Mateus 26
Ocotlán Zapotec (ZAC_SIM) vs NTLH
1 Iurë Jesús gualú biadiꞌdzë më grë́tëꞌ ra cusë ni, repi më lu ra shini gusëꞌdë më:
1 Quando Jesus acabou de ensinar essas coisas, disse aos discípulos:
2 ―Lëꞌë të hia rac bëꞌa të dentrë de chupë dzë shtë laní Pascu, lëꞌë nguiu nabësheꞌldë Dios gac intriéguiꞌ guiaꞌa mënë mal nu gac crucificáriꞌ.
2 — Vocês sabem que daqui a dois dias vai ser comemorada a
3 Tiempë dzë ni ra jëfë shtë ra bëshuzi nu ra mësë shtë lëy nu ra më gushë entrë ra israelitë, bëdëá rall lu rualdëaꞌ shtë palaci shtë Caifás, jefë shtë ra bëshuzi.
3 Os chefes dos sacerdotes e os líderes judeus se reuniram no palácio de Caifás, o Grande Sacerdote ,
4 Ngaꞌli bëntsaꞌu rall tubi tratë parë guënaꞌzi rall Jesús con diꞌdzë bishi parë quini rall lëꞌë më
4 e fizeram um plano para prender Jesus em segredo e matá-lo.
5 perë guniꞌi lu saꞌ rall: ―Lëdi laꞌni dzë laní parë adë guëdzátsudiꞌi ra mënë.
5 Eles diziam: — Não vamos fazer isso durante a festa, para não haver uma revolta no meio do povo.
6 Jesús nanú Betania lidchi Simón el quë naguc lluꞌu ládiꞌ.
6 — ausente —
7 Iurní guabiꞌguë tubi naꞌa; nuáꞌall tubi bëtë́i guëꞌë shtë sëiti nashi nu nalë́ lasaquë sëiti ni. Iurë quëbezë Jesús lu mellë, lëꞌë naꞌa ni bëtéꞌbiꞌ sëiti guëc Jesús.
7 — ausente —
8 Iurë lëꞌë ra shini gusëꞌdë më guná raiꞌ pë bëꞌnë naꞌa, bëldë́ raiꞌ nu guzublú guniꞌi raiꞌ: ―¿Pëzielú bëꞌnë naꞌa rëꞌ desperdici sëiti nashi guëc më?
8 Ao verem aquilo, os discípulos ficaram zangados e disseram: — Que desperdício!
9 purquë bien niatuuꞌ naꞌa sëiti por zihani dumí nu niadë́ꞌëll dumí caꞌa ra prubi.
9 Esse perfume poderia ter sido vendido por uma fortuna, e o dinheiro, dado aos pobres.
10 Perë guc bëꞌa Jesús shgabë raiꞌ nu guniꞌi më: ―¿Pëzielú cagniꞌi të cuntrë naꞌa rëꞌ? El quë nabë́ꞌniꞌ nahin tubi cusë zaꞌquë parë na.
10 Mas Jesus, sabendo o que eles diziam, disse:
11 Pues ra prubi guëdubi tiempë quëbezënú rall lëꞌë të perë na lëdë guëdubi tiémpëdiꞌi quëbezënúa të.
11 Pois os pobres estarão sempre com vocês, mas eu não.
12 Lo quë nabëꞌnë naꞌa nabëteꞌbi sëiti guëdubi cuerpë shtëna, bë́ꞌniꞌ parë gac preparar iurë gatia nu guëgaꞌcha.
12 O que ela fez foi perfumar o meu corpo para o meu sepultamento.
13 Guldía rniaꞌa, guëdubi lugar catë guadiꞌdzë ra mënë dizaꞌquë guëdubi guë́ꞌdchiliu, guadiꞌdzë ra mënë lo quë nabëꞌnë naꞌa rëꞌ. Guëagná lduꞌu mënë lo quë nabë́ꞌniꞌ.
13 Eu afirmo a vocês que isto é verdade: em qualquer lugar do mundo onde o
14 Iurní tubi naná chiꞌbë chupë poshtë nabërulë́ Judas Iscariote, guagníꞌill lu ra jëfë shtë ra bëshuzi
14 Então um dos doze discípulos, chamado Judas Iscariotes, foi falar com os chefes dos sacerdotes.
15 nu répill: ―¿Blac guëneꞌe të talë guna intriegu Jesús guiaꞌa të? Iurní lëꞌë rall gudilli rall galdë bi chi bëllë bëdchichi.
