Lucas 12
Tuhun Ndyoo sihin tyehen ñi (MIHNT) vs ARA
1 Cuenda mil ñiyɨvɨ i titahan ndya cuhva catyihi tahan ñu vatyi cuaha xaan ñu. Ta sa xihna ñi i catyi ra Jesús sihin ra i casi ra: Zacuenda vaha ndo sii ndo sihin cuhva iyo ra fariseo vatyi ra zandavi ñaha cuu ra.
1 Posto que miríades de pessoas se aglomeraram, a ponto de uns aos outros se atropelarem, passou Jesus a dizer, antes de tudo, aos seus discípulos: Acautelai-vos do fermento dos fariseus, que é a hipocrisia.
2 Vatyi tandɨhɨ sa ña vaha sa zavaha ñiyɨvɨ ta tyixehe ñu sii si, cuee ca ta cua quita si nu ndisi, ta cua coto inga ñiyɨvɨ sii si.
2 Nada há encoberto que não venha a ser revelado; e oculto que não venha a ser conhecido.
3 Yucuan cuenda ñaa ndɨhɨ ca sa cahan xehe ndo sisi vehe ndo, cua coo quɨvɨ cua cuɨñɨ tandɨhɨ ñiyɨvɨ sii si. Ta vazu xehe xaan cahan ndo minoo tuhun, zoco cua coto tandɨhɨ cuii ñiyɨvɨ sii si cuee ca.
3 Porque tudo o que dissestes às escuras será ouvido em plena luz; e o que dissestes aos ouvidos no interior da casa será proclamado dos eirados.
4 Ta catyi sihin ndoho ra cuu amigi vatyi ma yuhu ndo sii ra cuu cahñi sii coño ñuhu ñi ndo vatyi yaha cuan ta ñahñi ca sa cuu zacuu ra.
4 Digo-vos, pois, amigos meus: não temais os que matam o corpo e, depois disso, nada mais podem fazer.
5 Zoco cua catyi sihin ndo yoo sii tahan si cuyuhu ndo. Cuyuhu ndo sii ra sa cuu cahñi sii ndo sa ndisa cuii ta zacuhun ra sii ndo andyaya.
5 Eu, porém, vos mostrarei a quem deveis temer: temei aquele que, depois de matar, tem poder para lançar no inferno. Sim, digo-vos, a esse deveis temer.
6 Ña yahvi ndyaa zaa. Cuu zata yo ohon tahan tɨ sa uu peso. Ta ña naa iñi ra Ndyoo sii numinoo tɨ.
6 Não se vendem cinco pardais por dois asses? Entretanto, nenhum deles está em esquecimento diante de Deus.
7 Ta sito ra Ndyoo yozo tahan ixi xiñi ndo iyo. Yucuan cuenda ma yuhu ndo sii ra cahñi sii ndo vatyi yahvi xaan ca ndyaa maa ndo ta zɨquɨ ca cuaha xaan zaa.
7 Até os cabelos da vossa cabeça estão todos contados. Não temais! Bem mais valeis do que muitos pardais.
8 Ta catyi sihin ndo vatyi tandɨhɨ ndo sa nacatyi ndo sihin ñiyɨvɨ vatyi sito ndo sii, yuhvi cua catyi sihin ángel ra Ndyoo ndya gloria vatyi site sii ndo. Ta ra i quisi ndya gloria cui.
8 Digo-vos ainda: todo aquele que me confessar diante dos homens, também o Filho do Homem o confessará diante dos anjos de Deus;
9 Zoco yoo ra catyi vatyi ña sito ra sii, yuhvi cua catyi ityi nuu ángel vatyi ña site sii ra.
9 mas o que me negar diante dos homens será negado diante dos anjos de Deus.
10 Ra i quisi ndya gloria cui, ta vazu cahan ñiyɨvɨ ndya vaha ñi sii, zoco cua zaha ra Ndyoo tucahnu iñi sii ñu. Zoco tatu cahan ñiyɨvɨ ndya vaha ñi sii Tatyi Ii ra Ndyoo, ma zaha ca ra Ndyoo tucahnu iñi sii ñu.
10 Todo aquele que proferir uma palavra contra o Filho do Homem, isso lhe será perdoado; mas, para o que blasfemar contra o Espírito Santo, não haverá perdão.
11 Ta cuhva cundyaca ñiyɨvɨ sii ndo sisi vehe ñuhu a nuu ra cu juez a ra cu tyiño, ma caca xaan iñi ndo ñaa sa cua cahan ndo.
11 Quando vos levarem às sinagogas e perante os governadores e as autoridades, não vos preocupeis quanto ao modo por que respondereis, nem quanto às coisas que tiverdes de falar.
