Lucas 22
Ocotlán Zapotec (ZAC_SIM) vs NVT
1 Hia mërë guëdchini laní Pascu, iurë rëagná lduꞌu mënë tiempë nabëꞌnë Dios librar ra israelitë de Egipto. Dzë ni adë gudáudiꞌi rall guetështildi nanapë levadurë.
1 A Festa dos Pães sem Fermento, também chamada de Páscoa, se aproximava.
2 Ra jëfë shtë bëshuzi con ra mësë shtë lëy gudili rall mudë quini rall lëꞌë Jesús nagaꞌchi purquë bëdzëbë rall mënë.
2 Os principais sacerdotes e mestres da lei tramavam uma forma de matar Jesus, mas tinham medo da reação do povo.
3 Iurní Satanás guatë́ laꞌni lduꞌu Judas Iscariote, tubi poshtë shtë më entrë chiꞌbë chupë ra poshtë.
3 Então Satanás entrou em Judas Iscariotes, um dos Doze,
4 Guagniꞌi Judas lu ra jëfë shtë ra bëshuzi con los de más më ruꞌbë shtë iáduꞌu. Guniꞌi Judas lla gúnëll intriegu lëꞌë më guiaꞌa rall.
4 e ele foi aos principais sacerdotes e aos capitães da guarda do templo para combinar a melhor maneira de lhes entregar Jesus.
5 Bëquitë lduꞌu rall; bëꞌnë rall prometer guëdëꞌë rall dumí caꞌa Judas.
5 Eles ficaram muito satisfeitos e lhe prometeram dinheiro.
6 Bëaꞌnë Judas de acuerdë nu gudílill mudë parë gúnëll intriegu lëꞌë Jesús nagaꞌchi iurë nídiꞌi mënë.
6 Judas concordou e começou a procurar uma oportunidade de trair Jesus, para que o prendessem quando as multidões não estivessem por perto.
7 Iurní bëdchini dzë shtë laní, gudáu ra mënë guetështildi sin levadurë. Mizmë dzë bëꞌnë tucarë quini rall tubi lliꞌli shtë Pascu.
7 Chegou o dia da Festa dos Pães sem Fermento, quando o cordeiro pascal era sacrificado.
8 Iurní bësheꞌldë Jesús lëꞌë Pedro nu Juan; guniꞌi më lu raiꞌ: ―Guaguëꞌnë preparar shtse shtë Pascu, guëdáuhaꞌa.
8 Jesus mandou Pedro e João na frente e disse: “Vão e preparem a refeição da Páscoa, para que a comamos juntos”.
9 Gunaꞌbë diꞌdzë raiꞌ: ―¿Ca lu rac shtúꞌul guëdëꞌnë naꞌa preparar shtse shtë laní?
9 “Onde o senhor quer que a preparemos?”, perguntaram.
10 Jesús guniꞌi lu raiꞌ: ―Gulë gua guëꞌdchi. Iurë guëdchini të ruaꞌ guëꞌdchi, guëdzaꞌguëlú të tubi nguiu nanuaꞌa tubi rëëꞌ nisë. Gulë guanaldë lë́ꞌëll. Gulë tsutë́ catë tsutëll.
10 Ele respondeu: “Logo que vocês entrarem em Jerusalém, um homem carregando uma vasilha de água virá ao seu encontro. Sigam-no. Na casa onde ele entrar,
11 Gulë guniꞌi lu nashtënë hiuꞌu: “Lëꞌë mësë cagnaꞌbë diꞌdzë lul; ¿ca na cuartë catë gáuhiꞌ shtse shtë laní con poshtë shtë́hiꞌ?”
11 digam ao dono: ‘O Mestre pergunta: Onde fica o aposento no qual comerei a refeição da Páscoa com meus discípulos?’.
12 Iurní guëluaꞌa nashtë́ hiuꞌu tubi cuartë ruꞌbë segundë pisë. Arregladë nahin. Gulë bëꞌnë preparar ndë pë cusë guëdáuhaꞌa.
