Mateus 13
Ri C'ac'a Trato ri Xuben ri Dios Quiq'uin ri Vinek (CAKCNT) vs VC
1 Chupan c'a ri k'ij ri' ri Jesús e rachibilan ri rutijoxela' xel-el pa jay y xbetz'uye' chuchi-ya'.
1 Naquele dia, saiu Jesus e sentou-se à beira do lago.
2 Y e janíla c'a q'uiy vinek ri xquimol-apo-qui' riq'uin. Romari' rija' xoc-apo pa jun canoa y xtz'uye-ka chiri' y nubij c'a pe ri ruch'abel ri Dios chique ri vinek. Y conojel c'a ri vinek e pa'el chuchi-ya' nicac'axaj-apo ri Jesús.
2 Acercou-se dele, porém, uma tal multidão, que precisou entrar numa barca. Nela se assentou, enquanto a multidão ficava à margem.
3 Rija' q'uiy c'a ri xubij chique y ruyon riq'uin c'ambel tak tzij. Y jun c'a chique ri c'ambel-tzij ri xrucusaj, jare': C'o c'a jun achin ri xbe pa jopin ija'tz.
3 E seus discursos foram uma série de parábolas.
4 Y tok ri achin c'o chic pa samaj, nijopin ija'tz, juba' c'a chire ri ija'tz pa bey xka-vi. Y xepe c'a ri aj-xic' tak chicop xquitej-el ri ija'tz ri'.
4 Disse ele: Um semeador saiu a semear. E, semeando, parte da semente caiu ao longo do caminho; os pássaros vieram e a comeram.
5 Juba' chic c'a chire ri ija'tz cojol abej xka-vi y chiri' xa man q'uiy ta ri ulef c'o. Y can chanin c'a xe'el-pe roma man pin ta ri ulef.
5 Outra parte caiu em solo pedregoso, onde não havia muita terra, e nasceu logo, porque a terra era pouco profunda.
6 Xa jac'a tok xpe ruvech ri k'ij, xemayamo' y xechaki'j-ka. Roma c'a ri xa man nej ta benek-ka quixe', romari' xechaki'j-ka chanin.
6 Logo, porém, que o sol nasceu, queimou-se, por falta de raízes.
7 Y juba' chic ija'tz xka' cojol k'ayis c'o quiq'uixal. Y tok xe'el-pe, junan xeq'uiy quiq'uin ri q'uix. Pero roma ri q'uix janíla xeq'uiy, ri tico'n xejik' pa quik'a'.
7 Outras sementes caíram entre os espinhos: os espinhos cresceram e as sufocaram.
8 Jac'a ri ch'aka' chic ija'tz xka' pa jun utzilej ulef, y ri tico'n jebel xeq'uiy y xevachin chuka' jebel. Roma c'o ija'tz xquiyala' a treinta quivech, c'o xquiyala' a sesenta y c'o ri xquiyala' a cien quivech.
8 Outras, enfim, caíram em terra boa: deram frutos, cem por um, sessenta por um, trinta por um.
9 Ri c'o c'a rac'axabal, can trac'axaj c'a ri xinbij, xcha' ri Jesús.
9 Aquele que tem ouvidos, ouça.
10 Y jac'ari' tok ri tijoxela' xebe-apo riq'uin ri Jesús y xquic'utuj chire: ¿Achique c'a roma tok richin xach'on chiquivech ri vinek xe'acusaj c'ambel tak tzij? xecha' chire.
10 Os discípulos aproximaram-se dele, então, para dizer-lhe: Por que lhes falas em parábolas?
11 Xpe c'a ri Jesús xubij chique: Man jun bey can ta bin can jebel chirij tok ri vinek ye'oc pa ruk'a' ri Dios o chupan ri aj-chicajil ajavaren, pero chive rix yo'on c'a k'ij chi nivetamaj. Jac'a ri vinek ri man yeniman ta vichin, riq'uin c'ambel tak tzij yich'on-vi quiq'uin, roma chiquivech rije' can man nik'alajirisex ta vi.
11 Respondeu Jesus: Porque a vós é dado compreender os mistérios do Reino dos céus, mas a eles não.
12 Roma ri can c'o c'a ruyacon pa ránima, xtuc'ul c'a más y queri' q'uiy xtic'oje' riq'uin. Jac'a ri xa man q'uiy ta ruyacon, xtelesex c'a ri juba' ri' chire.