12 Vatyi zuun ñi caa cuhva cuan cua cuhva Tatyi Ii tuhun cua cahan ndo.
12 Porque o Espírito Santo vos ensinará, naquela mesma hora, as coisas que deveis dizer.
13 Cuaha xaan ñiyɨvɨ i siyucu sihin ra Jesús, ta minoo ra ndɨhɨ sihin ñu i catyi ra sihin ra Jesús: Maestro, catyun sihin yañi vatyi natahvi zava ra ndaha tyiño sa zandoo zutu ndi sii ndi.
13 Nesse ponto, um homem que estava no meio da multidão lhe falou: Mestre, ordena a meu irmão que reparta comigo a herança.
14 Tacuan ta i catyi ra Jesús sihin ra: Xaa, ¿yoo ra saha tyiño sii sa cui juez a cui minoo ra sa tahvi zava ndaha tyiño?
14 Mas Jesus lhe respondeu: Homem, quem me constituiu juiz ou partidor entre vós?
15 Ta i catyi ra Jesús sihin tandɨhɨ ñiyɨvɨ: Zaha vaha ndo cuenda ta ma ndyiyo iñi ndo ndaha tyiño vatyi ña siñi ñuhu sa coo cuaha xaan ndaha tyiño yo ta coo vaha yo.
15 Então, lhes recomendou: Tende cuidado e guardai-vos de toda e qualquer avareza; porque a vida de um homem não consiste na abundância dos bens que ele possui.
16 Ta i cahan ra Jesús zɨquɨ minoo cuhva sihin ñiyɨvɨ, ta i catyi ra: Sicoo minoo ra cuca xaan, ta vaha xaan i cuu ndaha tyiño ra.
16 E lhes proferiu ainda uma parábola, dizendo: O campo de um homem rico produziu com abundância.
17 Ta i sica iñi ra sihin añima ra, ta i catyi ra: “¿Yozo caa cua zavehi? Ñahñi nu quɨhɨ tandɨhɨ ndaha tyiñe.
17 E arrazoava consigo mesmo, dizendo: Que farei, pois não tenho onde recolher os meus frutos?
18 Zoco tyehen cua zavehi. Cua cani yaca ndyihi, ta cua zavaha que sa nahnu ca. Ta yucuan cua quɨhɨ tandɨhɨ nɨñi.
18 E disse: Farei isto: destruirei os meus celeiros, reconstruí-los-ei maiores e aí recolherei todo o meu produto e todos os meus bens.
19 Tacuan ta ma zatyiño que cuaha xaan cuiya. Cua quitati, ta zɨɨ xaan cua cuñi. Cua casi vehi ta coho vehi.” Tacuan i sica iñi ra.
19 Então, direi à minha alma: tens em depósito muitos bens para muitos anos; descansa, come, bebe e regala-te.
20 Zoco i catyi ra Ndyoo sihin ra: “Tondo xaan sica iñun vatyi vityi sa cuaa cua cuun. Ta ndaha tyiño sa sicumi vaha xoon, cua ndoo si sihin inga ñiyɨvɨ.”
20 Mas Deus lhe disse: Louco, esta noite te pedirão a tua alma; e o que tens preparado, para quem será?
21 Ta tacuan iyo ñiyɨvɨ sa zacaya xaan ndaha tyiño sa cuenda ñi maa ñu, ta ñahñi maa sa iyo sii ñu nu ndyaa ra Ndyoo. Catyi ra Jesús.
21 Assim é o que entesoura para si mesmo e não é rico para com Deus.
22 Ta i catyi ra Jesús sihin ra i casi ra: Catyi sihin ndo vatyi ma caca xaan iñi ndo yozo caa cua ñihi ndo sa casi ndo ñuu ñiyɨvɨ ya. Ta ma caca xaan iñi ndo yozo caa cua ñihi ndo zahma quɨhɨ ndo.
22 A seguir, dirigiu-se Jesus a seus discípulos, dizendo: Por isso, eu vos advirto: não andeis ansiosos pela vossa vida, quanto ao que haveis de comer, nem pelo vosso corpo, quanto ao que haveis de vestir.
23 Vatyi iyo inga sa siñi ñuhu ca sii yo ta zɨquɨ sa casi yo ta sa quɨhɨ yo.
23 Porque a vida é mais do que o alimento, e o corpo, mais do que as vestes.
24 Ndyehe ndo cuhva iyo zaa. Ña tasi tɨ, ta ña naquihin tɨ tyiño zacuu tɨ, ta ña tyihi vaha tɨ ndaha tyiño tɨ. Zoco sasi tɨ vatyi maa ra Ndyoo saha sa casi tɨ. Ta ñiñi xaan ca cuu maa ndo ityi nuu ra Ndyoo ta zɨquɨ zaa cuan.
