Mateus 13
Nyɩhyɛ Fʋfɔlɛʼn (ANY) vs NAA
1 Cɩan sɔ'n, Zozi fi yɩ́ awulo ɛbɛlɛ ɔ kɔ hɔ asue nɩn anʋan ɛlɔ. Ɔ kɔ tanlan asɩ, ɔ kɔ hehele menian'n-mɔ Nyanmɩan ninnge.
1 Naquele mesmo dia, Jesus saiu de casa e se assentou à beira-mar.
2 Meninsʋnman kɔ a yɩ́ nwʋn ɛbɛlɛ. Ɔ kɔ kpati kɔ fʋ kɔ tanlan ɛlɛɛ kʋn anun asue nɩn anyɩnsʋ yɛ̂ meninsʋnman'n jijin asue nɩn anʋan.
2 E grandes multidões se reuniram em volta dele, de modo que entrou num barco e se assentou. E toda a multidão estava em pé na praia.
3 Ɔ kɔ hehele bɛ́ ninnge dɔʋn kpa anyɩnndala nun, yɩ́ nwan: “Sʋanlan kʋn hɔlɩ yɩ́ *bele mma egua.
3 E de muitas coisas lhes falou por parábolas, dizendo:
4 Mɛlɛ mɔ ɔ 'gua'n, bie kɔ gua atɩn nɩn anʋan, nnʋnman'n-mɔ kɔ a kɔ suso kɔ li.
4 E, ao semear, uma parte caiu à beira do caminho, e, vindo as aves, a comeram.
5 Bie kʋsʋ kɔ gua nyɔbʋɛ nɩn asʋ. Ɛbɛlɛ ngɛtɩɛ nɩn a nzʋn man. Ɔ kɔ fifi ndɛ-ndɛ. Ɔ sanlɩn kɛ ɔ'a ngɔ man asɩɛ bʋ.
5 Outra parte caiu em solo rochoso, onde a terra era pouca, e logo nasceu, visto não ser profunda a terra.
6 Nan mɔ eyua'n fili'n, ɔ kɔ yala, afɩ ɔ'a nzɔ man ndɩan.
6 Saindo, porém, o sol, a queimou; e, porque não tinha raiz, secou-se.
7 Bie kʋsʋ kɔ gua eminlan mmowe nɩn anun. Ɔ kɔ fifi. Eminlan mmowe'n kɔ fʋ kɔ gua sʋ.
7 Outra parte caiu entre os espinhos; e os espinhos cresceram e a sufocaram.
8 Nan bie kʋsʋ kɔ gua asɩɛ kpa nɩn asʋ, ɔ kɔ fifi. Ɔ kɔ su mma. Bie kɔ su mma ɛya kʋn, bie mma abulasian, bie kʋsʋ mma abulasan.”
8 Outra, enfim, caiu em boa terra e deu fruto: a cem, a sessenta e a trinta por um.
9 Zozi kɔ han kɔ tʋ sʋ kɛ: “Sʋanlan m'ɔ sɩ fasie'n, ɔ fá síe!”
9 Quem tem ouvidos para ouvir, ouça.
10 Ɛhɩ, Zozi menian'n-mɔ kpunngelɩ yɩ́ a, bɛ́ nwan: “Nzukɛ ati yɛ̂ ɛ 'kan ɛjɔlɛ kele menian'n-mɔ a, ɛ bu yɩ́ anyɩnndala nun ɔ?”
10 Então os discípulos se aproximaram de Jesus e lhe perguntaram: — Por que o senhor fala com eles por meio de parábolas?
11 Zozi kɔ bua bɛ́ kɛ: “Nyanmɩan Belemgbin Mân nɩn anun nvɩalɩɛ ninnge'n-mɔ, ɛmɔ sɩ yɩ́ nwʋn ɛjɔlɛ. Nan bɛ́ dɩɛ, bɛ nzɩ man yɩ́ nwʋn ɛjɔlɛ.
11 Ao que Jesus respondeu:
12 Ɔ sanlɩn kɛ sʋanlan m'ɔ le bie'n, bɛ 'gua sʋ maan ɔ sʋn. Nan sʋanlan m'ɔ le man bie'n, kaan'n muonun m'ɔ le yɩ́'n, bɛ 'tʋa yɩ́ bɛ de.