12 Ao que tem, se lhe dará e terá em abundância, mas ao que não tem será tirado até mesmo o que tem.
13 Xa roma c'a ri' tok yin yencusaj c'ambel tak tzij richin yich'on quiq'uin. Roma xa can man nicajo' ta nik'ax chiquivech, stape' can niquitzu' y nicac'axaj.
13 Eis por que lhes falo em parábolas: para que, vendo, não vejam e, ouvindo, não ouçam nem compreendam.
14 Can ja vi c'a re' nibanatej ri tz'ibatel can roma ri Isaías, ri jun ri xk'alajirisan ri ruch'abel ri Dios ojer can. Y que c'a re' ri rutz'iban can rija':
14 Assim se cumpre para eles o que foi dito pelo profeta Isaías: Ouvireis com vossos ouvidos e não entendereis, olhareis com vossos olhos e não vereis,
15 Roma ri cánima re vinek re' xa xquicovirisaj.
15 porque o coração deste povo se endureceu: taparam os seus ouvidos e fecharam os seus olhos, para que seus olhos não vejam e seus ouvidos não ouçam, nem seu coração compreenda; para que não se convertam e eu os sare {Is 6,9s}.
16 Jac'a rix nutijoxela', can jebel vi ruva-ik'ij, roma ri runak' tak ivech can yetzu'un-vi jebel. Ri ixiquin can ye'ac'axan-vi.
16 Mas, quanto a vós, bem-aventurados os vossos olhos, porque vêem! Ditosos os vossos ouvidos, porque ouvem!
17 Roma can tivac'axaj na pe' jebel ri ninbij chive vacami, chi e q'uiy chojmilej tak vinek y ri achi'a' ri xek'alajirisan ri ch'abel ri xbix chique roma ri Dios, ojer can, janíla xcajo' xquitz'et ta ri nitz'et rix vacami, pero man xquitz'et ta el. Can janíla chuka' xcajo' xcac'axaj ta ri nivac'axaj rix vacami, pero man xcac'axaj ta el chuka'.
17 Eu vos declaro, em verdade: muitos profetas e justos desejaram ver o que vedes e não o viram, ouvir o que ouvis e não ouviram.
18 Y ri Jesús xubij c'a chique: Tivac'axaj c'a achique nubij ri c'ambel-tzij ri nich'on chirij ri achin ri xbe pa jopin ija'tz.
18 Ouvi, pois, o sentido da parábola do semeador:
19 Ri ija'tz ri xka' can pa bey, jari' ri ch'abel ri nich'on chirij tok ri vinek ye'oc pa rajavaren o pa ruk'a' ri Dios. Pero chiquicojol c'a ri vinek ri nicac'axaj ri ch'abel ec'o ri man nicajo' ta niquiq'uen-ka ri pa tak cánima. Y romari' tok ri itzel norelesaj-el ri ch'abel ri ticon-ka.
19 quando um homem ouve a palavra do Reino e não a entende, o Maligno vem e arranca o que foi semeado no seu coração. Este é aquele que recebeu a semente à beira do caminho.
20 Ri ija'tz ri xka' can cojol tak abej, can nich'on-vi c'a chirij ri ruch'abel ri Dios ri nac'axex roma jun vinek. Ri vinek ri' can janíla c'a niquicot tok nuc'ul ri ruch'abel ri Dios pa ránima.
20 O solo pedregoso em que ela caiu é aquele que acolhe com alegria a palavra ouvida,
21 Pero roma c'a ri can man nuq'uen ta ka ruxe' jebel ri ruch'abel ri Dios pa ránima, can man niyaloj ta c'a ri quicoten riq'uin, xa jun ca'i-oxi' oc k'ij ri utz c'o riq'uin ri Dios. Y tok yepe c'a tijoj-pokonal y netzelex roma ri runiman ri ruch'abel ri Dios, nitzak can chanin.
21 mas não tem raízes, é inconstante: sobrevindo uma tribulação ou uma perseguição por causa da palavra, logo encontra uma ocasião de queda.