24 Observai os corvos, os quais não semeiam, nem ceifam, não têm despensa nem celeiros; todavia, Deus os sustenta. Quanto mais valeis do que as aves!
25 ¿Ta yoo ndo cuu nduzucu ca ndo siin ca tatu caca xaan iñi ndo sa cuenda si? Ma cuu ca.
25 Qual de vós, por ansioso que esteja, pode acrescentar um côvado ao curso da sua vida?
26 Ta tatu ma cuu zavaha ndo numinoo cuhva luhlu cuan, ¿ñaa cuenda sica xaan iñi ndo sa cuenda tandɨhɨ inga cuhva?
26 Se, portanto, nada podeis fazer quanto às coisas mínimas, por que andais ansiosos pelas outras?
27 Zaha ndo cuenda cuhva iyo ita vatyi ña tavi si ta ña cono si iza, zoco catyi sihin ndo vatyi vazu cuca xaan i cuu ra Salomón ta tyaqui xaan zahma ra, zoco ña tyaqui ca si ta zɨquɨ minoo ita cuan.
27 Observai os lírios; eles não fiam, nem tecem. Eu, contudo, vos afirmo que nem Salomão, em toda a sua glória, se vestiu como qualquer deles.
28 Ta tatu zandutyaqui xaan ra Ndyoo sii tu‑ita sa iyo vityi ta ityaan cua nduu tu nducu ta cayu tu, tyaqui xaan tucu zahma cua cuhva ra sii maa ndo. Zoco maa ndo ña sino vaha iñi ndo sii ra.
28 Ora, se Deus veste assim a erva que hoje está no campo e amanhã é lançada no forno, quanto mais tratando-se de vós, homens de pequena fé!
29 Ma caca xaan iñi ndo ta nanducu ndo sa casi ndo ta sa coho ndo. Ta ma caca xaan iñi ndo tatu cua cuhva ra Ndyoo sii si a ma cuhva ra.
29 Não andeis, pois, a indagar o que haveis de comer ou beber e não vos entregueis a inquietações.
30 Vatyi sica xaan iñi ñiyɨvɨ ña sito sii ra Ndyoo sa cuenda sa casi ñu. Zoco ma caca xaan iñi maa ndo tuhun cuan vatyi sito Zutu ndo vatyi siñi ñuhu si sii ndo.
30 Porque os gentios de todo o mundo é que procuram estas coisas; mas vosso Pai sabe que necessitais delas.
31 Vaha ca nducu ndo cuhva yozo caa cua cuhva cuenda ndo sii ndo sii ra Ndyoo vatyi cundyaca ñaha ra sii ndo. Ta tacuan ta cua ñihi ñdo tandɨhɨ cuii sa siñi ñuhu sii ndo.
31 Buscai, antes de tudo, o seu reino, e estas coisas vos serão acrescentadas.
32 Ma yuhu ndo, mvee ticatyi zone. Vazu ña cuaha ndo zoco zɨɨ xaan cuñi Zutu yo, ta cua cuhva ra quɨhvɨ ndo nu ndyaca ñaha ra.
32 Não temais, ó pequenino rebanho; porque vosso Pai se agradou em dar-vos o seu reino.
33 Xico ndo sa sii ndo ta cuhva ndo sii ñiyɨvɨ ndahvi. Tatu tacuan zavaha ndo, zacaya ndo sa vaha nu ndyaa ra Ndyoo. Ta yucuan ma ndɨhɨ sa vaha cuan vatyi ma cuu quɨhvɨ ra zuhu, ta yoñi tiquixi zatɨvɨ sii si.
33 Vendei os vossos bens e dai esmola; fazei para vós outros bolsas que não desgastem, tesouro inextinguível nos céus, onde não chega o ladrão, nem a traça consome,
34 Nu ndyaa sa cuca ndo, yucuan cuu nu ndyaa añima ndo.
34 porque, onde está o vosso tesouro, aí estará também o vosso coração.
35 Cundyaa listo ndo, ta cuatu ndo quɨvɨ cua quisi inga saha.
35 Cingido esteja o vosso corpo, e acesas, as vossas candeias.
36 Cuu ndo tañi minoo muzu sa ndatu listo sii patrón ra ñaa quɨvɨ cua nasaa ra sa cuahan ra minoo vico tindaha. Ta cayu ñúhu sisi vehe vatyi tatu nasaa patrón ta cati ra yuvehe, yatyi xaan cua nuña muzu yuvehe.
