Lucas 1
I T’an Dios (CTUBL) vs NTLH
1 Cabʌlob tsi' ts'ijbayob chuqui tac tsa' ts'ʌctiyi ti isujm ti lac tojlel.
1 Prezado Teófilo, Muitas pessoas têm se esforçado para escrever a história das coisas que aconteceram entre nós.
2 Lajal tsi' ts'ijbayob bajche' tsi' cʌntesayonla jini tsa' bʌ i q'ueleyob c'ʌlʌl ti' cajibal. Jiñobʌch mu' bʌ i subob jini t'an.
2 Elas escreveram o que foi contado por aqueles que viram essas coisas desde o começo e anunciaram a mensagem do evangelho .
3 Jini cha'an che' bʌ tsa' ujti c ña'tan ti toj i sujmlel pejtelel chuqui tsa' ujti c'ʌlʌl ti' cajibal, joñon ja'el tsac ña'ta uts'at mic ts'ijbubeñet ti quepecña, uts'at bʌ Teófilo.
3 Portanto, Excelência, eu estudei com todo o cuidado como foi que essas coisas aconteceram desde o princípio e achei que seria bom escrever tudo em ordem para o senhor,
4 Wolic ts'ijbubeñet ili jun cha'an ma' wen cʌn i sujmlel jini tsa' bʌ subentiyet.
4 a fim de que o senhor pudesse conhecer toda a verdade sobre os ensinamentos que recebeu.
5 Ti' yorajlel Herodes, jini rey ti Judea, an motomaj i c'aba' Zacarías lajal bʌ i ye'tel bajche' Abías. An i yijñam Zacarías i c'aba' Elisabet, loq'uem bʌ ti' p'olbal Aarón.
5 Quando Herodes era o rei da terra de Israel, havia um sacerdote chamado Zacarias, que era do grupo dos sacerdotes de Abias. A esposa dele se chamava Isabel e também era de uma família de sacerdotes.
6 Tojob ti' tojlel Dios ti cha'ticlel. Ts'ʌcʌl tsi' jac'ʌyob pejtelel i subal lac Yum yic'ot i mandar.
6 Esse casal vivia a vida que para Deus é correta, obedecendo fielmente a todas as leis e mandamentos do Senhor.
7 Ma'añobic i yalobil, come to'o wa'al jach bʌ x'ixic jini Elisabet. Cabʌlix i jabilel ti cha'ticlel.
7 Mas não tinham filhos porque Isabel não podia ter filhos e porque os dois já eram muito velhos.
8 Zacarías tsi' cha'le i ye'tel ti motomaj ti' tojlel Dios che' an ti' wenta.
8 Certo dia no Templo de Jerusalém, Zacarias estava fazendo o seu trabalho de sacerdote, pois era a sua vez de fazer aquele trabalho diário.
9 Come i tilel mi' cha'leñob yajcaya che' mi' q'uexob i bʌ jini motomajob. Tsa' ochi ti' wenta Zacarías cha'an mi' yochel ti' Templo lac Yum cha'an mi' pul pom.
9 Conforme o costume dos sacerdotes, ele havia sido escolhido por sorteio para queimar o incenso no altar e por isso entrou no Templo do Senhor.
10 Pejtelel winicob x'ixicob añob ti jumpat. Woli' pejcañob Dios ti' yorajlel che' mi' pulel pom.
10 Durante o tempo em que o incenso queimava, o povo lá fora fazia orações.
11 Tsa' tsictiyi ti' wut Zacarías i yángel lac Yum, wa'al ti' ñoj ba'an i pulʌntib pom.
11 Então um anjo do Senhor apareceu em frente de Zacarias, de pé, do lado direito do altar.
12 Tsiltsilña Zacarías che' bʌ tsi' q'uele. Tsa' wen caji ti bʌq'uen.
12 Quando Zacarias o viu, ficou com medo e não sabia o que fazer.
13 Jini ángel tsi' sube: Mach a cha'len bʌq'uen Zacarías, come tsa' ubinti a woración. Mi caj i tsictiyel i yalobil a wijñam Elisabet. Mi caj i yilan pañimil ch'iton bʌ a walobil. Mi caj a wotsʌben i c'aba' Juan.
13 Mas o anjo lhe disse: — Não tenha medo, Zacarias, pois Deus ouviu a sua oração! A sua esposa vai ter um filho, e você porá nele o nome de João.