22 Y ri ija'tz ri xka' can cojol tak k'ayis ri c'o ruq'uixal, can nich'on-vi c'a chirij ri ruch'abel ri Dios ri nac'axex roma jun vinek. Pero ri vinek ri' roma xa ja ri nrajo' re tiempo ri nrajo' nuben, nijik' c'a ri ruch'abel ri Dios ri c'o riq'uin. Nijik' pa ruk'a' ri beyomel ri achi'el xa c'o utz nuq'uen-pe nik'alajin y xa man que ta ri'. Y ri vinek ri' can man jun bey c'a xtivachin jebel ri ruch'abel ri Dios pa ruc'aslen.
22 O terreno que recebeu a semente entre os espinhos representa aquele que ouviu bem a palavra, mas nele os cuidados do mundo e a sedução das riquezas a sufocam e a tornam infrutuosa.
23 Jac'a ri ija'tz ri xka' pa jun utzilej ulef, can nich'on-vi c'a chirij ri ruch'abel ri Dios ri nac'axex roma jun vinek, y ri vinek ri' can nuq'uen-vi-ka ri ruch'abel ri Dios y ri ruc'aslen nivachin jebel. Can nivachin-vi c'a achi'el niquiben ri ija'tz. Roma c'o ija'tz niquiya' c'a treinta quivech, ec'o niquiya' a sesenta quivech y ec'o can a cien c'a quivech niquiya'. Can que c'a ri' nuben ruc'aslen ri vinek ri nuq'uen-ka ri ruch'abel ri Dios pa ránima, xcha' ri Jesús.
23 A terra boa semeada é aquele que ouve a palavra e a compreende, e produz fruto: cem por um, sessenta por um, trinta por um.
24 Y ri Jesús xuya' chic c'a jun c'ambel-tzij chiquivech, y xubij c'a: Ri utzilej ija'tz ri xberutica' c'a can jun achin ri pa rulef, can junan c'a riq'uin tok ri vinek ye'oc pa ruk'a' ri Dios o chupan ri aj-chicajil ajavaren.
24 Jesus propôs-lhes outra parábola: O Reino dos céus é semelhante a um homem que tinha semeado boa semente em seu campo.
25 Pero jun ak'a', tok can conojel c'a vinek yever, xpe c'a ri netzelan richin ri rajaf ri ulef, xberutica' can rijatzul ri pach'un-k'os (q'uexevach-trigo) pa ruvi' ri trigo ticon chic can. Y xe xberubana' can ri', xbe.
25 Na hora, porém, em que os homens repousavam, veio o seu inimigo, semeou joio no meio do trigo e partiu.
26 Jac'a tok xebeq'uiy-pe ri tico'n y xebe'el-pe ruvi', c'a jac'ari' xk'alajin ri pach'un-k'os.
26 O trigo cresceu e deu fruto, mas apareceu também o joio.
27 Y jari' tok ri e samajela' richin ri rajaf ri ulef xe'apon c'a riq'uin y xquibij chire: Ri ija'tz ri xatic-ka pan avulef can utz vi. Pero vacami c'o pach'un-k'os chucojol. ¿Acuchi cami c'a xpe-vi ri ija'tz richin ri pach'un-k'os? xecha'.
27 Os servidores do pai de família vieram e disseram-lhe: - Senhor, não semeaste bom trigo em teu campo? Donde vem, pois, o joio?
28 Y ri achin xubij c'a chique ri rusamajela': Re' rusamaj jun ri netzelan vichin, ninch'ob yin. Y ri e rusamajela' xquibij c'a chire: ¿Navajo' c'a chi yojbe chuc'ukic? xecha' chire.
28 Disse-lhes ele: - Foi um inimigo que fez isto! Replicaram-lhe: - Queres que vamos e o arranquemos?
29 Pero ri achin xubij c'a chique ri rusamajela': Ne', man yixbe ta chuc'ukic, man xa chuc'ukic ri pach'un-k'os quec'ukutej chuka' ri trigo.
29 - Não, disse ele; arrancando o joio, arriscais a tirar também o trigo.
30 Xa tiya' na c'a k'ij chi ri pach'un-k'os junan niq'uiy riq'uin ri trigo, c'a tapon na ri k'atoj. Roma tok xtapon ri k'ij richin ri k'atoj, yin xtinbij c'a chique ri k'atonela' chi nabey tiquimolo' ri pach'un-k'os y quequibana' pa tak manóxo richin chi yeporox; y c'ari' c'a tiquik'ata' ri trigo richin chi nequiyaca' can, xcha' ri achin. Queri' xubij ri Jesús.
