Lucas 12
Tuhun Ndyoo sihin tyehen ñi (MIHNT) vs NAA
1 Cuenda mil ñiyɨvɨ i titahan ndya cuhva catyihi tahan ñu vatyi cuaha xaan ñu. Ta sa xihna ñi i catyi ra Jesús sihin ra i casi ra: Zacuenda vaha ndo sii ndo sihin cuhva iyo ra fariseo vatyi ra zandavi ñaha cuu ra.
1 Visto que milhares de pessoas se aglomeraram, a ponto de se atropelarem umas às outras, Jesus começou a dizer, antes de tudo, aos seus discípulos:
2 Vatyi tandɨhɨ sa ña vaha sa zavaha ñiyɨvɨ ta tyixehe ñu sii si, cuee ca ta cua quita si nu ndisi, ta cua coto inga ñiyɨvɨ sii si.
2 Não há nada encoberto que não venha a ser revelado, nem oculto que não venha a ser conhecido.
3 Yucuan cuenda ñaa ndɨhɨ ca sa cahan xehe ndo sisi vehe ndo, cua coo quɨvɨ cua cuɨñɨ tandɨhɨ ñiyɨvɨ sii si. Ta vazu xehe xaan cahan ndo minoo tuhun, zoco cua coto tandɨhɨ cuii ñiyɨvɨ sii si cuee ca.
3 Porque tudo o que vocês disseram às escuras será ouvido em plena luz; e o que disseram ao pé do ouvido no interior da casa será proclamado dos telhados.
4 Ta catyi sihin ndoho ra cuu amigi vatyi ma yuhu ndo sii ra cuu cahñi sii coño ñuhu ñi ndo vatyi yaha cuan ta ñahñi ca sa cuu zacuu ra.
4 — Digo a vocês, meus amigos: não temam os que matam o corpo e, depois disso, nada mais podem fazer.
5 Zoco cua catyi sihin ndo yoo sii tahan si cuyuhu ndo. Cuyuhu ndo sii ra sa cuu cahñi sii ndo sa ndisa cuii ta zacuhun ra sii ndo andyaya.
5 Eu, porém, vou mostrar a quem vocês devem temer: temam aquele que, depois de matar, tem poder para lançar no inferno. Sim, digo que a esse vocês devem temer.
6 Ña yahvi ndyaa zaa. Cuu zata yo ohon tahan tɨ sa uu peso. Ta ña naa iñi ra Ndyoo sii numinoo tɨ.
6 — Não se vendem cinco pardais por duas moedinhas? Entretanto, Deus não se esquece de nenhum deles.
7 Ta sito ra Ndyoo yozo tahan ixi xiñi ndo iyo. Yucuan cuenda ma yuhu ndo sii ra cahñi sii ndo vatyi yahvi xaan ca ndyaa maa ndo ta zɨquɨ ca cuaha xaan zaa.
7 Até os cabelos da cabeça de vocês estão todos contados. Não temam! Vocês valem bem mais do que muitos pardais.
8 Ta catyi sihin ndo vatyi tandɨhɨ ndo sa nacatyi ndo sihin ñiyɨvɨ vatyi sito ndo sii, yuhvi cua catyi sihin ángel ra Ndyoo ndya gloria vatyi site sii ndo. Ta ra i quisi ndya gloria cui.
8 — Digo mais a vocês: todo aquele que me confessar diante dos outros, também o Filho do Homem o confessará diante dos anjos de Deus;
9 Zoco yoo ra catyi vatyi ña sito ra sii, yuhvi cua catyi ityi nuu ángel vatyi ña site sii ra.
9 mas o que me negar diante das pessoas será negado diante dos anjos de Deus.
10 Ra i quisi ndya gloria cui, ta vazu cahan ñiyɨvɨ ndya vaha ñi sii, zoco cua zaha ra Ndyoo tucahnu iñi sii ñu. Zoco tatu cahan ñiyɨvɨ ndya vaha ñi sii Tatyi Ii ra Ndyoo, ma zaha ca ra Ndyoo tucahnu iñi sii ñu.
10 Todo aquele que disser uma palavra contra o Filho do Homem, isso lhe será perdoado; mas, para o que blasfemar contra o Espírito Santo, não haverá perdão.
11 Ta cuhva cundyaca ñiyɨvɨ sii ndo sisi vehe ñuhu a nuu ra cu juez a ra cu tyiño, ma caca xaan iñi ndo ñaa sa cua cahan ndo.
