Lucas 1
lag (LAG) vs BKJ
1 Kwaako Toofíili kɨjeengi,
1 Porquanto muitos já tentaram compilar um relato e pôr em ordem uma declaração daquelas coisas que certamente são cridas entre nós,
2 Avo vaandɨka aya, ja ˆvyeene tavaɨrwa mbuwo nɨ vara ˆvoona na miiso yaavo keende aho ncholo, na vara ˆvajáa vatʉmami va Masáare Maaja.
2 quando eles nos entregaram, os que desde o princípio foram testemunhas oculares e ministros da palavra,
3 Naanɨ, ˆnkayasimbʉle neeja aya masáare keende ncholo, noona nɨkwaandɨkɨre neejaneeja weewe Toofíili kɨjeengi ˆnɨkʉnyémyaa.
3 pareceu-me bem, também a mim, tendo perfeitamente compreendido primeiro todas as coisas, escrevê-las em ordem a ti, ó excelentíssimo Teófilo,
4 Jeyyo taanga ʉrɨ kɨkomi cha masáare yoosi ˆʉvariyʉrɨrwa.
4 para que possas conhecer a certeza destas coisas, nas quais tens sido instruído.
5 Mpɨɨndɨ ja Heróode Mʉkʉ́ʉ́lʉ mʉtemi wa Yudéea, kʉjáa kwatɨɨte mweeneɨsɨ wa Ijʉva ʉmwɨ ˆasewáa Sakaría. Ʉhʉ Sakaría nɨ wa mpuka ya veeneɨsɨ va Ijʉva va Abíya ajáa. Muki waachwe noo Elisabéeti asewáa. Na yeeye woosi nɨ wa ufumo wa lʉkolo lwa Harúuni ajáa.
5 Nos dias de Herodes, rei da Judeia, havia um certo sacerdote de nome Zacarias, da turma de Abias; e sua esposa era das filhas de Aarão, e o seu nome era Elizabete.
6 Vala Sakaría na Elisabéeti nɨ vawoloki vajáa mbere ya Mʉlʉʉngʉ. Voovo vatuubáa miiro yoosi ya Ijʉva na ndairiri jaachwe baa mangʼuulo tʉkʉ.
6 E ambos eram justos diante de Deus, andando sem culpa em todos os mandamentos e ordenanças do Senhor; eram irrepreensíveis.
7 Maa kaa, voovo vajáa vasiina vaana tʉkʉ, Elisabéeti nɨ muumba ajáa na voosi vajáa vavɨ́ɨre magarugeeda.
7 E eles não tinham filho, porque Elizabete era estéril, e ambos eram avançados em idade.
8 Haaha sikʉ ɨmwɨ, Sakaría atʉmamáa mʉrɨmo wa veeneɨsɨ va Ijʉva mbere ya Mʉlʉʉngʉ. Mpɨɨndɨ ijo nɨ nkalo ya mpuka yaachwe kʉtʉmama Kaayii Njija ya Ijʉva ɨjáa.
8 E aconteceu que, enquanto ele exercia o sacerdócio perante Deus, na ordem da sua turma,
9 Sakaría ajáa asáawɨɨrwe ko vaɨrwa mbare ɨɨngɨre na Kaayii Njija ya Ijʉva noo kookuusya ngʼóóno ˆjinyʉ́kɨraa, ja viintʉ tʉʉva ja veeneɨsɨ va Ijʉva ˆjijáa jasea.
9 segundo o costume do sacerdócio, coube-lhe por sorte queimar incenso ao entrar no templo do Senhor.
10 Na mpɨɨndɨ Sakaría ˆakuusyáa ngʼóóno ˆjinyʉ́kɨraa ʉko, mpuka ya vaantʉ ɨjáa yiijíingire kʉra waámii yoomʉloomba Mʉlʉʉngʉ.
10 E toda a multidão do povo estava orando do lado de fora, à hora do incenso.
11 Aho, murimʉ mʉʉja wa Ijʉva ʉkamʉfʉmɨra Sakaría, ʉkɨɨma ivaru ra kʉlʉme ra masabáahʉ yo kuusirirya ngʼóóno ˆjinyʉ́kɨraa.
