Mateus 12
NMÎ MÎ U KÓPU DYUU (YLE) vs NAA
1 Yi wiki knî yi k꞉oo lîme wo ngmê ngê Yesu p꞉uu ndiye pyu knî yi k꞉ii witi yâpwo têdê dnyen꞉aa paa. P꞉uu ndiye pyu knî ye dómu kele, wod꞉oo witi w꞉uu mtyé dnya a ngêêpî dé, yi kêê yedê dnye vyuw꞉avyuw꞉a dé, too dnye wupî dé, w꞉uu u nkwo dnye pîpî dé. Daa dpodo ndîî yidnye dódó, ngmênê Pádisi knî y꞉oo yi m꞉uu tumo, noko yepê, Lukwe dîy꞉o nmî lîme wo ngê a dpodo té.
1 Por aquele tempo, num sábado, Jesus passou pelas searas. Estando os seus discípulos com fome, começaram a colher espigas e a comer.
2 Pádisi knî y꞉oo Yesu ka kwo, Lukwe dîy꞉o m̱꞉uu ndiye pyu yoo nmî lîme wo ngê a dpodo té?
2 Os fariseus, vendo isso, disseram a Jesus: — Olhe! Os seus discípulos estão fazendo o que não é lícito fazer num sábado.
3 Yesu ngê yepê, Dini ghi n꞉ii ngê Dépidi u yoo knî yi k꞉ii mudnya a dómudómu, kópuni yi ngwo a d꞉uu ngópu, angênté, yi kópu dp꞉eengê kp꞉aa ngópu?
3 Mas Jesus lhes disse:
4 Yepê, Dini ghi n꞉ii ngê Dépidi ngê Sóól a kuwo ngê, u yoo knî yi k꞉ii mbêpê dniye, nté daa ńuw꞉o ngópu. Yepê, Dómu ngê pî ngee too, wod꞉oo Dépidi Chóó Lémi u wónu ngomo k꞉oo kee wo, yâpwo mbîdédi knî ngma a ngêêdî, u lede knî yi k꞉ii ma tumo. Yepê, Yinté mbîdédi kpêê yiyé pyu knî y꞉oo y꞉oo dnyimo pîpî dé, doo u ntââ kn꞉aa pini ngê daapî ma too. Yepê, Ngmênê Dépidi ka pi ngê yey ngê kêê dêpê t꞉ângo, mu kópu u dîy꞉o Chóó Lémi ngê a ngmidi ngê, king ngê a pyódu ngê. Yepê, My꞉aanté, yepê, Chóó Lémi ngê myedê ngmidi noo, nê u Pi Ndêndê. Yepê, U l꞉êê dîy꞉o nê u ntââ, lîme wo u dêêpî kópu dyuu nmye n꞉aa tpapê.
4 Como entrou na Casa de Deus, e comeram os pães da proposição, os quais não era lícito comer, nem a ele nem aos que estavam com ele, mas exclusivamente aos sacerdotes?
5 Yepê, Myenté, Chóó Lémi u ngomo u dêêpî kópu ndîî, lîme wo u dêêpî kópu têdê. Yepê, Nmyi lama ka tóó, lîme wo ngê kpêê yiyé pyu yoo Chóó Lémi u ngomo k꞉oo a dpodo nyédi.
5 Ou vocês não leram na Lei que, aos sábados, os sacerdotes no templo profanam o sábado e ficam sem culpa?
6 Yepê, Ndê kópu nmye ngmên꞉aa tpapê. Yepê, Pini n꞉ii nmyi vy꞉o a kwo, u pi ndîî, Chóó Lémi u ngomo u pi têdê.
6 Pois eu lhes digo que aqui está quem é maior do que o templo.
7 Yepê, Chóó Lémi u kópu n꞉ii puku yedê a tóó, p꞉uu dmyinê nuw꞉o,
7 Mas, se vocês soubessem o que significa: “Quero misericórdia, e não sacrifício”, não teriam condenado inocentes.
8 Yepê, Chóó Lémi ngê a ngmidi noo, nê u Pi Ndêndê. Yepê, U l꞉êê dîy꞉o nê u ntââ, lîme wo u dêêpî kópu dyuu nmye n꞉aa tpapê.