12 Pois ao que tem, mais será dado, e terá em abundância; mas, ao que não tem, até o que tem lhe será tirado.
13 Ɛhɩka ati yɛ̂ mɩn 'kan ɛjɔlɛ mɩn kele bɛ́ a, mɩn bu yɩ́ anyɩnndala nun ɔ. Afɩ bɛ́ nyɩn tua yɩ́, kʋsʋ bɛ nnwun man yɩ́. Bɛ tɩ, kʋsʋ bɛ ndie man nán b'a tɩ yɩ́ bʋ.
13 Por isso, falo com eles por meio de parábolas: porque, vendo, não veem; e, ouvindo, não ouvem, nem entendem.
14 Ɔ man bɛ́ nwʋn ɛjɔlɛ'n mɔ *Ezayi hanlɩn'n kpɩnlɩn sʋ. Nyanmɩan nanndɩlɩ Ezayi sʋ ɔ hanlɩn kɛ:
14 Assim, neles se cumpre a profecia de Isaías:
15 Ɔ sanlɩn kɛ menian sɔ'n-mɔ a sʋlʋ.
15 Porque o coração deste povo
16 “Nan ɛmɔ dɩɛ, nyila hán ɛmɔ. Ɔ sanlɩn kɛ ɛmɔ anyɩn'n nwun asɩ, ɛsɛ ɛmɔ anzʋ'n tɩ ɛjɔlɛ.
16 — Bem-aventurados, porém, são os olhos de vocês, porque veem; e bem-aventurados são os ouvidos de vocês, porque ouvem.
17 Nan mɩɩn kan yɩ́ ananhɔlɛ mɩn kele ɛmɔ kɛ: Nyanmɩan mgbɔmanfʋɛ dɔʋn kpa, nʋn Nyanmɩan menian dɔʋn kpa, bɛ hulolɩ kɛ ahan bɛ nwun mɔ ɛmɔ lɛ nɩan'n, nan kʋsʋ b'a nnwun man yɩ́. Ɛsɛ bɛ hulolɩ kɛ ahan bɛ tɩ mɔ ɛmɔ lɛ tie'n, nan kʋsʋ b'a ndɩ man.”
17 Pois em verdade lhes digo que muitos profetas e justos desejaram ver o que vocês estão vendo, mas não viram; e quiseram ouvir o que vocês estão ouvindo, mas não ouviram.
18 Ɛhɩ, Zozi nwan: “Ɛmɔ tíe, sʋanlan'n m'ɔ gua *bele nɩn anwʋn anyɩnndala nɩn abʋ'n y'ɔ le kɛ:
18 — Ouçam, portanto, o que significa a parábola do semeador.
19 Mɛlɛ mɔ sʋanlan kʋn kɔ tɩ Anwunno Belemgbin Mân nɩn anwʋn ɛjɔlɛ m'ɔ ndɩ man yɩ́ bʋ'n, anɩn sʋanlan sɔ'n tɩ kɛ bele mma'n m'ɔ gualɩ atɩn nɩn anʋan'n. Ɛjɔlɛ'n mɔ ɔ'a tɩ'n, Abɔnsanmʋn ba ɔ yɩ fi yɩ́ ti anun.
19 A todos os que ouvem a palavra do Reino e não a compreendem, vem o Maligno e arrebata o que lhes foi semeado no coração. Este é o que foi semeado à beira do caminho.
20 Bele mma'n m'ɔ gualɩ lɩka mɔ nyɔbʋɛ'n wɔ'n y'ɔ le sʋanlan ɛhɩ m'ɔ tɩ Anwunno Belemgbin Mân nɩn anwʋn ɛjɔlɛ nɩn an, ɔ le fɛ elie ɔ ka ɛbɛlɛ ɔ sɔ nun'n.
20 O que foi semeado em solo rochoso, esse é o que ouve a palavra e logo a recebe com alegria.
21 Sʋanlan sɔ'n mman man ɛjɔlɛ'n nzɔ man ndɩan yɩ́ nun. Ɔ de di mɛlɛ kaan bie. Ɛjɔlɛ sɔ'n dunman nun, sɛ bɛ kele yɩ́ ahʋlʋwa anaan ɔ nwun yalɛ kaan ala a, anɩn yɩ́ eyue ɔ.
21 Mas ele não tem raiz em si mesmo, sendo de pouca duração. Quando chega a angústia ou a perseguição por causa da palavra, logo se escandaliza.