14 Tijicña mi caj a wubin. Mi caj i ñuc'an a pusic'al. Tijicña jax mi caj i yubiñob cabʌlob che' mi yilan pañimil a walobil.
14 O nascimento dele vai trazer alegria e felicidade para você e para muita gente,
15 Come ñuc mi caj i q'uejlel a walobil ti' tojlel Dios. Ma'anic mi caj i jap vino mi lembal. C'ʌlʌl che' cʌntʌbil, but'ul ti Ch'ujul bʌ Espíritu mi caj i yajñel.
15 pois para o Senhor Deus ele será um grande homem. Ele não deverá beber vinho nem cerveja. Ele será cheio do Espírito Santo desde o nascimento
16 Mi caj i yʌq'ueñob i sutq'uin i bʌ cabʌl israelob cha'an mi' ñopob i Yum Dios.
16 e levará muitos israelitas ao Senhor, o Deus de Israel.
17 Mi caj i majlel a walobil ñaxan ti' tojlel Lac Yum. Lajal i ye'tel yic'ot i p'ʌtʌlel bajche' Elías. Mi caj i yʌq'ueñob i pusic'al tatʌlob cha'an mi' c'uxbiñob i yalobil. Mi caj i yʌq'ueñob i pusic'al xñusa mandarob cha'an mi' tajob i ña'tʌbal lajal bajche' jini tojo' bʌ. Che' jini mi caj i yʌq'ueñob winicob x'ixicob i chajpañob i pusic'al cha'an lac Yum. Che' tsi' yʌlʌ jini ángel.
17 Ele será mandado por Deus como mensageiro e será forte e poderoso como o profeta Elias. Ele fará com que pais e filhos façam as pazes e que os desobedientes voltem a andar no caminho direito. E conseguirá preparar o povo de Israel para a vinda do Senhor.
18 Zacarías tsi' sube jini ángel: ¿Bajche' mi caj c ña'tan mi isujm jini? Joñon ñoxonix. Anix cabʌl i jabilel quijñam ja'el, che'en.
18 Então Zacarias perguntou ao anjo: — Como é que eu vou saber que isso é verdade? Estou muito velho, e a minha mulher também.
19 Jini ángel tsi' sube: Joñon Gabrielon. Añon ti' tojlel Dios. Chocbilon tilel cha'an mic pejcañet cha'an mic subeñet jini wen t'an.
19 O anjo respondeu: — Eu sou Gabriel,
20 Awilan, mi caj a wochel ti uma'. Ma'anic mi caj a mejlel ti t'an c'ʌlʌl ti jini q'uin che' mi' yujtel jini tsa' bʌ c subeyet. Come ma'anic tsa' ñopo c t'an cha'an jini mu' bʌ caj ti ujtel che' ti' yorajlel, che'en jini ángel.
20 Você não está acreditando no que eu disse, mas isso acontecerá no tempo certo. E, porque você não acreditou, você ficará mudo e não poderá falar até o dia em que o seu filho nascer.
21 Che' bʌ woli' chʌn pijtañob Zacarías jini winicob x'ixicob, tsi' c'ajtibeyob i bʌ chucoch tsa' chʌn jale Zacarías ti Templo.
21 Enquanto isso, o povo estava esperando Zacarias, e todos estavam admirados com a demora dele no Templo.
22 Che' bʌ tsa' loq'ui tilel Zacarías, ma'anic tsa' mejli i pejcañob. Tsi' ña'tayob an chuqui tsi' q'uele Zacarías ti Templo ch'oyol bʌ ti panchan. Tsa' jach i pejcayob ti' c'ʌb. Tsa' cʌle ti x'uma'.
22 Quando saiu, Zacarias não podia falar. Então perceberam que ele havia tido uma visão no Templo. Sem poder falar, ele fazia sinais com as mãos para o povo.
23 Che' bʌ tsa' ujti i mel i ye'tel, tsa' majli Zacarías ti' yotot.
23 Quando terminaram os seus dias de serviço no Templo, Zacarias voltou para casa.
24 Ti wi'il tsa' caji i cʌntan i yalobil Elisabet. Jo'p'ejl uw ma'anic tsa' majli ba'an i pi'ʌlob.
24 Pouco tempo depois Isabel, a sua esposa, ficou grávida e durante cinco meses não saiu de casa. E ela disse:
25 Tsi' yʌlʌ: Tsa'ix i coltayon c Yum. Tsi' yʌc'ʌ ti lajmel c wajlentel ti' tojlel winicob x'ixicob, che'en.
25 — Agora que o Senhor me ajudou, ninguém mais vai me desprezar por eu não ter filhos.
