Lucas 9
Ocotlán Zapotec (ZAC_SIM) vs NTLH
1 Bëtëá Jesús lëꞌë chiꞌbë chupë shini gusëꞌdë më nu bëdëꞌë më pudërë parë guënibëꞌa raiꞌ grë mëdzabë; guëlú raiꞌ mëdzabë laꞌni lduꞌu mënë nu gunëac raiꞌ narac lluꞌu.
1 Jesus chamou os doze discípulos e lhes deu poder e autoridade para expulsar todos os demônios e curar doenças.
2 Bësheꞌldë më lëꞌë raiꞌ parë guëniꞌi raiꞌ lu mënë bëgaꞌa iurë parë guënibëꞌa Dios lëꞌë rall, nu guniꞌi më gunëac raiꞌ grë clasë galguidzë.
2 Então os enviou para anunciarem o Reino de Deus e curarem os doentes.
3 Guniꞌi më: ―Adë pë guáꞌadiꞌi të parë nezë, ni tubi bastunë ni panitë parë quë dumí, ni guetështildi guáꞌadiꞌi të. Gulë biaꞌa tubsë manguë gacu të cadë tubi de lëꞌë të.
3 Ele disse:
4 Cualquier lidchi mënë ca guëdchini të, gulë bëaꞌnë ngaꞌli hashtë guziaꞌa të stubi guëꞌdchi.
4 Quando vocês entrarem numa cidade, fiquem na casa em que forem recebidos até irem embora daquele lugar.
5 Si talë ca në́diꞌi mënë gunë recibir lëꞌë të, gulë bëruꞌu guëꞌdchi ni. Iurní guëdchibë të gushëguiuꞌu guëaꞌ të cumë ziquë tubi sëñi de quë adë gualdídiꞌi lduꞌu rall dizaꞌquë shtë Dios.
5 Mas, se forem mal recebidos, saiam logo daquela cidade. E na saída sacudam o pó das suas sandálias, como sinal de protesto contra aquela gente.
6 Bëruꞌu raiꞌ. Gua raiꞌ por guëdubi nezë shtë ra guëꞌdchi. Biadiꞌdzë raiꞌ dizaꞌquë shtë Dios. Bënëac raiꞌ narac lluꞌu.
6 Os discípulos então saíram de viagem e andaram por todos os povoados, anunciando o evangelho e curando doentes por toda parte.
7 Lëꞌë gubernadurë Herodes bini grë lo quë nabëꞌnë Jesús. Bë́ꞌnëll tantë llgabë perë adë bëdë́ꞌëdiꞌill cuendë chu na Jesús. Bëldá mënë guniꞌi Jesús na Juan Bautista naguashtë́ ladi ra tëgulë.
7 Herodes, o governador da Galileia, ouviu falar de tudo o que estava acontecendo e ficou sem saber o que pensar. Pois alguns diziam que João Batista tinha sido ressuscitado,
8 Stubi rall guniꞌi Jesús na tëgulë Elías nagubani stubi. Sëbëldá mënë guniꞌi Jesús na tubi nabeꞌdë guëniꞌi shtiꞌdzë Dios más guahietë perë guashtë́hiꞌ ladi ra tëgulë.
8 outros diziam que Elias tinha aparecido, e outros ainda que um dos antigos profetas havia ressuscitado.
9 Herodes guniꞌi: ―Lëdë lë́ꞌëdiꞌi Juan ndë purquë na gunibë́ꞌahia guagchuguë ra suldadë guëc Juan. Gútiꞌ. ¿Perë chu na nguiu rëꞌ? Binia zihani cusë ruꞌbë nabë́ꞌnëll. Herodes guc shtuꞌu guënall lu Jesús.
9 Mas Herodes disse: — Eu mesmo mandei cortar a cabeça de João. Quem será então esse homem de quem ouço falar essas coisas? E Herodes procurava ver Jesus.
10 Iurë bëabrí ra poshtë, biadiꞌdzë raiꞌ lu Jesús lo quë nabëꞌnë raiꞌ. Biaꞌa më lëꞌë raiꞌ tubi lugar catë nídiꞌi mënë cerquë ruaꞌ guëꞌdchi Betsaida.
10 Os apóstolos voltaram e contaram a Jesus tudo o que haviam feito. Então ele os levou consigo, e foram sozinhos para o povoado de Betsaida.