15 Ele disse: — Quanto vocês me pagam para eu lhes entregar Jesus? E eles lhe pagaram trinta moedas de prata.
16 Dizdë iurní Judas gudílill manërë parë gúnëll intriegu lëꞌë më guiaꞌa ra contrari shtë më.
16 E daí em diante Judas ficou procurando uma oportunidade para entregar Jesus.
17 Primërë dzë shtë laní naráu mënë guetështildi sin levadurë, ra shini gusëꞌdë më guabiꞌguë raiꞌ lu më nu gunaꞌbë diꞌdzë raiꞌ: ―¿Ca lu rac shtúꞌul guëdëꞌnë naꞌa preparar shtse shtë Pascu; guëdáuhaꞌa?
17 No primeiro dia da Festa dos Pães sem Fermento , os discípulos chegaram perto de Jesus e perguntaram: — Onde é que o senhor quer que a gente prepare o jantar da
18 Jesús repi: ―Gulë tsa tubi ciudá lidchi tubi nguiu nu gulë guchi: “Lëꞌë mësë guniꞌi zndëꞌë: Hia lëꞌë iurë zia guëdchini. Lídchil guna laní Pascu con ra shini gusëꞌda.”
18 Ele respondeu:
19 Ra shini gusëꞌdë më bëꞌnë raiꞌ cumë ziquë gunibëꞌa Jesús. Bëꞌnë raiꞌ preparar shtse shtë Pascu.
19 Os discípulos fizeram como Jesus havia mandado e prepararam o jantar da Páscoa.
20 Iurë lëꞌë gueꞌlë guꞌ, quëbezënú Jesús lëꞌë chiꞌbë chupë shini gusëꞌdë më lu mellë.
20 Quando anoiteceu, Jesus e os doze discípulos sentaram para comer.
21 Mientras caniháu raiꞌ, repi më: ―Guldía rniaꞌa, tubi de lëꞌë të gunë të intriegu na.
21 Durante o jantar Jesus disse:
22 Iurní lëꞌë raiꞌ guzublú riá lduꞌu raiꞌ demasiadë; gunaꞌbë diꞌdzë raiꞌ tubi por tubi: ―Dadë ¿ni mudë guna intriegu lë́ꞌël?
22 Eles ficaram muito tristes e, um por um, começaram a perguntar: — O senhor não está achando que sou eu; está?
23 Jesús repi: ―El quë naraunú na laꞌni el mizmë platë, ni lëꞌë nagunë intriegu na.
23 Jesus respondeu:
24 Lëꞌë nguiu nabësheꞌldë Dios guziaꞌa parë nezë según narniꞌi Sagradas Escrituras, perë prubi de lëꞌë nguiu el quë nagunë intriegu na. Mejurë adë niálëdiꞌi nguiu ni.
24 Pois o
25 Iurní lëꞌë Judas, lëꞌë traidor, guniꞌi: ―Mësë ¿ni mudë na guna intriegu lë́ꞌël? Jesús bëquebi: ―Ahaꞌ, lë́ꞌël la laꞌ.
25 Então Judas, o traidor, perguntou: — Mestre, o senhor não está achando que sou eu; está? Jesus respondeu:
26 Mientras quëhaunú Jesús lëꞌë raiꞌ, gunaꞌzi më guetështildi nu bëdëꞌë më graci lu Dios. Despuësë de bëshullë mëhin, bëdëꞌë më guetështildi cuaꞌa ra shini gusëꞌdë më; nu repi më: ―Gulë gau ndëꞌë; ndëꞌë lëꞌë shcuerpa.
26 Enquanto estavam comendo, Jesus pegou o pão e deu graças a Deus. Depois partiu o pão e o deu aos discípulos, dizendo:
27 Iurní gunaꞌzi më copë. Bëdëꞌë më graci lu Dios nu bëdëꞌë mëhin cuaꞌa ra shini gusëꞌdë më. Repi më: ―Gulë biiꞌ grë́tëꞌ të copë rëꞌ;
27 Em seguida, pegou o cálice de vinho e agradeceu a Deus. Depois passou o cálice aos discípulos, dizendo:
28 ndëꞌë lëꞌë shrëna narunë sellar tëstë cubi purquë nahin tubi favurë parë cantidá mënë; bëllëꞌë rënë ni parë perdunë shtë ra duldë.
