Lucas 1
lag (LAG) vs NAA
1 Kwaako Toofíili kɨjeengi,
1 Visto que muitos já empreenderam uma narração coordenada dos fatos que entre nós se realizaram,
2 Avo vaandɨka aya, ja ˆvyeene tavaɨrwa mbuwo nɨ vara ˆvoona na miiso yaavo keende aho ncholo, na vara ˆvajáa vatʉmami va Masáare Maaja.
2 conforme nos transmitiram os que desde o princípio foram deles testemunhas oculares e ministros da palavra,
3 Naanɨ, ˆnkayasimbʉle neeja aya masáare keende ncholo, noona nɨkwaandɨkɨre neejaneeja weewe Toofíili kɨjeengi ˆnɨkʉnyémyaa.
3 igualmente a mim pareceu bem, depois de cuidadosa investigação de tudo desde a sua origem, dar-lhe por escrito, excelentíssimo Teófilo, uma exposição em ordem,
4 Jeyyo taanga ʉrɨ kɨkomi cha masáare yoosi ˆʉvariyʉrɨrwa.
4 para que você tenha plena certeza das verdades em que foi instruído.
5 Mpɨɨndɨ ja Heróode Mʉkʉ́ʉ́lʉ mʉtemi wa Yudéea, kʉjáa kwatɨɨte mweeneɨsɨ wa Ijʉva ʉmwɨ ˆasewáa Sakaría. Ʉhʉ Sakaría nɨ wa mpuka ya veeneɨsɨ va Ijʉva va Abíya ajáa. Muki waachwe noo Elisabéeti asewáa. Na yeeye woosi nɨ wa ufumo wa lʉkolo lwa Harúuni ajáa.
5 Nos dias de Herodes, rei da Judeia, houve um sacerdote chamado Zacarias, do turno de Abias. A mulher dele era das filhas de Arão e se chamava Isabel.
6 Vala Sakaría na Elisabéeti nɨ vawoloki vajáa mbere ya Mʉlʉʉngʉ. Voovo vatuubáa miiro yoosi ya Ijʉva na ndairiri jaachwe baa mangʼuulo tʉkʉ.
6 Ambos eram justos diante de Deus, vivendo de forma irrepreensível em todos os preceitos e mandamentos do Senhor.
7 Maa kaa, voovo vajáa vasiina vaana tʉkʉ, Elisabéeti nɨ muumba ajáa na voosi vajáa vavɨ́ɨre magarugeeda.
7 Eles não tinham filhos, porque Isabel era estéril, e os dois já tinham idade avançada.
8 Haaha sikʉ ɨmwɨ, Sakaría atʉmamáa mʉrɨmo wa veeneɨsɨ va Ijʉva mbere ya Mʉlʉʉngʉ. Mpɨɨndɨ ijo nɨ nkalo ya mpuka yaachwe kʉtʉmama Kaayii Njija ya Ijʉva ɨjáa.
8 E aconteceu que, enquanto Zacarias exercia o sacerdócio diante de Deus na ordem do seu turno, coube-lhe por sorteio,
9 Sakaría ajáa asáawɨɨrwe ko vaɨrwa mbare ɨɨngɨre na Kaayii Njija ya Ijʉva noo kookuusya ngʼóóno ˆjinyʉ́kɨraa, ja viintʉ tʉʉva ja veeneɨsɨ va Ijʉva ˆjijáa jasea.
9 segundo o costume sacerdotal, entrar no santuário do Senhor para queimar o incenso.
10 Na mpɨɨndɨ Sakaría ˆakuusyáa ngʼóóno ˆjinyʉ́kɨraa ʉko, mpuka ya vaantʉ ɨjáa yiijíingire kʉra waámii yoomʉloomba Mʉlʉʉngʉ.
10 Durante esse tempo, toda a multidão do povo permanecia na parte de fora, orando.
11 Aho, murimʉ mʉʉja wa Ijʉva ʉkamʉfʉmɨra Sakaría, ʉkɨɨma ivaru ra kʉlʉme ra masabáahʉ yo kuusirirya ngʼóóno ˆjinyʉ́kɨraa.