11 — Quando levarem vocês às sinagogas ou à presença de governadores e autoridades, não se preocupem quanto à maneira como irão responder, nem quanto às coisas que tiverem de falar.
12 Vatyi zuun ñi caa cuhva cuan cua cuhva Tatyi Ii tuhun cua cahan ndo.
12 Porque o Espírito Santo lhes ensinará, naquela mesma hora, as coisas que vocês devem dizer.
13 Cuaha xaan ñiyɨvɨ i siyucu sihin ra Jesús, ta minoo ra ndɨhɨ sihin ñu i catyi ra sihin ra Jesús: Maestro, catyun sihin yañi vatyi natahvi zava ra ndaha tyiño sa zandoo zutu ndi sii ndi.
13 Nesse ponto, um homem que estava no meio da multidão disse a Jesus: — Mestre, diga a meu irmão que reparta comigo a herança.
14 Tacuan ta i catyi ra Jesús sihin ra: Xaa, ¿yoo ra saha tyiño sii sa cui juez a cui minoo ra sa tahvi zava ndaha tyiño?
14 Mas Jesus lhe respondeu:
15 Ta i catyi ra Jesús sihin tandɨhɨ ñiyɨvɨ: Zaha vaha ndo cuenda ta ma ndyiyo iñi ndo ndaha tyiño vatyi ña siñi ñuhu sa coo cuaha xaan ndaha tyiño yo ta coo vaha yo.
15 Então lhes recomendou:
16 Ta i cahan ra Jesús zɨquɨ minoo cuhva sihin ñiyɨvɨ, ta i catyi ra: Sicoo minoo ra cuca xaan, ta vaha xaan i cuu ndaha tyiño ra.
16 E Jesus lhes contou ainda uma parábola, dizendo:
17 Ta i sica iñi ra sihin añima ra, ta i catyi ra: “¿Yozo caa cua zavehi? Ñahñi nu quɨhɨ tandɨhɨ ndaha tyiñe.
17 Então ele começou a pensar: “Que farei, pois não tenho onde armazenar a minha colheita?”
18 Zoco tyehen cua zavehi. Cua cani yaca ndyihi, ta cua zavaha que sa nahnu ca. Ta yucuan cua quɨhɨ tandɨhɨ nɨñi.
18 Até que disse: “Já sei! Destruirei os meus celeiros, construirei outros maiores e aí armazenarei todo o meu produto e todos os meus bens.
19 Tacuan ta ma zatyiño que cuaha xaan cuiya. Cua quitati, ta zɨɨ xaan cua cuñi. Cua casi vehi ta coho vehi.” Tacuan i sica iñi ra.
19 Então direi à minha alma: ‘Você tem em depósito muitos bens para muitos anos; descanse, coma, beba e aproveite a vida.’”
20 Zoco i catyi ra Ndyoo sihin ra: “Tondo xaan sica iñun vatyi vityi sa cuaa cua cuun. Ta ndaha tyiño sa sicumi vaha xoon, cua ndoo si sihin inga ñiyɨvɨ.”
20 Mas Deus lhe disse: “Louco! Esta noite lhe pedirão a sua alma; e o que você tem preparado, para quem será?”
21 Ta tacuan iyo ñiyɨvɨ sa zacaya xaan ndaha tyiño sa cuenda ñi maa ñu, ta ñahñi maa sa iyo sii ñu nu ndyaa ra Ndyoo. Catyi ra Jesús.
21 — Assim é o que ajunta tesouros para si mesmo, mas não é rico para com Deus.
22 Ta i catyi ra Jesús sihin ra i casi ra: Catyi sihin ndo vatyi ma caca xaan iñi ndo yozo caa cua ñihi ndo sa casi ndo ñuu ñiyɨvɨ ya. Ta ma caca xaan iñi ndo yozo caa cua ñihi ndo zahma quɨhɨ ndo.
22 A seguir, Jesus se dirigiu aos seus discípulos, dizendo:
23 Vatyi iyo inga sa siñi ñuhu ca sii yo ta zɨquɨ sa casi yo ta sa quɨhɨ yo.
23 Porque a vida é mais do que o alimento, e o corpo, mais do que as roupas.
24 Ndyehe ndo cuhva iyo zaa. Ña tasi tɨ, ta ña naquihin tɨ tyiño zacuu tɨ, ta ña tyihi vaha tɨ ndaha tyiño tɨ. Zoco sasi tɨ vatyi maa ra Ndyoo saha sa casi tɨ. Ta ñiñi xaan ca cuu maa ndo ityi nuu ra Ndyoo ta zɨquɨ zaa cuan.