28 porque isto é o meu sangue, que é derramado em favor de muitos para o perdão dos pecados, o sangue que garante a
29 Perë rniaꞌa, hiadë guëbrídiꞌi gunúhia lëꞌë të juguë shtë uvë rëꞌ hashtë dzë naná guëbezënúhia lëꞌë të gubeꞌe. Iurní guhia vini cubi lu gubeꞌe catë rnibëꞌa Shtada.
29 Eu afirmo a vocês que nunca mais beberei deste vinho até o dia em que beber com vocês um vinho novo no
30 Despuësë de quëhuꞌldë raiꞌ tubi cantë, iurní gua raiꞌ lu dani shtë Olivos.
30 Então eles cantaram canções de louvor e foram para o monte das Oliveiras.
31 Iurní Jesús repi: ―Grë́tëꞌ të guëtú lu të de na nu guësëaꞌnë të na gueꞌlë neꞌ purquë rniꞌi laꞌni Sagradas Escrituras: “Tsatinia lëꞌë vëquërë; hia ra lliꞌli guërëꞌtsë”.
31 E Jesus disse aos discípulos:
32 Perë despuësë iurë tsashtë́a ladi ra tëgulë, tsahia delantë lu të hashtë Galilea.
32 Mas, depois que eu ressuscitar, irei adiante de vocês para a Galileia.
33 Iurní Pedro bëquebi: ―Aunquë nilë grë́tëꞌ raiꞌ guësëaꞌnë raiꞌ lë́ꞌël, perë na jamás adë guësëáꞌnëdiaꞌa lë́ꞌël.
33 Então Pedro disse a Jesus: — Eu nunca abandonarei o senhor, mesmo que todos o abandonem.
34 Jesús repi: ―Guldía rniaꞌa, mizmë gueꞌlë neꞌ antsë lëꞌë gay guëllidchí, lë́ꞌël gúnël negar na tsunë vueltë.
34 Mas Jesus lhe disse:
35 Perë Pedro repi: ―Masiá quini mënë na, adë gúnëdiaꞌa negar lë́ꞌël. Grë ra shini gusëꞌdë më guniꞌi raiꞌ lo mizmë.
35 Pedro respondeu: — Eu nunca vou dizer que não o conheço, mesmo que eu tenha de morrer com o senhor! E todos os outros discípulos disseram a mesma coisa.
36 Iurní Jesús bëdchini con ra shini gusëꞌdë më tubi lugar lë Getsemaní. Repi më lu raiꞌ: ―Gulë guzubë ndëꞌë mientras tsahia ndë. Guadiꞌdzënúa Dios.
36 Jesus foi com os discípulos para um lugar chamado Getsêmani e lhes disse:
37 Iurní biaꞌa më Pedro nu ra shini Zebedeo; guzublú riá lduꞌu më; guasënú lduꞌu më.
37 Então Jesus foi, levando consigo Pedro e os dois filhos de Zebedeu. Aí ele começou a sentir uma grande tristeza e aflição
38 Guniꞌi më: ―Nalë́ rbini laꞌni lduaꞌa por tristë shtë galguti. Gulë cuezë ndëꞌë nu gulë cue nasini con na.
38 e disse a eles:
39 Gua Jesús stuꞌpë delantë. Bëzullibi më nu bëaꞌchi guëc më hashtë lu guiuꞌu. Iurní bëꞌnë më orar lu Dios; répiꞌ: ―Dadë shtëna, si talë nahin posiblë bëlá na lu sufrimientë rëꞌ, perë adë gáquëdiꞌin según lo quë narac shtuaꞌa sino según voluntá shtë́nël.
39 Ele foi um pouco mais adiante, ajoelhou-se, encostou o rosto no chão e orou:
40 Iurní bëabrí më catë cabezë ra shini gusëꞌdë më. Bëdzelë më lëꞌë raiꞌ nagaꞌsi raiꞌ. Iurní repi më lu Pedro: ―¿Pë adë gáquëdiꞌi cue nasini të duꞌpë tiempë, ni siquierë tubi iurë?