11 E eis que apareceu a Zacarias um anjo do Senhor, em pé, à direita do altar do incenso.
12 Sakaría ˆakamoone ʉra murimʉ mʉʉja, mʉtɨma waachwe ʉkafɨrɨra na akoofa maatʉkʉ vii.
12 Ao vê-lo, Zacarias ficou assustado, e o temor se apoderou dele.
13 Maa kaa, murimʉ mʉʉja ʉkamʉsea, “Sakaría, koofa tʉkʉ! Mʉlʉʉngʉ atéɨɨre kʉloomba kwaako. Muki waako Elisabéeti kʉvyaarɨra arɨ mwaana mʉlʉme. Irina raachwe ʉmʉkemere Yooháani.
13 O anjo, porém, lhe disse: — Não tenha medo, Zacarias, porque a sua oração foi ouvida. Isabel, sua esposa, dará à luz um filho, a quem você dará o nome de João.
14 Weewe kʉvyeenda ʉrɨ, na kʉva ʉrɨ na cheerʉ. Baa vaantʉ ˆvarɨ foo vaa varɨ siriri sikʉ yo vyaalwa kwaachwe.
14 Você ficará alegre e feliz, e muitos ficarão contentes com o nascimento dele.
15 Sa yeeye kʉva arɨ mʉkʉ́ʉ́lʉ mbere ya Ijʉva, sɨ akanywíire diváai au kɨɨntʉ chochoosi ˆkɨréevyaa vii kaa tʉkʉ. Yeeye kʉmʉhokera arɨ Mʉtɨma Mʉʉja keende indii ya íyo waavo.
15 Pois ele será grande diante do Senhor, não beberá vinho nem bebida forte, e será cheio do Espírito Santo, já desde o ventre materno.
16 Vahɨndʉla arɨ Viisiraéeli ˆvarɨ foo na kwa Ijʉva Mʉlʉʉngʉ waavo.
16 Ele converterá muitos dos filhos de Israel ao Senhor, seu Deus.
17 Ʉwo, longoola arɨ mbere ya Ijʉva, kwa ngururu na mʉtɨma wa Elía. Vahɨndʉla arɨ vala baaba na kwa vaana vaavo. Jeyyo, vahɨndʉla arɨ vara ˆvasiina matu na kʉrɨ tooti ya ʉwoloki na kuviimya arɨ neeja kʉmʉhokera Ijʉva.”
17 E irá adiante do Senhor no espírito e poder de Elias, para converter o coração dos pais aos filhos, converter os desobedientes à prudência dos justos e habilitar para o Senhor um povo preparado.
18 Aho, Sakaría akuuyurya ʉwo murimʉ mʉʉja, “Nɨɨnɨ nadálahɨɨre, baa mʉdala waanɨ woosi adálahɨɨre. Joolɨ ndɨrɨ taanga isáare ɨrɨ nɨ ra kɨmáárɨ?”
18 Então Zacarias perguntou ao anjo: — Como terei certeza disso? Pois eu sou velho, e a minha mulher também já tem idade avançada.
19 Aho, maa murimʉ mʉʉja ʉkamuwyɨɨra woosea, “Nɨɨnɨ ndɨrɨ Gaburiéeli, nɨɨ́maa mbere ya Mʉlʉʉngʉ, na yeeye aantúmire nɨkʉwyɨɨre aya masáare maaja.
19 O anjo respondeu: — Eu sou Gabriel, que estou a serviço de Deus, e fui enviado para falar com você e lhe trazer esta boa notícia.
20 Haaha sa viintʉ sɨ urúmire aya ˆnakuwyɨ́ɨrɨɨre, dunga ʉrɨ mʉlomo fʉʉrʉ sikʉ ɨra mwaana ˆarɨ vyaalwa. Kɨkomi masáare yaanɨ kiimikiririwa yarɨ mpɨɨndɨ ˆjiri fika!”
20 Todavia, você ficará mudo e não poderá falar até o dia em que estas coisas vierem a acontecer, porque você não acreditou nas minhas palavras, as quais, no devido tempo, se cumprirão.
21 Mpɨɨndɨ ijo, vaantʉ vamʉwoojeráa Sakaría kʉra waámii kʉnʉ vahwáalɨɨre, sa ajáa achérevire kufuma Kaayii Njija.
21 O povo estava esperando Zacarias e admirava-se com a demora dele no santuário.
22 ˆAkafume, akava sɨ yoodaha kʉlʉʉsɨka novo tʉkʉ. Aho vakataanga ɨɨ́ne njori mʉra Kaayii Njija, sa nɨ avalaɨráa na mɨkono vii, sɨ yoodaha lʉʉsɨka tʉkʉ.