24 Observem os corvos, que não semeiam, não colhem, não têm despensa nem celeiros; contudo, Deus os sustenta. Vocês valem muito mais do que as aves!
25 ¿Ta yoo ndo cuu nduzucu ca ndo siin ca tatu caca xaan iñi ndo sa cuenda si? Ma cuu ca.
25 Quem de vocês, por mais que se preocupe, pode acrescentar um côvado ao curso da sua vida?
26 Ta tatu ma cuu zavaha ndo numinoo cuhva luhlu cuan, ¿ñaa cuenda sica xaan iñi ndo sa cuenda tandɨhɨ inga cuhva?
26 Portanto, se não podem fazer nada quanto às coisas mínimas, por que se preocupam com as outras?
27 Zaha ndo cuenda cuhva iyo ita vatyi ña tavi si ta ña cono si iza, zoco catyi sihin ndo vatyi vazu cuca xaan i cuu ra Salomón ta tyaqui xaan zahma ra, zoco ña tyaqui ca si ta zɨquɨ minoo ita cuan.
27 Observem como crescem os lírios: eles não trabalham, nem fiam. Eu, porém, afirmo a vocês que nem Salomão, em toda a sua glória, se vestiu como qualquer deles.
28 Ta tatu zandutyaqui xaan ra Ndyoo sii tu‑ita sa iyo vityi ta ityaan cua nduu tu nducu ta cayu tu, tyaqui xaan tucu zahma cua cuhva ra sii maa ndo. Zoco maa ndo ña sino vaha iñi ndo sii ra.
28 Ora, se Deus veste assim a erva que hoje está no campo e amanhã é lançada no forno, muito mais fará por vocês, homens de pequena fé!
29 Ma caca xaan iñi ndo ta nanducu ndo sa casi ndo ta sa coho ndo. Ta ma caca xaan iñi ndo tatu cua cuhva ra Ndyoo sii si a ma cuhva ra.
29 Portanto, não fiquem perguntando o que irão comer ou beber e não fiquem preocupados com isso.
30 Vatyi sica xaan iñi ñiyɨvɨ ña sito sii ra Ndyoo sa cuenda sa casi ñu. Zoco ma caca xaan iñi maa ndo tuhun cuan vatyi sito Zutu ndo vatyi siñi ñuhu si sii ndo.
30 Porque os gentios de todo o mundo é que procuram estas coisas; mas o Pai de vocês sabe que vocês precisam delas.
31 Vaha ca nducu ndo cuhva yozo caa cua cuhva cuenda ndo sii ndo sii ra Ndyoo vatyi cundyaca ñaha ra sii ndo. Ta tacuan ta cua ñihi ñdo tandɨhɨ cuii sa siñi ñuhu sii ndo.
31 Busquem, antes de tudo, o seu Reino, e estas coisas lhes serão acrescentadas.
32 Ma yuhu ndo, mvee ticatyi zone. Vazu ña cuaha ndo zoco zɨɨ xaan cuñi Zutu yo, ta cua cuhva ra quɨhvɨ ndo nu ndyaca ñaha ra.
32 — Não tenha medo, ó pequenino rebanho; porque o Pai de vocês se agradou em dar-lhes o seu Reino.
33 Xico ndo sa sii ndo ta cuhva ndo sii ñiyɨvɨ ndahvi. Tatu tacuan zavaha ndo, zacaya ndo sa vaha nu ndyaa ra Ndyoo. Ta yucuan ma ndɨhɨ sa vaha cuan vatyi ma cuu quɨhvɨ ra zuhu, ta yoñi tiquixi zatɨvɨ sii si.
33 Vendam os seus bens e deem esmola; façam para vocês mesmos bolsas que não desgastem, tesouro inesgotável nos céus, onde o ladrão não chega, nem a traça corrói,
34 Nu ndyaa sa cuca ndo, yucuan cuu nu ndyaa añima ndo.
34 porque, onde estiver o tesouro de vocês, aí estará também o seu coração.
35 Cundyaa listo ndo, ta cuatu ndo quɨvɨ cua quisi inga saha.
35 — Estejam preparados, com o corpo cingido e as lamparinas acesas.
36 Cuu ndo tañi minoo muzu sa ndatu listo sii patrón ra ñaa quɨvɨ cua nasaa ra sa cuahan ra minoo vico tindaha. Ta cayu ñúhu sisi vehe vatyi tatu nasaa patrón ta cati ra yuvehe, yatyi xaan cua nuña muzu yuvehe.