11 Perë iurë bini ra mënë cabezë më lugar ni, guanaldë rall lëꞌë më. Nu Jesús bëꞌnë recibir lëꞌë rall con gustë. Biadiꞌdzë më lu rall lla gac salvar rall, nu bënëac më narac lluꞌu.
11 Mas as multidões souberam disso e o seguiram. E Jesus os recebeu, falou a respeito do Reino de Deus e curou os que precisavam ser curados.
12 Bëgaꞌa iurë gunaꞌzi guadzeꞌ, iurní bëdchini ra poshtë lu më. Guniꞌi raiꞌ: ―Gunibëꞌa lu ra mënë tsa rall guëꞌdchi lugar catë nanú mënë. Gau rall nu tsa rall descansë purquë ni tubi mënë quëréldëdiꞌiꞌ ndëꞌë.
12 Estava anoitecendo, e por isso os doze apóstolos foram e disseram a Jesus: — Mande esta gente embora. Eles podem ir aos povoados e sítios que ficam por perto daqui e lá encontrarão o que comer e onde ficar, pois este lugar é deserto.
13 Jesús guniꞌi iurní: ―Gulë bëdëꞌë nagáu rall. Lëꞌë ra shini gusëꞌdë më bëquebi raiꞌ: ―Nápaꞌa gáꞌisë guetështildi con chupë mbeldë. ¿Ca lu tsasiꞌi naꞌa guetështildi gau ra mënë rëꞌ?
13 Mas Jesus respondeu: Os discípulos disseram: — Só temos cinco pães e dois peixes. O senhor quer que a gente vá comprar comida para toda esta multidão?
14 Nanú más de gaꞌi mili nguiu nazugaꞌa. Jesús guniꞌi lu ra shini gusëꞌdë më: ―Gulë guniꞌi lu ra mënë të subë mënë cadë grupë masiá de cincuenta mënë.
14 Estavam ali mais ou menos cinco mil homens. Jesus ordenou aos seus discípulos:
15 Zni bëꞌnë raiꞌ. Guzubë grë ra mënë.
15 Os discípulos obedeceram e mandaram que todos se sentassem.
16 Iurní Jesús gunaꞌzi gaꞌi guetështildi con chupë mbeldë. Guná më lu gubeꞌe. Bëdëꞌë më graci lu Dios. Bëshullë më guetështildi nu belë mbeldë. Bëdë́ꞌëiꞌ guetështildi cuaꞌa ra poshtë. Lëꞌë raiꞌ guatiꞌdzë raiꞌ guetështildi cuaꞌa ra mënë.
16 Aí Jesus pegou os cinco pães e os dois peixes, olhou para o céu e deu graças a Deus por eles. Depois partiu os pães e os peixes e os entregou aos discípulos para que eles distribuíssem ao povo.
17 Grë rall gudáu rall hashtë ca lu bielë rall. Iurní ra shini gusëꞌdë më bëtsadzë́ chiꞌbë chupë tëpë ra pedasë nabëꞌnë subrë.
17 Todos comeram e ficaram satisfeitos, e os discípulos ainda encheram doze cestos com os pedaços que sobraram.
18 Tubi dzë gua Jesús lë́ꞌësë më tubi lugar. Quëadiꞌdzënú më Dios. Iurní bëdchini ra shini gusëꞌdë më lu më. Gunaꞌbë diꞌdzë Jesús lu raiꞌ: ―¿Chu rniꞌi ra mënë nahia?
18 Certa vez Jesus estava sozinho, orando, e os discípulos chegaram perto dele. Então ele perguntou:
19 Lëꞌë raiꞌ bëquebi raiꞌ: ―Bëldá ra mënë rniꞌi nal Juan Bautista. Sëbëldá mënë rniꞌi nal Elías. Sëbëldá mënë rniꞌi nal tubi nabiadiꞌdzë shtiꞌdzë Dios más guahietë. Rniꞌi rall guashtël ladi ra tëgulë.
19 Eles responderam: — Alguns dizem que o senhor é João Batista; outros, que é Elias; e outros, que é um dos
20 Iurní Jesús guniꞌi lu raiꞌ: ―Lëꞌë të, ¿chu rniꞌi të nahia? Pedro guniꞌi: ―Nal Cristo, el quë nagudili Dios parë guënibë́ꞌal.