22 M'ɔ gualɩ eminlan mmowe nɩn anun'n y'ɔ le sʋanlan ɛhɩ m'ɔ tɩ Anwunno Belemgbin Mân nɩn anwʋn ɛjɔlɛ'n, nan kʋsʋ eyuadɩ nɩn anun ninnge'n-mɔ anwʋn nzusue'n nʋn anyɩnbʋlʋ anyanbɛnwʋn'n cɩcɩ ɛjɔlɛ sɔ'n. Ɔ man ɔ nzu man mma.
22 O que foi semeado entre os espinhos é o que ouve a palavra, porém as preocupações deste mundo e a fascinação das riquezas sufocam a palavra, e ela fica infrutífera.
23 M'ɔ gualɩ asɩɛ kpa nɩn asʋ'n y'ɔ le sʋanlan ɛhɩ m'ɔ tɩ Anwunno Belemgbin Mân nɩn anwʋn ɛjɔlɛ nɩn an, ɔ tɩ yɩ́ bʋ'n. Ɔ su mma. Bie su ɛya kʋn, bie su abulasian, bie kʋsʋ su abulasan.”
23 Mas o que foi semeado em boa terra é o que ouve a palavra e a compreende; este frutifica e produz a cem, a sessenta e a trinta por um.
24 Ɛhɩ anzin, Zozi kɔ bu anyɩnndala kʋn biekun kɔ hele bɛ́. Yɩ́ nwan: “Ɛ 'nwun like mɔ Anwunno Belemgbin Mân'n soman yɩ́'n: Ɔ soman sʋanlan kʋn mɔ ɔ'a gua *bele yɩ́ ebo nɩn asʋ ɔ.
24 Jesus lhes propôs outra parábola, dizendo:
25 Nan kɔngɔɛ mɔ menian'n-mɔ kʋalaa yuelɩ dɩda'n, yɩ́ kpɔfʋɛ kʋn kɔ a kɔ lolua ndile ɛtɛ bele nɩn anun, cuein yɛ̂ ɔ hɔlɩ ɔ.
25 Mas, enquanto todos estavam dormindo, veio o inimigo dele, semeou o joio no meio do trigo e foi embora.
26 Bele'n fifili dede mɔ ɔ 'ju yɩ́ esúe tɛmʋn'n, ndile ɛtɛ'n kɔ fa ebo'n.
26 E, quando as plantas cresceram e produziram fruto, apareceu também o joio.
27 “Sʋanlan'n m'ɔ le ebo nɩn ajunmanfʋ'n-mɔ walɩ tʋlɩ yɩ́, bɛ́ nwan: ‘Yɛ́ Mɩn, bele yɛ̂ ɛ lualɩ ɔ. Nan ndile ɛtɛ'n mɔ ɔ'a fifi nun'n, ɔ fi nin?’
27 Então os servos do dono da casa chegaram e disseram: “Patrão, o senhor não semeou boa semente no seu campo? De onde, então, vem o joio?”
28 “Mɩnlɩan'n nwan: ‘Kpɔfʋɛ bie yɛ̂ ɔ'a li junman sɔ nɩn ɔ.’
28 Ele, porém, lhes respondeu: “Um inimigo fez isso.” Mas os servos lhe perguntaram: “O senhor quer que a gente vá e arranque o joio?”
29 “Mɩnlɩan'n nwan: ‘Cɛcɛ, sɛ ɛmɔ tutu a, bɛ 'ba tutu bele'n bɛ bʋka sʋ.
29 O dono da casa respondeu: “Não! Porque, ao separar o joio, vocês poderão arrancar também com ele o trigo.
30 Nan ɛmɔ mán ɔ há nun dede ɔ jú bele nɩn ɛtɩɛ tɛmʋn. Sɛ ɔ ju yɩ́ ɛtɩɛ tɛmʋn an, mɩn 'kan mɩn kele bɛ́ mɔ bɛ 'tɩ'n kɛ: Ɛmɔ lí mʋa bɛ tútu ndile ɛtɛ nɩn abʋ bɛ cɩ́cɩ yɩ́ bɔ́lɛ bɔ́lɛ bɛ tʋ́ nun sɩ̂n bɛ yála yɩ́. Sian'n, ɛmɔ tɩ́ bele'n bɛ hɔ́ wúla yɩ́ mɩ́n ésie nɩn anun.’”