22 Quando Zacarias saiu, não lhes podia falar. Então entenderam que ele havia tido uma visão no santuário. E expressava-se por sinais e permanecia mudo.
23 Mpɨɨndɨ jaachwe jo tʉmama Kaayii Njija ˆjikasire, maa akahɨndʉka na kaayii.
23 Aconteceu que, terminados os dias do seu ministério, Zacarias voltou para casa.
24 Sikʉ ingaɨ vii ˆjikalooke, Elisabéeti muki waachwe akava mawʉlʉ maruto, akiivisa kaayii kwaachwe kwa myeeri ɨsaano kʉnʉ yoosea,
24 Passados esses dias, Isabel, a mulher de Zacarias, ficou grávida. E ela não saiu de casa durante cinco meses, dizendo:
25 “Ijʉva noo ˆmweene aantʉ́mamɨɨre ɨkɨ, yeeye aanaanga sikʉ jira sa aanséyyiirye soni yo dɨɨra kʉva na vaana mbere ja vaantʉ.”
25 — Foi isto o que o Senhor me fez, ao contemplar-me, para acabar com a minha vergonha diante das pessoas.
26 ˆɄkafike mweeri wa sasatʉ keende Elisabéeti ˆakave muruto, Mʉlʉʉngʉ akatʉma murimʉ mʉʉja Gaburiéeli ʉtamanye fʉʉrʉ ituri ra Nasaréeti ˆrɨrɨ ɨsɨ ya Galiláaya.
26 No sexto mês, o anjo Gabriel foi enviado por Deus a uma cidade da Galileia, chamada Nazaré,
27 Ʉko, ʉkatamanya fʉʉrʉ kwa muhíínja ʉmwɨ ˆajáa mʉnjalʉ. Ʉhʉ ajáa atʉmɨrwa nɨ mʉʉntʉ ʉmwɨ ˆasewáa Yooséefu wa lʉkolo lwa mʉtemi Daúdi. Na irina ra ʉwo muhíínja noo Maríia asewáa.
27 a uma virgem que estava comprometida a casar com um homem da casa de Davi, cujo nome era José. A virgem se chamava Maria.
28 Murimʉ mʉʉja ˆʉkafike kwa Maríia, maa ʉkamʉsea, “Lʉmbɨ niijo weewe ˆʉheewa nduwo, Ijʉva nɨ na weewe arɨ!”
28 E, aproximando-se dela, o anjo disse: — Salve, agraciada! O Senhor está com você.
29 Maríia ˆakateere jeyyo, akahwaalala maatʉkʉ vii, akiiyurya yoosea, “Ɨhɨ lʉmbɨ nɨ ya che?”
29 Ela, porém, ao ouvir esta palavra, perturbou-se muito e pôs-se a pensar no que poderia significar esta saudação.
30 Aho, maa murimʉ mʉʉja ʉkamʉsea, “Maríia, koofa tʉkʉ! Wapátire wʉʉja miiswii ya Mʉlʉʉngʉ.
30 Mas o anjo lhe disse: — Não tenha medo, Maria; porque você foi abençoada por Deus.
31 Teera! Kʉva ʉrɨ muruto, na kʉva ʉrɨ na mwaana mʉlʉme. Irina raachwe mʉkemera ʉrɨ Yéesu.
31 Você ficará grávida e dará à luz um filho, a quem chamará pelo nome de Jesus.
32 Yeeye kʉva arɨ mʉkʉ́ʉ́lʉ, na kaanɨrɨrwa eende Mwaana wa ˆArɨ Mweerimweeri. Ijʉva Mʉlʉʉngʉ kʉmʉheera arɨ ichuumbi ra kɨtemi ra baaba waavo Daúdi.
32 Este será grande e será chamado Filho do Altíssimo. Deus, o Senhor, lhe dará o trono de Davi, seu pai.
33 Kwɨɨmɨrɨra arɨ kaaya ya Yaakúupu kwa sikʉ ˆjisiina ʉhero, na Ʉtemi waachwe kʉva ʉrɨ usiina ʉhero.”
33 Ele reinará para sempre sobre a casa de Jacó, e o seu reinado não terá fim.
34 Maríia akuuyurya ʉra murimʉ mʉʉja, “Ɨrɨ isáare joolɨ rɨrɨ dahɨka, na nɨɨnɨ nkaarɨ sɨ nɨnaseesererwa nɨ mʉʉntʉ mʉlʉme?”