11 E ali lhe apareceu um anjo do Senhor, em pé, à direita do altar do incenso.
12 Sakaría ˆakamoone ʉra murimʉ mʉʉja, mʉtɨma waachwe ʉkafɨrɨra na akoofa maatʉkʉ vii.
12 E quando Zacarias o viu, ficou perturbado, e o medo caiu sobre ele.
13 Maa kaa, murimʉ mʉʉja ʉkamʉsea, “Sakaría, koofa tʉkʉ! Mʉlʉʉngʉ atéɨɨre kʉloomba kwaako. Muki waako Elisabéeti kʉvyaarɨra arɨ mwaana mʉlʉme. Irina raachwe ʉmʉkemere Yooháani.
13 Mas o anjo lhe disse: Não temas, Zacarias; porque a tua oração foi ouvida, e tua esposa Elizabete te dará um filho, e tu chamarás o seu nome de João.
14 Weewe kʉvyeenda ʉrɨ, na kʉva ʉrɨ na cheerʉ. Baa vaantʉ ˆvarɨ foo vaa varɨ siriri sikʉ yo vyaalwa kwaachwe.
14 E tu terás alegria e regozijo, e muitos se alegrarão com o seu nascimento.
15 Sa yeeye kʉva arɨ mʉkʉ́ʉ́lʉ mbere ya Ijʉva, sɨ akanywíire diváai au kɨɨntʉ chochoosi ˆkɨréevyaa vii kaa tʉkʉ. Yeeye kʉmʉhokera arɨ Mʉtɨma Mʉʉja keende indii ya íyo waavo.
15 Porque ele será grande à vista do Senhor, e ele não beberá vinho, nem bebida forte, e ele será cheio do Espírito Santo, já desde o ventre de sua mãe.
16 Vahɨndʉla arɨ Viisiraéeli ˆvarɨ foo na kwa Ijʉva Mʉlʉʉngʉ waavo.
16 E converterá muitos dos filhos de Israel ao Senhor seu Deus.
17 Ʉwo, longoola arɨ mbere ya Ijʉva, kwa ngururu na mʉtɨma wa Elía. Vahɨndʉla arɨ vala baaba na kwa vaana vaavo. Jeyyo, vahɨndʉla arɨ vara ˆvasiina matu na kʉrɨ tooti ya ʉwoloki na kuviimya arɨ neeja kʉmʉhokera Ijʉva.”
17 E irá adiante dele no espírito e no poder de Elias, para converter os corações dos pais aos filhos, e os desobedientes à prudência dos justos; tornar pronto um povo preparado para o Senhor.
18 Aho, Sakaría akuuyurya ʉwo murimʉ mʉʉja, “Nɨɨnɨ nadálahɨɨre, baa mʉdala waanɨ woosi adálahɨɨre. Joolɨ ndɨrɨ taanga isáare ɨrɨ nɨ ra kɨmáárɨ?”
18 E Zacarias disse ao anjo: Como eu saberei isto? Porque eu sou um homem velho, e minha esposa avançada em idade.
19 Aho, maa murimʉ mʉʉja ʉkamuwyɨɨra woosea, “Nɨɨnɨ ndɨrɨ Gaburiéeli, nɨɨ́maa mbere ya Mʉlʉʉngʉ, na yeeye aantúmire nɨkʉwyɨɨre aya masáare maaja.
19 E, respondendo o anjo, disse-lhe: Eu sou Gabriel, que permaneço na presença de Deus, e sou enviado para falar-te, e para mostrar-te estas alegres notícias.
20 Haaha sa viintʉ sɨ urúmire aya ˆnakuwyɨ́ɨrɨɨre, dunga ʉrɨ mʉlomo fʉʉrʉ sikʉ ɨra mwaana ˆarɨ vyaalwa. Kɨkomi masáare yaanɨ kiimikiririwa yarɨ mpɨɨndɨ ˆjiri fika!”
20 E eis que tu ficarás mudo, e não poderás falar até o dia em que estas coisas se cumprirem, porque tu não creste nas minhas palavras, que se cumprirão ao seu tempo.
21 Mpɨɨndɨ ijo, vaantʉ vamʉwoojeráa Sakaría kʉra waámii kʉnʉ vahwáalɨɨre, sa ajáa achérevire kufuma Kaayii Njija.
21 E o povo esperava por Zacarias, e admiravam-se que ele demorasse tanto tempo no templo.
22 ˆAkafume, akava sɨ yoodaha kʉlʉʉsɨka novo tʉkʉ. Aho vakataanga ɨɨ́ne njori mʉra Kaayii Njija, sa nɨ avalaɨráa na mɨkono vii, sɨ yoodaha lʉʉsɨka tʉkʉ.