12 Ele os levará a uma sala grande no andar superior, que já estará arrumada. Preparem ali a refeição”.
13 Gua Pedro nu Juan. Bëdzelë raiꞌ grë cusë ziquë guniꞌi më. Bëꞌnë raiꞌ preparar shtse shtë laní, gau raiꞌ.
13 Eles foram e encontraram tudo como Jesus tinha dito, e ali prepararam a refeição da Páscoa.
14 Bëgaꞌa iurë shtë shtse, Jesús guzubënúhiꞌ lëꞌë ra poshtë lu mellë.
14 Quando chegou a hora, Jesus e seus apóstolos tomaram lugar à mesa.
15 Guniꞌi më lu raiꞌ: ―Con guëdubinú lduaꞌa rac shtuaꞌa guëdáuha shtse shtë Pascu con lëꞌë të antsë gatia,
15 Jesus disse: “Estava ansioso para comer a refeição da Páscoa com vocês antes do meu sofrimento.
16 purquë adë gáudiaꞌa shtse shtë Pascu stubi hashtë gac cumplir grë lo quë narunë cuntienë shtse Pascu; gac cumplirin iurë guënibëꞌa Dios ziquë Rëy.
16 Pois eu lhes digo agora que não voltarei a comê-la até que ela se cumpra no reino de Deus”.
17 Iurní gunaꞌzi më tubi vasë shtë vini. Bëdëꞌë më graci lu Dios nu guniꞌi më: ―Gulë gudiꞌdzë nu gulë biiꞌ vini rëꞌ.
17 Então tomou um cálice de vinho e agradeceu a Deus. Depois, disse: “Tomem isto e partilhem entre vocês.
18 Adë guaꞌ vini stubi vueltë hashtë iurë guënibëꞌa Dios ziquë Rëy.
18 Pois não beberei vinho outra vez até que venha o reino de Deus”.
19 Iurní gunaꞌzi më guetështildi. Bëdë́ꞌëiꞌ graci lu Dios nu gudiꞌdzë mëhin cuaꞌa ra poshtë. Guniꞌi më: ―Ndëꞌë lëꞌë shcuerpa naguna intriegu lu galguti parë gac salvar të. Gulë gau, nu gulë bësëagná lduꞌu të galguti shtëna.
19 Tomou o pão e agradeceu a Deus. Depois, partiu-o e o deu aos discípulos, dizendo: “Este é o meu corpo, entregue por vocês. Façam isto em memória de mim”.
20 Iurë gualú shtse, gunaꞌzi më vasë shtë vini; bëdëꞌë më graci, bëdëꞌë më vasë ni guiaꞌa ra poshtë nu guniꞌi më: ―Ndëꞌë na tëstë cubi entrë lëꞌë të nu Dios. Guëruꞌu shrëna parë lasac tëstë ni.
20 Depois da ceia, Jesus tomou o cálice de vinho e disse: “Este é o cálice da nova aliança, confirmada com o meu sangue, que é derramado como sacrifício por vocês.
21 ’Perë guná, lëꞌë nguiu nagunë intriegu na, zubënull na lu mellë.
21 “Mas aqui, partilhando da mesa conosco, está o homem que vai me trair.
22 Nguiu nabësheꞌldë Dios lu guë́ꞌdchiliu napë quë ziáꞌaiꞌ nezë narunë tucarë según voluntá shtë Dios, perë prubi nguiu nagunë intriegu na lu galguti.
22 Pois foi determinado que o Filho do Homem deve morrer. Mas que aflição espera aquele que o trair!”
23 Iurní ra poshtë gunaꞌbë diꞌdzë lu saꞌ raiꞌ, chull gunë intriegu lëꞌë Jesús.
23 Os discípulos perguntavam uns aos outros qual deles faria uma coisa dessas.
24 Ra poshtë gudildi diꞌdzë chu na más më ruꞌbë entrë lëꞌë raiꞌ.
24 Depois, começaram a discutir entre si qual deles era o mais importante.
25 Guniꞌi Jesús lu raiꞌ: ―Ra rëy shtë naciuni nalë́ nadushë rnibëꞌa rall, nu rac shtuꞌu rall guëniꞌi mënë de quë na rall më zaꞌquë.
25 Jesus lhes disse: “Neste mundo, os reis e os grandes homens exercem poder sobre o povo e, no entanto, são chamados de seus benfeitores.
26 Perë entrë lëꞌë të adë nazáꞌquëdiꞌi quëhunë të llgabë zni. El quë na más më ruꞌbë entrë lëꞌë të, napë quë gáquëll ziquë na más nalasáquëdiꞌi. El quë narnibëꞌa entrë lëꞌë të, gáquiꞌ ziquë el quë narunë sirvë lu saꞌll.
