Mateus 26
Lëk yam (DIKNT) vs ARIB
1 Nawën cï Jethu thök jam kek kɔcken ye buɔɔth, ke lëk ke,
1 E havendo Jesus concluído todas estas palavras, disse aos seus discípulos:
2 “Cïmën ŋic wek ye, Yan Ayum cïn yic luɔu abï yecök jɔɔk nïn karou bï bɛ̈n. Ku Manh Raan abï luɔm tënë kɔc rɛc bïk piäät tim cï rïïu kɔ̈u.”
2 Sabeis que de hoje a dois dias celebrar-se-á a páscoa, e o Filho do homem será entregue para ser crucificado.
3 Kaam awën ke kɔcdït käk Nhialic ku kɔcdït baai Itharel, aake mɛ̈t pan raandït käk Nhialic cɔl Kaipa,
3 Depois se reuniram os principais sacerdotes e os anciãos do povo no pátio da casa do sumo sacerdote, chamado Caifás;
4 ku guirkë tɛ̈ bï kek Jethu dam thïn ke cïï ŋic ku näk.
4 e deliberaram prender a Jesus à traição e tirar-lhe a vida.
5 Ku luelkë, “Acuk dɔm aköl yai. Ɣok aabï tïït bï kɔc kaŋ jäl, rin na dɔmku, ke kɔc ŋoot yai yic, tɛ̈dë ke kɔc juëc aa thär kek ɣo.”
5 Mas diziam: Durante a festa, não; para que não haja tumulto entre o povo.
6 Tɛ̈wën rëër Jethu Bethanï pan raan atuet cɔl Thaimon,
6 Estando Jesus em Betânia, em casa de Simão, o leproso,
7 ke tik bɔ̈ tɛ̈wën mïth yen, ke muk töny koor cï cuëëc tiɔm ril la yic miök ŋïr ye ɣɔɔc wëëu juëc apɛi, ku kuem thok ku luuŋ miök Jethu nhom ëbën.
7 chegou-se a ele uma mulher que trazia um vaso de alabastro com precioso perfume, e lho derramou sobre a cabeça, quando ele estava à mesa.
8 Go kɔc Jethu buɔɔth puɔ̈th dak wën tïŋ kek kënë, ku jiɛɛmkë kamken, “Yeŋö tuuk yen miök ŋïr?”
8 Vendo isto, seus discípulos indignaram-se e disseram:
9 “Miök ŋïr kënë ŋuɔ̈t acï ɣaac wëëu juëc ku gɛ̈m wëëu kɔc ŋɔ̈ŋ.”
9 Para que este desperdício? Pois o perfume podia ser vendido por muito dinheiro, e ser este dado aos pobres.
10 Go Jethu kë luelkë ŋic, ku lueel tënë ke, “Pälkë, yeŋö nyieeny wek ye? Kë cï looi tënë ɣa yen tiŋ, ee këpath apɛi.
10 Mas Jesus, percebendo isto, disse-lhes: Por que molestais essa mulher? ela me fez uma boa obra.
11 Kɔc ŋɔ̈ŋ aabï rëër kamkun akölaköl, ku ɣɛn acïï bï rëër kek we akölaköl.
11 Pois os pobres sempre os tendes convosco, mas a mim nem sempre me tendes;
12 Wën luuŋ tiŋ kënë miök ɣaguɔ̈p, ee looi këya bä tɔc bï guäpdiɛ̈ guiir bï jal thiɔ̈k.
12 derramando ela este perfume sobre o meu corpo, fê-lo para a minha sepultura.
13 Wek alɛ̈k yic, kuat tɛ̈ bï Wɛ̈t Puɔth Yam piɔ̈ɔ̈c thïn pinynhom, kë cï tiŋ kënë looi, abï ya lueel bï ye atak.”
13 Em verdade vos digo que onde quer que for pregado em todo o mundo este Evangelho, será também contado para memória sua o que ela fez.
14 Nawën ke raan tök kam atuuc kathiäär ku rou, cɔl Judath Ithkariöt la tënë kɔcdït käk Nhialic
14 Então um dos doze, chamado Judas Iscariotes, foi ter com os principais sacerdotes,
15 ku lueel, “Yeŋö bäk yiëk ɣa tɛ̈ thɔ̈n ɣɛn we Jethu?”