22 E quando ele saiu, não podia falar com eles, e perceberam que ele havia tido uma visão no templo; porque gesticulava para eles, e permanecia mudo.
23 Mpɨɨndɨ jaachwe jo tʉmama Kaayii Njija ˆjikasire, maa akahɨndʉka na kaayii.
23 E aconteceu que, tendo-se completado os dias do seu ministério, ele partiu para a sua própria casa.
24 Sikʉ ingaɨ vii ˆjikalooke, Elisabéeti muki waachwe akava mawʉlʉ maruto, akiivisa kaayii kwaachwe kwa myeeri ɨsaano kʉnʉ yoosea,
24 E, depois daqueles dias, sua esposa Elizabete engravidou, e escondeu-se por cinco meses, dizendo:
25 “Ijʉva noo ˆmweene aantʉ́mamɨɨre ɨkɨ, yeeye aanaanga sikʉ jira sa aanséyyiirye soni yo dɨɨra kʉva na vaana mbere ja vaantʉ.”
25 Assim o Senhor fez comigo nos dias em que ele olhou para mim, para tirar a minha vergonha entre os homens.
26 ˆɄkafike mweeri wa sasatʉ keende Elisabéeti ˆakave muruto, Mʉlʉʉngʉ akatʉma murimʉ mʉʉja Gaburiéeli ʉtamanye fʉʉrʉ ituri ra Nasaréeti ˆrɨrɨ ɨsɨ ya Galiláaya.
26 E, no sexto mês, o anjo Gabriel foi enviado por Deus a uma cidade da Galileia, chamada Nazaré,
27 Ʉko, ʉkatamanya fʉʉrʉ kwa muhíínja ʉmwɨ ˆajáa mʉnjalʉ. Ʉhʉ ajáa atʉmɨrwa nɨ mʉʉntʉ ʉmwɨ ˆasewáa Yooséefu wa lʉkolo lwa mʉtemi Daúdi. Na irina ra ʉwo muhíínja noo Maríia asewáa.
27 para uma virgem desposada com um homem, cujo nome era José, da casa de Davi; e o nome da virgem era Maria.
28 Murimʉ mʉʉja ˆʉkafike kwa Maríia, maa ʉkamʉsea, “Lʉmbɨ niijo weewe ˆʉheewa nduwo, Ijʉva nɨ na weewe arɨ!”
28 E o anjo se aproximou dela, e disse: Salve, tu que és muito favorecida; o Senhor está contigo; bendita és tu entre as mulheres.
29 Maríia ˆakateere jeyyo, akahwaalala maatʉkʉ vii, akiiyurya yoosea, “Ɨhɨ lʉmbɨ nɨ ya che?”
29 E, vendo-o, ela ficou perturbada com o que ele disse, e pôs-se a pensar que tipo de saudação seria essa.
30 Aho, maa murimʉ mʉʉja ʉkamʉsea, “Maríia, koofa tʉkʉ! Wapátire wʉʉja miiswii ya Mʉlʉʉngʉ.
30 E o anjo lhe disse: Não temas, Maria; porque tu achaste graça diante de Deus.
31 Teera! Kʉva ʉrɨ muruto, na kʉva ʉrɨ na mwaana mʉlʉme. Irina raachwe mʉkemera ʉrɨ Yéesu.
31 E, eis que em teu ventre conceberás e darás à luz um filho, e lhe darás o nome de Jesus.
32 Yeeye kʉva arɨ mʉkʉ́ʉ́lʉ, na kaanɨrɨrwa eende Mwaana wa ˆArɨ Mweerimweeri. Ijʉva Mʉlʉʉngʉ kʉmʉheera arɨ ichuumbi ra kɨtemi ra baaba waavo Daúdi.
32 Ele será grande, e será chamado Filho do Altíssimo; e o Senhor Deus lhe dará o trono de Davi, seu pai;
33 Kwɨɨmɨrɨra arɨ kaaya ya Yaakúupu kwa sikʉ ˆjisiina ʉhero, na Ʉtemi waachwe kʉva ʉrɨ usiina ʉhero.”
33 e ele reinará sobre a casa de Jacó para sempre, e o seu reino não terá fim.