34 Então Maria disse ao anjo: — Como será isto, se eu nunca tive relações com homem algum?
35 Aho, murimʉ mʉʉja ʉkamʉsea, “Mʉtɨma Mʉʉja kʉʉjɨra arɨ, na ngururu ja ˆArɨ Mweerimweeri kʉkʉnɨkɨrɨra jiri. Sa mwaana ˆarɨ vyaalwa, kʉva arɨ mʉʉja na kaanɨrɨrwa eende Mwaana wa Mʉlʉʉngʉ.
35 O anjo respondeu: — O Espírito Santo virá sobre você, e o poder do Altíssimo a envolverá com a sua sombra; por isso, também o ente santo que há de nascer será chamado Filho de Deus.
36 Laanga, baa mʉndʉʉ waako Elisabéeti atɨɨte uruto wa mwaana mʉlʉme mpɨɨndɨ iji ja ʉdala waachwe. Ʉra ˆvamwaanɨrɨráa muumba, ʉhʉ nɨ mweeri wa sasatʉ wa uruto waachwe.
36 E Isabel, sua parenta, igualmente está grávida, apesar de sua idade avançada, sendo este já o sexto mês de gestação para aquela que diziam ser estéril.
37 Sa kwa Mʉlʉʉngʉ kisiina sɨ ˆkɨdáhɨkaa tʉkʉ!”
37 Porque para Deus não há nada impossível.
38 Aho, Maríia akasea, “Laanga, nɨɨnɨ ndɨrɨ mʉtʉmami wa Ijʉva, vive kwaanɨ ja ˆvyeene ulúusire.” Aho, maa re ʉra murimʉ mʉʉja ʉkalooka.
38 Então Maria disse: — Aqui está a serva do Senhor; que aconteça comigo o que você falou. Então o anjo foi embora.
39 Sikʉ ingaɨ vii ˆjikalooke, Maríia akakwaata njɨra, akafweenga na múuji ʉmwɨ ˆʉrɨ ɨsɨ ya viduunda vya Yʉ́ʉda.
39 Naqueles dias, Maria se aprontou e foi depressa à região montanhosa, a uma cidade de Judá.
40 Ʉko akɨɨngɨra kaayii kwa Sakaría, akamuluumbya ElisabéetiMaríia yoomuluumbya Elisabéeti|alt="Mary greets Elizabeth" src="CN01609b.tif" size="col" copy="© 1996 David C. Cook" ref="1:40" .
40 Entrou na casa de Zacarias e saudou Isabel.
41 Elisabéeti ˆakateere lʉmbɨ ya Maríia, mwaana ˆarɨ indii yaachwe akabwɨɨta. Aho, ngururu ja Mʉtɨma Mʉʉja jikamʉʉjɨra Elisabéeti.
41 Quando Isabel ouviu a saudação de Maria, a criança lhe estremeceu no ventre. Então Isabel ficou cheia do Espírito Santo.
42 Akalʉʉsa na ngururu yoosea, “Weewe watalariwa kʉlookya vaantʉ vaki voosi, na mʉvyaalwa wa ɨnda yaako atalariwa.
42 E exclamou em alta voz: — Bendita é você entre as mulheres, e bendito o fruto do seu ventre!
43 Nɨɨnɨ ndɨrɨ ani mpaka íyo wa Mweenevyoosi waanɨ ʉʉje noo kʉʉnaanga?
43 E que grande honra é para mim receber a visita da mãe do meu Senhor!
44 Laanga, ˆnkateere vii lʉmbɨ yaako, mwaana indii yaanɨ, afɨ́rɨɨre na cheerʉ.
44 Pois, logo que me chegou aos ouvidos a voz da saudação que você fez, a criança estremeceu de alegria dentro de mim.
45 Ʉtalariwa weewe, sa uruma Ijʉva tʉmama arɨ yara ˆakuwyɨɨra.”