36 Façam como os homens que esperam pelo seu senhor, ao voltar ele das festas de casamento; para que logo abram a porta, quando vier e bater.
37 — ausente —
37 Bem-aventurados aqueles servos a quem o senhor, quando vier, encontrar vigilantes. Em verdade lhes digo que ele há de cingir-se, dar-lhes lugar à mesa e, aproximando-se, os servirá.
38 — ausente —
38 Quer ele venha à meia-noite ou de madrugada, bem-aventurados serão eles, se os encontrar vigilantes.
39 Ta coto ndo cuhva ya vatyi tatu cua coto minoo ra xu vehe ñaa cuhva cua quɨhvɨ ra zuhu vehe ra, cua zacuenda xaan ra vehe ra. Ta ma cuzu ra. Ta ma cuhva ra sa nuña ra zuhu vehe ra ta zuhu ra ndaha tyiño ra.
39 Porém, considerem isto: se o pai de família soubesse a que hora viria o ladrão, não deixaria que a sua casa fosse arrombada.
40 Zuun ñi cuhva cuan cundyaa listo tucu maa ndo vatyi zana ñi iñi ndo ta cuhva cuan cua nasaa ra i quisi ndya gloria.
40 Estejam também vocês preparados, porque o Filho do Homem virá à hora em que vocês menos esperam.
41 Tacuan ta i ndaca tuhun ra Pedro sii ra Jesús ta catyi ra: Tata, ¿Yoo sii cuenda cohon tuhun ya? ¿Atu sa cuenda sa maa ñi maa ndi a sa cuenda tandɨhɨ ñiyɨvɨ?
41 Então Pedro perguntou: — Senhor, esta parábola é só para nós ou também para todos?
42 Tacuan ta i nacahan ra Jesús, ta i catyi ra sihin ra: Muzu sa tyizoho sa cahan patrón ra, yucuan cuu muzu vaha vatyi zacuenda ra vehe patrón ra. Ta saha ra sa casi tandɨhɨ inga muzu minoo cuhva vaha.
42 O Senhor respondeu:
43 Ta zɨɨ xaan cua cuñi muzu cuan tatu nasaa patrón ra cuhva sa zatyiño ra ta zavaha ra tandɨhɨ sa catyi patrón ra.
43 Bem-aventurado aquele servo a quem seu senhor, quando vier, achar fazendo assim.
44 Sa ndisa catyi sihin ndo vatyi cua cuhva patrón ra sa cundyaca ñaha ra tandɨhɨ sa sii ra vatyi tyaa xaan ra yahvi sii patrón ra.
44 Em verdade lhes digo que lhe confiará todos os seus bens.
45 Zoco tatu sica iñi muzu cuan vatyi naha xaan cuahan patrón ra, ta yucuan cuenda quisaha cañi ra sii inga muzu ta sasi cuahyi ra ta sihi xaan ra ndixi ta siñi ra,
45 Mas o que acontecerá se aquele servo disser consigo mesmo: “Meu senhor demora para vir”, e começar a espancar os empregados e as empregadas, a comer, a beber e a embriagar-se?
46 tacuan ta zana ñi iñi ra ta cua nasaa patrón ra minoo quɨvɨ sa ña ndatu ra sii ra. Ta cua tasi tuñi xaan patrón ra sii ra. Ta cua tahan si sii ra tañi cua tahan si sii ñiyɨvɨ ña sino iñi.
46 Virá o senhor daquele servo, em dia em que não o espera e em hora que não sabe, e irá aplicar-lhe um castigo severo, condenando-o com os infiéis.
47 Ta minoo muzu sa sito ñaa sa cuñi patrón ra zavaha ra, zoco ña ndyaa listo ra ta ña zavaha ra cuhva cuñi patrón ra, cuaha xaan tundoho cua zandyehe patrón ra sii ra.
47 — Aquele servo que conheceu a vontade de seu senhor e não se aprontou, nem fez segundo a sua vontade, será punido com muitos açoites.
48 Ta tatu ña sito minoo muzu ñaa sa cuñi patrón ra ta ña zavaha ra sii si, tahan si sa ndoho ra. Zoco zuhva ñi cua ndoho ra vatyi ña sito ra. Ta tatu saha ra Ndyoo cuaha ca sa siñi tuñi sii minoo ra, cuaha ca sa vaha cuñi si zavaha ra. Ta tatu cuaha ca tyiño ndyizo minoo ra, cuñi si vatyi ñihi ca zatyiño ra.