8 Porque o Filho do Homem é senhor do sábado.
9 Yesu p꞉uu y꞉oo yi kêlî ghi a kuwo ngópu, mwada y꞉i ngêpê ngomo ngmê k꞉oo mî kee dniye.
9 Tendo Jesus saído dali, entrou na sinagoga deles.
10 Yi ngomo k꞉oo pi ngmêdoo kwo, kóó ntóó. Pádisi yoo y꞉i myednye kwo, u yi y꞉e doo kwo, Yesu ngê kn꞉aadi te kópu nmî ngópu ngmê d꞉uu ngê, ye u ngwo p꞉oo ndyîko. Yi kópu u l꞉êê dîy꞉o Yesu ka póó dniye, kwo, Nmî dêêpî kópu dyuu angênté a kwo? Kwo, Lîme wo ngê pi ngmanyi pyi, ó doo u ntââ?
10 Achava-se ali um homem que tinha uma das mãos ressequida. Então, a fim de o acusar, perguntaram a Jesus: — É lícito curar no sábado?
11 Yesu u nkwo ye póó wo, yepê, Nmyi vy꞉o pini ngmê u sipi lîme wo ngê mgî pââ ndîî k꞉oo wa a ghîî knomomê, doo u ntââ chóó mêdaawa a kee, yepê, lukwe, lîme wo u l꞉êê dîy꞉o yi pini ngê yi sipi yi mgini k꞉oo wa a kuwo? Yepê, Kêle, daawa a kuwo, lîmîlîmî ngê amêdê pêêdî.
11 Ao que lhes respondeu:
12 Yepê, Kî kóó ntóó daa sipi ye kwo, pi ye kwo. Yepê, Nmî dêêpî kópu dyuu alanté ka kwo, u ntââ lîme wo ngê pi wanyi ngee.
12 Ora, quanto mais vale um homem do que uma ovelha! Logo, é lícito nos sábados fazer o bem.
13 Wod꞉oo Yesu ngê yi pini ka kwo, Ṉgêê kpêd꞉e ngi. Wod꞉oo yi pini ngê kóó kpêd꞉e ngê, yed꞉oo mb꞉aamb꞉aa ngê mê pyodo, woni ntee doo kwo, yinté mê pyodo.
13 Então Jesus disse ao homem: O homem estendeu a mão, e ela foi restaurada e ficou sã como a outra.
14 Wod꞉oo Pádisi yoo pwii dniye, Yesu u vyee u dy꞉oo noko mînê châpwo ngópu.
14 Mas os fariseus, saindo dali, conspiravam contra ele, procurando ver como o matariam.
15 Dini ghi n꞉ii ngê Yesu ngê u vyee u pi nyongo, p꞉uu ndiye pyu knî yi k꞉ii yi p꞉aani a kuwo ngópu, kn꞉aa mê lee dniye. Pi yilî knî y꞉oo myednye yâmuyâmu. Yesu ka mbii pyu yilî n꞉ii ńuw꞉o tumo, yintómu pyi too.
15 Mas Jesus, sabendo disto, afastou-se dali. Muitos o seguiram, e a todos ele curou,
16 Yi yéli ye kwódu ngê, yepê, Kópuni nmye dî d꞉uu, pi knî ye yuu nangên꞉aa y꞉oo.
16 advertindo-lhes, porém, que não o expusessem à publicidade.
17 Yi kópu ye kwódu ngê, Chóó Lémi u kópu n꞉ii Yisaya ngê wunê a d꞉êê ngê, u ngwo ntiye ngê. Yi kópu ala.
17 Isso aconteceu para se cumprir o que foi dito por meio do profeta Isaías:
18 Ala a dpodo pyu mb꞉aa,
18 “Eis aqui o meu servo, que escolhi, o meu amado, em quem a minha alma se agrada. Farei repousar sobre ele o meu Espírito, e ele anunciará juízo aos gentios.
19 Kwopwepe pyu ngê daadîn꞉aa ya,
19 Não entrará em discussões, nem gritará, nem fará ouvir nas praças a sua voz.
20 Yoo kwolo ngmê dé daawa chedê té,
20 Não esmagará a cana quebrada, nem apagará o pavio que fumega, até que faça vencedor o juízo.
21 Pi dyêêdî yintómu knî y꞉oo
21 E no seu nome os gentios colocarão a sua esperança.”
22 Pi knî y꞉oo Yesu ka pi ngmê ńuw꞉o ngópu. Yi pini ngê u kmêna ngmêdoo kwo, u l꞉êê dîy꞉o dnye dêpwo kîgha, yélî myedêpwo y꞉enê. Yesu ngê yi kmêna ngm꞉ii kwólu, yi pini ngê dnye u ngwo mê kwólu, yélî mê módu.