20 — E vocês? Quem vocês dizem que eu sou? — perguntou Jesus. Pedro respondeu: — O
21 Jesús gunibëꞌa ni tubi chu lu guadíꞌdzëdiꞌi raiꞌ na më Cristo.
21 Então Jesus proibiu os discípulos de contarem isso a qualquer pessoa.
22 Guniꞌi më lu raiꞌ: ―Nahia nguiu nabësheꞌldë Dios lu guë́ꞌdchiliu. Napë quë guëzac zia. Ra bëshuzi ruꞌbë, ra më gushë shtë iáduꞌu, nu ra mësë shtë lëy, guëquë́ guiaꞌa rall na. Quini rall na perë dzë tsunë despuësë, tsashtë́a ladi ra tëgulë.
22 E continuou:
23 Iurní guniꞌi më lu grë ra mënë: ―El quë narac shtuꞌu gáquëll shmëna, napë quë gúnëll renunci prupi deseo shtë́nëll. Napë quë gáquëll dispuestë gátill por na. Dzë con dzë napë quë tsanáldëll shneza.
23 Depois disse a todos:
24 El quë narac shtuꞌu gapë vidë shtë́nëll, guënítill, perë el quë naguëniti vidë shtë́nëll purquë nall shmëna, guëbánill parë siemprë.
24 Pois quem põe os seus próprios interesses em primeiro lugar nunca terá a vida verdadeira; mas quem esquece a si mesmo por minha causa terá a vida verdadeira.
25 Adë pë guëlluiꞌi gunë nguiu gan guëdubi guë́ꞌdchiliu nu despuësë guënítill almë shtë́nëll.
25 O que adianta alguém ganhar o mundo inteiro, mas perder a vida verdadeira e ser destruído?
26 Si talë chu rtu lúhiꞌ por na nu por shtiꞌdza iurneꞌ, zni na guëtú lua de lë́ꞌëll iurë lëꞌë na guëabría de gubeꞌe. Nahia nguiu nabësheꞌldë Dios lu guë́ꞌdchiliu perë guëdchininuhia con ra ianglë. Guëluaꞌa llëruꞌbë llni nu pudërë shtë Dios iurë guëabría.
26 Pois, se alguém tiver vergonha de mim e do meu ensinamento, então o Filho do Homem também terá vergonha dessa pessoa, quando ele vier na sua
27 Guldía rniaꞌa lu të, nanú mënë entrë lëꞌë të guëná rall rnibëꞌa Dios ziquë rëy; despuësë de ni gati rall.
27 Eu afirmo a vocês que estão aqui algumas pessoas que não morrerão antes de ver o
28 Gudëdë shunë dzë; biaꞌa Jesús Pedro nu Jacobo nu Juan. Ziazú raiꞌ lu dani parë guadiꞌdzënú Jesús Dios.
28 Mais ou menos uma semana depois de ter dito essas coisas, Jesus levou Pedro, João e Tiago e subiu o monte para orar.
29 Iurë biadiꞌdzënúhiꞌ Dios, guc cambi lu Jesús delantë lu raiꞌ. Shábiꞌ bëac más naquichi hashtë rabtsëꞌin.
29 Enquanto orava, o seu rosto mudou de aparência, e a sua roupa ficou muito branca e brilhante.
30 Iurní guná raiꞌ chupë nguiu nabiadiꞌdzënú Jesús. Lëꞌë raiꞌ náhiꞌ Moisés nu Elías.
30 De repente, dois homens apareceram ali e começaram a falar com ele. Eram Moisés e Elias,
31 Nanú raiꞌ laꞌni tubi shcahi nanapë llni. Quëadiꞌdzë raiꞌ lla gati Jesús nu lla guëzac zi më ciudá Jerusalén.
31 que estavam cercados por um brilho celestial. Eles falavam com Jesus a respeito da morte que, de acordo com a vontade de Deus, ele ia sofrer em Jerusalém.
32 Pedro, Jacobo, nu Juan nalë́ mbëcaꞌldë gunaꞌzi lëꞌë raiꞌ, perë guná raiꞌ lu llni. Guná raiꞌ lla guc cambi Jesús. Nu guná raiꞌ lu chupë nguiu nazunú Jesús.