34 Maríia akuuyurya ʉra murimʉ mʉʉja, “Ɨrɨ isáare joolɨ rɨrɨ dahɨka, na nɨɨnɨ nkaarɨ sɨ nɨnaseesererwa nɨ mʉʉntʉ mʉlʉme?”
34 Então, disse Maria ao anjo: Como será isto, visto que eu não conheço homem algum?
35 Aho, murimʉ mʉʉja ʉkamʉsea, “Mʉtɨma Mʉʉja kʉʉjɨra arɨ, na ngururu ja ˆArɨ Mweerimweeri kʉkʉnɨkɨrɨra jiri. Sa mwaana ˆarɨ vyaalwa, kʉva arɨ mʉʉja na kaanɨrɨrwa eende Mwaana wa Mʉlʉʉngʉ.
35 E, respondendo o anjo, disse-lhe: O Espírito Santo virá sobre ti, e o poder do Altíssimo fará sombra sobre ti; por isso também o santo nascido de ti será chamado Filho de Deus.
36 Laanga, baa mʉndʉʉ waako Elisabéeti atɨɨte uruto wa mwaana mʉlʉme mpɨɨndɨ iji ja ʉdala waachwe. Ʉra ˆvamwaanɨrɨráa muumba, ʉhʉ nɨ mweeri wa sasatʉ wa uruto waachwe.
36 E, eis que tua prima Elizabete, também concebeu um filho em sua velhice; e este é o sexto mês para ela, que era chamada estéril.
37 Sa kwa Mʉlʉʉngʉ kisiina sɨ ˆkɨdáhɨkaa tʉkʉ!”
37 Porque com Deus nada será impossível.
38 Aho, Maríia akasea, “Laanga, nɨɨnɨ ndɨrɨ mʉtʉmami wa Ijʉva, vive kwaanɨ ja ˆvyeene ulúusire.” Aho, maa re ʉra murimʉ mʉʉja ʉkalooka.
38 E disse Maria: Eis aqui a serva do Senhor; faça-se em mim segundo a tua palavra. E o anjo se ausentou.
39 Sikʉ ingaɨ vii ˆjikalooke, Maríia akakwaata njɨra, akafweenga na múuji ʉmwɨ ˆʉrɨ ɨsɨ ya viduunda vya Yʉ́ʉda.
39 E Maria se levantou naqueles dias, e foi apressadamente à região montanhosa, para uma cidade de Judá,
40 Ʉko akɨɨngɨra kaayii kwa Sakaría, akamuluumbya ElisabéetiMaríia yoomuluumbya Elisabéeti|alt="Mary greets Elizabeth" src="CN01609b.tif" size="col" copy="© 1996 David C. Cook" ref="1:40" .
40 e entrou na casa de Zacarias, e saudou a Elizabete.
41 Elisabéeti ˆakateere lʉmbɨ ya Maríia, mwaana ˆarɨ indii yaachwe akabwɨɨta. Aho, ngururu ja Mʉtɨma Mʉʉja jikamʉʉjɨra Elisabéeti.
41 E aconteceu que, quando Elizabete ouviu a saudação de Maria, o bebê saltou no seu ventre, e Elizabete foi cheia com o Espírito Santo;
42 Akalʉʉsa na ngururu yoosea, “Weewe watalariwa kʉlookya vaantʉ vaki voosi, na mʉvyaalwa wa ɨnda yaako atalariwa.
42 e ela falou em alta voz, dizendo: Abençoada és tu entre as mulheres, e abençoado é o fruto do teu ventre.
43 Nɨɨnɨ ndɨrɨ ani mpaka íyo wa Mweenevyoosi waanɨ ʉʉje noo kʉʉnaanga?
43 E por que motivo isso é para mim, que a mãe do meu Senhor venha a mim?
44 Laanga, ˆnkateere vii lʉmbɨ yaako, mwaana indii yaanɨ, afɨ́rɨɨre na cheerʉ.
44 Pois, eis que assim que a voz da tua saudação soou aos meus ouvidos, o bebê saltou de alegria no meu ventre.
45 Ʉtalariwa weewe, sa uruma Ijʉva tʉmama arɨ yara ˆakuwyɨɨra.”