30 Deixai-os crescer juntos até a colheita. No tempo da colheita, direi aos ceifadores: arrancai primeiro o joio e atai-o em feixes para o queimar. Recolhei depois o trigo no meu celeiro.
31 Y ri Jesús xuya' chic c'a jun c'ambel-tzij chiquivech, y xubij c'a: Jun ti ija'tz richin mostaza ri nerutica' can jun achin ri pa rulef, junan nuben riq'uin tok ri vinek ye'oc pa ruk'a' ri Dios o chupan ri aj-chicajil ajavaren.
31 Em seguida, propôs-lhes outra parábola: O Reino dos céus é comparado a um grão de mostarda que um homem toma e semeia em seu campo.
32 Roma stape' ja ri ija'tz richin ri mostaza ri más tak cocoj, tok nel-pe, janíla niq'uiy y ja rija' ri más nim nel chiquivech ri ch'aka' chic ichaj. Ri mostaza xa can che' c'a nuben tok niq'uiy. Romari' ri aj-xic' tak chicop ri yebe pa cak'ik', ye'apon chiri' y niquiben quisoc ri pa tak ruk'a', xcha' ri Jesús.
32 É esta a menor de todas as sementes, mas, quando cresce, torna-se um arbusto maior que todas as hortaliças, de sorte que os pássaros vêm aninhar-se em seus ramos.
33 Ri Jesús xuya' chic c'a jun c'ambel-tzij chiquivech, y xubij c'a chique: Ri ch'en (ch'amilej-k'or) ri neruc'ama-pe jun ixok y nuya' can chupan oxi' pajbel-q'uej, nuch'amirisaj c'a ronojel. Que c'a chuka' ri' xtibiyin rutzijol ri ruch'abel ri Dios ri nich'on chirij tok ri vinek ye'oc pa ruk'a' ri Dios o chupan ri aj-chicajil ajavaren, xcha' ri Jesús.
33 Disse-lhes, por fim, esta outra parábola. O Reino dos céus é comparado ao fermento que uma mulher toma e mistura em três medidas de farinha e que faz fermentar toda a massa.
34 Y ronojel c'a ri xubij ri Jesús chique ri vinek ri', ronojel riq'uin c'ambel tak tzij. Can man jun c'a ri xubij chique ri man ta xrucusaj c'ambel tak tzij richin xuya' chiquivech.
34 Tudo isto disse Jesus à multidão em forma de parábola. De outro modo não lhe falava,
35 Richin queri' can nibanatej na c'a ri rubin can jun ri xtzijon ri ruch'abel ri Dios ojer can. Ri rusamajel ri Dios can que c'a re' ri rutz'iban can chirij ri Jesús:
35 para que se cumprisse a profecia: Abrirei a boca para ensinar em parábolas; revelarei coisas ocultas desde a criação {Sl 77,2}.
36 Y tok ri Jesús xerutek c'a can ri vinek chi tak cachoch, rija' xtzolin c'a pa jay e rachibilan ri rutijoxela'. Y jari' c'a tok ri rutijoxela' xejel-apo riq'uin y xquibij c'a: Roj nikajo' c'a chi rat nabij ta chike achique nic'ulun-vi chi tzij ri c'ambel-tzij chirij ri trigo y ri pach'un-k'os (q'uexevach-trigo) ri xetic can pa jun ulef. Roma can man xk'ax ta chikavech.
36 Então despediu a multidão. Em seguida, entrou de novo na casa e seus discípulos agruparam-se ao redor dele para perguntar-lhe: Explica-nos a parábola do joio no campo.
37 Y ri Jesús can xuk'alajirisaj c'a chiquivech ri c'ambel-tzij, y xubij c'a: Ri ticonel richin ri utzilej ija'tz, ja yin ri xinalex chi'icojol.
37 Jesus respondeu: O que semeia a boa semente é o Filho do Homem.
38 Ri ulef ri xban-vi ri ticoj, can jac'a re ruvach'ulef. Ri utzilej ija'tz jac'a ri ec'o pa rajavaren o pa ruk'a' ri Dios. Y ri pach'un-k'os (q'uexevach-trigo) jac'a ri can e richin vi ri itzel.
