Lucas 1
Re C'ac'a Testamento pa Kach'abal (CAKYNT) vs NVI
1 Je q'uiy quitijon quik'ij chin niquitz'ibaj che ja'jun che ja'jun re cosas re xe'banataj chakacojol pa ru-tiempo re Jesús.
1 Muitos já se dedicaram a elaborar um relato dos fatos que se cumpriram entre nós,
2 Y tak xquitz'ibaj, can ancha'l-va re xtzijos chaka, coma re xe'tz'eto chin ronojel re xuban re Jesús. Y re xe'tz'eto re xbanataj, reje' can xquitzijoj chuka' re ruch'abal re Dios.
2 conforme nos foram transmitidos por aqueles que desde o início foram testemunhas oculares e servos da palavra.
3 Y yen chuka' ninjo' nintz'ibaj re xbanataj. Can xintaj nuk'ij chin xintamaj ronojel re xe'banataj. Y jare' re ninjo' nintz'ibaj che ja'jun che ja'jun chava rat namalaj Teófilo,
3 Eu mesmo investiguei tudo cuidadosamente, desde o começo, e decidi escrever-te um relato ordenado, ó excelentíssimo Teófilo,
4 chin quire' natamaj che can katzij-va re c'utun chavach chij re Jesucristo.
4 para que tenhas a certeza das coisas que te foram ensinadas.
5 Chire' pa Judea xc'ue' jun sacerdote xubini'aj Zacarías, y xc'ue' c'a quiq'uin jun grupo sacerdotes re quibini'an Abías. Pa ru-tiempo re Zacarías, ja re Herodes re Rey chire' pa Judea. Re ruxayil re Zacarías rubini'an Elisabet. Re Elisabet jun rey-rumam can re namalaj sacerdote re xubini'aj Aarón.
5 No tempo de Herodes, rei da Judéia, havia um sacerdote chamado Zacarias, que pertencia ao grupo sacerdotal de Abias; Isabel, sua mulher, também era descendente de Arão.
6 Re Zacarías y re Elisabet choj re quic'aslen chach re Ajaf Dios, y niquinimaj rutzij. Can niquiban-va re nubij. Y man jun vinak itzel nich'o chiquij.
6 Ambos eram justos aos olhos de Deus, obedecendo de modo irrepreensível a todos os mandamentos e preceitos do Senhor.
7 Re je ca'e' vinak re' man jun cajc'ual, roma re Elisabet man nic'ue-ta ral. Y che je ca'e' camas chic je re'j.
7 Mas eles não tinham filhos, porque Isabel era estéril; e ambos eram de idade avançada.
8 Y c'o jun k'ij tak re Zacarías y re je ruchibil xbeka re qui-turno chin niquiban re samaj chire' pa rachoch re Dios como sacerdote.
8 Certa vez, estando de serviço o seu grupo, Zacarias estava servindo como sacerdote diante de Deus.
9 Cada jun chique re sacerdotes jun-va che samaj niquiban pa rachoch re Dios. Y re qui-costumbre re sacerdotes ja re niquiban sortear re anchique niparon re pom. Y re k'ij re' pa rue' re Zacarías xka-va re suerte che ja reja' re ndoc pa rachoch re Dios chin no'rparoj re pom pa rue' re altar.
9 Ele foi escolhido por sorteio, de acordo com o costume do sacerdócio, para entrar no santuário do Senhor e oferecer incenso.
10 Y tak re Zacarías ntajin chuparoxic re pom, conojel re vinak jec'o pa fuera ye'tajin cha oración.
10 Chegando a hora de oferecer incenso, o povo todo estava orando do lado de fora.
11 Jac'a tak re Zacarías c'o chire' nuparoj re pom, jare' tak xuc'ut-ri' jun ángel chach, jun ángel chin re Ajaf Dios. Y re ángel re' xpa'e' pa rajquik'a' re altar re anche' niparox-va re pom.
11 Então um anjo do Senhor apareceu a Zacarias, à direita do altar do incenso.
12 Tak re Zacarías xutz'at re ángel re', xsatz ruc'o'x y xuxibij-ri'
12 Quando Zacarias o viu, perturbou-se e foi dominado pelo medo.
13 Pero re ángel xubij cha re Zacarías: Man taxibij-avi'. Re Dios xuc'axaj re a-oración. Re Elisabet re avxayil xtic'ue' jun ral, y Juan rube' xtaya'.
