Lucas 1
Re C'ac'a Testamento pa Kach'abal (CAKYNT) vs ARA
1 Je q'uiy quitijon quik'ij chin niquitz'ibaj che ja'jun che ja'jun re cosas re xe'banataj chakacojol pa ru-tiempo re Jesús.
1 Visto que muitos houve que empreenderam uma narração coordenada dos fatos que entre nós se realizaram,
2 Y tak xquitz'ibaj, can ancha'l-va re xtzijos chaka, coma re xe'tz'eto chin ronojel re xuban re Jesús. Y re xe'tz'eto re xbanataj, reje' can xquitzijoj chuka' re ruch'abal re Dios.
2 conforme nos transmitiram os que desde o princípio foram deles testemunhas oculares e ministros da palavra,
3 Y yen chuka' ninjo' nintz'ibaj re xbanataj. Can xintaj nuk'ij chin xintamaj ronojel re xe'banataj. Y jare' re ninjo' nintz'ibaj che ja'jun che ja'jun chava rat namalaj Teófilo,
3 igualmente a mim me pareceu bem, depois de acurada investigação de tudo desde sua origem, dar-te por escrito, excelentíssimo Teófilo, uma exposição em ordem,
4 chin quire' natamaj che can katzij-va re c'utun chavach chij re Jesucristo.
4 para que tenhas plena certeza das verdades em que foste instruído.
5 Chire' pa Judea xc'ue' jun sacerdote xubini'aj Zacarías, y xc'ue' c'a quiq'uin jun grupo sacerdotes re quibini'an Abías. Pa ru-tiempo re Zacarías, ja re Herodes re Rey chire' pa Judea. Re ruxayil re Zacarías rubini'an Elisabet. Re Elisabet jun rey-rumam can re namalaj sacerdote re xubini'aj Aarón.
5 Nos dias de Herodes, rei da Judeia, houve um sacerdote chamado Zacarias, do turno de Abias. Sua mulher era das filhas de Arão e se chamava Isabel.
6 Re Zacarías y re Elisabet choj re quic'aslen chach re Ajaf Dios, y niquinimaj rutzij. Can niquiban-va re nubij. Y man jun vinak itzel nich'o chiquij.
6 Ambos eram justos diante de Deus, vivendo irrepreensivelmente em todos os preceitos e mandamentos do Senhor.
7 Re je ca'e' vinak re' man jun cajc'ual, roma re Elisabet man nic'ue-ta ral. Y che je ca'e' camas chic je re'j.
7 E não tinham filhos, porque Isabel era estéril, sendo eles avançados em dias.
8 Y c'o jun k'ij tak re Zacarías y re je ruchibil xbeka re qui-turno chin niquiban re samaj chire' pa rachoch re Dios como sacerdote.
8 Ora, aconteceu que, exercendo ele diante de Deus o sacerdócio na ordem do seu turno, coube-lhe por sorte,
9 Cada jun chique re sacerdotes jun-va che samaj niquiban pa rachoch re Dios. Y re qui-costumbre re sacerdotes ja re niquiban sortear re anchique niparon re pom. Y re k'ij re' pa rue' re Zacarías xka-va re suerte che ja reja' re ndoc pa rachoch re Dios chin no'rparoj re pom pa rue' re altar.
9 segundo o costume sacerdotal, entrar no santuário do Senhor para queimar o incenso;
10 Y tak re Zacarías ntajin chuparoxic re pom, conojel re vinak jec'o pa fuera ye'tajin cha oración.
10 e, durante esse tempo, toda a multidão do povo permanecia da parte de fora, orando.
11 Jac'a tak re Zacarías c'o chire' nuparoj re pom, jare' tak xuc'ut-ri' jun ángel chach, jun ángel chin re Ajaf Dios. Y re ángel re' xpa'e' pa rajquik'a' re altar re anche' niparox-va re pom.
11 E eis que lhe apareceu um anjo do Senhor, em pé, à direita do altar do incenso.
12 Tak re Zacarías xutz'at re ángel re', xsatz ruc'o'x y xuxibij-ri'
12 Vendo-o, Zacarias turbou-se, e apoderou-se dele o temor.
13 Pero re ángel xubij cha re Zacarías: Man taxibij-avi'. Re Dios xuc'axaj re a-oración. Re Elisabet re avxayil xtic'ue' jun ral, y Juan rube' xtaya'.