22 Então trouxeram a Jesus um endemoniado, cego e mudo. Jesus o curou, e o homem passou a falar e a ver.
23 Yélini y꞉i doo kwo yi nyepênyepê u kópu ngê pyodo, noko yepê, Pini n꞉ii Chóó Lémi ngê a ngmidi ngê, Dépidi ntee pini, apê kî vyîlo.
23 E toda a multidão se admirava e dizia: — Não seria este, por acaso, o Filho de Davi?
24 Dini ghi n꞉ii ngê Pádisi knî y꞉oo ny꞉ee ngópu, pi knî ye yepê, Daa Dépidi ntee pini nmye yila, Setan ntee pini nmye yila, n꞉ii kmêna knî yi kada pini. Yepê, Setan u wêdêwêdê mbêmê kmêna yoo yinê a ngm꞉ii kîgha too.
24 Mas os fariseus, ouvindo isto, diziam: — Este não expulsa demônios senão pelo poder de Belzebu, o maioral dos demônios.
25 Kópuni dnye nuw꞉onuw꞉o dé, yi kópu yilî Yesu ngê yi gha vy꞉o m꞉uu too, mgongo ye u ngwo ngmê kwólu, yepê, Yélini wee ngmidi u kwo a pyede, yoo wa chaa knomomê, numo p꞉uu adnyi l꞉êê knomomê, ye yi chóóchóó yi wee wa dyênê ngmê. Yepê, Myenté, p꞉aa ngmê ó mupwoknî ngmê, numo p꞉uu adnyi l꞉êê knomomê, ye yi chóóchóó yi pi dmi wamye dyênê ngmê.
25 Mas Jesus, sabendo o que eles pensavam, disse-lhes:
26 Yepê, Setan u yoo mye yinté. Yepê, Numo p꞉uu adnyi l꞉êê knomomê, ye angênté adnyi ya. Yepê, Dmye kn꞉aadi ngmê, daa Setan u wêdêwêdê mbêmê kmêna n꞉aa ngm꞉ii kîgha too.
26 Se Satanás expulsa Satanás, está dividido contra si mesmo; como, então, o seu reino subsistirá?
27 Yepê, Nmye ngînî póó. Yepê, Nmyi vy꞉o yéli y꞉oo n꞉uu u wêdêwêdê mbêmê kmêna a ngm꞉ii kîgha tumo? Yepê, Ala kópu nmye tpapê ngmê, N꞉ii ngê kmêna a ngm꞉ii kîgha too, yi pini ngê yi kada pini Setan u wêdêwêdê mbêmê a ngm꞉ii kîgha too. Yepê, Nmyi vy꞉o yéli y꞉oo yi kópu nmye wa wópu ngmê, nmyewo, K꞉omodanê kópu yila. Nmyewo, Chóó Lémi u wêdêwêdê mbêmê kmêna nmo ngm꞉ii kîgha too.
27 E, se eu expulso os demônios por Belzebu, por quem os filhos de vocês os expulsam? Por isso, eles mesmos serão os juízes de vocês.
28 Yepê, Chóó Lémi u Ghê Dmi u wêdêwêdê mbêmê kmêna ntênê n꞉aa ngm꞉ii kîgha too. Yepê, Yi kópu u l꞉êê dîy꞉o ala kópu nmyi lama choo ya, Chóó Lémi ngê u yoo daa kêmakêma chóó adî y꞉enê. Yepê, U yoo kuwa kîngî kaa nmyo.