15 e lhes disse: Que me quereis dar e eu vo-lo entregarei? Eles lhe pesaram trinta moedas de prata.
16 Gokë gäm wëëu juëc. Ku jɔl tɛ̈ bï yen Jethu dɔm thïn wïc.
16 Desde então Judas buscava oportunidade para o entregar.
17 Nawën aköl tueŋ Yandït Ayum cïn yic luɔu, ke kɔc Jethu buɔɔth bɔ̈ tënë ye, ku thiëckë, “Ye tɛ̈nɛn wïc bï ɣok miëth yai guiir thïn tënë yï?”
17 Ora, no primeiro dia dos pães ázimos, vieram os discípulos a Jesus, e perguntaram: Onde queres que façamos os preparativos para comeres a páscoa?
18 Go bɛ̈ɛ̈r, “Lak geeu tënë ŋɛkdït ku lɛ̈kkë ye, ‘Aye Bänyda lueel, aköl bï luɔidiɛ̈ thök acï bɛ̈n. Ee paandu yen abï ɣɛn Yan Ayum cïn yic luɔu cam thïn kek kɔckiɛ̈n ɣa buɔɔth.’ ”
18 Respondeu-lhes: Ide à cidade ter com certo homem, e dizei-lhe que o Mestre diz: O meu tempo está próximo; em tua casa celebrarei a páscoa com meus discípulos.
19 Go kɔc ë biööth kë cï Jethu lɛ̈k ke looi, ku guirkë miëth yai.
19 Eles fizeram como Jesus lhes havia ordenado, e prepararam a páscoa.
20 Nawën la thëi bɛ̈n ke Jethu nyuc kek kɔcken ye buɔɔth kathiäär ku rou bïk mïth.
20 À tarde estava ele sentado à mesa com os doze discípulos.
21 Tɛ̈wën mïth kek ke lueel Jethu, “Wek alɛ̈k yic, raan tök kamkun abä luɔm.”
21 Enquanto comiam, declarou Jesus: Em verdade vos digo que um de vós me trairá.
22 Gokë puɔ̈th riääk apɛi ku gɛ̈ikë, ku thiëckë tök-tök, “Makei! Ye yic? Ye ɣɛn Bɛ̈ny?”
22 Eles, muitíssimo contristados, começaram um por um a perguntar-lhe: Porventura sou eu, Senhor?
23 Go Jethu bɛ̈ɛ̈r, “Ee raan tök kamkun lut yecin kek ɣa aduɔ̈k yic, yen ë raan bï ɣa gaany.
23 Ele respondeu: O que põe comigo a mão no prato, esse é o que me trairá.
24 Ee yic, Manh Raan abï nɔ̈k cït tɛ̈ cï gät ye riɛnke athör thɛɛr yiic. Ku raan bï ye luɔm abï gum apɛi! Ku aŋuɛ̈ɛ̈n tënë ye diɛ̈t këc kaŋ dhiëëth.”
24 O Filho do homem vai-se, segundo está escrito a seu respeito, mas ai daquele por quem o Filho do homem é traído! melhor fora para esse homem se não houvesse nascido.
25 Ku Judath aya, ëcï Jethu thiëëc, “Raan piööc, ye ɣa?” Go Jethu bɛ̈ɛ̈r, “Ee yï.”
25 Judas, que o traiu, perguntou: Porventura sou eu, Mestre? Respondeu-lhe Jesus: Tu o disseste.
26 Tɛ̈wën mïth kek, ke Jethu löm ayup ku dɔɔc ku bɛny yic, ku gɛ̈m kɔcken ye buɔɔth ku lueel, “Lɔ̈mkë kënë, ku camkë, kënë ee guäpdiɛ̈.”
26 Enquanto comiam, Jesus tomou o pão e, abençoando-o, o partiu e o deu aos discípulos, dizendo: Tomai, comei; isto é o meu corpo.
27 Ku lööm aduŋ cï thiäŋ muɔ̈n abiëc, ku leec Nhialic ku gɛ̈m ke ku lueel, “Dɛ̈kkë thïn ëbën.”
27 Tomando o cálice, rendeu graças e deu-lho, dizendo: Bebei dele todos;
28 “Kënë ë riɛmdiɛ̈, riɛm dɔ̈ɔ̈r kek Nhialic, bï kuër rin bï adumuɔ̈ɔ̈m kɔc ëbën päl piny.