13 Disse-lhe, porém, o anjo: Zacarias, não temas, porque a tua oração foi ouvida; e Isabel, tua mulher, te dará à luz um filho, a quem darás o nome de João.
14 Y roma re ac'ual re' camas xtiqui'cot re avánma y chuka' camas je q'uiy vinak xque'qui'cot.
14 Em ti haverá prazer e alegria, e muitos se regozijarão com o seu nascimento.
15 Roma re avajc'ual camas ruk'ij xto'rbana' chach re Dios. Man xtukum-ta vino, y ni xe-ta nic'aj chic clase ya' re nuban cha jun vinak che nik'abar, roma tak xtalax can nojnak-va-pa re ránma riq'uin re Espíritu Santo.
15 Pois ele será grande diante do Senhor, não beberá vinho nem bebida forte e será cheio do Espírito Santo, já do ventre materno.
16 Y xtuban chique je q'uiy avinak israelitas chin niquinimaj re Ajaf Dios y nijalataj re quic'aslen.
16 E converterá muitos dos filhos de Israel ao Senhor, seu Deus.
17 Re Juan re' xtinabayaj chach re Cristo chin ye'ruban preparar re vinak anche' xte'ka-va re Cristo. Reja' can xtic'ue' re Espíritu Santo y re poder riq'uin, ancha'l xc'ue' riq'uin re Elías, re jun rusamajel re Dios re xc'ue' ajuer can, re xbex profeta cha. Reja' xtuban chique re te'ej-tata'aj chin ye'quijo' re cajc'ual, y chuka' xtuban chique re vinak re man ye'niman-ta tzij che tiquinimaj tzij y che niquic'uaj jun c'aslen choj ancha'l quic'uan re vinak choj quic'aslen. Quire' xtuban-apo chique re vinak chin ye'ruban-apo preparar, chin quire' re vinak re' xe chic niquiyabej-apo re Ajaf. Quire' xubij re ángel cha re Zacarías.
17 E irá adiante do Senhor no espírito e poder de Elias, para converter o coração dos pais aos filhos, converter os desobedientes à prudência dos justos e habilitar para o Senhor um povo preparado.
18 Y re Zacarías xuc'utuj cha re ángel: ¿Ancha'l tak xtintamaj yen che katzij o man katzij-ta re nabij chua? Roma yen y re vaxayil xa yoj rejeta'k tak vinak chic, y man ye'c'ue-ta chic kajc'ual, xcha'.
18 Então, perguntou Zacarias ao anjo: Como saberei isto? Pois eu sou velho, e minha mulher, avançada em dias.
19 Y jare' tak re ángel xubij cha: Ja yen re ángel re nbini'an Gabriel, y can nimban re nubij re Dios chua. Mare' xinrutak-pa aviq'uin chin che ne'nya' jun noticia otz chava. Y re noticia re', ja che xtic'ue' re avajc'ual.
19 Respondeu-lhe o anjo: Eu sou Gabriel, que assisto diante de Deus, e fui enviado para falar-te e trazer-te estas boas-novas.
20 Y roma man xanimaj-ta re ximbij chava, vocame xcamemur, y xcach'o chic jun bey c'aja tak xtalax re avajc'ual. Y ronojel re' xtibanataj, c'aja tak xtapon re tiempo, xcha' re ángel.
20 Todavia, ficarás mudo e não poderás falar até ao dia em que estas coisas venham a realizar-se; porquanto não acreditaste nas minhas palavras, as quais, a seu tempo, se cumprirão.
21 Tak re ángel ntajin che tzij riq'uin re Zacarías, re vinak re je'yabeyon richin, niquibila': ¿Andex como xuban re Zacarías roma man ndel-ta-pa pa rachoch re Dios?
21 O povo estava esperando a Zacarias e admirava-se de que tanto se demorasse no santuário.
22 Y tak re Zacarías xel-pa, man nitiquir-ta nich'o chique re vinak, roma xmemur. Mare' re je'yabeyon richin, cha'nin xquinabej che c'o jun cosa re xsekresas-pa chach chire' pa rachoch re Dios. Re Zacarías xaxe riq'uin ruk'a' nuban-va señas chiquivach re vinak, roma xmemur.
22 Mas, saindo ele, não lhes podia falar; então, entenderam que tivera uma visão no santuário. E expressava-se por acenos e permanecia mudo.