26 Entre vocês, porém, será diferente. Que o maior entre vocês ocupe a posição inferior, e o líder seja o servo.
27 ¿Chu na más më naruꞌbë, el quë nazubë lu mellë gaull primërë, u el quë narunë sirvë lu mellë? El quë nazubë lu mellë, leꞌ; perë na, nahia ziquë mënë narunë sirvë entrë lëꞌë të.
27 Quem é mais importante, o que está à mesa ou o que serve? Não é aquele que está à mesa? Mas não aqui! Pois eu estou entre vocês como quem serve.
28 ’Lëꞌë të rianú të na. Adë bësëáꞌnëdiꞌi të na sino bëꞌnë të sufrir con na.
28 “Vocês permaneceram comigo durante meu tempo de provação.
29 Ziquë Shtada bëneꞌe pudërë guënibë́ꞌahia ziquë Rëy, zni rnéꞌehia pudërë caꞌa të, guënibëꞌa të con pudërë.
29 E, assim como meu Pai me concedeu um reino, eu agora lhes concedo o direito de
30 Guëzubë të lu trunë catë rnibë́ꞌahia parë gunë të juzguë guëzá chiꞌbë chupë grupë shtë naciuni Israel.
30 comer e beber à minha mesa, em meu reino. Vocês se sentarão em tronos e julgarão as doze tribos de Israel”.
31 Nu guniꞌi Jesús lu Pedro: ―Moni, Moni, Satanás gunaꞌbë permisi lu Dios, gúnëll prëbë lë́ꞌël të ldáguël lu duldë; gaquin ziquë rgu rnërë mënë lluꞌbë.
31 Então o Senhor disse: “Simão, Simão, Satanás pediu para peneirar cada um de vocês como trigo.
32 Perë bëna ruëguë lu Dios por lë́ꞌël parë adë gúnëdiꞌi faltë fe parë tsaldí ldúꞌul Dios. Rniaꞌa lul, despuësë ra prëbë, iurë guëabrí ldúꞌul con Dios, bëꞌnë compañi ra narialdí lduꞌi dizaꞌquë parë gac rall firmë lu shnezë Dios.
32 Contudo, supliquei em oração por você, Simão, para que sua fé não vacile. Portanto, quando tiver se arrependido e voltado para mim, fortaleça seus irmãos”.
33 Simón Pedro guniꞌi lu Jesús: ―Dadë, adë guësëáꞌnëdiaꞌa lë́ꞌël. Guna compañi lë́ꞌël hashtë lachiguiꞌbë nu nilë hashtë gatia con lë́ꞌël.
33 Pedro disse: “Senhor, estou pronto a ir para a prisão, e até a morrer ao seu lado”.
34 Guniꞌi Jesús iurní: ―Bedë, antsë guëllidchí gay, gúnël negar na tsunë vueltë. Guëníꞌil lu ra mënë adë guënë́diꞌil na.
34 Jesus, porém, respondeu: “Pedro, vou lhe dizer uma coisa: hoje, antes que o galo cante, você negará três vezes que me conhece”.
35 Iurní Jesús gunaꞌbë díꞌdziꞌ lu poshtë: ―Iurë bësheꞌlda lëꞌë të parë guëniꞌi të dizaꞌquë lu ra mënë, adë nuáꞌadiꞌi të bulsë. Adë nuáꞌadiꞌi të bëdu dumí, adë nuáꞌadiꞌi të sabadu. ¿Pë bëꞌnë faltë lëꞌë të iurní? Bëquebi raiꞌ: ―Ni tubi cusë bë́ꞌnëdiꞌi faltë.
35 Em seguida, Jesus lhes perguntou: “Quando eu os enviei para anunciar as boas-novas sem dinheiro, sem bolsa de viagem e sem sandálias extras, alguma coisa lhes faltou?”. “Não”, responderam eles.
36 Iurní guniꞌi më: ―Pues iurneꞌ el quë nanapë bulsë, guaꞌain. El quë nanapë bëdu dumí, guáꞌall dumí. El quë nadë nápëdiꞌi spadë, guëtuuꞌll manguë të síꞌill tubi spadë.