28 porque este é o meu sangue, o sangue da aliança, que é derramado por muitos para remissão de pecados.
29 Alɛ̈k we, ɣɛn acïï bï bɛn dek muɔ̈n abiëc pinynhom tɛ̈n kek we, ɣet aköl bï ɣok ye dek ɣodhie pan Nhialic.”
29 Mas digo-vos que desta hora em diante não beberei deste fruto da videira, até aquele dia em que o hei de beber novo convosco no reino de meu Pai.
30 Nawën cïk jäl thök ke ket waak ku lek gɔn Olip cök.
30 E tendo cantado um hino, saíram para o Monte das Oliveiras.
31 Ku lueel Jethu tënë ke, “Wek kackiɛ̈, wek aabï kat ɣa ë wɛ̈ɛ̈r kënë cïmën këwäär cï gɔ̈t athör thɛɛr wël Nhialic yic ëlä, ‘Ɣɛn abä abiöök cɔl anäk ku amɛ̈l aabï wɛɛr.’
31 Então Jesus lhes disse: Todos vós esta noite vos escandalizareis de mim; pois está escrito: Ferirei o pastor, e as ovelhas do rebanho se dispersarão.
32 Ku tɛ̈ cï ɣɛn rot jɔt raŋ yic, ke ɣɛn abï kaŋ la Galilia ba we la tiit thïn.”
32 Todavia, depois que eu ressurgir, irei adiante de vós para a Galiléia.
33 Go Pïtɛr lueel tënë Jethu, “Ɣɛn acïï bï kat tɛ̈ cɔk kɔc ëbën kat yï!”
33 Mas Pedro, respondendo, disse-lhe: Ainda que todos se escandalizem de ti, eu nunca me escandalizarei.
34 Go Jethu bɛ̈ɛ̈r, “Alɛ̈k yï, ee wɛ̈ɛ̈r kënë, ke thɔn ajïth këc kiu, yïn abä jai arak diäk.”
34 Disse-lhe Jesus: Em verdade te digo que esta noite, antes que o galo cante três vezes me negarás.
35 Go Pïtɛr dhuɔ̈k ye, “Na cɔk ɣa nɔ̈k kek yï, ke yïn acä bï kaŋ jai.” Ku lueel kɔcken kɔ̈k ye buɔɔth ëbën këya.
35 Respondeu-lhe Pedro: Ainda que me seja necessário morrer contigo, de modo algum te negarei. E o mesmo disseram todos os discípulos.
36 Kaam wën ke Jethu kek kɔcken ye buɔɔth la tɛ̈ cɔl Jethemani, ku lueel tënë ke, “Nyuɔ̈ɔ̈ckë tɛ̈n, ku yiënkë, ɣɛn ala tɛ̈ɛ̈n ba la röök.”
36 Então foi Jesus com eles a um lugar chamado Getsêmani, e disse aos discípulos: Sentai-vos aqui, enquanto eu vou ali orar.
37 Ku cɔɔl Pïtɛr ku wɛ̈ɛ̈t Dhubedï karou, ku jɔl rëër ke nɛ̈k atiëël, ku dhiɛɛu apɛi yepuɔ̈u.
37 E levando consigo Pedro e os dois filhos de Zebedeu, começou a entristecer-se e a angustiar-se.
38 Ku lueel tënë ke, “Ɣɛn adhiau puɔ̈u apɛi, ee thou guɔ̈p. Rɛ̈ɛ̈rkë tɛ̈n ku yiënkë.”
38 Então lhes disse: A minha alma está triste até a morte; ficai aqui e vigiai comigo.
39 Ku le tueŋ tɛ̈thin-nyɔɔt, ku rɛ̈ɛ̈ny rot piny ke gut yenhom piny ku röök ëlä, “Wä, na lëu rot ke yï cɔl kërɛɛc tit ɣa acïï bɔ̈. Ku acie wɛ̈t piändiɛ̈, ee wɛ̈t piändu.”
39 E adiantando-se um pouco, prostrou-se com o rosto em terra e orou, dizendo: Meu Pai, se é possível, passa de mim este cálice; todavia, não seja como eu quero, mas como tu queres.
40 Nawën ke dhuk tënë ke kadiäk ku yök ke ke nin. Go lueel tënë Pïtɛr, “Niɛɛnkë! Cäk yiën tɛ̈thin-nyɔɔt? Yeŋö ye wek nin këlä?