45 Bem-aventurada a que creu, porque serão cumpridas as palavras que lhe foram ditas da parte do Senhor.
46 Aho, maa Maríia akasea,
46 Então Maria disse: “A minha alma engrandece ao Senhor,
47 kei mʉtɨma waanɨ wavyeéndire,
47 e o meu espírito se alegrou em Deus, meu Salvador,
48 sa akwɨɨ́ne kʉsova ngururu kwa mʉtʉmami waachwe.
48 porque ele atentou para a humildade da sua serva. Pois, desde agora, todas as gerações me considerarão bem-aventurada,
49 sa Mʉlʉʉngʉ Mweenengururu,
49 porque o Poderoso me fez grandes coisas. Santo é o seu nome.
50 Kʉlaanga na riiso ra wʉʉja kwaachwe kwatámanyaa na kwa vaantʉ ˆvamʉnyémyaa,
50 A sua misericórdia vai de geração em geração sobre os que o temem.
51 Yeeye atʉ́mamire masáare makʉʉlʉ kwa mʉkono waachwe,
51 Agiu com o seu braço valorosamente; dispersou os que, no coração, alimentavam pensamentos soberbos.
52 Avakíimiirye vakʉ́ʉ́lʉ fuma machuumbii yaavo ya kɨtemi,
52 Derrubou dos seus tronos os poderosos e exaltou os humildes.
53 Vara ˆvarɨ na njala aviikutya viintʉ ˆvyabooha,
53 Encheu de bens os famintos e despediu vazios os ricos.
54 Amwaámbiriirye Isiraéeli mʉtʉmami waachwe,
54 Amparou Israel, seu servo, a fim de lembrar-se da sua misericórdia
55 ja ˆvyeene avalaha vala baaba wiitʉ,
55 a favor de Abraão e de sua descendência, para sempre, como havia prometido aos nossos pais.”
56 Ʉko Maríia akiikala na Elisabéeti ja myeeri ɨtatʉ jei, maa de akahɨndʉka na kaayii kwaachwe.
56 Maria permaneceu cerca de três meses com Isabel e voltou para casa.
57 Mpɨɨndɨ jo kiichʉngʉla Elisabéeti ˆjikafike, akiichʉngʉla mwaana mʉlʉme.
57 Quando chegou o tempo de Isabel dar à luz, ela teve um filho.
58 Vakaaya na vandʉʉ vaachwe ˆvakateere ˆvyeene Ijʉva amʉláangire na riiso ra wʉʉja mʉnʉmʉʉnʉ, vakava voovyeenda hamwɨ ne.
58 Os vizinhos e parentes ouviram que o Senhor tinha usado de grande misericórdia para com Isabel e se alegraram com ela.
59 Sikʉ ya naanɨ keende mwaana ˆavyaalwa ˆɨkafike, vakʉʉja noo mʉtwaala mwaana na kɨbawii. Vakasaaka vamʉkemere ʉra mwaana Sakaría irina ra taáta waavo.
59 Aconteceu que, no oitavo dia, foram circuncidar o menino e queriam dar-lhe o nome de seu pai, Zacarias.
60 Maa kaa, íyo waavo akasiita yoosea, “Tʉkʉ! Irina ˆarɨ kaanɨrɨrwa nɨ Yooháani.”
60 Mas a mãe do menino disse: — De modo nenhum! Ele será chamado João.
61 Novo vakamʉsea, “Amwɨ lʉkolwii lwaanyu kusiina mʉʉntʉ ˆarɨ nɨ irina ja ɨro tʉkʉ?”
61 Disseram-lhe: — Mas você não tem nenhum parente com esse nome!
62 Aho, maa kei vakamuurya taáta waavo ko moonekya na mɨkono sa vataange nɨ irina che ˆarɨ mʉkemera.
62 Fizeram sinais, perguntando ao pai do menino que nome queria que lhe dessem.
63 Sa jeyyo, Sakaría akaloomba kabambari ko kaandɨkɨra, maa akaandɨka jei, “Irina raachwe noo Yooháani.” Aho, maa vaantʉ voosi vakahwaalala.