32 Pedro e os seus companheiros estavam dormindo profundamente, mas acordaram e viram a glória de Jesus e os dois homens que estavam com ele.
33 Nianá lëꞌë chupë nguiu bësëaꞌnë raiꞌ Jesús, guniꞌi Pedro lu më: ―Mësë, nabënë dzu hiaꞌa ndëꞌë. Guëzaꞌa naꞌa tsunë ranchi, tubin parë lë́ꞌël guëquëréldël; stubin parë Moisés; stubin parë Elías. Perë Pedro rac bë́ꞌadiꞌi pë guníꞌiꞌ.
33 Quando esses dois homens estavam se afastando de Jesus, Pedro disse: — Mestre, como é bom estarmos aqui! Vamos armar três barracas: uma para o senhor, outra para Moisés e outra para Elias. Pedro não sabia o que estava dizendo.
34 Nianá quëadiꞌdzë Pedro, bëdchini tubi shcahi nabësëꞌau grë raiꞌ. Bëdzëbë ra shini gusëꞌdë më iurë lëꞌë Moisés nu Elías nanú laꞌni shcahi.
34 Ele ainda estava falando, quando apareceu uma nuvem e os cobriu. Os discípulos ficaram com medo quando a nuvem desceu sobre eles.
35 Iurní bini raiꞌ tubi bë nabëruꞌu laꞌni shcahi. Guniꞌi bë: ―Ndëꞌë lëꞌë shinia narac shtuaꞌa; gudilia lë́ꞌiꞌ. Gulë bëquë́ diaguë shtíꞌdziꞌ.
35 E da nuvem veio uma voz, que disse: — Este é o meu Filho, o meu escolhido. Escutem o que ele diz!
36 Despuësë gualú guniꞌi bë, guná raiꞌ lë́ꞌësë Jesús zúgaꞌa. Ra shini gusëꞌdë më adë biadíꞌdzëdiꞌi raiꞌ lu saꞌ raiꞌ por tubi tiempë lo quë naguná raiꞌ guëc dani.
36 Quando a voz parou, eles viram que Jesus estava sozinho. Os discípulos ficaram calados e naquela ocasião não disseram nada a ninguém sobre o que tinham visto.
37 Brëgueꞌlë stubi dzë bietë raiꞌ lu dani. Iurní zihani mënë bëdchini lu Jesús.
37 No dia seguinte eles desceram do monte, e uma grande multidão veio se encontrar com Jesus.
38 Ladi ra mënë zeꞌdë tubi nguiu. Guníꞌill fuertë: ―Mësë, bëꞌnë favurë, gudeꞌe guëná shinia, pues tubsë niꞌi napa.
38 Aí um homem que estava no meio do povo começou a gritar: — Mestre, peço ao senhor pelo meu filho, o meu único filho!
39 Nanú tubi mëdzabë narguitsuëꞌ lë́ꞌëll. Rdchibi mëdzabë lë́ꞌëll. Rushtiall nu rruꞌu bëchini ruaꞌll. Rzianë mëdzabë lë́ꞌëll nu iurë ziaꞌa mëdzabë, rdzaguë llgaꞌna.
39 Um espírito mau o agarra, e, de repente, o menino dá um grito e começa a ter convulsões e a espumar pela boca. O espírito o maltrata e não o solta de jeito nenhum.
40 Hia bëna ruëguë lu ra shini gusë́ꞌdël parë guëgú raiꞌ mëdzabë laꞌni lduꞌu shinia, perë adë bë́ꞌnëdiꞌi raiꞌ gan.
40 Já pedi aos discípulos do senhor que expulsassem o espírito mau, mas eles não conseguiram.
41 Jesús guniꞌi lu ra mënë: ―Lëꞌë të mënë nadë rialdídiꞌi lduꞌi na, naguëdchi lduꞌu të. ¿Hashtë guc guëbezënuhia lëꞌë të parë tsaldí lduꞌu të? ¿Blac tiempë guca pacënci con lëꞌë të? Guaglliꞌi shínil ndëꞌë.