36 Então ele disse: “Agora, porém, peguem dinheiro e uma bolsa de viagem. E, se não tiverem uma espada, vendam sua capa e comprem uma.
37 Rniaꞌa lu të, rquiꞌni gac cumplir diꞌdzë rëꞌ lo quë naná escritë laꞌni Sagradas Escrituras: “Bëꞌnë mënë tratë lë́ꞌiꞌ cumë ziquë narguini mënë”. Vidë shtëna mërë tsaluhin. Runë faltë duꞌpë parë gac cumplir grë naná escritë de na.
37 Pois é necessário que se cumpra esta profecia a meu respeito: ‘Ele foi contado entre os rebeldes’. Sim, tudo que os profetas escreveram a meu respeito se cumprirá”.
38 Iurní guniꞌi raiꞌ: ―Dadë, ndëꞌë napë naꞌa chupë spadë. Guniꞌi më: ―Hia naꞌ.
38 Eles responderam: “Senhor, temos aqui duas espadas”. “É suficiente”, disse ele.
39 Iurní guziaꞌa më. Gua më lu dani shtë Olivos ziquë bëꞌnë më grë ra gueꞌlë. Ra shini gusëꞌdë më guanaldë raiꞌ lëꞌë më.
39 Então, acompanhado de seus discípulos, Jesus foi, como de costume, ao monte das Oliveiras.
40 Bëdchini raiꞌ lu dani. Guniꞌi më lu raiꞌ: ―Gulë gunaꞌbë lu Dios të gunë më compañi lëꞌë të parë ldáguëdiꞌi të lu duldë.
40 Ao chegar, disse: “Orem para que vocês não cedam à tentação”.
41 Iurní gua më lë́ꞌësë më tubi distanci ziquë narldaꞌa nguiu tubi guëꞌë. Bëzullibi më. Iurní biadiꞌdzënú më Dios, Shtadë më.
41 Afastou-se a uma distância como de um arremesso de pedra, ajoelhou-se e orou:
42 Guniꞌi më: ―Dadë, bëlá lëꞌë na lu sufrimientë rëꞌ si talë na voluntá shtë́nël, perë bëꞌnë lo quë narac shtúꞌul lë́dëdiꞌi lo quë narac shtuaꞌa.
42 “Pai, se queres, afasta de mim este cálice. Contudo, que seja feita a tua vontade, e não a minha”.
43 Iurní bëdchini tubi ianglë shtë gubeꞌe. Bëdëꞌë ianglë fuersë parë lëꞌë më.
43 Então apareceu um anjo do céu, que o fortalecia.
44 Más fuertë bëꞌnë më sufrir, se entiende, sufrimientë lduꞌu më. Guniꞌinú më Dios con más diꞌdzë. Rdzu nisë lúhiꞌ ziquë gotë ruꞌbë shtë rënë narlaguë lu guiuꞌu.
44 Ele orou com ainda mais fervor, e sua angústia era tanta que seu suor caía na terra como gotas de sangue.
45 Iurní gualú biadiꞌdzënú më Dios, bëabrí më catë nanú ra poshtë. Bëdzelë më lëꞌë raiꞌ nagaꞌsi raiꞌ, tantë bëdzaguë raiꞌ purquë nalë́ riá lduꞌu raiꞌ.
45 Por fim, ele se levantou, voltou aos discípulos e os encontrou dormindo, exaustos de tristeza.
46 Guniꞌi më lu raiꞌ: ―¿Pëzielú nagaꞌsi të? Gulë guashtë́ ngaꞌli. Gulë gunaꞌbë lu Dios të gunë më compañi lëꞌë të parë ldáguëdiꞌi të lu duldë.
46 “Por que vocês dormem?”, perguntou ele. “Levantem-se e orem para que não cedam à tentação.”
47 Nianá cagniꞌi më, bëdchini zihani mënë. Judas, tubi poshtë shtë më, nall cabësë shtë ra mënë. Guabiꞌguë Judas lu Jesús parë guëtsagruaꞌll lëꞌë më.
47 Enquanto Jesus ainda falava, chegou uma multidão conduzida por Judas, um dos Doze. Ele se aproximou de Jesus e o cumprimentou com um beijo.