63 Então, pedindo uma tabuinha, ele escreveu: — O nome dele é João. E todos se admiraram.
64 Hahara, lurimi lwaachwe lʉkachʉngʉlʉka, akaanda lʉʉsɨka yoomʉdʉʉmba Mʉlʉʉngʉ.
64 Imediatamente a boca de Zacarias se abriu e a língua se soltou. Então começou a falar, louvando a Deus.
65 Vakaaya voosi va Sakaría vakakwaatwa nɨ woowa. Masáare aya yakeenera ɨsɨ yoosi ya viduunda vya Yudéea.
65 Todos os vizinhos deles ficaram possuídos de temor, e essas coisas foram divulgadas por toda a região montanhosa da Judeia.
66 Vaantʉ voosi ˆvateera aya masáare, vakahwaalala na vakatuuba kwiiririkana mitimii yaavo kʉnʉ vookiisea, “Ʉhʉ musinga nɨ arɨ joolɨ arɨ kʉva?” Viiririkanáa jeyyo, sa vajáa vataanga mʉkono wa Ijʉva nɨ ne ʉjáa.
66 Todos os que as ouviram guardavam-nas no coração, dizendo: — O que virá a ser este menino? E a mão do Senhor estava com ele.
67 Aho, Sakaría taáta waala ʉra musinga akapata ngururu ja Mʉtɨma Mʉʉja, akaanda lʉʉsa ʉláali na mʉtwe yoosea,
67 Zacarias, o pai de João, cheio do Espírito Santo, profetizou, dizendo:
68 “Adʉʉmbwe Ijʉva Mʉlʉʉngʉ wa Isiraéeli,
68 “Bendito seja o Senhor, Deus de Israel, porque visitou e redimiu o seu povo,
69 Atʉhɨ́ɨre Mʉlamuriri ˆarɨ na ngururu,
69 e nos suscitou plena e poderosa salvação na casa de Davi, seu servo,
70 ja ˆvyeene Mʉlʉʉngʉ alʉʉsa ko tweera valáali na mʉtwe vaachwe keende aho kalɨ,
70 como havia prometido, desde a antiguidade, por boca dos seus santos profetas,
71 kʉtʉlamurirya iise fuma mɨkonwii ya vavɨ viitʉ,
71 para nos libertar dos nossos inimigos e das mãos de todos os que nos odeiam;
72 Abwéeyyiirye jei koonekya riiso ra wʉʉja kwa vala baaba wiitʉ,
72 para usar de misericórdia com os nossos pais e lembrar-se da sua santa aliança
73 Mʉhákwii ʉwo, amʉlaha Aburaháamu baaba wiitʉ,
73 e do juramento que fez a nosso pai Abraão,
74 kʉtʉlamurirya arɨ fuma mɨkonwii ya vavɨ viitʉ,
74 de conceder-nos que, livres das mãos de inimigos, o adorássemos sem temor,
75 kwa wʉʉja na ʉwoloki mbere yaachwe,
75 em santidade e justiça diante dele, todos os nossos dias.
76 Naawe mwaana waanɨ, kaanɨrɨrwa weende mʉláali na mʉtwe wa ˆArɨ Mweerimweeri,
76 E você, menino, será chamado profeta do Altíssimo, porque precederá o Senhor, preparando-lhe os caminhos,
77 na vawyɨɨra ʉrɨ vaantʉ vaachwe mɨryʉʉngʉ ya kʉlamuririwa kwaavo,
77 para dar ao seu povo conhecimento da salvação, por meio da remissão dos seus pecados,
78 Kwa njɨra ya kʉlaanga kwaachwe na riiso ra wʉʉja kʉkʉʉlʉ,
78 graças à profunda misericórdia de nosso Deus, pela qual nos visitará o sol nascente das alturas,
79 sa kɨvamʉrɨkɨre voosi vara ˆviíkalaa kilwiiryii cha murimírimii wa inkwya,
79 para iluminar os que jazem nas trevas e na sombra da morte, e dirigir os nossos pés pelo caminho da paz.”
80 Yooháani akʉla, akatuuba kʉva na ngururu ja Mʉtɨma Mʉʉja. Akɨɨta kiikala ɨsɨ ya ibaláángʉ, mpaka sikʉ ˆaanda mʉrɨmo mbere ja vaantʉ va Isiraéeli.
80 O menino crescia e se fortalecia em espírito. E viveu nos desertos até o dia em que havia de manifestar-se a Israel.
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?
Estude este capítulo no WhatsApp
Peça à IA da Bíblia Fala para explicar Lucas 1, comparar traduções ou montar um estudo — tudo direto pelo WhatsApp.