28 Se, porém, eu expulso os demônios pelo Espírito de Deus, certamente é chegado o Reino de Deus sobre vocês.
29 Yesu ngê mgongo ye ngmê kwólu, yepê, Tpileni l꞉âmo dy꞉ââ ngê dpî t꞉âmo té, u ngomo k꞉oo dpî km꞉êê té, doo u ntââ u ngomo k꞉oo daanyi kee, mêdaanyimo ngî té. Yepê, Ngmênê n꞉ii u wêdêwêdê ndîî, yi pini u ntââ, yi l꞉âmo dy꞉ââ dpî mgîmî, kóó yu dpî kudu té, u ngomo k꞉oo dpî kee, tpileni mwiyé a t꞉âmo too, tpile chóó knî ye yi tpile moo y꞉ee té. Yepê, Setan l꞉âmo dy꞉ââ ntee pini, u wêdêwêdê ndîî. Yepê, Ala yéli yinê mgîmî ngê, n꞉ii knî y꞉e yi kmêna a wee. Yepê, Chóó Lémi u Ghê Dmi a mênê a tóó, u wêdêwêdê mbêmê Setan kóó yu dî kudu té, yélini y꞉e yi kmêna a wee, dpî pyi té, yi kmêna n꞉aa ngm꞉ii kîgha too.
29 Ou como pode alguém entrar na casa do valente e roubar-lhe os bens sem primeiro amarrá-lo? E só então saqueará a casa dele.
30 Yepê, N꞉ii daa a pee pini, a p꞉uu a d꞉uu yédi. Yepê, A p꞉uu ndiye pyu knî yi k꞉ii nmo vyuwó té. Yepê, N꞉ii ngê daa ngêêpî nmo, te nmo dpî ngm꞉ii kalê té.
30 — Quem não é por mim é contra mim; e quem comigo não ajunta espalha.
31 Yepê, Ndê kópu nmye ngmên꞉aa tpapê, k꞉omo tpile pi knî y꞉oo ló dono kópu yilî a d꞉uud꞉uu t꞉oo, ló kópu dono Chóó Lémi p꞉uu ngmêdpî vyi ngmê, ngmênê Chóó Lémi ka yi yéli wa diyé dmi, ye Chóó Lémi ngê yi dono kópu yilî u kuwó wa kéé té, ntââ ye mêdaawa a vy꞉u. Yepê, Ngmênê n꞉ii Chóó Lémi u Ghê Dmi u dpodo p꞉uu adî peede tpapê, Chóó Lémi ka yi pini daawa diyé, Chóó Lémi ngê ntââ u kwo wa a vy꞉u.
31 Por isso, digo a vocês que todo pecado e blasfêmia serão perdoados aos homens; mas a blasfêmia contra o Espírito não será perdoada.
32 Yepê, K꞉omo tpile nê Chóó Lémi u Pi Ndêndê, n꞉ii ngê daawa mya nê, a p꞉uu adî peede tpapê, u kuwó dini ghi ngê yi pini ngê yi dono kópu u kuwó amê kéé knomomê, u ntââ Chóó Lémi ngê yi pini u dono u kuwó wa kéé, mêdaawa a ngî, ngmênê n꞉ii Chóó Lémi u Ghê Dmi u dpodo p꞉uu adî peede tpapê, yi pini Chóó Lémi ka daawa diyé, Chóó Lémi ngê u dono yilî u kuwó daawa kéé té.
32 Se alguém disser alguma palavra contra o Filho do Homem, isso lhe será perdoado; mas, se alguém falar contra o Espírito Santo, isso não lhe será perdoado, nem neste mundo nem no porvir.
33 Yesu ngê Pádisi knî ye yepê, Chikini n꞉ii chóó dpî pyidu, ḻama daadî ya, mb꞉aamb꞉aa ó dono, nj꞉iinj꞉ii ó pwópwó. Yepê, Dini ghi n꞉ii ngê dpî dââ, kîgha anyi d꞉uu, u ngwo anyinê w꞉ee, anye, Kî chikini mb꞉aamb꞉aa, kîgha nj꞉iinj꞉ii dé. Yepê, Ngmênê kîgha pwópwó ngê adnyi ya knomomê, anye, Kî chikini dono, kîgha pwópwó dé.
33 — Tornem a árvore boa e o seu fruto será bom, ou tornem a árvore má e o seu fruto será mau; porque pelo fruto se conhece a árvore.
34 Yepê, Nmyo yoo dono, kópu mb꞉aa nmyi mênê daa tóó, doo u ntââ kópu mb꞉aa daangmanmyi vyi ngmê. Yepê, Kópuni ngê pi u gha dpo nt꞉ono, yi kópu vyîlo ye tpapê ngê.
34 Raça de víboras! Como vocês podem falar coisas boas, sendo maus? Porque a boca fala do que está cheio o coração.
35 Yepê, N꞉ii mb꞉aamb꞉aa, kópu mb꞉aa knî y꞉oo u gha dpo nt꞉ee ngmê, kópu mb꞉aa ye tpapê too. Yepê, N꞉ii dono, kópu dono knî y꞉oo u gha dpo nt꞉ee ngmê, kópu dono ye tpapê too.