38 O campo é o mundo. A boa semente são os filhos do Reino. O joio são os filhos do Maligno.
39 Y ri xbeticon can ri pach'un-k'os roma janíla netzelan, jac'a ri itzel-vinek. Ri k'atoj, jac'a ri xtibanatej pa ruq'uisibel chire re tiempo kachapon; y ri k'atonela', jac'a ri ángeles.
39 O inimigo, que o semeia, é o demônio. A colheita é o fim do mundo. Os ceifadores são os anjos.
40 Can achi'el c'a niban riq'uin ri pach'un-k'os chi ye'elesex-el y yeporox pa k'ak', can que c'a chuka' ri' xtibanatej pa ruq'uisibel chire re tiempo kachapon.
40 E assim como se recolhe o joio para jogá-lo no fogo, assim será no fim do mundo.
41 Yin ri xinalex ri chi'icojol xquentek c'a ri nu-ángeles chiquimolic conojel ri yebanon etzelal y niquiben chique ch'aka' chic chi yetzak. Roma man ninvajo' ta c'a chi ec'o ta ri vinek ri' chiquicojol ri ec'o pa vajavaren o pa nuk'a' yin.
41 O Filho do Homem enviará seus anjos, que retirarão de seu Reino todos os escândalos e todos os que fazem o mal
42 Y conojel c'a ri xquemol-el, xquebec'ak can chupan ri nimalej k'ak'; y c'a chiri' c'a xtipe ri ok'ej chique y xtiquikach'ach'ela' quey.
42 e os lançarão na fornalha ardente, onde haverá choro e ranger de dentes.
43 Jac'a ri vinek ri choj chic quic'aslen can xqueyic'lun-vi c'a achi'el ri k'ij. Can xquek'alajin c'a chi ec'o pa rajavaren o pa ruk'a' ri aj-chicajil Quitata'. Ri c'o c'a rac'axabal, can trac'axaj c'a ri xinbij.
43 Então, no Reino de seu Pai, os justos resplandecerão como o sol. Aquele que tem ouvidos, ouça.
44 Ri beyomel mukul can pa jun ulef y xilitej roma jun achin, can junan c'a riq'uin tok ri vinek ye'oc pa ruk'a' ri Dios o chupan ri aj-chicajil ajavaren. Ri achin ri' xumuk chic c'a can ri beyomel ri' y niquicot ránima xtzolin y xuchop c'a ruc'ayixic ronojel ri c'o riq'uin, y c'ari' xulok' ri ulef ri acuchi mukul-vi ri beyomel.
44 O Reino dos céus é também semelhante a um tesouro escondido num campo. Um homem o encontra, mas o esconde de novo. E, cheio de alegria, vai, vende tudo o que tem para comprar aquele campo.
45 Ri vinek ri ye'oc pa ruk'a' ri Dios o chupan ri aj-chicajil ajavaren, can e junan c'a riq'uin jun lok'onel y c'ayinel quichin tak abej ri nibix perlas chique.
45 O Reino dos céus é ainda semelhante a um negociante que procura pérolas preciosas.
46 Tok ri achin ri' nril c'a can jun perla janíla jebel y nic'ayix, junanin nitzolin y nuc'ayij ronojel ri c'o riq'uin, c'ari' c'a nibe chulok'ic ri perla ri'.
46 Encontrando uma de grande valor, vai, vende tudo o que possui e a compra.
47 Y ri ya'l chapbel-quer tok yo'on-ka pa ya' y yeberuc'ama-pe ronojel quivech quer, can junan c'a riq'uin tok ri vinek ye'oc pa ruk'a' ri Dios o chupan ri aj-chicajil ajavaren.
47 O Reino dos céus é semelhante ainda a uma rede que, jogada ao mar, recolhe peixes de toda espécie.
48 Y tok nojinek chic c'a ri ya'l riq'uin quer, niquic'uaj c'a el c'a chuchi-ya'. Y c'ari' yetz'uye' c'a chucha'ic. Ri utzilej tak quer yequiya' c'a can pa tak chaquech, jac'a ri quer ri xa man e utz ta man yequiya' ta pa tak chaquech, xa yequelesaj c'a can.
48 Quando está repleta, os pescadores puxam-na para a praia, sentam-se e separam nos cestos o que é bom e jogam fora o que não presta.