23 Y tak reja' xuq'uis can re jenipa' k'ij chin re ru-turno chire' pa rachoch re Dios, xba charachoch.
23 Sucedeu que, terminados os dias de seu ministério, voltou para casa.
24 Ca'e-oxe' k'ij tibanataj-va quire' pa rachoch re Dios, tak re Elisabet re ruxayil re Zacarías xunabej che c'o chic yabil chij, y mare' vo'o' ic' man jun anche' xel-va. Re Elisabet nubij:
24 Passados esses dias, Isabel, sua mulher, concebeu e ocultou-se por cinco meses, dizendo:
25 Vocame re Vajaf Dios xtuya' c'a re ac'ual re' chua, chin che yen man chic yinq'uex-ta chiquivach re vinak re yinquiyok' roma man jun val.
25 Assim me fez o Senhor, contemplando-me, para anular o meu opróbrio perante os homens.
26 Jac'a tak re Elisabet ne'copej vaki' ic' re ruyabil, jare' tak re Dios xutak re ángel Gabriel pa jun tenemit rubini'an Nazaret, re tenemit re' chin re Galilea.
26 No sexto mês, foi o anjo Gabriel enviado, da parte de Deus, para uma cidade da Galileia, chamada Nazaré,
27 Re ángel Gabriel xtak riq'uin jun ixok rubini'an María. Re ixok re' man jun bey runimon-ta-ri' riq'uin ache. Re ixok re' c'utun chic chin nic'ule' riq'uin jun ache rubini'an José. Y re José rey-rumam can re Rey David.
27 a uma virgem desposada com certo homem da casa de Davi, cujo nome era José; a virgem chamava-se Maria.
28 Re ángel xapon riq'uin re ixok re' y xubij cha: ¡Tiqui'cot c'a re avánma, roma camas yatrajo' re Ajaf Dios! Y re Ajaf Dios c'o aviq'uin. Y chiquicojol conojel re ixoki', ja rat re c'o más bendición xac'ul.
28 E, entrando o anjo aonde ela estava, disse: Alegra-te, muito favorecida! O Senhor é contigo.
29 Y tak re María xutz'at re ángel y xuc'axaj re xubij cha, xsatz ruc'o'x y xunojij-ka pa ránma: ¿Anchique roma tak quire' nuban chin nuya' ruxnokil-noch?
29 Ela, porém, ao ouvir esta palavra, perturbou-se muito e pôs-se a pensar no que significaria esta saudação.
30 Entonces re ángel xubij: Man taxibij-avi' María. Rat can xac'ul re utzil pitinak riq'uin re Dios.
30 Mas o anjo lhe disse: Maria, não temas; porque achaste graça diante de Deus.
31 Vocame nimbij can chava che xtic'ue' jun ac'ual aviq'uin, y tak xtalax re ac'ual re', ala' y Jesús rube' xtaya'.
31 Eis que conceberás e darás à luz um filho, a quem chamarás pelo nome de Jesus.
32 Reja' camas ruk'ij xtic'ue', y xtubini'aj chuka' Ruc'ajol re namalaj Dios roma can katzij-va che Ruc'ajol re Dios. Re ac'ual re xtic'ue', jun rey-rumam can re Rey David, y re Ajaf Dios xtiyi'o can Rey, chin xtuban gobernar ancha'l xuban gobernar re Rey David ajuer can,
32 Este será grande e será chamado Filho do Altíssimo; Deus, o Senhor, lhe dará o trono de Davi, seu pai;
33 chin quire' re Jesús nuban gobernar pan ive' yex re yix rey-rumam can re Jacob. Y yixruban gobernar chin nojel tiempo, xcha' re ángel cha re María.
33 ele reinará para sempre sobre a casa de Jacó, e o seu reinado não terá fim.
34 Y tak re María xuc'axaj ronojel re', xuc'utuj cha re ángel: ¿Y ancha'l c'a tak xtic'ue' val, roma yen manak ache viq'uin?
34 Então, disse Maria ao anjo: Como será isto, pois não tenho relação com homem algum?
35 Y re ángel xubij cha re María: Ja re ru-poder re Espíritu Santo chin re namalaj Dios re xtika-pa pan ave' chin xtuya' re yabil re' chavij. Mare', re lok'olaj ac'ual re xtalax aviq'uin, can xtubini'aj-va Ruc'ajol re Dios roma can katzij-va che Ruc'ajol re Dios.