40 Depois voltou e encontrou os três discípulos dormindo. Então disse a Pedro:
41 Gulë bëtëꞌtsë mbëcaꞌldë; gulë cue nasini nu gulë gunaꞌbë lu Dios parë adë ldáguëdiꞌi të lu prëbë shtë mëdzabë. Lduꞌu të rniꞌi, niá; perë shcuerpë të adë nídiꞌi fuersë.
41 Vigiem e orem para que não sejam tentados. É fácil querer resistir à tentação; o difícil mesmo é conseguir.
42 Hia narrupë ziaꞌa më; guaguëꞌnë më orar zndëꞌë: ―Dadë, si talë na imposiblë tsalú vasë shtë sufrimientë, bëꞌnin según voluntá shtë́nël.
42 Pela segunda vez Jesus foi e orou, dizendo:
43 Iurní bëabrí më stubi; bëdzelë më ra shini gusëꞌdë më hia nagaꞌsi raiꞌ purquë nalë́ bëdchini mbëcaꞌldë lu raiꞌ.
43 Ele voltou de novo e encontrou os discípulos dormindo. Eles estavam com sono e não conseguiam ficar com os olhos abertos.
44 Iurní bësëaꞌnë më lëꞌë raiꞌ; ziaꞌa më; bëꞌnë më orar stubi natsunë vësë. Guniꞌi më mizmë diꞌdzë ni.
44 Jesus tornou a sair de perto deles e orou pela terceira vez, dizendo as mesmas palavras.
45 Bëabrí më catë rëtaꞌ ra shini gusëꞌdë më; repi më: ―Iurneꞌ sí, gulë guëgaꞌsi; gulë tsa descansë. Hia lëꞌë iurë bëgaꞌa de quë lëꞌë nguiu nabësheꞌldë Dios, gac intriéguiꞌ guiaꞌa ra nanapë zihani duldë.
45 Então voltou até onde os discípulos estavam e perguntou:
46 Gulë tsasuldí; gulë cha purquë hia el quë nagunë intriegu na zéꞌdëll.
46 Levantem-se, e vamos embora. Vejam! Aí vem chegando o homem que está me traindo!
47 Nianá quëadiꞌdzë Jesús, bëdchini Judas naná de chiꞌbë chupë shini gusëꞌdë më; zeꞌdënull cantidá mënë nanuaꞌa spadë nu hiaguë. Zeꞌdë rall por partë shtë ra jëfë shtë ra bëshuzi nu ra më gushë shtë guëꞌdchi.
47 Jesus ainda estava falando, quando chegou Judas, um dos doze discípulos. Vinha com ele uma grande multidão armada com espadas e porretes, que tinha sido mandada pelos chefes dos sacerdotes e pelos líderes judeus.
48 Judas lëꞌë traidor, bëdë́ꞌëll tubi sëñi; répill: ―El quë naguna saludar, tsagruahia lë́ꞌëll; gulë biaꞌa nguiu ni prësi.
48 O traidor tinha combinado com eles um sinal. Ele tinha dito: “Prendam o homem que eu beijar, pois é ele.”
49 Iurní guabiꞌguë Judas lu Jesús nu répill: ―Shtsanë, Mësë. Nu bëtsagruaꞌll lëꞌë më.
49 Judas foi até perto de Jesus e disse: — Mestre, que a paz esteja com o senhor! E o beijou.
50 Jesús guniꞌi lu Judas: ―¿Pë zéꞌdël? amigu. Iurní guabiꞌguë ra mënë nu gunaꞌzi rall lëꞌë Jesús. Biaꞌa rall lëꞌë më prësi.
50 Jesus respondeu: Então eles chegaram, prenderam Jesus e o amarraram.
51 Mizmë iurní tubi saꞌ Jesús gulú spadë; bëchúguiꞌ diaguë ladë ldi muzë shtë jëfë shtë bëshuzi.
51 Mas um dos que estavam ali com Jesus tirou a espada, atacou um empregado do Grande Sacerdote e cortou uma orelha dele.
52 Iurní Jesús repi: ―Gulútsaꞌu spadë shtë́nël shlugarin purquë grë́tëꞌ el quë narguini con spadë, zni gati rall con spadë.
52 Aí Jesus disse:
53 ¿Pëllë adë rac bë́ꞌal zac guënaꞌba lu Shtada nu guësheꞌldë më mizmë iurneꞌ más quë chiꞌbë chupë grupë ianglë, chiꞌi mili cadë grupë të gunë raiꞌ compañi na?