49 Que c'a ri' ri xtic'ulvachitej pa ruq'uisibel chire re tiempo kachapon. Ri ángeles xquepe c'a chiquicha'ic ri vinek. Juc'an xquequiya-vi ri choj chic quic'aslen, y xquequelesaj c'a can ri man e utz ta.
49 Assim será no fim do mundo: os anjos virão separar os maus do meio dos justos
50 Y ri vinek ri man e utz ta, xquebequic'aka' c'a can chupan ri nimalej k'ak', y chiri' c'a xtipe ri ok'ej chique y xtiquikach'ach'ela' quey.
50 e os arrojarão na fornalha, onde haverá choro e ranger de dentes.
51 Y ri Jesús xubij c'a chique ri rutijoxela': ¿Xk'ax chivech? xcha' chique.
51 Compreendestes tudo isto? Sim, Senhor, responderam eles.
52 Rija' xubij chic c'a: Yalan utz vi xk'ax chivech, roma xixoc yan pa rajavaren o pa ruk'a' ri Dios y c'o chic ivetaman chirij ri', y chuka' ivetaman ri e tz'ibatel can ojer yan chic ri'. Y romari' can ix junan c'a riq'uin jun tata'aj pa jun jay. Tok c'o nic'atzin-vi, c'ari' c'a yeberelesala-pe ri rubeyomel. Yerucusaj c'a ri rubeyomel ri c'o yan chic tiempo e yaquel y yeberelesala' chuka' pe ri rubeyomel ri c'a juba' ri' ec'o riq'uin, xcha' ri Jesús.
52 Por isso, todo escriba instruído nas coisas do Reino dos céus é comparado a um pai de família que tira de seu tesouro coisas novas e velhas.
53 Y tok ri Jesús xtane' c'a chubixic ri c'ambel tak tzij ri', rija' xuya' c'a can ri lugar ri' y xbe e rachibilan-el ri rutijoxela'.
53 Após ter exposto as parábolas, Jesus partiu.
54 Jac'a tok xapon ri pa tinamit ri xq'uiy-vi, rija' xuc'ut c'a ri ruch'abel ri Dios ri chiri' pa nima-jay ri can richin niquimol-qui' ri vinek richin nicac'axaj ri ruch'abel ri Dios. Y roma c'a ri ch'abel ri yerubij chique, ri vinek ri' can xsach quic'u'x y xquibij c'a: ¿Achique c'a roma tok re achin re' janíla etamabel c'o riq'uin y nitiquir yeruben milagros?
54 Foi para a sua cidade e ensinava na sinagoga, de modo que todos diziam admirados: Donde lhe vem esta sabedoria e esta força miraculosa?
55 Xa jac'are' ri ruc'ajol ri jun achin samajiy-che' (ajanel). Xa jare' ri María rubini'an ri rute' y ri e rach'alal ja ri Jacobo, ri José, ri Simón y ri Judas.
55 Não é este o filho do carpinteiro? Não é Maria sua mãe? Não são seus irmãos Tiago, José, Simão e Judas?
56 Xa chikacojol c'a roj ec'o-vi ri e rana'. ¿Acuchi ta c'a xretamaj-vi ri retaman y acuchi ta c'a petenek-vi ri ruchuk'a' richin yerubanala' milagros? yecha' chiquivech.
56 E suas irmãs, não vivem todas entre nós? Donde lhe vem, pois, tudo isso?
57 Y romari' ri vinek can man juba' xquinimaj ta ri Jesús. Y ri Jesús xubij c'a chique ri vinek ri': Conojel c'a ri yek'alajirisan ri ch'abel ri bin chique roma ri Dios, man jun quik'ij; pero ri' xaxe chiquivech ri vinek aj pa rutinamit y chiquivech ri aj pa rachoch, xcha' chique.
57 E não sabiam o que dizer dele. Disse-lhes, porém, Jesus: É só em sua pátria e em sua família que um profeta é menosprezado.
58 Chupan ri rutinamit, ri Jesús man q'uiy ta milagros ri xerubanala', roma ri ruvinak man xquinimaj ta.
58 E, por causa da falta de confiança deles, operou ali poucos milagres.
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?
Estude este capítulo no WhatsApp
Peça à IA da Bíblia Fala para explicar Mateus 13, comparar traduções ou montar um estudo — tudo direto pelo WhatsApp.