35 A pessoa boa tira do tesouro bom coisas boas; mas a pessoa má do mau tesouro tira coisas más.
36 Yepê, Ndê kópu nmye ngmên꞉aa tpapê. Yepê, N꞉ii knî y꞉oo kópu dono daa yi nuw꞉o mbêmê a tpapê tumo, kuwókuwó wéni ngê Chóó Lémi ngê vyîlo yi kópu knî yi l꞉êê dîy꞉o wa kóté kalê té, yi l꞉êê dîy꞉o ye adî póó.
36 — Digo a vocês que, no Dia do Juízo, as pessoas darão conta de toda palavra inútil que proferirem;
37 Yepê, Kópuni yilî nmye tpapê tumo, Chóó Lémi ngê yi l꞉êê dîy꞉o wa kóté kalê nmyo. Yepê, Yi l꞉êê dîy꞉o woni wa kpada té, woni daawa kpada té.
37 porque, pelas suas palavras, você será justificado e, pelas suas palavras, você será condenado.
38 Pádisi yoo dêêpî pyu yoo yélini y꞉i doo kwo, u yi y꞉e doo kwo, Yesu nmo tókó. Alanté dnye nuw꞉o, apê, Pini n꞉ii nmo t꞉âât꞉ââ kî pini wo vyîlo, ye Chóó Lémi ngê u l꞉êê dîy꞉o kópu ndîî ngmêpaa d꞉uu. Yi kópu u l꞉êê dîy꞉o Yesu ka kwo, Mââwe, u yi nmo a kwo, Mbwudu nmî ngópu ngmê chépi.
38 Então alguns escribas e fariseus disseram a Jesus: — Mestre, queremos ver algum sinal feito pelo senhor.
39 Yesu ngê yepê, Nmyo yoo dono, Chóó Lémi dnyinté nmyi lama a tóó. Yepê, Yinté kópu nmyi ngópu daangmanî d꞉uu, ngmênê dîyo kópu ndîî mu ngmidi wanmyi m꞉uu ngmê. Yepê, Kópuni Chóó Lémi u komo kapî pyu Njóna ngê a pyodo, yinté kópu dîyo a nga ngmêwa pyódu.
39 Mas ele respondeu:
40 Yepê, Njóna ngê te ndîî u mênê wo pyile ntee chedê ngê, pini n꞉ii Chóó Lémi u Pi Ndêndê, yinté wo pyile têpê u mênê wamye chedê.
40 Porque assim como Jonas esteve três dias e três noites no ventre do grande peixe, assim o Filho do Homem estará três dias e três noites no coração da terra.
41 Yepê, Kuwókuwó wéni ngê, dini ghi n꞉ii ngê pi yintómu wa a pii dmi, Ninipe tpémi y꞉oo wa m꞉uu nmyo, nmyi pi dmi wa dyênê ngmê, wamye ndyîko nmyo, mu kópu u dîy꞉o dini ghi n꞉ii ngê Njóna u kópu dyuu ny꞉ee tumo, yi dono kópu yintómu yi kuwó kéé tumo. Yepê, K꞉omo tpile Njóna dyámê mbêmê pi, ngmênê Ninipe tpémi y꞉oo u dnye ny꞉ee ngópu. Yepê, Nê Njóna u pwo pini, lukwe dîy꞉o a dnye dp꞉ee nyêmî ngmê.
41 Ninivitas se levantarão, no Juízo, com esta geração e a condenarão, porque se arrependeram com a pregação de Jonas. E aqui está quem é maior do que Jonas.
42 Yepê, Myenté, yepê, kuwókuwó wéni ngê Sipa tpémi yi kwin ngê wamye ndyîko nmyo, mu kópu u dîy꞉o kuughê a ndê wo, Solomon u gha kópu dyuu doon꞉aa ng꞉aang꞉aa dé. Yepê, K꞉omo tpile Solomon dyámê mbêmê pi, ngmênê Sipa tpémi yi kwin ngê châpu ngê. Yepê, Nê Solomon u pwo pini. Yepê, Lukwe dîy꞉o dp꞉ee chââchââ nê.