53 Você não sabe que, se eu pedisse ajuda ao meu Pai, ele me mandaria agora mesmo doze exércitos de anjos?
54 Perë si talë gaquin zni ¿lla gac cumplir Sagradas Escrituras narniꞌi napë quë gaquin zni?
54 Mas, nesse caso, como poderia se cumprir aquilo que as
55 Iurní Jesús repi lu ra mënë: ―Beꞌdë guëdchini të con spadë nu hiaguë parë guënaꞌzi të na cumë ziquë tubi ngubaꞌnë. Grë́tëꞌ dzë gulezënúa lëꞌë të. Cagluáꞌahia lëꞌë të laꞌni iáduꞌu shtënë të perë nunquë adë gunáꞌzidiꞌi të na prësi.
55 Depois Jesus disse para aquela gente:
56 Perë ndëꞌë quëhac parë gac cumplir lo quë nabëquëꞌë muzë shtë Dios guahietë laꞌni Sagradas Escrituras: Iurní ra shini gusëꞌdë më bësaꞌnë raiꞌ lëꞌë më. Bëlluꞌnë raiꞌ.
56 Mas tudo isso está acontecendo para se cumprir o que os Então todos os discípulos abandonaram Jesus e fugiram.
57 Ra nagunaꞌzi lëꞌë Jesús prësi, biaꞌa rall lëꞌë më lu Caifás, jëfë principal shtë ra bëshuzi. Nu rëtaꞌ ra mësë shtë lëy nu ra më gushë nabëdëá ngaꞌli.
57 Os homens que prenderam Jesus o levaram até a casa do Grande Sacerdote Caifás, onde estavam reunidos alguns mestres da Lei e alguns líderes judeus.
58 Guanaldë Pedro zitu hashtë rualdëaꞌ shtë lidchi bëshuzi principal. Guatë́ Pedro ngaꞌli; guzubënú Pedro ra soliar të parë guënáhiꞌ niaꞌa lla tsalú shcuendë Jesús.
58 Pedro seguiu Jesus de longe até o pátio da casa do Grande Sacerdote. Entrou e sentou-se com os guardas para ver como aquilo ia terminar.
59 Ra jëfë shtë ra bëshuzi nu ra mënë gushë nu grë ra Junta Suprema, quëguili rall manërë parë gunë rall acusar lëꞌë më aunquë nilë nahin cusë falsë parë gac condenar Jesús lu galguti.
59 Os chefes dos sacerdotes e todo o Conselho Superior estavam procurando alguma acusação falsa contra Jesus a fim de o condenar à morte.
60 Perë adë bëdzélëdiꞌi rall prëbë aunquë nilë zihani testigu falsë guniꞌi rall bishi cuntrë lëꞌë më. Por fin bëdchini bëldá testigu falsë
60 Mas não puderam encontrar nada contra ele, embora muitos se levantassem para dizer mentiras a respeito dele. Afinal dois homens se apresentaram
61 naná repi: ―Lëꞌë nguiu rëꞌ guniꞌi: “Zac guëchilia iáduꞌu shtë Dios nu guëabrí guëldishtë́hia iáduꞌu entrë tsunë dzë”.
61 e disseram: — Este homem afirmou: “Eu posso destruir o Templo de Deus e construí-lo de novo em três dias.”
62 Iurní jëfë shtë ra bëshuzi guasuldí nu répill lu Jesús: ―¿Pë adë rquébidiꞌil grë ra diꞌdzë rëꞌ? ¿Pë runë cuntienë lo quë naquëgniꞌi mënë cuntrë lë́ꞌël?
62 Aí o Grande Sacerdote se levantou e perguntou a Jesus: — Você não vai se defender desta acusação?
63 Jesús dchisë náhiꞌ. Iurní lëꞌë jëfë shtë bëshuzi repi: ―Por nombre shtë Dios nanabani, quëgniaꞌa lul, biadiꞌdzë lu naꞌa si talë nal Cristo, Shini Dios.
63 Mas Jesus ficou calado. Então o Grande Sacerdote tornou a perguntar: — Em nome do Deus vivo, eu exijo que você diga para nós: você é o
64 Jesús repi: ―Ni nahia, cumë ziquë cagníꞌil. Nu zac rniaꞌa lu të guëná të lu Shini Dios; quëbéziꞌ ladë ldi shtë Dios, el quë narnibëꞌa grë́tëꞌ cusë. Nu guëná të lua; guëdchinia laꞌni shcahi shtë gubeꞌe.