13 Mas o anjo lhe disse: "Não tenha medo, Zacarias; sua oração foi ouvida. Isabel, sua mulher, lhe dará um filho, e você lhe dará o nome de João.
14 Y roma re ac'ual re' camas xtiqui'cot re avánma y chuka' camas je q'uiy vinak xque'qui'cot.
14 Ele será motivo de prazer e de alegria para você, e muitos se alegrarão por causa do nascimento dele,
15 Roma re avajc'ual camas ruk'ij xto'rbana' chach re Dios. Man xtukum-ta vino, y ni xe-ta nic'aj chic clase ya' re nuban cha jun vinak che nik'abar, roma tak xtalax can nojnak-va-pa re ránma riq'uin re Espíritu Santo.
15 pois será grande aos olhos do Senhor. Ele nunca tomará vinho nem bebida fermentada, e será cheio do Espírito Santo desde antes do seu nascimento.
16 Y xtuban chique je q'uiy avinak israelitas chin niquinimaj re Ajaf Dios y nijalataj re quic'aslen.
16 Fará retornar muitos dentre o povo de Israel ao Senhor, o seu Deus.
17 Re Juan re' xtinabayaj chach re Cristo chin ye'ruban preparar re vinak anche' xte'ka-va re Cristo. Reja' can xtic'ue' re Espíritu Santo y re poder riq'uin, ancha'l xc'ue' riq'uin re Elías, re jun rusamajel re Dios re xc'ue' ajuer can, re xbex profeta cha. Reja' xtuban chique re te'ej-tata'aj chin ye'quijo' re cajc'ual, y chuka' xtuban chique re vinak re man ye'niman-ta tzij che tiquinimaj tzij y che niquic'uaj jun c'aslen choj ancha'l quic'uan re vinak choj quic'aslen. Quire' xtuban-apo chique re vinak chin ye'ruban-apo preparar, chin quire' re vinak re' xe chic niquiyabej-apo re Ajaf. Quire' xubij re ángel cha re Zacarías.
17 E irá adiante do Senhor, no espírito e no poder de Elias, para fazer voltar o coração dos pais a seus filhos e os desobedientes à sabedoria dos justos, para deixar um povo preparado para o Senhor".
18 Y re Zacarías xuc'utuj cha re ángel: ¿Ancha'l tak xtintamaj yen che katzij o man katzij-ta re nabij chua? Roma yen y re vaxayil xa yoj rejeta'k tak vinak chic, y man ye'c'ue-ta chic kajc'ual, xcha'.
18 Zacarias perguntou ao anjo: "Como posso ter certeza disso? Sou velho, e minha mulher é de idade avançada".
19 Y jare' tak re ángel xubij cha: Ja yen re ángel re nbini'an Gabriel, y can nimban re nubij re Dios chua. Mare' xinrutak-pa aviq'uin chin che ne'nya' jun noticia otz chava. Y re noticia re', ja che xtic'ue' re avajc'ual.
19 O anjo respondeu: "Sou Gabriel, o que está sempre na presença de Deus. Fui enviado para lhe transmitir estas boas novas.
20 Y roma man xanimaj-ta re ximbij chava, vocame xcamemur, y xcach'o chic jun bey c'aja tak xtalax re avajc'ual. Y ronojel re' xtibanataj, c'aja tak xtapon re tiempo, xcha' re ángel.
20 Agora você ficará mudo. Não poderá falar até o dia em que isso acontecer, porque não acreditou em minhas palavras, que se cumprirão no tempo oportuno".
21 Tak re ángel ntajin che tzij riq'uin re Zacarías, re vinak re je'yabeyon richin, niquibila': ¿Andex como xuban re Zacarías roma man ndel-ta-pa pa rachoch re Dios?
21 Enquanto isso, o povo esperava por Zacarias, estranhando sua demora no santuário.
22 Y tak re Zacarías xel-pa, man nitiquir-ta nich'o chique re vinak, roma xmemur. Mare' re je'yabeyon richin, cha'nin xquinabej che c'o jun cosa re xsekresas-pa chach chire' pa rachoch re Dios. Re Zacarías xaxe riq'uin ruk'a' nuban-va señas chiquivach re vinak, roma xmemur.