35 Respondeu-lhe o anjo: Descerá sobre ti o Espírito Santo, e o poder do Altíssimo te envolverá com a sua sombra; por isso, também o ente santo que há de nascer será chamado Filho de Deus.
36 Y nimbij chuka' chava che re avch'alal Elisabet re camas chic re'j y niquibij cha che camanak-va ac'ual nic'ue' riq'uin, vocame xtic'ue' jun ac'ual riq'uin, roma vaki' ic' c'o-va cha re ruyabil,
36 E Isabel, tua parenta, igualmente concebeu um filho na sua velhice, sendo este já o sexto mês para aquela que diziam ser estéril.
37 roma re Dios man jun cosa c'ayef chach.
37 Porque para Deus não haverá impossíveis em todas as suas promessas.
38 Can jare' tak re María xubij: Can njachon-vi' pa ruk'a' re Ajaf. Can tibanataj c'a ancha'l re xabij chua, xcha' re María cha re ángel.
38 Então, disse Maria: Aqui está a serva do Senhor; que se cumpra em mim conforme a tua palavra. E o anjo se ausentou dela.
39 Y re María cha'nin xuban-a rubanic chin xba pa jun tenemit re c'o pa rue' jun loma chin re departamento rubini'an Judea.
39 Naqueles dias, dispondo-se Maria, foi apressadamente à região montanhosa, a uma cidade de Judá,
40 Y tak xapon chire' pa tenemit, reja' xba charachoch re Zacarías chin xbo'rya' ruxnokil-rach re Elisabet.
40 entrou na casa de Zacarias e saudou Isabel.
41 Tak re Elisabet xuc'axaj re ruxnokil-rach re xuya' re María, reja' xuna' che can xsilon re ac'ual chupan. Y tak re Elisabet nojnak chic ránma riq'uin re Espíritu Santo,
41 Ouvindo esta a saudação de Maria, a criança lhe estremeceu no ventre; então, Isabel ficou possuída do Espírito Santo.
42 can riq'uin ruchuk'a' xch'o, y xubij: Chakacojol yoj ixoki', ja rat re nac'ul jun namalaj bendición chin re Dios, y quire' chuka' nuc'ul re ac'ual re xtalax aviq'uin roma can katzij-va Ruc'ajol re Dios.
42 E exclamou em alta voz: Bendita és tu entre as mulheres, e bendito o fruto do teu ventre!
43 Y mare' yen can man nak'ax-ta pa nue', anchique roma tak naya' nuk'ij yen y nac'utuj ruxnokil-noch rat re yat rute' re Vajaf.
43 E de onde me provém que me venha visitar a mãe do meu Senhor?
44 Y can xe xinc'axaj re ach'abal tak xaya' ruxnokil-noch, re ac'ual nyaben chin nalax viq'uin, can xsilon xina', roma xqui'cot-ka.
44 Pois, logo que me chegou aos ouvidos a voz da tua saudação, a criança estremeceu de alegria dentro de mim.
45 Otz-abanoj che xanimaj re xubij re Ajaf chava, roma re ac'ual re xubij chava che xtalax aviq'uin, can xtalax-va aviq'uin.
45 Bem-aventurada a que creu, porque serão cumpridas as palavras que lhe foram ditas da parte do Senhor.
46 Y jare' tak re María xubij:
46 Então, disse Maria: A minha alma engrandece ao Senhor,
47 Re vánma niqui'cot roma re Dios re nicola vichin.
47 e o meu espírito se alegrou em Deus, meu Salvador,
48 Roma re Dios xinrucha' yen chin ninc'ul re utzil c'o riq'uin, astapa' yen xa camanak nuk'ij. Roma yen xa yin relic-oc jun samajel chin re Dios.
48 porque contemplou na humildade da sua serva. Pois, desde agora, todas as gerações me considerarão bem-aventurada,
49 Roma re Dios q'uiy namalaj tak utzil rubanom-pa chua, roma can nitiquir-va nuban ronojel cosas.
49 porque o Poderoso me fez grandes coisas. Santo é o seu nome.