26 Ti' wʌcp'ejlel uw Dios tsi' choco tilel jini ángel Gabriel ti jump'ejl tejclum ya' ti Galilea i c'aba' Nazaret.
26 Quando Isabel estava no sexto mês de gravidez, Deus enviou o anjo Gabriel a uma cidade da Galileia chamada Nazaré.
27 Tsa' tili jini ángel ba'an juntiquil tsijib xch'oc c'ajtibil bʌ i cha'an José. Jini José loq'uem ti' p'olbal David. I c'aba' jini xch'oc María.
27 O anjo levava uma mensagem para uma virgem que tinha casamento contratado com um homem chamado José, descendente do rei Davi. Ela se chamava Maria.
28 Che' bʌ tsa' ochi ángel ya' ba'an María tsi' sube: Cotañet. Uts'at woli' q'uelet Dios. An lac Yum a wic'ot. X'ixicob mi caj i subob a ñuclel, che'en.
28 O anjo veio e disse: — Que a paz esteja com você, Maria! Você é muito abençoada. O Senhor está com você.
29 Tsiltsilña jax i pusic'al María che' bʌ tsi' q'uele jini ángel. Tsa' caji ti t'an ti' pusic'al cha'an jini tsa' bʌ i yʌlʌ ángel.
29 Porém Maria, quando ouviu o que o anjo disse, ficou sem saber o que pensar. E, admirada, ficou pensando no que ele queria dizer.
30 Jini ángel tsi' sube: Mach ma' cha'len bʌq'uen, María, come uts'at woli' q'uelet Dios.
30 Então o anjo continuou: — Não tenha medo, Maria! Deus está contente com você.
31 Mi caj a cʌntan alʌl. Mi caj i yilan pañimil ch'iton bʌ a walobil. Mi caj a wotsʌben i c'aba' Jesús.
31 Você ficará grávida, dará à luz um filho e porá nele o nome de Jesus .
32 Mi caj i q'uejlel ti ñuc. Mi caj i pejcʌntel ti' Yalobil jini C'ax Ñuc bʌ. Lac Yum Dios mi caj i yʌq'uen i ye'tel ti Rey ti' q'uexol i ñojte'el, i c'aba' David.
32 Ele será um grande homem e será chamado de Filho do Deus Altíssimo. Deus, o Senhor, vai fazê-lo rei, como foi o antepassado dele, o rei Davi.
33 Mi caj i cha'len i ye'tel ti Rey ti' tojlel i p'olbal Jacob ti pejtelel ora. Ma'anic mi caj i jilel i yumʌntel, che'en jini ángel.
33 Ele será para sempre rei dos descendentes de Jacó, e o Reino dele nunca se acabará.
34 María tsi' sube jini ángel: ¿Bajche' mi caj i yujtel jini? come maxto anic winic quic'ot, che'en.
34 Então Maria disse para o anjo: — Isso não é possível, pois eu sou virgem!
35 Jini ángel tsi' sube: Mi caj i yochel jini Ch'ujul bʌ Espíritu ti a tojlel. I p'ʌtʌlel jini C'ax Ñuc Bʌ mi caj i moset. Jini cha'an jini ch'ujul bʌ alʌl mu' bʌ caj i yilan pañimil mux i pejcʌntel ti' Yalobil Dios.
35 O anjo respondeu: — O Espírito Santo virá sobre você, e o poder do Deus Altíssimo a envolverá com a sua sombra. Por isso o menino será chamado de santo e Filho de Deus.
36 Awilan, a pi'ʌl Elisabet ja'el wolix i cʌntan ch'iton bʌ i yalobil, anquese cabʌlix i jabilel. Wʌcp'ejlix uw woli' cʌntan alʌl jini tsa' bʌ ajli ti to'o wa'al jach bʌ x'ixic.
36 Fique sabendo que a sua parenta Isabel está grávida, mesmo sendo tão idosa. Diziam que ela não podia ter filhos, no entanto agora ela já está no sexto mês de gravidez.
