyn Yesun thanamuniya parunu thayaydhin.
66 Ao amanhecer, reuniram-se os anciãos do povo, os príncipes dos sacerdotes e os escribas, e mandaram trazer Jesus ao seu conselho.
67 Thana nubepa kedha mulaydhin, ‘Ngi nanga Keriso Awgadhaw Adhapa Thoemayzig, wa ngoeymulpa muli.’
67 Perguntaram-lhe: Dize-nos se és o Cristo! Respondeu-lhes ele: Se eu vo-lo disser, não me acreditareis;
68 A matha kedha ngay nay ngithamulpa wara yapu poeybayzi yangukudu maypa nay ngithamulpa ngayapa kuniya ya mulaypa lawnga,
68 e se vos fizer qualquer pergunta, não me respondereis.
69 kasa kay kedha koezi pawpa Mabaygaw Kazi bangal apa thanuridhe adhapudhay Awgadhaw getha doegam gethanu.’
69 Mas, doravante, o Filho do Homem estará sentado à direita do poder de Deus.
70 Thana mura yapu poeybemidhin kedha, ‘Nginu aykap miyay, ngi Awgadhaw Mina Kazi a?’
70 Então perguntaram todos: Logo, tu és o Filho de Deus? Respondeu: Sim, eu sou.
71 Thana kedha, ‘E! Ina mina kakal, nungu abere wati yangukudu, ngalpalpa wara mabaygoepa lumaypa lawnga nubi zapa yadu poelgaypa kotoenu, kuyk ngalpa mura kawran karngemin nungu ya!’
71 Eles então exclamaram: Temos nós ainda necessidade de testemunho? Nós mesmos o ouvimos da sua boca.
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?
Estude este capítulo no WhatsApp
Peça à IA da Bíblia Fala para explicar Lucas 22, comparar traduções ou montar um estudo — tudo direto pelo WhatsApp.