50 Can nujoyovaj c'a quivach conojel re vinak re ya'lax chach re ruch'ulef re niquinimaj rutzij y can niquiya' ruk'ij.
50 A sua misericórdia vai de geração em geração sobre os que o temem.
51 Y riq'uin re ru-poder, can q'uiy c'a cosas rubanalon.
51 Agiu com o seu braço valorosamente; dispersou os que, no coração, alimentavam pensamentos soberbos.
52 Rukasan quik'ij re ye'bano gobernar chach re ruch'ulef y ruyi'on más quik'ij re manak quik'ij.
52 Derribou do seu trono os poderosos e exaltou os humildes.
53 Jac'a re biyoma' re niquina' che can c'o ronojel quiq'uin, man jun cosa xuya-a chique, xaxe tal choj quire' xe'tak-a.
53 Encheu de bens os famintos e despediu vazios os ricos.
54 Reja' yojruta'on yoj re yoj israelitas re yojrucha'on chin nakaban re rusamaj.
54 Amparou a Israel, seu servo, a fim de lembrar-se da sua misericórdia
55 roma can quire' re rusujun can chique re kavinak xe'c'ue' ajuer can,
55 a favor de Abraão e de sua descendência, para sempre, como prometera aos nossos pais.
56 Y re María xc'ue' can riq'uin re Elisabet como oxe' ic', y c'are' xtzolaj charachoch.
56 Maria permaneceu cerca de três meses com Isabel e voltou para casa.
57 Tak xapon re k'ij chin xalax re ac'ual riq'uin re Elisabet, jun ch'et ala' re xc'ue' riq'uin.
57 A Isabel cumpriu-se o tempo de dar à luz, e teve um filho.
58 Y re ru-vecinos re Elisabet y re ruch'alal xquic'axaj che re Ajaf can xujoyovaj rach re Elisabet, mare' xc'ue' jun ral. Y re vinak xe'bapon riq'uin, camas ye'qui'cot chij re Elisabet, roma quire' xuban.
58 Ouviram os seus vizinhos e parentes que o Senhor usara de grande misericórdia para com ela e participaram do seu regozijo.
59 Y tak xtz'akater vakxaki' k'ij talax-va re ac'ual, re ru-vecinos y re ruch'alal xe'bapon chic jun bey chin ne'quibana' re circuncisión cha, ancha'l nubij chupan re ru-ley re Moisés. Y ja mismo k'ij re' niquijo' niquiya' rube' re ac'ual, y re rube' niquijo' niquiya' ja ancha'l rube' re rutota'.
59 Sucedeu que, no oitavo dia, foram circuncidar o menino e queriam dar-lhe o nome de seu pai, Zacarias.
60 Pero re te'ej xubij: Re ac'ual man xtubini'aj-ta ancha'l rube' re rutota', re ac'ual re' xtubini'aj Juan.
60 De modo nenhum! Respondeu sua mãe. Pelo contrário, ele deve ser chamado João.
61 Y re vinak re jec'o quiq'uin re Elisabet xquibij cha: ¿Anchique roma najo' che re ac'ual nubini'aj Juan? Roma man jun chique re avch'alal rubini'an quire'.
61 Disseram-lhe: Ninguém há na tua parentela que tenha este nome.
62 Entonces re vinak re jec'o chire' xquiban señas chach re tata'aj, chin niquic'utuj-apo cha, che andex rube' nuya' re ac'ual.
62 E perguntaram, por acenos, ao pai do menino que nome queria que lhe dessem.
63 Xpa re tata'aj xuc'utuj jun tz'alam re ye'quicusaj chin ye'tz'iban chach. Chach re tz'alam re' xutz'ibaj: Re ac'ual xtubini'aj Juan. Y conojel re vinak re quimalon-apo-qui' chire', xsatz quic'o'x, roma re be'aj xubij re te'ej, jare' chuka' xutz'ibaj re tata'aj chach re tz'alam.
63 Então, pedindo ele uma tabuinha, escreveu: João é o seu nome. E todos se admiraram.
64 Can jare' tak re Zacarías xtiquir xch'o chic jun bey. Y reja' can xe xch'o, can jare' xutz'am ruyi'ic ruk'ij re Dios.
64 Imediatamente, a boca se lhe abriu, e, desimpedida a língua, falava louvando a Deus.
65 Y re qui-vecinos re jec'o chire' xquixibij-qui', roma re xbanataj chire'. Y re xbanataj, xba rutzijol chupan ronojel re tenemit re jec'o chunakaj re tenemit anche' c'o-va re Zacarías chupan re departamento chin re Judea.