40 Voltando para os discípulos, achou-os dormindo; e disse a Pedro: Assim nem uma hora pudestes vigiar comigo?
41 Yiënkë ku rɔ̈ɔ̈kkë bï we cïï them jakrɛc. Puɔ̈u ë gam ku guɔ̈p acïn riɛl.”
41 Vigiai e orai, para que não entreis em tentação; o espírito, na verdade, está pronto, mas a carne é fraca.
42 Ku ben jäl ku le röök ëlä, “Wä, na cïï kërɛɛc kënë jiël, ke wɛ̈t piändu abï rot looi.”
42 Retirando-se mais uma vez, orou, dizendo: Pai meu, se este cálice não pode passar sem que eu o beba, faça-se a tua vontade.
43 Ku ben dhuk tënë ke, ku ben ke yök ke nin, rin cï nin ke göök apɛi.
43 E, voltando outra vez, achou-os dormindo, porque seus olhos estavam carregados.
44 Goke nyääŋ piny ku ben jäl, ku ben la röök cïmën awën, kën ye kek diäk.
44 Deixando-os novamente, foi orar terceira vez, repetindo as mesmas palavras.
45 Ku dhuk tënë kɔcken ye buɔɔth ku lueel, “Ŋot we nin! Lääŋkë? Tɛ̈n nin acï thök, tiɛ̈ŋkë Manh Raan acï luɔ̈m kɔc rɛc. Ëmën tɛ̈ bï ɣa jal thɔ̈n kɔc rɛc acï ɣëët.
45 Então voltou para os discípulos e disse-lhes: Dormi agora e descansai. Eis que é chegada a hora, e o Filho do homem está sendo entregue nas mãos dos pecadores.
46 Raan cä luɔm acï bɛ̈n. Jatkë röt, lokku buk rɔ̈m!”
46 Levantai-vos, vamo-nos; eis que é chegado aquele que me trai.
47 Tɛ̈wën ŋot jiɛɛm yen, ku Judath raan töŋ kɔc atuuc kathiäär ku rou ɣëët. Ku yeen ë cath kek kɔc juëc muk paal ku atuel, ke cï kɔcdït käk Nhialic ku kɔcdït baai tooc.
47 E estando ele ainda a falar, eis que veio Judas, um dos doze, e com ele grande multidão com espadas e varapaus, vinda da parte dos principais sacerdotes e dos anciãos do povo.
48 Ku Judath acï kɔc awën cath kek ye, lɛ̈k tɛ̈ bï kek raan wïckë bïk bɛ̈n dɔm ŋiɛc thïn, ëlä, “Raan ba muɔ̈ɔ̈th ku ciɛɛm yen ë raan wiɛ̈ckë. Damkë ku kuathkë.”
48 Ora, o que o traía lhes havia dado um sinal, dizendo: Aquele que eu beijar, esse é: prendei-o.
49 Kaam wën ɣëët Judath, ke la tënë Jethu nyin yic ku lueel, “Bɛ̈ny,” ku muɔ̈ɔ̈th ku ciim.
49 E logo, aproximando-se de Jesus disse: Salve, Rabi. E o beijou.
50 Go Jethu bɛ̈ɛ̈r, “Mäthdiɛ̈, loi kënë bï yïn ë tɛ̈n.” Go kɔc awën bɛ̈n ku dɔmkë Jethu ku derkë.
50 Jesus, porém, lhe disse: Amigo, a que vieste? Nisto, aproximando-se eles, lançaram mão de Jesus, e o prenderam.
51 Go raan tök kam kɔc awën rɛ̈ɛ̈r kek Jethu palde miëët bei, ku tök alony lui pan raandït käk Nhialic yïc, abï tɛɛm yïc wei.
51 E eis que um dos que estavam com Jesus, estendendo a mão, puxou da espada e, ferindo o servo do sumo sacerdote, cortou-lhe uma orelha.