37 Come ma'anic chuqui mach mejlic i mel Dios. Che' tsi' yʌlʌ jini ángel.
37 Porque para Deus nada é impossível.
38 María tsi' yʌlʌ: Joñon x'e'telon i cha'an lac Yum. La' melbenticon che' bajche' tsa' wʌlʌ, che'en. Tsa' loq'ui majlel ángel ba'an María.
38 Maria respondeu: — Eu sou uma E o anjo foi embora.
39 Che' ñumenix cha'p'ejl uxp'ejl q'uin tsa' caji ti xʌmbal María. Tsi' se'ñu majlel i bʌ ti wits c'ʌlʌl ti jump'ejl tejclum ya' ti Judá.
39 Alguns dias depois, Maria se aprontou e foi depressa para uma cidade que ficava na região montanhosa da Judeia.
40 Tsa' ochi ti' yotot Zacarías. Tsi' yʌq'ue cortesía Elisabet.
40 Entrou na casa de Zacarias e cumprimentou Isabel.
41 Che' bʌ tsi' yubibe i t'an María jini Elisabet, jini alʌl cʌntʌbil bʌ i cha'an Elisabet tsʌts tsi' ñijca i bʌ ti' ñʌc' i ña'. Tsa' bujt'i Elisabet ti Ch'ujul bʌ Espíritu.
41 Quando Isabel ouviu a saudação de Maria, a criança se mexeu na barriga dela. Então, cheia do poder do Espírito Santo,
42 Tsa' caji i cha'len c'am bʌ t'an: Mi caj a sujbel ti ñuc cha'an x'ixicob. Mi caj i sujbel ti ñuc jini alʌl cʌntʌbil bʌ a cha'an.
42 Isabel disse bem alto: — Você é a mais abençoada de todas as mulheres, e a criança que você vai ter é abençoada também!
43 ¿Ñucon ba cha'an mi' jula'tañon i ña' c Yum?
43 Quem sou eu para que a mãe do meu Senhor venha me visitar?!
44 Awilan che' bʌ tsa' ochi a t'an tic chiquin, jini alʌl cʌntʌbil bʌ c cha'an tsʌts tsi' ñijca i bʌ cha'an i tijicñʌyel.
44 Quando ouvi você me cumprimentar, a criança ficou alegre e se mexeu dentro da minha barriga.
45 Tijicñayet cha'an tsa' ñopbe i t'an lac Yum mu' bʌ caj i ts'ʌctiyel, che'en Elisabet.
45 Você é abençoada, pois acredita que vai acontecer o que o Senhor lhe disse.
46 María tsi' yʌlʌ: Mic sub i ñuclel lac Yum ti pejtelel c pusic'al.
46 Então Maria disse:
47 Tijicña c ch'ujlel cha'an Dios Xcoltaya c cha'an.
47 — A minha alma anuncia a grandeza do Senhor. O meu espírito está alegre por causa de Deus, o meu Salvador.
48 Dios tsi' q'uele mach ñuquic jini x'e'tel i cha'an. Come awilan, winicob x'ixicob yic'ot i p'olbalob ti lajm ti lajm mi caj i yʌlob tijicñayon.
48 Pois ele lembrou de mim, sua humilde De agora em diante todos vão me chamar de mulher abençoada,
49 Come jini Am bʌ i P'ʌtʌlel tsi' melbeyon chuqui tac ñuc. Ch'ujul i c'aba'.
49 porque o Deus Poderoso fez grandes coisas por mim. O seu nome é santo,
50 Mi' p'untan winicob x'ixicob yic'ot i yalobilob mu' bʌ i bʌc'ñañob Dios.
50 e ele mostra a sua bondade a todos os que o em todas as
51 Tsa'ix i pʌsʌ i p'ʌtʌlel i c'ʌb yic'ot ñuc bʌ i melbal. Tsi' pucu majlel jini tsa' bʌ i q'ueleyob i bʌ ti ñuc ti' bajñel ña'tʌbal.
51 Deus levanta a sua mão poderosa e derrota os orgulhosos com todos os planos deles.
52 Tsi' chilbeyob i ye'tel jini tsa' bʌ buchleyob ti ñuc bʌ i ye'tel. Tsi' yʌq'ueyob i ñuclel jini mach bʌ ñucobic.
52 Derruba dos seus tronos reis poderosos e põe os humildes em altas posições.
53 Tsi' lajmesʌbeyob i wi'ñal jini wi'ñayo' bʌ yic'ot cabʌl chuqui tac wen. To'ol che jach tsi' choco majlel jini wen chumulo' bʌ.