65 Sucedeu que todos os seus vizinhos ficaram possuídos de temor, e por toda a região montanhosa da Judeia foram divulgadas estas coisas.
66 Y conojel re vinak re ye'c'axan re xbanataj quiq'uin re Zacarías y re Elisabet, can xc'ue-ka riq'uin cánma, y niquibij: ¿Andex che samaj xto'rbana' re ac'ual re'? ye'cha'. Roma can k'alaj che c'o re Ajaf Dios riq'uin.
66 Todos os que as ouviram guardavam-nas no coração, dizendo: Que virá a ser, pois, este menino? E a mão do Senhor estava com ele.
67 Y jare' tak re Zacarías re rutota' re ac'ual, can nojnak ránma riq'uin re Espíritu Santo, xusekresaj chiquivach:
67 Zacarias, seu pai, cheio do Espírito Santo, profetizou, dizendo:
68 Camas-ta xtiya' ruk'ij re Ajaf Dios, re ka-Dios yoj re yoj israelitas,
68 Bendito seja o Senhor, Deus de Israel, porque visitou e redimiu o seu povo,
69 Re Dios ruyi'on c'a Jun re camas ru-poder y yojrucol.
69 e nos suscitou plena e poderosa salvação na casa de Davi, seu servo,
70 Re Dios xbin chique re lok'olaj tak rusamajela' re xe'c'ue' ajuer can, re xbex profetas chique, chin che xtiquibij re xubij reja' chique y re profetas ja quire' xquibij che re Dios xtuya' Jun re nicola kachin. Y re' can ajuer tusuj-pa chaka.
70 como prometera, desde a antiguidade, por boca dos seus santos profetas,
71 Can rubin-va-pa che xkojrucol chiquivach re itzel yojquitz'at, y xkojrucol pa quik'a' re je ka-enemigos,
71 para nos libertar dos nossos inimigos e das mãos de todos os que nos odeiam;
72 y chuka' xtujoyovaj quivach re kavinak xe'c'ue' ajuer can,
72 para usar de misericórdia com os nossos pais e lembrar-se da sua santa aliança
73 Y re xsuj cha re Abraham can xban-va jurar cha roma re Dios,
73 e do juramento que fez a Abraão, o nosso pai,
74 che can xkojrucol-va pa quik'a' re ya'tzalan kachin,
74 de conceder-nos que, livres das mãos de inimigos, o adorássemos sem temor,
75 y nakaban riq'uin jun kac'aslen ch'ajch'oj y choj chach reja' re jenipa' tiempo yojc'ase-a chach re ruch'ulef.
75 em santidade e justiça perante ele, todos os nossos dias.
76 Y rat ch'et nuc'ajol, xtibex profeta chava roma xtatzijoj re xtibex chava roma re namalaj Dios,
76 Tu, menino, serás chamado profeta do Altíssimo, porque precederás o Senhor, preparando-lhe os caminhos,
77 y ja rat xcabin che re Dios nucuy quimac re can je rutenemit, chin che ye'colotaj.
77 para dar ao seu povo conhecimento da salvação, no redimi-lo dos seus pecados,
78 Y re', xaxe roma re ka-Dios yojrajo' y camas nujoyovaj kavach.
78 graças à entranhável misericórdia de nosso Deus, pela qual nos visitará o sol nascente das alturas,
79 Re Jun re ne'sekresan-ka, xque'ruya' pa sakil re vinak re jec'o pa k'oko'm, re c'o chic re rumuch'uch'il re camic pa quive', roma manak qui-esperanza chin ye'colotaj-ta,
79 para alumiar os que jazem nas trevas e na sombra da morte, e dirigir os nossos pés pelo caminho da paz.
80 Y re ac'ual re xalax quiq'uin re Zacarías y re Elisabet, niq'uiy y quire' chuka' niq'uiy re ruc'aslen espiritual. Y tak nem chic, xba chupan re lugar re anche' manak vinak re nibex desierto cha. Y chire' xc'ue-va, c'aja tak xapon re k'ij chin xutz'am rutzijosic re ruch'abal re Dios chiquivach re israelitas re ruvinak reja'.
80 O menino crescia e se fortalecia em espírito. E viveu nos desertos até ao dia em que havia de manifestar-se a Israel.
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?
Estude este capítulo no WhatsApp
Peça à IA da Bíblia Fala para explicar Lucas 1, comparar traduções ou montar um estudo — tudo direto pelo WhatsApp.