41 Jesus respondeu: Então disse ao homem: — Traga o seu filho aqui.
42 Iurë guabiꞌguë ngulëꞌnë, lëꞌë mëdzabë bëruꞌldë ngulëꞌnë lu guiuꞌu. Nu bëséꞌsëll ngulëꞌnë, perë Jesús guniꞌi guëc mëdzabë fier, nu bënëac më lëꞌë llguëꞌnë. Iurní Jesús bëdëꞌë ngulëꞌnë guiaꞌa shtádëll.
42 Quando o menino estava chegando, teve um ataque, e o demônio o jogou no chão. Então Jesus deu uma ordem ao espírito mau, curou o menino e o entregou ao pai.
43 Grë ra mënë bëdzëguëëꞌ lduꞌu rall por llëruꞌbë pudërë shtë Dios. Stubi vësë guniꞌi Jesús lla gátiꞌ (Mt. 17.22‑23; Mr. 9.30‑32) Nianá rdzëguëëꞌ lduꞌu ra mënë lo quë nabëꞌnë Jesús, guniꞌi më lu ra shini gusëꞌdë më:
43 E todos ficaram admirados com o grande poder de Deus. Todos estavam admirados com o que Jesus fazia, e ele disse aos discípulos:
44 ―Gulë bëquë́ diaguë naguëniaꞌa lu të iurneꞌ, nu adë rëáꞌldëdiꞌi lduꞌu të shtiꞌdza. Nahia nguiu nabësheꞌldë Dios lu guë́ꞌdchiliu perë gaca intriegu guiaꞌa ra mënë parë quini rall na.
44 — Não esqueçam o que vou dizer a vocês: o
45 Perë ra shini gusëꞌdë më adë guc bë́ꞌadiꞌi raiꞌ lo quë naguniꞌi Jesús purquë nagaꞌchi na diꞌdzë ni nu adë guasë́diꞌi raiꞌ pë runë cuntienë diꞌdzë shtë Jesús. Nu bëdzëbë raiꞌ nianaꞌbë diꞌdzë raiꞌ lu Jesús pë runë cuntienë lo quë naguniꞌi më.
45 Mas eles não entenderam isso, pois o que essas palavras queriam dizer tinha sido escondido deles para que não as entendessem. E eles estavam com medo de fazer perguntas a Jesus sobre o assunto.
46 Ra shini gusëꞌdë më guzublú quëdildi diꞌdzë raiꞌ chu na más më ruꞌbë entrë lëꞌë raiꞌ.
46 Os discípulos começaram a conversar sobre qual deles era o mais importante.
47 Jesús bëdëꞌë cuendë pë llgabë quëhunë raiꞌ laꞌni lduꞌu raiꞌ. Iurní bëzú Jesús tubi llguëꞌnë culáꞌniꞌ.
47 Mas Jesus sabia o que eles estavam pensando. Então pegou uma criança e a pôs ao seu lado.
48 Guniꞌi më lu raiꞌ: ―El quë naquëhapë tubi llguëꞌnë ziquë ndëꞌë purquë rac shtuꞌu mënë ni na, también na quëhúnëll recibir. Nu mizmë tiempë quëhúnëll recibir el quë nabësheꞌldë na. El quë quëhunë sirvë lu sáhiꞌ entrë lëꞌë të, ni na más më ruꞌbë lu Dios.
48 Aí disse:
49 Iurní Juan guniꞌi lu Jesús: ―Mësë, guná naꞌa tubi nguiu; rgull mëdzabë laꞌni lduꞌu mënë. Rníꞌill lël parë guënibë́ꞌall ra mëdzabë. Iurní lëꞌë naꞌa gunibëꞌa naꞌa lull adë guëgúdiꞌill mëdzabë purquë adë rsënúdiꞌill lëꞌë hiaꞌa.
49 João disse: — Mestre, vimos um homem que expulsa demônios pelo poder do nome do senhor, mas nós o proibimos de fazer isso porque ele não é do nosso grupo.
50 Perë Jesús guniꞌi: ―Bëdëꞌë sí, gull mëdzabë laꞌni lduꞌu mënë. Bien quëhúnëll. El quë nadë rníꞌidiꞌi cuntrë lëꞌë hiaꞌa, nall favurë de lëꞌë hiaꞌa.