42 A rainha do Sul se levantará, no Juízo, com esta geração e a condenará, porque veio dos confins da terra para ouvir a sabedoria de Salomão. E aqui está quem é maior do que Salomão.
43 Yepê, Dyimê pywuu nmye ngmênînê kuwo. Yepê, Dini ghi n꞉ii ngê nmyi vy꞉o yéli y꞉oo pi ka u kmêna dpî ngm꞉ii kalê ngmê, yepê, yi kmêna wee dono u kwo wumê paambwi yédi, u yââyââ têdê ka wumê vyuwo yédi, dpo, Y꞉i n꞉uu yââ. Yepê, U yââyââ têdê d꞉uuwodê pyw꞉ee knomomê,
43 — Quando o espírito imundo sai de uma pessoa, anda por lugares áridos procurando repouso, porém não encontra.
44 ye u nuw꞉o k꞉oo dpo, Kwéli nê ndê wo, y꞉i mênê diyédiyé. Yepê, Dini ghi n꞉ii ngê dpo diyé, dpo, Ngomoni k꞉oo nê pwii wo, kamî ngê aténgê maa pyódu, tpile dono k꞉oo daa tóó, u y꞉enê pyu daa tóó.
44 Por isso, diz: “Voltarei para a minha casa, de onde saí.” E, voltando, ele a encontra vazia, varrida e arrumada.
45 Yepê, Wod꞉oo dpî lê, u pyipe mê pyudu dpî nya, n꞉ii knî yi l꞉êê ghi dmi d꞉ud꞉umbiy꞉e dono. Yepê, Yi kmêna wááli knî yi ngomo k꞉oo a kwo nyédi. Yepê, Yi pini u ya d꞉ud꞉umbiy꞉e dono ngê dpî pyódu, wunê ntee dpîmo a ya, mêdaa yinté. Yepê, Nmyo mye yinté dé. Yepê, Mbwudu nmyi ngópu ngmanî chaa knomomê, ye nmyi too pee mbêmê nmyi l꞉êê ghi dmi wanmyi ngmêê t꞉oo, ngmênê nmyi gha dmi daanmyi ngmêê t꞉oo. Yepê, U kuwó dini ghi ngê, dononi nmyi mênê a tóó, d꞉ud꞉umbiy꞉e ndîî ngê wa pyódu.
45 Então vai e leva consigo outros sete espíritos, piores do que ele, e, entrando, habitam ali. E o último estado daquela pessoa se torna pior do que o primeiro. Assim também acontecerá a esta geração perversa.
46 Dini ghi n꞉ii ngê Yesu pi knî ye ngomo k꞉oo doo danêmbum, u pye ghee knî yi ngwo taa dniye. Pi yilî ngê ye pyodo, doo u ntââ yi ngomo k꞉oo daapî kee dniye. Kuwa dnya a kwo, pi knî ye yepê, U kwo vyi yó, U yi nmo a kwo, U kwo nmo danêmbum té.
46 Enquanto Jesus ainda falava ao povo, eis que a mãe e os irmãos dele estavam do lado de fora, procurando falar com ele.
47 Wod꞉oo pi ngmê ngê kwo, M̱ye ghee knî kuwa ka wee, ṉga danêmbum u yi y꞉e a kwo.
47 E alguém lhe disse: — A sua mãe e os seus irmãos estão lá fora e querem falar com o senhor.
48 Yesu ngê kwo, N꞉uu ngmê a pye? Kwo, N꞉uu dé ye a mbwó yoo?
48 Porém Jesus respondeu ao que lhe trouxe o aviso:
49 Wod꞉oo p꞉uu ndiye pyu yoo yi p꞉uu kóópyââ kââ, yepê, K꞉omo tpile niye ghee knî kuwa a wee, ngmênê a yoo njini ala ngomo k꞉oo a kwo.
49 E, estendendo a mão para os discípulos, disse:
50 Yepê, N꞉ii knî y꞉oo M꞉aa u nuu u kópu knî ye d꞉uud꞉uu tumo, yi yéli yi niye ghee knî.
50 Portanto, aquele que fizer a vontade de meu Pai celeste, esse é meu irmão, minha irmã e minha mãe.
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?
Estude este capítulo no WhatsApp
Peça à IA da Bíblia Fala para explicar Mateus 12, comparar traduções ou montar um estudo — tudo direto pelo WhatsApp.