45 E abençoada a que creu; porque haverá cumprimento das coisas que foram ditas pelo Senhor.
46 Aho, maa Maríia akasea,
46 E Maria disse: A minha alma engrandece ao Senhor,
47 kei mʉtɨma waanɨ wavyeéndire,
47 e o meu espírito regozijou-se em Deus meu Salvador.
48 sa akwɨɨ́ne kʉsova ngururu kwa mʉtʉmami waachwe.
48 Pois ele tem considerado a humildade de sua serva; porquanto, eis que daqui em diante todas as gerações me chamarão de abençoada.
49 sa Mʉlʉʉngʉ Mweenengururu,
49 Porque aquele que é poderoso me fez grandes coisas; e santo é o seu nome.
50 Kʉlaanga na riiso ra wʉʉja kwaachwe kwatámanyaa na kwa vaantʉ ˆvamʉnyémyaa,
50 E a sua misericórdia está sobre os que o temem de geração em geração.
51 Yeeye atʉ́mamire masáare makʉʉlʉ kwa mʉkono waachwe,
51 Ele mostrou força com o seu braço; ele espalhou os orgulhosos na imaginação de seus corações.
52 Avakíimiirye vakʉ́ʉ́lʉ fuma machuumbii yaavo ya kɨtemi,
52 Ele derrubou os poderosos de seus assentos, e exaltou os humildes.
53 Vara ˆvarɨ na njala aviikutya viintʉ ˆvyabooha,
53 Ele encheu de coisas boas os famintos, e ao rico ele enviou vazio.
54 Amwaámbiriirye Isiraéeli mʉtʉmami waachwe,
54 Ele ajudou a seu servo Israel, em lembrança de sua misericórdia;
55 ja ˆvyeene avalaha vala baaba wiitʉ,
55 como ele falou a nossos pais, a Abraão e à sua semente para sempre.
56 Ʉko Maríia akiikala na Elisabéeti ja myeeri ɨtatʉ jei, maa de akahɨndʉka na kaayii kwaachwe.
56 E Maria ficou com ela em torno de três meses, e depois voltou para sua própria casa.
57 Mpɨɨndɨ jo kiichʉngʉla Elisabéeti ˆjikafike, akiichʉngʉla mwaana mʉlʉme.
57 Ora, completou-se o tempo de Elizabete para o parto; e ela teve um filho.
58 Vakaaya na vandʉʉ vaachwe ˆvakateere ˆvyeene Ijʉva amʉláangire na riiso ra wʉʉja mʉnʉmʉʉnʉ, vakava voovyeenda hamwɨ ne.
58 E os seus vizinhos e parentes ouviram que o Senhor tinha mostrado grande misericórdia sobre ela, e regozijaram-se com ela.
59 Sikʉ ya naanɨ keende mwaana ˆavyaalwa ˆɨkafike, vakʉʉja noo mʉtwaala mwaana na kɨbawii. Vakasaaka vamʉkemere ʉra mwaana Sakaría irina ra taáta waavo.
59 E aconteceu que, ao oitavo dia, eles vieram circuncidar o menino; e chamaram-no Zacarias, conforme o nome de seu pai.
60 Maa kaa, íyo waavo akasiita yoosea, “Tʉkʉ! Irina ˆarɨ kaanɨrɨrwa nɨ Yooháani.”
60 E, respondendo sua mãe, disse: Não! Mas ele será chamado de João.
61 Novo vakamʉsea, “Amwɨ lʉkolwii lwaanyu kusiina mʉʉntʉ ˆarɨ nɨ irina ja ɨro tʉkʉ?”
61 E disseram-lhe: Não há ninguém na tua parentela que se chame por este nome.
62 Aho, maa kei vakamuurya taáta waavo ko moonekya na mɨkono sa vataange nɨ irina che ˆarɨ mʉkemera.
62 E eles fizeram sinais ao pai, como ele queria que o chamasse.
63 Sa jeyyo, Sakaría akaloomba kabambari ko kaandɨkɨra, maa akaandɨka jei, “Irina raachwe noo Yooháani.” Aho, maa vaantʉ voosi vakahwaalala.