50 Então Jesus disse a João e aos outros discípulos:
51 Bëdchini tiempë parë tsepi Jesús gubeꞌe. Ziaꞌa më nezë parë Jerusalén. Adë bëdzë́bëdiꞌi më.
51 Como estava chegando o tempo de Jesus ir para o céu, ele resolveu ir para Jerusalém.
52 Bësheꞌldë më bëldá nguiu parë tsa rall guëꞌdchi Samaria. Guagnaꞌbë raiꞌ pusadë parë guëquëreldë raiꞌ.
52 Então mandou que alguns mensageiros fossem na frente. No caminho eles entraram em um povoado da região de Samaria a fim de prepararem um lugar para ele.
53 Perë ra më guëꞌdchi shtë Samaria, adë gunë́diꞌi rall nihunë rall recibir lëꞌë më purquë guc bëꞌa rall ziaꞌa më nezë parë Jerusalén.
53 Mas os moradores dali não quiseram receber Jesus porque viram que ele estava indo para Jerusalém.
54 Iurë Jacobo nu Juan guná raiꞌ në́diꞌi mënë shtë Samaria gunë rall recibir lëꞌë Jesús, guniꞌi raiꞌ lu më: ―Dadë, ¿gu rac shtúꞌul guënibëꞌa naꞌa të guëdchini guiꞌi lu gubeꞌe parë tsequi ra më Samaria ziquë bëꞌnë Elías guahietë?
54 Quando os seus discípulos Tiago e João viram isso, disseram: — O senhor quer que a gente mande descer fogo do céu para acabar com estas pessoas?
55 Iurní Jesús bëdchigrë́ lúhiꞌ; guníꞌiꞌ guëc raiꞌ: ―Llgabë narunë të nádiꞌi bien. Nahia nguiu nabësheꞌldë Dios lu guë́ꞌdchiliu; rac shtúꞌudiaꞌa tsa mënë gabildi sino rac shtuaꞌa gac salvar mieti.
55 Porém Jesus, virando-se para eles, os repreendeu.
56 Iurní ziaꞌa raiꞌ stubi guëꞌdchi.
56 Então ele e os seus discípulos foram para outro povoado.
57 Iurní ziazú raiꞌ tubi nezë, tubi nguiu guniꞌi lu Jesús: ―Dadë, sënalda lë́ꞌël ancalë ca tsal.
57 Quando Jesus e os discípulos iam pelo caminho, um homem disse a Jesus: — Eu estou pronto a seguir o senhor para qualquer lugar onde o senhor for.
58 Guniꞌi Jesús lull: ―Ra ma lachi napë catë rgaꞌsi ma. Ra maꞌñi napë bëcheꞌzë shtë ma lu hiaguë. Perë na nápëdiaꞌa lidcha ca rgaꞌsia. Nahia nguiu nabësheꞌldë Dios lu guë́ꞌdchiliu.
58 Então Jesus disse:
59 Iurní Jesús guniꞌi lu stubi nguiu: ―Gudeꞌe naldë na ziquë shmëna. Perë guniꞌi nguiu ni: ―Nia Dadë, perë bëneꞌe permisi despuësë de gati shtada, iurní sënalda lë́ꞌël.
59 Aí ele disse para outro homem: Mas ele respondeu: — Senhor, primeiro deixe que eu volte e sepulte o meu pai.
60 Jesús repi lull: ―Nanú mënë nadë rialdídiꞌi lduꞌu raiꞌ shtiꞌdza parë guëcaꞌchi rall ra tëgulë. Lë́ꞌël lueguë biadiꞌdzë lu ra mënë lla mudë gac salvar rall.
60 Jesus disse:
61 Iurní stubi nguiu guniꞌi lu Jesús: ―Dadë, sënalda lë́ꞌël perë runa ruëguë lul, bëneꞌe permisi tsahia lidcha primërë, guna despedir shfamilia.
61 Outro homem disse: — Eu seguirei o senhor, mas primeiro deixe que eu vá me despedir da minha família.
62 Jesús guniꞌi lull: ―El quë naná ziquë naraaꞌnë lachi perë rbíꞌall nezë të́chill, adë rlluíꞌidiꞌill parë tsutëll catë rnibëꞌa Dios. Adë chu guëníꞌidiꞌi nguiu ni nall shmëna.
62 Jesus respondeu:
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?
Estude este capítulo no WhatsApp
Peça à IA da Bíblia Fala para explicar Lucas 9, comparar traduções ou montar um estudo — tudo direto pelo WhatsApp.