36 Sede vós semelhantes a homens que esperam pelo seu senhor, ao voltar ele das festas de casamento; para que, quando vier e bater à porta, logo lha abram.
37 — ausente —
37 Bem-aventurados aqueles servos a quem o senhor, quando vier, os encontre vigilantes; em verdade vos afirmo que ele há de cingir-se, dar-lhes lugar à mesa e, aproximando-se, os servirá.
38 — ausente —
38 Quer ele venha na segunda vigília, quer na terceira, bem-aventurados serão eles, se assim os achar.
39 Ta coto ndo cuhva ya vatyi tatu cua coto minoo ra xu vehe ñaa cuhva cua quɨhvɨ ra zuhu vehe ra, cua zacuenda xaan ra vehe ra. Ta ma cuzu ra. Ta ma cuhva ra sa nuña ra zuhu vehe ra ta zuhu ra ndaha tyiño ra.
39 Sabei, porém, isto: se o pai de família soubesse a que hora havia de vir o ladrão, [vigiaria e] não deixaria arrombar a sua casa.
40 Zuun ñi cuhva cuan cundyaa listo tucu maa ndo vatyi zana ñi iñi ndo ta cuhva cuan cua nasaa ra i quisi ndya gloria.
40 Ficai também vós apercebidos, porque, à hora em que não cuidais, o Filho do Homem virá.
41 Tacuan ta i ndaca tuhun ra Pedro sii ra Jesús ta catyi ra: Tata, ¿Yoo sii cuenda cohon tuhun ya? ¿Atu sa cuenda sa maa ñi maa ndi a sa cuenda tandɨhɨ ñiyɨvɨ?
41 Então, Pedro perguntou: Senhor, proferes esta parábola para nós ou também para todos?
42 Tacuan ta i nacahan ra Jesús, ta i catyi ra sihin ra: Muzu sa tyizoho sa cahan patrón ra, yucuan cuu muzu vaha vatyi zacuenda ra vehe patrón ra. Ta saha ra sa casi tandɨhɨ inga muzu minoo cuhva vaha.
42 Disse o Senhor: Quem é, pois, o mordomo fiel e prudente, a quem o senhor confiará os seus conservos para dar-lhes o sustento a seu tempo?
43 Ta zɨɨ xaan cua cuñi muzu cuan tatu nasaa patrón ra cuhva sa zatyiño ra ta zavaha ra tandɨhɨ sa catyi patrón ra.
43 Bem-aventurado aquele servo a quem seu senhor, quando vier, achar fazendo assim.
44 Sa ndisa catyi sihin ndo vatyi cua cuhva patrón ra sa cundyaca ñaha ra tandɨhɨ sa sii ra vatyi tyaa xaan ra yahvi sii patrón ra.
44 Verdadeiramente, vos digo que lhe confiará todos os seus bens.
45 Zoco tatu sica iñi muzu cuan vatyi naha xaan cuahan patrón ra, ta yucuan cuenda quisaha cañi ra sii inga muzu ta sasi cuahyi ra ta sihi xaan ra ndixi ta siñi ra,
45 Mas, se aquele servo disser consigo mesmo: Meu senhor tarda em vir, e passar a espancar os criados e as criadas, a comer, a beber e a embriagar-se,
46 tacuan ta zana ñi iñi ra ta cua nasaa patrón ra minoo quɨvɨ sa ña ndatu ra sii ra. Ta cua tasi tuñi xaan patrón ra sii ra. Ta cua tahan si sii ra tañi cua tahan si sii ñiyɨvɨ ña sino iñi.
46 virá o senhor daquele servo, em dia em que não o espera e em hora que não sabe, e castigá-lo-á, lançando-lhe a sorte com os infiéis.
47 Ta minoo muzu sa sito ñaa sa cuñi patrón ra zavaha ra, zoco ña ndyaa listo ra ta ña zavaha ra cuhva cuñi patrón ra, cuaha xaan tundoho cua zandyehe patrón ra sii ra.
47 Aquele servo, porém, que conheceu a vontade de seu senhor e não se aprontou, nem fez segundo a sua vontade será punido com muitos açoites.
48 Ta tatu ña sito minoo muzu ñaa sa cuñi patrón ra ta ña zavaha ra sii si, tahan si sa ndoho ra. Zoco zuhva ñi cua ndoho ra vatyi ña sito ra. Ta tatu saha ra Ndyoo cuaha ca sa siñi tuñi sii minoo ra, cuaha ca sa vaha cuñi si zavaha ra. Ta tatu cuaha ca tyiño ndyizo minoo ra, cuñi si vatyi ñihi ca zatyiño ra.