48 Aquele, porém, que não soube a vontade do seu senhor e fez coisas dignas de reprovação levará poucos açoites. Mas àquele a quem muito foi dado, muito lhe será exigido; e àquele a quem muito se confia, muito mais lhe pedirão.
49 Tañi sa zatehin minoo ñúhu ñuu ñiyɨvɨ, yucuan cuu tyiño vasi. Ta ñúhu cuan cua zanduvaha si sii ñu sino iñi sii, ta cua zanaa si sii ñu ña sino iñi. Sa quisaha cayu ñúhu cuan, zoco cumañi zacayu que sii si.
49 — Eu vim para lançar fogo sobre a terra, e bem que eu gostaria que já estivesse aceso.
50 Ta cuaha xaan tundoho cua ndyehi ndya cuhva ndya cua ndɨhɨ tyiño zacui.
50 Mas existe um batismo pelo qual tenho de passar, e como me angustio até que o mesmo se cumpra!
51 Sica iñi maa ndo vatyi vasi cuhve sa taxi ñuu ñiyɨvɨ, zoco ña tacuan. Vasi zacuzɨin sii ñiyɨvɨ.
51 Vocês pensam que vim para dar paz à terra? Eu afirmo a vocês que não; pelo contrário, vim para trazer divisão.
52 Ta ndya vityi ta ityi nuu ca ihya cuu cuhva cua cuu si. Tatu ohon tahan ñiyɨvɨ iyo minoo vehe, uñi tahan ñu cua cahñi tahan sihin uu tahan ñu, ta uu tahan ñu cua cahñi tahan sihin uñi tahan.
52 Porque, daqui em diante, estarão cinco divididos numa casa: três contra dois e dois contra três.
53 Cua cahñi tahan zutu sa ndyihi sihin zehe ra ta zehe ra sihin zutu ra. Ta zɨhɨ ña cua cahñi tahan sihin zehe ña, ta zehe ña sihin zɨhɨ ña. Ta cua cahñi tahan tyizo ña sihin sono ña ta sono ña sihin tyizo ña.
53 Estarão divididos: pai contra filho, filho contra pai; mãe contra filha, filha contra mãe; sogra contra nora e nora contra sogra.
54 Tacuan ta i catyi ra Jesús sihin ñiyɨvɨ yucu yucuan: Tatu ndyehe ndo vatyi iñi ñaa vityi, catyi ndo vatyi cua coon zavi. Ta ndisa ndo sa cahan ndo.
54 Jesus disse ainda às multidões:
55 Ta tatu ndyehe ndo vatyi vasi tatyi ityi tyañuhu, catyi ndo vatyi sa cua ndu‑cahñi. Ta tacuan cuu si.
55 E, quando notam que sopra o vento sul, dizem que fará calor, e assim acontece.
56 Ra tondo xaan cuu maa ndo. Nacoto ndo sa iyo andɨvɨ ta nu ñuhu. ¿Yozo caa vatyi ña nacoto ndo ñaa tyiemvu cuu si vityi?
56 Hipócritas! Vocês sabem interpretar a aparência da terra e do céu, mas não sabem discernir esta época?
57 ¿Ñaa cuenda ña cutuñi iñi ndo ñaa sa cuu sa ndoo?
57 — E por que não julgam também por vocês mesmos o que é justo?
58 Tatu iyo minoo ra cuñi ra cuatyi suhun ta cuhun sihin ra nu ndyaa ra cu tyiño, nducun cuhva nacoo vohon sihin ra cuee ca sa saa ndo nuu ra cu tyiño coto catyi ra cu tyiño vatyi cuhun vehe caa. Ta cua cuhva ra suun sii ra cu policía. Ta cua tyihi ra suun vehe caa.
58 Quando você for com o seu adversário ao magistrado, faça o possível para chegar a um acordo com ele enquanto vocês estão a caminho, para não acontecer que ele arraste você ao juiz, o juiz entregue você ao oficial de justiça e o oficial de justiça ponha você na prisão.
59 Tatu tacuan cua cuu si, ma quiton ndya tyiyahvun tandɨhɨ sa tahan si tyiyahvun, (ta tacuan cua zavaha ra Ndyoo suhun andyaya tatu ma nduvohon sihin ra).
59 Digo-lhe que você não sairá dali enquanto não pagar o último centavo.
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?
Estude este capítulo no WhatsApp
Peça à IA da Bíblia Fala para explicar Lucas 12, comparar traduções ou montar um estudo — tudo direto pelo WhatsApp.