52 Go Jethu lɛ̈k ye, “Dhuɔ̈k paldu tɛ̈den awën, kɔc ye wïc bïk kɔc nɔ̈k, aabï thou aya këya.
52 Então Jesus lhe disse: Mete a tua espada no seu lugar; porque todos os que lançarem mão da espada, à espada morrerão.
53 Cäk ë tak lɔn nadë, ka lɛ̈u ba Wä thiëëc bï ɣa tuɔ̈c atuuc nhial juëc apɛi bïk ɣa bɛ̈n kony?
53 Ou pensas tu que eu não poderia rogar a meu Pai, e que ele não me mandaria agora mesmo mais de doze legiões de anjos?
54 Ku na ye këya, ke wël athör thɛɛr Nhialic bï röt tiɛɛŋ, wël ye lueel ka dhil rot looi këlä?”
54 Como, pois, se cumpririam as Escrituras, que dizem que assim convém que aconteça?
55 Ku kaam wën ke lueel Jethu tënë ke ëlä, “Cäk bɛ̈n we muk atuel ku paal bäk ɣa bɛ̈n dɔm, ciɛ̈t ɣa ye raan kɔc rum? Ɣɛn ee rëër kek we akölaköl ɣa piööc kɔc luaŋ Nhialic, ku wek aa këc ɣa dɔm.
55 Disse Jesus à multidão naquela hora: Saístes com espadas e varapaus para me prender, como a um salteador? Todos os dias estava eu sentado no templo ensinando, e não me prendestes.
56 Ku kënë acï rot looi bï kë cï gɔ̈t athör thɛɛr wël Nhialic yiic yenhom tiɛɛŋ.” Ku jɔl kɔcken ye buɔɔth ëbën nyääŋ piny ku kɛtkë.
56 Mas tudo isso aconteceu para que se cumprissem as Escrituras dos profetas. Então todos os discípulos, deixando-o fugiram.
57 Ku jɔl kɔc awën cï Jethu dɔm, Jethu ɣäth pan Kaipa luk yic, cï bäny käk Nhialic Itharel, ku kɔc piööc lööŋ kenhïïm mat thïn.
57 Aqueles que prenderam a Jesus levaram-no à presença do sumo sacerdote Caifás, onde os escribas e os anciãos estavam reunidos.
58 Ku Pïtɛr ë biöth, ke mec kɔc cök ciëën agut tɛ̈ ɣëët yen pan bɛ̈ny luk yic. Ku nyuuc kek kɔc bɛ̈ny tiit, ku jɔl rëër bï kë lui Jethu tïŋ.
58 E Pedro o seguia de longe até o pátio do sumo sacerdote; e entrando, sentou-se entre os guardas, para ver o fim.
59 Bäny luk ku kɔcdït käk Nhialic aake cï nyuc bïk Jethu wïc guɔ̈p awuɔ̈c cï looi, rin bï kek ye tɛ̈m thou.
59 Ora, os principais sacerdotes e todo o sinédrio buscavam falso testemunho contra Jesus, para poderem entregá-lo à morte;
60 Ku acïn awuɔ̈c cïï bɛ̈n yök, cɔk alɔn ye kɔc juëc ye luɔm lueth, ke wɛ̈lken akëc rɔ̈m. Nawën ke kɔc karou jɔt röt,
60 e não achavam, apesar de se apresentarem muitas testemunhas falsas. Mas por fim compareceram duas,
61 ku luelkë, “Acuk piŋ ke lueel, ‘Ɣɛn abï luaŋ Nhialic kënë thuɔ̈r piny, ku na ye aköl ye nïn diäk ke ɣɛn abï dɛ̈t buth nyiɛnde.’ ”
61 e disseram: Este disse: Posso destruir o santuário de Deus, e reedificá-lo em três dias.
62 Go Kaipa raandït käk Nhialic rot jɔt ku thiëëc Jethu, “Cïn wɛ̈t dhuk nhom ë wël cï luɛɛl yïguɔ̈pkä yiic?”
62 Levantou-se então o sumo sacerdote e perguntou-lhe: Nada respondes? Que é que estes depõem contra ti?
63 Go Jethu biɛt. Go Kaipa bɛn lɛ̈k ye, “Yïn athiëëc rin Nhialic ba lɛ̈k ɣo lɔn ye yïn Raan cï lɔc ku dɔc, Manh Nhialic.”
63 Jesus, porém, guardava silêncio. E o sumo sacerdote disse-lhe: Conjuro-te pelo Deus vivo que nos digas se tu és o Cristo, o Filho do Deus.