48 Aquele, porém, que não soube a vontade do seu senhor e fez coisas dignas de reprovação levará poucos açoites. Mas àquele a quem muito foi dado, muito lhe será exigido; e àquele a quem muito se confia, muito mais lhe pedirão.
49 Tañi sa zatehin minoo ñúhu ñuu ñiyɨvɨ, yucuan cuu tyiño vasi. Ta ñúhu cuan cua zanduvaha si sii ñu sino iñi sii, ta cua zanaa si sii ñu ña sino iñi. Sa quisaha cayu ñúhu cuan, zoco cumañi zacayu que sii si.
49 Eu vim para lançar fogo sobre a terra e bem quisera que já estivesse a arder.
50 Ta cuaha xaan tundoho cua ndyehi ndya cuhva ndya cua ndɨhɨ tyiño zacui.
50 Tenho, porém, um batismo com o qual hei de ser batizado; e quanto me angustio até que o mesmo se realize!
51 Sica iñi maa ndo vatyi vasi cuhve sa taxi ñuu ñiyɨvɨ, zoco ña tacuan. Vasi zacuzɨin sii ñiyɨvɨ.
51 Supondes que vim para dar paz à terra? Não, eu vo-lo afirmo; antes, divisão.
52 Ta ndya vityi ta ityi nuu ca ihya cuu cuhva cua cuu si. Tatu ohon tahan ñiyɨvɨ iyo minoo vehe, uñi tahan ñu cua cahñi tahan sihin uu tahan ñu, ta uu tahan ñu cua cahñi tahan sihin uñi tahan.
52 Porque, daqui em diante, estarão cinco divididos numa casa: três contra dois, e dois contra três.
53 Cua cahñi tahan zutu sa ndyihi sihin zehe ra ta zehe ra sihin zutu ra. Ta zɨhɨ ña cua cahñi tahan sihin zehe ña, ta zehe ña sihin zɨhɨ ña. Ta cua cahñi tahan tyizo ña sihin sono ña ta sono ña sihin tyizo ña.
53 Estarão divididos: pai contra filho, filho contra pai; mãe contra filha, filha contra mãe; sogra contra nora, e nora contra sogra.
54 Tacuan ta i catyi ra Jesús sihin ñiyɨvɨ yucu yucuan: Tatu ndyehe ndo vatyi iñi ñaa vityi, catyi ndo vatyi cua coon zavi. Ta ndisa ndo sa cahan ndo.
54 Disse também às multidões: Quando vedes aparecer uma nuvem no poente, logo dizeis que vem chuva, e assim acontece;
55 Ta tatu ndyehe ndo vatyi vasi tatyi ityi tyañuhu, catyi ndo vatyi sa cua ndu‑cahñi. Ta tacuan cuu si.
55 e, quando vedes soprar o vento sul, dizeis que haverá calor, e assim acontece.
56 Ra tondo xaan cuu maa ndo. Nacoto ndo sa iyo andɨvɨ ta nu ñuhu. ¿Yozo caa vatyi ña nacoto ndo ñaa tyiemvu cuu si vityi?
56 Hipócritas, sabeis interpretar o aspecto da terra e do céu e, entretanto, não sabeis discernir esta época?
57 ¿Ñaa cuenda ña cutuñi iñi ndo ñaa sa cuu sa ndoo?
57 E por que não julgais também por vós mesmos o que é justo?
58 Tatu iyo minoo ra cuñi ra cuatyi suhun ta cuhun sihin ra nu ndyaa ra cu tyiño, nducun cuhva nacoo vohon sihin ra cuee ca sa saa ndo nuu ra cu tyiño coto catyi ra cu tyiño vatyi cuhun vehe caa. Ta cua cuhva ra suun sii ra cu policía. Ta cua tyihi ra suun vehe caa.
58 Quando fores com o teu adversário ao magistrado, esforça-te para te livrares desse adversário no caminho; para que não suceda que ele te arraste ao juiz, o juiz te entregue ao meirinho e o meirinho te recolha à prisão.
59 Tatu tacuan cua cuu si, ma quiton ndya tyiyahvun tandɨhɨ sa tahan si tyiyahvun, (ta tacuan cua zavaha ra Ndyoo suhun andyaya tatu ma nduvohon sihin ra).
59 Digo-te que não sairás dali enquanto não pagares o último centavo.
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?
Estude este capítulo no WhatsApp
Peça à IA da Bíblia Fala para explicar Lucas 12, comparar traduções ou montar um estudo — tudo direto pelo WhatsApp.