30 Deixem que cresçam juntos até a colheita. E, no tempo da colheita, direi aos ceifeiros: ‘Ajuntem primeiro o joio e amarrem-no em feixes para ser queimado; mas recolham o trigo no meu celeiro.’”
31 Zozi kɔ bu anyɩnndala biekun kɔ hele bɛ́, yɩ́ nwan: “Anwunno Belemgbin Mân'n, ɔ tɩ kɛ muntadɩ baa mɔ sʋanlan a fa a hɔ a lua yɩ́ ebo sʋ ɔ.
31 Jesus lhes propôs outra parábola, dizendo:
32 Ninnge mma'n mɔ bɛ dua'n, yɩ́ y'ɔ tɩ bɛ́ nunhan kaan kpa nɩn ɔ. Nan kʋsʋ sɛ ɔ fifi a, ɔ nyin tala ninnge mma'n-mɔ kʋalaatin. Ɔ kaci dukpa nnʋnman'n-mɔ ba bɛ nwʋn bɛ́ sâ yɩ́ sa mma'n-mɔ asʋ.”
32 Esse grão é, na verdade, a menor de todas as sementes, mas, quando cresce, é maior do que as hortaliças, e chega a ser uma árvore, de modo que as aves do céu vêm se aninhar nos seus ramos.
33 Zozi kɔ bu anyɩnndala kʋn biekun kɔ hele bɛ́. Yɩ́ nwan: “Anwunno Belemgbin Mân'n tɩ kɛ balasua kʋn mɔ ɔ'a fa fali ayile ɔ'a fɔtɔ fali cilo abulaa nʋn nnun ɔ. Ɔ wɔ ɛbɛlɛ dede fali nɩn a tu.”
33 Jesus lhes contou ainda outra parábola:
34 Ɛjɔlɛ ɛhɩ kʋalaa mɔ ɔ 'kan kele menian'n-mɔ'n, ɔ bu yɩ́ anyɩnndala nun. Sɛ ɔ'a mmun man anyɩnndala a, ɔ ngan man ɛjɔlɛ'n ɔ ngele man bɛ́.
34 Jesus disse todas estas coisas às multidões por parábolas e sem parábolas nada lhes dizia.
35 Ɛhɩ m'ɔ yɔlɩ'n manlɩn ɛjɔlɛ'n mɔ Nyanmɩan kpɔmanfʋɛ'n hanlɩn'n kpɩnlɩn sʋ. Nyanmɩan manlɩn kpɔmanfʋɛ'n hanlɩn kɛ:
35 Isso aconteceu para se cumprir o que foi dito por meio do profeta: “Abrirei a minha boca em parábolas; publicarei coisas ocultas desde a criação do mundo.”
36 Mɔ Zozi hanlɩn sɔ yuelɩ'n, ɔ gualɩ meninsʋnman nɩn atɩn yɛ̂ ɔ hɔlɩ awulo ɔ. Yɩ́ menian'n-mɔ kpunngelɩ yɩ́ a, bɛ́ nwan: “Tu ndile ɛtɛ'n m'ɔ fifi ebo nɩn asʋ nɩn anwʋn anyɩnndala nɩn abʋ kele yɛ́.”
36 Então, despedindo as multidões, Jesus foi para casa. E, aproximando-se dele os seus discípulos, disseram: — Explique-nos a parábola do joio do campo.
37 Zozi nwan: “Sʋanlan'n m'ɔ le gua *bele mma kpa'n y'ɔ le *Mân Baa'n.
37 E Jesus respondeu:
38 Ebo'n y'ɔ le mân'n. Bele mma kpa'n y'ɔ le bɛ́ mɔ bɛ́ tɩ Anwunno Belemgbin Mân nɩn anun menian'n. Ndile ɛtɛ'n, y'ɔ le bɛ́ mɔ bɛ tɩ Abɔnsanmʋn menian'n.
38 O campo é o mundo. A boa semente são os filhos do Reino; o joio são os filhos do Maligno.
39 Kpɔfʋɛ'n mɔ ɔ'a lua ndile ɛtɛ'n y'ɔ le Abɔnsanmʋn. Bele mma nɩn ɛtɩɛ tɛmʋn'n y'ɔ le mân nɩn ayuelɩɛ nun, yɛ̂ bɛ́ mɔ bɛ 'tɩ ebo'n y'ɔ le nyanmɩansʋ mmɔfʋɛ'n-mɔ.