64 Go Jethu lɛ̈k ye, “Ee yic, cït tɛ̈ ca luɛ̈l ye. Ku aŋot lɛ̈k we ëbën lɔn ëmën ɣet tueŋ, wek aabï Manh Raan jäl tïŋ ke cï nyuc cuëny Nhialic ŋic käŋ looi ëbën, ku bïï puɔl nhïïm nhial.”
64 Respondeu-lhe Jesus: É como disseste; contudo vos digo que vereis em breve o Filho do homem assentado à direita do Poder, e vindo sobre as nuvens do céu.
65 Go Kaipa aläthke rɛt yiic yekɔ̈u ku lueel, “Acï Nhialic tɔɔn guɔ̈p. Yeŋö ŋot wïcku kɔc kɔ̈k bï bɛn jam käk cï looi ëmën? Ku wek aacï tɛ̈ tɔɔn yen Nhialic thïn piŋ.
65 Então o sumo sacerdote rasgou as suas vestes, dizendo: Blasfemou; para que precisamos ainda de testemunhas? Eis que agora acabais de ouvir a sua blasfêmia.
66 Yeŋö yen wɛ̈tdun?” Gokë bɛ̈ɛ̈r, “Ala guɔ̈p awuɔ̈c, adhil nɔ̈k.”
66 Que vos parece? Responderam eles: É réu de morte.
67 Ku jɔl kɔc kɔ̈k aa ŋuɔ̈ɔ̈t nyin ku guutkë kecin. Ku lëk kɔc kɔ̈k ye tɛ̈wën ye kek ye gut,
67 Então uns lhe cuspiram no rosto e lhe deram socos;
68 “Raan cï lɔc ku dɔc, mɛɛk raan yï gut?”
68 e outros o esbofetearam, dizendo: Profetiza-nos, ó Cristo, quem foi que te bateu?
69 Kaam wën ŋot rëër Pïtɛr piiny kal yic pan bɛ̈ny, ke nyɛn lui pan Kaipa bɔ̈ tënë ye ku lueel, “Yïïn aya, yïn yï rëër kek Jethu raan Galilia.”
69 Ora, Pedro estava sentado fora, no pátio; e aproximou-se dele uma criada, que disse: Tu também estavas com Jesus, o galileu.
70 Go jai kenhïïm ëbën ku lueel ëlä, “Ɣɛn acïï raandun ye lueel ŋic diɛn. Ku kë ye lueel acä cak deet yic aya.”
70 Mas ele negou diante de todos, dizendo: Não sei o que dizes.
71 Ku ler aɣeer. Go nyɛn dɛ̈t alony bɛ̈n ku lëk kɔc awën kääc thïn, “Mony kënë ë ye rëër kek Jethu raan Nadharet.”
71 E saindo ele para o vestíbulo, outra criada o viu, e disse aos que ali estavam: Este também estava com Jesus, o nazareno.
72 Go Pïtɛr bɛn jai ku kuëëŋ ku lueel, “Ɣɛn akuc mony kënë.”
72 E ele negou outra vez, e com juramento: Não conheço tal homem.
73 Ku kaam awën, ke lueel kɔc kääc thïn tënë Pïtɛr, “Ee yic, yïn ë raanden rin yïn ë raan Galilia, yïn ë jam cïmënden.”
73 E daí a pouco, aproximando-se os que ali estavam, disseram a Pedro: Certamente tu também és um deles pois a tua fala te denuncia.
74 Go Pïtɛr rot bɛn kuëëŋ, “Nhialic abä nɔ̈k tɛ̈ cïï ɣɛn yic luel! Ɣɛn akuc raan jiɛɛm wek riɛnke!” Nyin yic tɛ̈wën ke thɔn ajïth kiu.
74 Então começou ele a praguejar e a jurar, dizendo: Não conheço esse homem. E imediatamente o galo cantou.
75 Go Pïtɛr këwäär cï Jethu lɛ̈k ye tak. “Tueŋ ke thɔn ajïth këc kiu, ke yïn abä jai arak diäk.” Ku ler aɣeer ke cï guɔ̈p yär ku dhiɛɛu.
75 E Pedro lembrou-se do que dissera Jesus: Antes que o galo cante, três vezes me negarás. E, saindo dali, chorou amargamente.
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?
Estude este capítulo no WhatsApp
Peça à IA da Bíblia Fala para explicar Mateus 26, comparar traduções ou montar um estudo — tudo direto pelo WhatsApp.