53 Dá fartura aos que têm fome e manda os ricos embora com as mãos vazias. que fez aos nossos antepassados e ajudou o povo de Israel, seu servo. Lembrou de mostrar a sua bondade a Abraão e a todos os seus descendentes, para sempre.
54 Tsi' colta israelob, i winicob, cha'an c'ajal i cha'an bajche' yom i p'untañob,
54 — ausente —
55 che' bajche' tsi' pejcayob lac ñojte'el Abraham yic'ot pejtelel i p'olbal, che'en María.
55 — ausente —
56 Ya' to tsa' jal'a María che' bajche' uxp'ejl uw yic'ot Elisabet. Ti wi'il tsa' sujti ti' yotot.
56 Maria ficou mais ou menos três meses com Isabel e depois voltou para casa.
57 Tsa' c'oti i yorajlel cha'an mi' yilan pañimil i yalobil Elisabet. Tsi' yʌc'ʌ ti pañimil ch'iton bʌ i yalobil.
57 Chegou o tempo de Isabel ter a criança, e ela deu à luz um menino.
58 I pi'ʌlob ti chumtʌl yic'ot i pi'ʌlob Elisabet tsi' yubiyob bajche' Dios tsi' p'unta Elisabet. Tijicñayob i pusic'al yic'ot Elisabet.
58 Os vizinhos e parentes ouviram falar da grande bondade do Senhor para com Isabel, e todos ficaram alegres com ela.
59 Ti' waxʌcp'ejlel q'uin tsa' tiliyob cha'an mi' tsepbentel i pʌchʌlel jini alʌl ch'iton. Yom i yotsʌbeñob i c'aba' Zacarías ti' q'uexol i tat.
59 Quando o menino estava com oito dias, vieram circuncidá-lo e queriam lhe dar o nome do pai, isto é, Zacarias.
60 Pero i ña' jini alʌl tsi' subeyob: Mach che'ic yom. Mi caj i yotsʌbentel i c'aba' Juan, che'en.
60 Mas a sua mãe disse: — Não. O nome dele vai ser João.
61 I pi'ʌlob tsi' subeyob Elisabet: Ma'anic a pi'ʌlob am bʌ i c'aba' ti Juan, mi juntiquilic, che'ob.
61 Então disseram: — Mas você não tem nenhum parente com esse nome!
62 Tsa' caji i pejcañob Zacarías ti' c'ʌb cha'an mi' c'ajtibeñob bajche' yom i yotsʌben i c'aba' i yalobil.
62 Aí fizeram sinais ao pai, perguntando que nome ele queria pôr no menino.
63 Tsi' c'ajti jun. Tsi' ts'ijba: I c'aba'ʌch Juan. Che' tsi' ts'ijba. Tsa' toj sajtiyob i pusic'al ti pejtelob.
63 Zacarias pediu uma tabuinha de escrever e escreveu: “O nome dele é João.” E todos ficaram muito admirados.
64 Ti ora tsa' cha' caji ti t'an. Tsa' jijti i yac' Zacarías. Tsi' subu i ñuclel Dios.
64 Nesse momento Zacarias pôde falar novamente e começou a louvar a Deus.
65 Tsa' cajiyob ti bʌq'uen pejtelel i pi'ʌlob ti chumtʌl. Ti pejtelel wits ya' ti Judea tsa' caji ti sujbel pejtelel ili tsa' bʌ ujti.
65 Os vizinhos ficaram com muito medo, e as notícias dessas coisas se espalharam por toda a região montanhosa da Judeia.
66 Pejtelel tsa' bʌ i yubiyob tsi' lotoyob ti' pusic'al. Tsi' yʌlʌyob: ¿Chuqui mi caj i cha'len jini alʌl? che'ob. Tsa' tsictiyi i p'ʌtʌlel lac Yum yic'ot.
66 Todos os que ouviam essas coisas e pensavam nelas perguntavam: — O que será que esse menino vai ser? Pois, de fato, o poder do Senhor estava com ele.