22 Quando saiu, não conseguia falar nada; o povo percebeu então que ele tivera uma visão no santuário. Zacarias fazia sinais para eles, mas permanecia mudo.
23 Y tak reja' xuq'uis can re jenipa' k'ij chin re ru-turno chire' pa rachoch re Dios, xba charachoch.
23 Quando se completou seu período de serviço, ele voltou para casa.
24 Ca'e-oxe' k'ij tibanataj-va quire' pa rachoch re Dios, tak re Elisabet re ruxayil re Zacarías xunabej che c'o chic yabil chij, y mare' vo'o' ic' man jun anche' xel-va. Re Elisabet nubij:
24 Depois disso, Isabel, sua mulher, engravidou e durante cinco meses não saiu de casa.
25 Vocame re Vajaf Dios xtuya' c'a re ac'ual re' chua, chin che yen man chic yinq'uex-ta chiquivach re vinak re yinquiyok' roma man jun val.
25 E ela dizia: "Isto é obra do Senhor fez! Agora ele olhou para mim com favor, para desfazer a minha humilhação perante o povo. "
26 Jac'a tak re Elisabet ne'copej vaki' ic' re ruyabil, jare' tak re Dios xutak re ángel Gabriel pa jun tenemit rubini'an Nazaret, re tenemit re' chin re Galilea.
26 No sexto mês Deus enviou o anjo Gabriel a Nazaré, cidade da Galiléia,
27 Re ángel Gabriel xtak riq'uin jun ixok rubini'an María. Re ixok re' man jun bey runimon-ta-ri' riq'uin ache. Re ixok re' c'utun chic chin nic'ule' riq'uin jun ache rubini'an José. Y re José rey-rumam can re Rey David.
27 a uma virgem prometida em casamento a certo homem chamado José, descendente de Davi. O nome da virgem era Maria.
28 Re ángel xapon riq'uin re ixok re' y xubij cha: ¡Tiqui'cot c'a re avánma, roma camas yatrajo' re Ajaf Dios! Y re Ajaf Dios c'o aviq'uin. Y chiquicojol conojel re ixoki', ja rat re c'o más bendición xac'ul.
28 O anjo, aproximando-se dela, disse: "Alegre-se, agraciada! O Senhor está com você! "
29 Y tak re María xutz'at re ángel y xuc'axaj re xubij cha, xsatz ruc'o'x y xunojij-ka pa ránma: ¿Anchique roma tak quire' nuban chin nuya' ruxnokil-noch?
29 Maria ficou perturbada com essas palavras, pensando no que poderia significar esta saudação.
30 Entonces re ángel xubij: Man taxibij-avi' María. Rat can xac'ul re utzil pitinak riq'uin re Dios.
30 Mas o anjo lhe disse: "Não tenha medo, Maria; você foi agraciada por Deus!
31 Vocame nimbij can chava che xtic'ue' jun ac'ual aviq'uin, y tak xtalax re ac'ual re', ala' y Jesús rube' xtaya'.
31 Você ficará grávida e dará à luz um filho, e lhe porá o nome de Jesus.
32 Reja' camas ruk'ij xtic'ue', y xtubini'aj chuka' Ruc'ajol re namalaj Dios roma can katzij-va che Ruc'ajol re Dios. Re ac'ual re xtic'ue', jun rey-rumam can re Rey David, y re Ajaf Dios xtiyi'o can Rey, chin xtuban gobernar ancha'l xuban gobernar re Rey David ajuer can,
32 Ele será grande e será chamado Filho do Altíssimo. O Senhor Deus lhe dará o trono de seu pai Davi,
33 chin quire' re Jesús nuban gobernar pan ive' yex re yix rey-rumam can re Jacob. Y yixruban gobernar chin nojel tiempo, xcha' re ángel cha re María.
33 e ele reinará para sempre sobre o povo de Jacó; seu Reino jamais terá fim".
34 Y tak re María xuc'axaj ronojel re', xuc'utuj cha re ángel: ¿Y ancha'l c'a tak xtic'ue' val, roma yen manak ache viq'uin?
34 Perguntou Maria ao anjo: "Como acontecerá isso, se sou virgem? "
35 Y re ángel xubij cha re María: Ja re ru-poder re Espíritu Santo chin re namalaj Dios re xtika-pa pan ave' chin xtuya' re yabil re' chavij. Mare', re lok'olaj ac'ual re xtalax aviq'uin, can xtubini'aj-va Ruc'ajol re Dios roma can katzij-va che Ruc'ajol re Dios.