48 Guniꞌi më lu Judas: ―Judë, ¿pë con tubi dchidu gúnël intriegu na? nguiu nabësheꞌldë Dios lu guë́ꞌdchiliu.
48 Jesus, porém, lhe disse: “Judas, com um beijo você trai o Filho do Homem?”.
49 Ra mënë nanaldë Jesús guná raiꞌ pë quëhac. Gunaꞌbë diꞌdzë raiꞌ lu më: ―Dadë, ¿zëdildi naꞌa con spadë nadiaꞌa naꞌa?
49 Quando aqueles que estavam com Jesus viram o que ia acontecer, disseram: “Senhor, devemos lutar? Trouxemos as espadas!”.
50 Tubi de lëꞌë raiꞌ gulull spadë. Bëchúguëll diaguë ldi shtë muzë. Muzë ni bëꞌnë sirvë lu narnibëꞌa más entrë grë ra bëshuzi.
50 E um deles feriu o servo do sumo sacerdote, cortando-lhe a orelha direita.
51 Guniꞌi Jesús: ―Hia naꞌ. Adë tíldidiꞌi të. Iurní Jesús bëgaꞌldë diaguë muzë. Bënëac më lë́ꞌëll.
51 Mas Jesus disse: “Basta!”. E, tocando a orelha do homem, curou-o.
52 Iurní guníꞌiꞌ lu ra jëfë shtë bëshuzi con mënë naquëhapë iáduꞌu ruꞌbë; guniꞌi më lu më gushë nabëdchini të guënaꞌzi rall lëꞌë më: ―¿Pëzielú bëdchini të con spadë nu hiaguë parë zeꞌdë guëlliꞌi të na cumë ziquë ngubaꞌnë?
52 Então Jesus se dirigiu aos principais sacerdotes, aos capitães da guarda do templo e aos líderes do povo que tinham vindo buscá-lo: “Por acaso sou um revolucionário perigoso para que venham me prender com espadas e pedaços de pau?
53 Dzë con dzë zugáꞌahia con lëꞌë të iáduꞌu ruꞌbë perë adë gunáꞌzidiꞌi të na iurní. Perë hia bëgaꞌa iurë según voluntá shtë Dios; gunë të narac shtuꞌu të, nu bëgaꞌa iurë parë gac cumplir grë lo quë narnibëꞌa lu nacahi, gúnëll cuntrë na.
53 Por que não me prenderam no templo? Todos os dias eu estava ali, ensinando. Mas esta é a hora de vocês, o tempo em que reina o poder das trevas”.
54 Iurní ra mënë gunaꞌzi lëꞌë Jesús prësi. Guanú rall lë́ꞌiꞌ lidchi jëfë shtë ra bëshuzi. Perë guanaldë Pedro zitu.
54 Então eles o prenderam e o levaram à casa do sumo sacerdote. Pedro o seguiu de longe.
55 Ra mënë bëcueꞌe rall guiꞌi rualdëaꞌ lidchi bëshuzi. Rac naldë iurní. Guzubë rall grë ladë guiꞌi nu Pedro guzubënúhiꞌ lëꞌë rall.
55 Os guardas acenderam uma fogueira no meio do pátio e sentaram-se em volta, e Pedro sentou-se com eles.
56 Iurní tubi criadë guná lu Pedro, guzúbiꞌ guëlladchi ruaꞌ guiꞌi. Gubiꞌa naꞌa lu Pedro nu guníꞌill: ―Nguiu rëꞌ na shmënë Jesús.
56 Uma criada o notou à luz da fogueira e começou a olhar fixamente para ele. Por fim, disse: “Este homem era um dos seguidores de Jesus!”.
57 Perë Pedro bëꞌnë negar, guníꞌiꞌ: ―Guënë́diaꞌa nguiu niꞌi.
57 Mas Pedro negou, dizendo: “Mulher, eu nem o conheço!”.
58 Gudëdë stuꞌpë tiempë, stubi mënë guná lu Pedro nu guníꞌill: ―Nu lë́ꞌël nal shmënë Jesús. Perë Pedro guniꞌi: ―Aquëdiꞌi. Nádiaꞌa shmënë Jesús.
58 Pouco depois, um homem olhou para ele e disse: “Você também é um deles!”. “Não sou!”, retrucou Pedro.
59 Tubi iurë gudëdë. Stubi mënë guníꞌiruꞌull: ―Na verdá, nguiu rëꞌ nall shmënë Jesús purquë nu nall më Galilea.
59 Cerca de uma hora mais tarde, outro homem afirmou: “Com certeza esse aí também estava com ele, pois também é galileu!”.