64 Jesus respondeu:
65 Iurní lëꞌë jëfë shtë bëshuzi bëcheꞌzë shábëll cumë ziquë tubi sëñi de quë adë rëuuꞌdiꞌi ldúꞌull lo quë naguniꞌi Jesús. Bëldëll. Répill: ―Hia nguiu rëꞌ bë́ꞌnëll ofender Dios con diꞌdzë nabëruꞌu ruaꞌll. ¿Pë nicidá nápaꞌa de más testigu? Mizmë lëꞌë të bini të diꞌdzë mal naquëgníꞌill.
65 Aí o Grande Sacerdote rasgou as suas próprias roupas e disse: — Ele
66 ¿Pë rniꞌi lduꞌu të? Guniꞌi rall: ―Runë tucarë gati nguiu rëꞌ.
66 Então, o que resolvem? Eles responderam: — Ele é culpado e deve morrer!
67 Iurní bëchiꞌbë shënë rall lu më nu bëdëꞌë rall galnë́ guëc më. Stúbill gulubë́ lu më
67 Em seguida cuspiram no rosto de Jesus e deram bofetadas nele. E os que batiam nele
68 nu guniꞌi rall: ―Lë́ꞌël nal Cristo; bëꞌnë divini chu gudini lë́ꞌël.
68 diziam: — Ei, Messias, adivinhe para nós quem foi que bateu em você!
69 Mientras zu Pedro rualdëa, tubi criadë guabíꞌguëll lu Pedro nu répill: ―Lë́ꞌël zugaꞌanul Jesús, më Galilea.
69 Pedro estava sentado lá fora no pátio, quando uma das empregadas chegou perto dele e disse: — Você também estava com Jesus da Galileia.
70 Perë Pedro bëꞌnë negar delantë lu grë mënë. Répiꞌ: ―Adë rac bë́ꞌadiaꞌa pë cagníꞌil.
70 Mas ele negou diante de todos, dizendo: — Eu não sei do que é que você está falando.
71 Iurní Pedro ziagrúꞌuiꞌ ruaꞌ nezë. Iurë guná stubi criadë lu Pedro, guníꞌill lu ra mënë narëtaꞌ ngaꞌli: ―Nu nguiu rëꞌ rzënú Jesús më Nazaret.
71 Depois foi para a entrada do pátio. Outra empregada o viu e disse às pessoas que estavam ali: — Ele estava com Jesus de Nazaré.
72 Stubi vësë más Pedro bëꞌnë negar nu bë́ꞌniꞌ jurar lu Dios: ―Adë guënë́diaꞌa nguiu ni.
72 Pedro negou outra vez, respondendo: — Juro que não conheço esse homem!
73 Duꞌpsë ziaꞌa, iurní mënë nazugaꞌa ngaꞌli guabiꞌguë rall lu Pedro nu guniꞌi rall: ―Verdá nal shmënë Jesús purquë ruadíꞌdzël ziquë mënë galileo.
73 Pouco depois, os que estavam ali chegaram perto de Pedro e disseram: — O seu modo de falar mostra que, de fato, você também é um deles.
74 Iurní guzublú Pedro; bë́ꞌniꞌ jurar; répiꞌ: ―Adë guënë́diaꞌa nguiu ni. Gunë Dios cashtigu na si talë adë ruadíꞌdzëdiaꞌa verdá. Mizmë iurní bëllidchí gay.
74 Então Pedro disse: — Juro que não conheço esse homem! Que Deus me castigue se não estou dizendo a verdade! Naquele instante o galo cantou,
75 Iurní bëagná lduꞌu Pedro lo quë naguniꞌi Jesús: “Antsë guëllidchí gay, gúnël negar na tsunë vueltë”. Iurní bëruꞌu Pedro nu nalë́ bíꞌniꞌ.
75 e Pedro lembrou que Jesus lhe tinha dito: “Antes que o galo cante, você dirá três vezes que não me conhece.” Então Pedro saiu dali e chorou amargamente.
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?
Estude este capítulo no WhatsApp
Peça à IA da Bíblia Fala para explicar Mateus 26, comparar traduções ou montar um estudo — tudo direto pelo WhatsApp.