39 O inimigo que o semeou é o diabo. A colheita é o fim dos tempos, e os ceifeiros são os anjos.
40 “Kɛmɔ bɛ tutu ndile ɛtɛ nɩan an, bɛ gua yɩ́ sɩ̂n nɩn anun'n, sɛ mân nɩn ayuelɩɛ'n ju a, kɛ bɛ 'yɔ yɩ́ nɩn anɩn.
40 Pois, assim como o joio é colhido e jogado no fogo, assim será no fim dos tempos.
41 Mân Baa'n 'sʋan yɩ́ nyanmɩansʋ mmɔfʋɛ'n-mɔ maan bɛ yɩ bɛ́ kʋalaa mɔ bɛ man ɛhɩnlɩn-mɔ tɔ ɛtɛ nɩn anun ɔ nʋn bɛ́ mɔ bɛ yɔ ɛtɛ'n fi yɩ́ Belemgbin Mân nɩn anun.
41 O Filho do Homem mandará os seus anjos, que ajuntarão do seu Reino todos os que servem de pedra de tropeço e os que praticam o mal
42 Bɛ yɩ bɛ́ a, bɛ 'gua bɛ́ sɩ̂n gɔhɩɩn nɩn anun. Ɛbɛlɛ yɛ̂ bɛ 'sun bɛ kʋan bɛ́ je nɩn ɔ.
42 e os lançarão na fornalha acesa; ali haverá choro e ranger de dentes.
43 Nan menian mɔ bɛ́ nyɩn sɔ Nyanmɩan'n, bɛ 'ta bɛ́ Sɩ Belemgbin Mân nɩn anun kɛ sɛnzɛ m'ɔ lɛ ta ɔ. M'ɔ sɩ fasie'n, ɔ fá sie!”
43 Então os justos resplandecerão como o sol, no Reino de seu Pai. Quem tem ouvidos para ouvir, ouça.
44 Ɛhɩ, Zozi nwan: “Anwunno Belemgbin Mân'n tɩ kɛ esika kɔkɔlɛ m'ɔ fɩa ebo kʋn asʋ. Sʋanlan m'ɔ kɔ fite sʋ'n, yɩ́ kʋsʋ ɔ fa fɩa biekun. Ɔ di fɛ, ɔ tɔnɩn yɩ́ nwʋn ninnge'n kʋalaatin ɔ to ebo sɔ'n.
44 — O Reino dos Céus é semelhante a um tesouro escondido no campo, que um homem achou e escondeu. Então, transbordante de alegria, vai, vende tudo o que tem e compra aquele campo.
45 “Ɛsɛ Anwunno Belemgbin Mân'n tɩ kɛ watafʋɛ kʋn m'ɔ lɛ kpʋnndɛ afile nganlanman to ɔ.
45 — O Reino dos Céus é também semelhante a um homem que negocia e procura boas pérolas.
46 Mɛlɛ m'ɔ kɔ nwun kʋn m'ɔ tɩ kpa'n, ɔ kɔ tɔnɩn yɩ́ nwʋn ninnge'n kʋalaatin ɔ to afile sɔ'n.
46 Quando encontrou uma pérola de grande valor, ele foi, vendeu tudo o que tinha e comprou a pérola.
47 “Ɛsɛ Anwunno Belemgbin Mân'n tɩ kɛ dada mɔ bɛ gua yɩ́ jenvie nɩn anun ɔ. Ejue ngacile kʋalaa wʋlʋ nun.
47 — O Reino dos Céus é ainda semelhante a uma rede que foi lançada ao mar e apanhou peixes de toda espécie.
48 Ɔ yi a, bɛ hyʋhyʋɩn gua fie bɛ tanlan asɩ bɛ kpa ejue'n-mɔ anun. Bɛ gua mgbakpa'n-mɔ ece nun yɛ̂ ɛtɛ ɛtɛ'n-mɔ, bɛ ju bɛ gua.
48 E, quando já estava cheia, os pescadores a arrastaram para a praia e, assentados, escolheram os bons para os cestos e jogaram fora os ruins.