63 E, ele pedindo uma tábua de escrever, escreveu, dizendo: O seu nome é João. E todos se maravilharam.
64 Hahara, lurimi lwaachwe lʉkachʉngʉlʉka, akaanda lʉʉsɨka yoomʉdʉʉmba Mʉlʉʉngʉ.
64 E sua boca foi aberta imediatamente, e soltou-se sua língua; e ele falava, louvando a Deus.
65 Vakaaya voosi va Sakaría vakakwaatwa nɨ woowa. Masáare aya yakeenera ɨsɨ yoosi ya viduunda vya Yudéea.
65 E veio temor sobre todos os que moravam ao seu redor; e todos estes dizeres foram divulgados ao longo de toda região montanhosa da Judeia.
66 Vaantʉ voosi ˆvateera aya masáare, vakahwaalala na vakatuuba kwiiririkana mitimii yaavo kʉnʉ vookiisea, “Ʉhʉ musinga nɨ arɨ joolɨ arɨ kʉva?” Viiririkanáa jeyyo, sa vajáa vataanga mʉkono wa Ijʉva nɨ ne ʉjáa.
66 E todos os que ouviam os colocavam no seu coração, dizendo: Que tipo de menino será esse? E a mão do Senhor estava com ele.
67 Aho, Sakaría taáta waala ʉra musinga akapata ngururu ja Mʉtɨma Mʉʉja, akaanda lʉʉsa ʉláali na mʉtwe yoosea,
67 E seu pai Zacarias ficou cheio com o Espírito Santo, e profetizou, dizendo:
68 “Adʉʉmbwe Ijʉva Mʉlʉʉngʉ wa Isiraéeli,
68 Bendito seja o Senhor Deus de Israel, porque tem visitado e redimido o seu povo,
69 Atʉhɨ́ɨre Mʉlamuriri ˆarɨ na ngururu,
69 e levantou para nós o chifre de salvação na casa de seu servo Davi,
70 ja ˆvyeene Mʉlʉʉngʉ alʉʉsa ko tweera valáali na mʉtwe vaachwe keende aho kalɨ,
70 como ele falou pela boca dos seus santos profetas, desde o princípio do mundo;
71 kʉtʉlamurirya iise fuma mɨkonwii ya vavɨ viitʉ,
71 para nos salvar dos nossos inimigos e da mão de todos os que nos odeiam,
72 Abwéeyyiirye jei koonekya riiso ra wʉʉja kwa vala baaba wiitʉ,
72 para realizar a misericórdia prometida a nossos pais, e lembrar-se do seu santo pacto;
73 Mʉhákwii ʉwo, amʉlaha Aburaháamu baaba wiitʉ,
73 e do juramento que ele prometeu a nosso pai Abraão,
74 kʉtʉlamurirya arɨ fuma mɨkonwii ya vavɨ viitʉ,
74 de nos conceder que, libertados da mão dos nossos inimigos, possamos servi-lo sem medo,
75 kwa wʉʉja na ʉwoloki mbere yaachwe,
75 em santidade e justiça perante ele, todos os dias da nossa vida.
76 Naawe mwaana waanɨ, kaanɨrɨrwa weende mʉláali na mʉtwe wa ˆArɨ Mweerimweeri,
76 E tu, ó menino, serás chamado profeta do Altíssimo; porque tu irás ante a face do Senhor, para preparar os seus caminhos,
77 na vawyɨɨra ʉrɨ vaantʉ vaachwe mɨryʉʉngʉ ya kʉlamuririwa kwaavo,
77 para dar o conhecimento da salvação ao seu povo, pela remissão dos seus pecados,
78 Kwa njɨra ya kʉlaanga kwaachwe na riiso ra wʉʉja kʉkʉʉlʉ,
78 mediante a terna misericórdia do nosso Deus, pela qual na aurora lá do alto nos visitou;
79 sa kɨvamʉrɨkɨre voosi vara ˆviíkalaa kilwiiryii cha murimírimii wa inkwya,
79 para dar luz aos que estão assentados em trevas e na sombra da morte, para guiar os nossos pés no caminho da paz.
80 Yooháani akʉla, akatuuba kʉva na ngururu ja Mʉtɨma Mʉʉja. Akɨɨta kiikala ɨsɨ ya ibaláángʉ, mpaka sikʉ ˆaanda mʉrɨmo mbere ja vaantʉ va Isiraéeli.
80 E o menino crescia, e se fortalecia no espírito, e estava nos desertos até ao dia da sua aparição a Israel.
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?
Estude este capítulo no WhatsApp
Peça à IA da Bíblia Fala para explicar Lucas 1, comparar traduções ou montar um estudo — tudo direto pelo WhatsApp.