35 O anjo respondeu: "O Espírito Santo virá sobre você, e o poder do Altíssimo a cobrirá com a sua sombra. Assim, aquele que há de nascer será chamado santo, Filho de Deus.
36 Y nimbij chuka' chava che re avch'alal Elisabet re camas chic re'j y niquibij cha che camanak-va ac'ual nic'ue' riq'uin, vocame xtic'ue' jun ac'ual riq'uin, roma vaki' ic' c'o-va cha re ruyabil,
36 Também Isabel, sua parenta, terá um filho na velhice; aquela que diziam ser estéril já está em seu sexto mês de gestação.
37 roma re Dios man jun cosa c'ayef chach.
37 Pois nada é impossível para Deus".
38 Can jare' tak re María xubij: Can njachon-vi' pa ruk'a' re Ajaf. Can tibanataj c'a ancha'l re xabij chua, xcha' re María cha re ángel.
38 Respondeu Maria: "Sou serva do Senhor; que aconteça comigo conforme a tua palavra". Então o anjo a deixou.
39 Y re María cha'nin xuban-a rubanic chin xba pa jun tenemit re c'o pa rue' jun loma chin re departamento rubini'an Judea.
39 Naqueles dias, Maria preparou-se e foi depressa para a uma cidade da região montanhosa da Judéia,
40 Y tak xapon chire' pa tenemit, reja' xba charachoch re Zacarías chin xbo'rya' ruxnokil-rach re Elisabet.
40 onde entrou na casa de Zacarias e saudou Isabel.
41 Tak re Elisabet xuc'axaj re ruxnokil-rach re xuya' re María, reja' xuna' che can xsilon re ac'ual chupan. Y tak re Elisabet nojnak chic ránma riq'uin re Espíritu Santo,
41 Quando Isabel ouviu a saudação de Maria, o bebê agitou-se em seu ventre, e Isabel ficou cheia do Espírito Santo.
42 can riq'uin ruchuk'a' xch'o, y xubij: Chakacojol yoj ixoki', ja rat re nac'ul jun namalaj bendición chin re Dios, y quire' chuka' nuc'ul re ac'ual re xtalax aviq'uin roma can katzij-va Ruc'ajol re Dios.
42 Em alta voz exclamou: "Bendita é você entre as mulheres, e bendito é o filho que você dará à luz!
43 Y mare' yen can man nak'ax-ta pa nue', anchique roma tak naya' nuk'ij yen y nac'utuj ruxnokil-noch rat re yat rute' re Vajaf.
43 Mas por que sou tão agraciada, a ponto de me visitar a mãe do meu Senhor?
44 Y can xe xinc'axaj re ach'abal tak xaya' ruxnokil-noch, re ac'ual nyaben chin nalax viq'uin, can xsilon xina', roma xqui'cot-ka.
44 Logo que a sua saudação chegou aos meus ouvidos, o bebê que está em meu ventre agitou-se de alegria.
45 Otz-abanoj che xanimaj re xubij re Ajaf chava, roma re ac'ual re xubij chava che xtalax aviq'uin, can xtalax-va aviq'uin.
45 Feliz é aquela que creu que se cumprirá aquilo que o Senhor lhe disse! "
46 Y jare' tak re María xubij:
46 Então disse Maria: "Minha alma engrandece ao Senhor
47 Re vánma niqui'cot roma re Dios re nicola vichin.
47 e o meu espírito se alegra em Deus, meu Salvador,
48 Roma re Dios xinrucha' yen chin ninc'ul re utzil c'o riq'uin, astapa' yen xa camanak nuk'ij. Roma yen xa yin relic-oc jun samajel chin re Dios.
48 pois atentou para a humildade da sua serva. De agora em diante, todas as gerações me chamarão bem-aventurada,
49 Roma re Dios q'uiy namalaj tak utzil rubanom-pa chua, roma can nitiquir-va nuban ronojel cosas.
49 pois o Poderoso fez grandes coisas em meu favor; santo é o seu nome.