49 Mân nɩn ayuelɩɛ nun kɛ ɔ 'ba yɔ yɩ́ nɩn anɩn. Nyanmɩansʋ mmɔfʋɛ'n-mɔ 'ba sie menin mgbakpa'n-mɔ ebue kʋn
49 Assim será no fim dos tempos: os anjos sairão, separarão os maus dentre os justos
50 bɛ gua ɛtɛfʋɛ'n-mɔ sɩ̂n gɔhɩɩn nɩn anun. Ɛbɛlɛ yɛ̂ bɛ 'sun bɛ kʋan bɛ́ je nɩn ɔ.”
50 e os lançarão na fornalha acesa; ali haverá choro e ranger de dentes.
51 Zozi kɔ bisa yɩ́ menian'n-mɔ kɛ: “Asʋ ɛmɔ a tɩ ɛjɔlɛ ɛhɩ-mɔ abʋ ɔ?”
51 Então Jesus perguntou: Eles responderam: — Sim!
52 Ɛhɩ a, Zozi nwan: “Ɛhɩka ati, mala nɩn asʋ kpain biala m'ɔ kɔ kaci Anwunno Belemgbin Mân nɩn anun sʋanlan'n, anwʋndɩɛ'n m'ɔ nyan yɩ́'n, ninnge nvʋfɔlɛ wɔ nun yɛ̂ nnaba kʋsʋ wɔ nun.”
52 Então Jesus lhes disse:
53 Mɔ Zozi yuelɩ anyɩnndala ɛhɩ-mɔ bubu'n, ɔ fi ɛbɛlɛ
53 Quando Jesus acabou de contar essas parábolas, retirou-se dali.
54 ɔ kɔ hɔ kulo'n mɔ bɛ talɩ yɩ́ nɩn asʋ. Ɔ kɔ wʋlʋ asɔnɩn sua nɩn anun ɔ kɔ hehele ɛbɛlɛ menian'n-mɔ ninnge, ɛjɔlɛ'n kɔ sin bɛ́ kʋalaa mɔ bɛ wɔ ɛbɛlɛ nɩn anwʋn kpa. Bɛ́ nwan: “Ɔ nyanlin ngɛlɛ ɛhɩ nin? Tunmin benin yɛ̂ ɔ fa yɔ asinbɛnwʋn ninnge ɛhɩ-mɔ ɔ?
54 E, chegando à sua terra, ensinava-os na sinagoga, de modo que se maravilhavam e diziam: — De onde lhe vêm esta sabedoria e estes poderes miraculosos?
55 Nán junnvʋɛ nɩn awa belenzua nɩn ɔ? Nán yɩ́ nin y'ɔ le Mali ɔ? Nán yɩ́ nianman mmelenzua'n-mɔ y'ɔ le Zʋakɩ, Zozɛfʋ, Simʋn nʋn Zudɩ ɔ?
55 Não é este o filho do carpinteiro? A sua mãe não se chama Maria, e seus irmãos não são Tiago, José, Simão e Judas?
56 Yɩ́ nianman mmalasua'n-mɔ kʋalaa, bɛ nnʋn man yɛ́ yɛ̂ ɔ gua ɛwa ɔ? Ɔ nʋn tunmin ɛhɩ kʋalaa fi nin?”
56 Todas as suas irmãs não vivem entre nós? Então, de onde lhe vem tudo isto?
57 Ajʋnlɩn sɔ'n m'ɔ wɔ bɛ́ ti anun'n maan b'a nnwun man asɩ b'a nne man Zozi b'a nni man. Ɛhɩ a, Zozi kɔ han kɔ hele bɛ́ kɛ: “Nyanmɩan kpɔmanfʋɛ kʋn, yɩ́ kulo nɩn asʋ nʋn yɩ́ afilie nɩn anun menian'n-mɔ mmu man yɩ́ like.”
57 E escandalizavam-se por causa dele. Jesus, porém, lhes disse:
58 Dedi'n mɔ ɛbɛlɛ menian'n-mɔ le man yɩ́ nɩn ati, Zozi a nyɔ man asinbɛnwʋn ninnge dɔʋn.
58 E não fez ali muitos milagres, por causa da incredulidade deles.
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?
Estude este capítulo no WhatsApp
Peça à IA da Bíblia Fala para explicar Mateus 13, comparar traduções ou montar um estudo — tudo direto pelo WhatsApp.