67 Zacarías, i tat jini alʌl, tsa' bujt'i ti Ch'ujul bʌ Espíritu. Tsa' caji ti subt'an. Tsi' yʌlʌ:
67 Zacarias, o pai de João, cheio do Espírito Santo, começou a profetizar . Ele disse:
68 La' sujbic ti ñuc lac Yum Dios, i Dios Israel. Tsa'ix tili ba'an i cha'año' bʌ. Tsa'ix i mʌñʌyob.
68 — Louvemos o Senhor, o Deus de Israel, pois ele veio ajudar o seu povo e lhe dar a liberdade.
69 Tsa'ix i yʌq'ueyonla p'ʌtʌl bʌ Xcoltaya loq'uem bʌ ti' p'olbal David, x'e'tel bʌ i cha'an.
69 Enviou para nós um poderoso Salvador, aquele que é descendente do seu
70 Che'ʌch tsi' cha'le t'an Dios yic'ot ch'ujul bʌ x'alt'añob i cha'an ti wajali.
70 Faz muito tempo que Deus disse isso por meio dos seus santos
71 Dios tsi' yʌlʌ mi caj laj coltʌntel loq'uel ti' c'ʌb laj contrajob yic'ot ti' c'ʌb pejtelel mu' bʌ i ts'a'leñonla.
71 Ele prometeu nos salvar dos nossos inimigos e nos livrar do poder de todos os que nos odeiam.
72 Che' jini mi caj i p'untañonla che' bajche' tsi' subeyob lac ñojte'el. Mi caj i ña'tan jini ch'ujul bʌ xuc'ul bʌ t'an
72 Disse que ia mostrar a sua bondade aos nossos antepassados e lembrar da sua santa ao nosso antepassado Abraão; prometeu que nos livraria dos nossos inimigos e que ia nos deixar servi-lo sem medo,
73 che' bajche' tsi' sube lac tat Abraham ba' ora tsi' wa'choco i t'an.
73 — ausente —
74 Mi caj i yʌq'ueñonla lac cha'liben i ye'tel che' coltʌbilonixla loq'uel ti' c'ʌb laj contrajob. Che' jini ma'anic bʌq'uen mi caj lac cha'liben i ye'tel.
74 — ausente —
75 Che' jini ch'ujulonla, tojonla ti' wut Dios mi mejlel lac melben i ye'tel ti pejtelel q'uin che' cuxulon to la.
75 para que sejamos somente dele e façamos o que ele quer em todos os dias da nossa vida.
76 Jatet, alʌl, mi caj a pejcʌntel ti x'alt'an i cha'an jini C'ax Ñuc Bʌ. Come mi caj a majlel ñaxan ti' wut lac Yum cha'an ma' chajpʌben i bijlel.
76 E você, menino, será chamado de profeta do Deus Altíssimo e irá adiante do Senhor a fim de preparar o caminho para ele.
77 Mi caj a wʌq'ueñob winicob x'ixicob i cʌn bajche' mi caj i coltʌntelob che' mi' ñusʌbentelob i mul.
77 Você anunciará ao povo de Deus a salvação que virá por meio do perdão dos pecados deles.
78 Come cabʌl tsi' p'untayonla lac Dios. Mi caj i chocbeñonla tilel i sʌclel pañimil ch'oyol bʌ ti chan.
78 Pois o nosso Deus é misericordioso e bondoso. Ele fará brilhar sobre nós a sua luz
79 Che' jini mi caj i yʌq'ueñob i sʌclel pañimil jini chumulo' bʌ ti ic'ch'ipan bʌ pañimil, jini mach bʌ jalic mi caj i chʌmelob. Mi caj i toj'esañonla majlel ba' ñʌch'ʌl mi la cajñel. Che' tsi' yʌlʌ Zacarías.
79 e do céu iluminará todos os que vivem na escuridão da sombra da morte, para guiar os nossos passos no caminho da paz.
80 Tsa' coli jini alʌ Juan. Tsi' taja i p'ʌtʌlel i pusic'al. Tsa' ajni ti colem bʌ i tiquiñal pañimil jinto tsa' pʌsle ba'an israelob.
80 O menino cresceu e ficou forte de espírito. E viveu no deserto até o dia em que apareceu diante do povo de Israel.
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?
Estude este capítulo no WhatsApp
Peça à IA da Bíblia Fala para explicar Lucas 1, comparar traduções ou montar um estudo — tudo direto pelo WhatsApp.