50 Can nujoyovaj c'a quivach conojel re vinak re ya'lax chach re ruch'ulef re niquinimaj rutzij y can niquiya' ruk'ij.
50 A sua misericórdia estende-se aos que o temem, de geração em geração.
51 Y riq'uin re ru-poder, can q'uiy c'a cosas rubanalon.
51 Ele realizou poderosos feitos com seu braço; dispersou os que são soberbos no mais íntimo do coração.
52 Rukasan quik'ij re ye'bano gobernar chach re ruch'ulef y ruyi'on más quik'ij re manak quik'ij.
52 Derrubou governantes dos seus tronos, mas exaltou os humildes.
53 Jac'a re biyoma' re niquina' che can c'o ronojel quiq'uin, man jun cosa xuya-a chique, xaxe tal choj quire' xe'tak-a.
53 Encheu de coisas boas os famintos, mas despediu de mãos vazias os ricos.
54 Reja' yojruta'on yoj re yoj israelitas re yojrucha'on chin nakaban re rusamaj.
54 Ajudou a seu servo Israel, lembrando-se da sua misericórdia
55 roma can quire' re rusujun can chique re kavinak xe'c'ue' ajuer can,
55 para com Abraão e seus descendentes para sempre, como dissera aos nossos antepassados".
56 Y re María xc'ue' can riq'uin re Elisabet como oxe' ic', y c'are' xtzolaj charachoch.
56 Maria ficou com Isabel cerca de três meses e depois voltou para casa.
57 Tak xapon re k'ij chin xalax re ac'ual riq'uin re Elisabet, jun ch'et ala' re xc'ue' riq'uin.
57 Ao se completar o tempo de Isabel dar à luz, ela teve um filho.
58 Y re ru-vecinos re Elisabet y re ruch'alal xquic'axaj che re Ajaf can xujoyovaj rach re Elisabet, mare' xc'ue' jun ral. Y re vinak xe'bapon riq'uin, camas ye'qui'cot chij re Elisabet, roma quire' xuban.
58 Seus vizinhos e parentes ouviram falar da grande misericórdia que o Senhor lhe havia demonstrado e se alegraram com ela.
59 Y tak xtz'akater vakxaki' k'ij talax-va re ac'ual, re ru-vecinos y re ruch'alal xe'bapon chic jun bey chin ne'quibana' re circuncisión cha, ancha'l nubij chupan re ru-ley re Moisés. Y ja mismo k'ij re' niquijo' niquiya' rube' re ac'ual, y re rube' niquijo' niquiya' ja ancha'l rube' re rutota'.
59 No oitavo dia foram circuncidar o menino e queriam dar-lhe o nome do pai, Zacarias;
60 Pero re te'ej xubij: Re ac'ual man xtubini'aj-ta ancha'l rube' re rutota', re ac'ual re' xtubini'aj Juan.
60 mas sua mãe tomou a palavra e disse: "Não! Ele será chamado João".
61 Y re vinak re jec'o quiq'uin re Elisabet xquibij cha: ¿Anchique roma najo' che re ac'ual nubini'aj Juan? Roma man jun chique re avch'alal rubini'an quire'.
61 Disseram-lhe: "Você não há nenhum parente com esse nome".
62 Entonces re vinak re jec'o chire' xquiban señas chach re tata'aj, chin niquic'utuj-apo cha, che andex rube' nuya' re ac'ual.
62 Então fizeram sinais ao pai do menino, para saber como queria que a criança se chamasse.
63 Xpa re tata'aj xuc'utuj jun tz'alam re ye'quicusaj chin ye'tz'iban chach. Chach re tz'alam re' xutz'ibaj: Re ac'ual xtubini'aj Juan. Y conojel re vinak re quimalon-apo-qui' chire', xsatz quic'o'x, roma re be'aj xubij re te'ej, jare' chuka' xutz'ibaj re tata'aj chach re tz'alam.
63 Ele pediu uma tabuinha e, para admiração de todos, escreveu: "O nome dele é João".
64 Can jare' tak re Zacarías xtiquir xch'o chic jun bey. Y reja' can xe xch'o, can jare' xutz'am ruyi'ic ruk'ij re Dios.
64 Imediatamente sua boca se abriu, sua língua se soltou e ele começou a falar, louvando a Deus.
65 Y re qui-vecinos re jec'o chire' xquixibij-qui', roma re xbanataj chire'. Y re xbanataj, xba rutzijol chupan ronojel re tenemit re jec'o chunakaj re tenemit anche' c'o-va re Zacarías chupan re departamento chin re Judea.