60 Iurní guniꞌi Pedro: ―Lë́ꞌël adë guënë́diaꞌa pë quëadíꞌdzël. Nianá quëadiꞌdzë Pedro, bëllidchí gay.
60 Pedro, porém, respondeu: “Homem, eu não sei do que você está falando”. E, no mesmo instante, o galo cantou.
61 Iurní Jesús bëdchigrë́ lúhiꞌ. Gubíꞌaiꞌ lu Pedro. Bëagná lduꞌu Pedro naguniꞌi më lull: “Antsë guëllidchí gay nedzë́, guëníꞌil lu mënë tsunë vueltë adë guënë́diꞌil na”.
61 Então o Senhor se voltou e olhou para Pedro. E Pedro se lembrou das palavras dele: “Hoje, antes que o galo cante, você me negará três vezes”.
62 Iurní bëruꞌu Pedro ruaꞌ puertë shtë nezë, nalë́ bíꞌniꞌ.
62 E Pedro saiu dali, chorando amargamente.
63 Ra nguiu narnaꞌzi Jesús guzublú bëꞌnë rall burnë. Bëdëꞌë rall galnë́ lë́ꞌiꞌ.
63 Os guardas encarregados de Jesus começaram a zombar dele e a bater nele.
64 Bësëꞌau rall lúhiꞌ nu guniꞌi rall: ―¿Chu bëneꞌe galnë́ lë́ꞌël? Guniꞌi por pudërë shtë Dios, ¿chu lëa?
64 Vendaram seus olhos e diziam: “Profetize para nós! Quem foi que lhe bateu desta vez?”.
65 Zihani cusë mal guniꞌi rall lu më. Guaglaꞌguë bëꞌnë rall burnë lëꞌë më con diꞌdzë dzabë.
65 E o insultavam de muitas outras maneiras.
66 Hia brëgueꞌlë bëdëá më gushë shtë naciuni Israel con ra jëfë shtë bëshuzi nu ra mësë shtë lëy. Grë rall guaꞌa rall lëꞌë Jesús lu Junta Suprema, mënë narunë juzguë entrë lëꞌë rall. Guniꞌi ra mënë ni lu Jesús:
66 Ao amanhecer, todos os líderes do povo se reuniram, incluindo os principais sacerdotes e os mestres da lei. Jesus foi conduzido à presença desse conselho,
67 ―Guniꞌi lu naꞌa si talë nal Cristo, el quë nagudili Dios parë guënibë́ꞌaiꞌ. Guniꞌi Jesús lu rall: ―Si guëniaꞌa lu të nahia Cristo, adë tsaldídiꞌi lduꞌu të na.
67 e eles perguntaram: “Diga-nos, você é o Cristo?”. Jesus respondeu: “Se eu lhes disser, de modo algum acreditarão em mim.
68 Si talë guënaꞌbë diꞌdza lu të, guëquébidiꞌi të lu shtiꞌdza.
68 E, se eu lhes fizer uma pergunta, não responderão.
69 Dizdë neꞌ lëꞌë nguiu nabësheꞌldë Dios lu guë́ꞌdchiliu, guëzúbiꞌ ladë ldi shtë Dios pudërusë.
69 Mas, de agora em diante, o Filho do Homem se sentará à direita do Deus Poderoso”.
70 Lueguë grë mënë gunaꞌbë diꞌdzë rall: ―¿Pë lë́ꞌël nal tubsë shini Dios? Guniꞌi më lu rall: ―Guldía nahia tubsë shini Dios. Mizmë lëꞌë të guniꞌi të diꞌdzë ni.
70 Todos gritaram: “Então você afirma que é o Filho de Deus?”. E ele respondeu: “Vocês dizem que eu sou”.
71 Iurní guniꞌi rall: ―Bini hiaꞌa diꞌdzë naguníꞌill. ¿Pë guëdë́ꞌnaꞌa másruꞌu testigu?
71 “Que necessidade temos de outras testemunhas?”, disseram eles. “Nós mesmos o ouvimos de sua boca!”
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?
Estude este capítulo no WhatsApp
Peça à IA da Bíblia Fala para explicar Lucas 22, comparar traduções ou montar um estudo — tudo direto pelo WhatsApp.