65 Todos os vizinhos ficaram cheios de temor, e por toda a região montanhosa da Judéia se falava sobre essas coisas.
66 Y conojel re vinak re ye'c'axan re xbanataj quiq'uin re Zacarías y re Elisabet, can xc'ue-ka riq'uin cánma, y niquibij: ¿Andex che samaj xto'rbana' re ac'ual re'? ye'cha'. Roma can k'alaj che c'o re Ajaf Dios riq'uin.
66 Todos os que ouviam falar disso se perguntavam: "O que vai ser este menino? " Pois a mão do Senhor estava com ele.
67 Y jare' tak re Zacarías re rutota' re ac'ual, can nojnak ránma riq'uin re Espíritu Santo, xusekresaj chiquivach:
67 Seu pai, Zacarias, foi cheio do Espírito Santo e profetizou:
68 Camas-ta xtiya' ruk'ij re Ajaf Dios, re ka-Dios yoj re yoj israelitas,
68 "Louvado seja o Senhor, o Deus de Israel, porque visitou e redimiu o seu povo.
69 Re Dios ruyi'on c'a Jun re camas ru-poder y yojrucol.
69 Ele promoveu poderosa salvação para nós, na linhagem do seu servo Davi,
70 Re Dios xbin chique re lok'olaj tak rusamajela' re xe'c'ue' ajuer can, re xbex profetas chique, chin che xtiquibij re xubij reja' chique y re profetas ja quire' xquibij che re Dios xtuya' Jun re nicola kachin. Y re' can ajuer tusuj-pa chaka.
70 ( como falara pelos seus santos profetas, na antigüidade ),
71 Can rubin-va-pa che xkojrucol chiquivach re itzel yojquitz'at, y xkojrucol pa quik'a' re je ka-enemigos,
71 salvando-nos dos nossos inimigos e da mão de todos os que nos odeiam,
72 y chuka' xtujoyovaj quivach re kavinak xe'c'ue' ajuer can,
72 para mostrar sua misericórdia aos nossos antepassados e lembrar sua santa aliança,
73 Y re xsuj cha re Abraham can xban-va jurar cha roma re Dios,
73 o juramento que fez ao nosso pai Abraão:
74 che can xkojrucol-va pa quik'a' re ya'tzalan kachin,
74 resgatar-nos da mão dos nossos inimigos para servi-lo sem medo,
75 y nakaban riq'uin jun kac'aslen ch'ajch'oj y choj chach reja' re jenipa' tiempo yojc'ase-a chach re ruch'ulef.
75 em santidade e justiça, diante dele todos os nossos dias.
76 Y rat ch'et nuc'ajol, xtibex profeta chava roma xtatzijoj re xtibex chava roma re namalaj Dios,
76 E você, menino, será chamado profeta do Altíssimo, pois irá adiante do Senhor, para lhe preparar o caminho,
77 y ja rat xcabin che re Dios nucuy quimac re can je rutenemit, chin che ye'colotaj.
77 para dar ao seu povo o conhecimento da salvação, mediante o perdão dos seus pecados,
78 Y re', xaxe roma re ka-Dios yojrajo' y camas nujoyovaj kavach.
78 por causa das ternas misericórdias de nosso Deus, pelas quais do alto nos visitará o sol nascente
79 Re Jun re ne'sekresan-ka, xque'ruya' pa sakil re vinak re jec'o pa k'oko'm, re c'o chic re rumuch'uch'il re camic pa quive', roma manak qui-esperanza chin ye'colotaj-ta,
79 para brilhar sobre aqueles que estão vivendo nas trevas e na sombra da morte, e guiar nossos pés no caminho da paz".
80 Y re ac'ual re xalax quiq'uin re Zacarías y re Elisabet, niq'uiy y quire' chuka' niq'uiy re ruc'aslen espiritual. Y tak nem chic, xba chupan re lugar re anche' manak vinak re nibex desierto cha. Y chire' xc'ue-va, c'aja tak xapon re k'ij chin xutz'am rutzijosic re ruch'abal re Dios chiquivach re israelitas re ruvinak reja'.
80 E o menino crescia e se fortalecia no espírito; e viveu no deserto, até aparecer publicamente a Israel.
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?
Estude este capítulo no WhatsApp
Peça à IA da Bíblia Fala para explicar Lucas 1, comparar traduções ou montar um estudo — tudo direto pelo WhatsApp.