Mateus 13
Alap mo Ol Ëse, zëre mo zi niban de ol ziaha-en gu hup dena (URY) vs AAI
1 Yaklana inkam Yesus ki zep gola kon asa golëwet so gweka, ho gutu alpnak zep nikin aneka.
1 Nati veya ta’imon Jesu bar itumar tit na harew kukuf sisibinamaim sabuw bai’obaiyih isan mara’iy.
2 Zao zep hwëna zi beyam-byana tagal nëblazak, hëndep man zë dot dasïzïk. Dekam zep buluk sewe seka– dekon de nikirinkim tawa tabin hip. Zi trana in hwëna ho alp san ki ëzaundak.
2 Naatu sabuw moumurih maiyow hiru’ay hi’ar bebera’uh itih, basit wa bai inatait tafan mare, sabuw baise dones yan himarir hima.
3 Zao zep Yesus gulk sun de ol blaon gwizimdinkim tawa ta gwibiꞌinka. Nonol man zë gubiridaka, “Zini man orep gandum dansa de hlïng gïlsïn hïp song gweka.
3 Imaibo ma sawar moumurih na’in oroubonamaim eo hima hinowar. Naatu ana oroubon ta i iti na’atube eo, “Ana veya ta orot masaw bowayan ana ub tanumamih tit in.
4 Kim hlïng gïlsïkï, hwëna ahakon oranak altïnk. Mawana ki zep zë yaïng gwezak, zen zep hwëna gandum danna insa dwensïblïndak.
4 Ana ub afa tata’asiyen i ef yanamaim hire, naatu mamu hire hibow hi’aa,
5 Ahakon kaso-kasonak altïnk– kama bëbeknak. Gandum danna in nabakam zep sap ësïp gwek, sap kamana in bëbek tanganna.
5 Ana ub afa i to’ato yan hire’ere ana kamar men gagamin imih saisewat hikubounih hiyen. Anayabin kamar baban i fokarin.
6 Hwëna yaklana kim sal-sal gweka, sïpnï in dekam zep ëboneng gwek, hëndep ësasan gwek, ki zep tol hëndep juwek. Sap sana ba san dep?– olk san de ëhas gwesïn nïye.
6 Baise veya yey ana mar wabuburinamaim ub etei hi’arat, naatu hikimow hire anayabin wairoroh men babanika hire.
7 Hen ahakon dokot të ngï-ngï ausunak altïnk. Kim sap tol ësaltïk, hwëna dokot të ngï-ngïna in zep nabakam ëblal-blal gwek. Zen zep dahalebik, hëndep eini hom tëka.
7 Ub afa kokor wanawanan hire, naatu kokor ana fafa’amaim isuken.
8 Hwëna ahakon kama dawemnak altïnk. Zen en dawemkam zep ësïp gwek, hëndep dawemkam zep hataka, hëndep dawemkam tëka. Aha-ere timni zëno dan beyana ahakon 30 enkam, 60 enkam, hen ahakon 100 enkam.”
8 Naatu ub afa i me gewasin yan hire hikuboubunih hiyen gewas ro’oro’oh hiya, afa hibiw 100 na’atube, afa i 60 na’atube, afa i 30 na’atube.
9 Ola insa kim tonsuku, ki zep gubiridaka, “Em dwan i nibanke. Em ësal gwen!”
9 Imih o yait tain nama’am tur inanowar.”
10 Ëe zëre hon de ang ta gwen wenya ki zebë ë-erenak lakensïblïk, “Bian, em ba habe kirekam zi beya hap gulk sun ola blaon gwizimnira?”
10 Naatu Jesu ana bai’ufununayah hina hibatiy hi’o, “Aisim oroubonamaim sabuw kubi’obaiyih?”
11 Ki zep ap ding gulzimki, “Abon de ang ta gwen wenya ebe mae hap Alap mes golzimki– em dikim zëre mo ïrïk gïn hïp denaka tame gul gwen hap denaye. Hwëna aha zi hip hom kirekam golzimꞌira.
11 Jesu iyafutih eo, “Orereb ana so’ob wa’iwa’irin mar ana aiwob isan i God kwa it, men iti sabuw itihimih.
12 Sap men zen Alap mo ïrïk gïn nïka de tame gun hup ëhohle gweꞌan, zëbe mae en hap sa etan Alap dekam de tame gun hup de enlala blala sowe henkam ing ta sone gwizimdi. Hwëna men zen ëhohle gwe srëm gweꞌan, zëbon mae men zen sap tame gun hup de enlalana betek enkam lwazimꞌira, desa sa hwëna Alap al tazimdi.
12 Imih orot yait orereb ana so’ob biyan ema’am, God boro tafan naya’abar nitin ana so’ob nara’at, baise orot yait nati so’ob men biyan ema’am naatu ana so’ob kikimin nati biyanamaim ema’am God boro nabosair.
13 Zen in zebë zi beyam-bya naban de golëtorankam ola gulk sun blaon gwizimnin, sap
13 Ana’an nati ayu oroubonamaim sabuw abi’obaiyih.
14 Zen in zep Alap mo olsa de ayang gul gwen zini Yesaya Bak orep ola anakan ayang gulzimki,
14 Dinab orot Isaiah ana Bukamaim eo kikirum i na ibiturobe.
15 Sap zëno mae mo enlalana mes tangan joblo-top gweka.
15 Anayabin ukwarih fokar,
16 Yesus ki zep etan abe mae en hap ayang gulzimki, “Em an isrip-sri gwibinnike lowe heꞌan. Sap emsa ama golëtë gwenan, zebe nwekam dawemkam hla kul gwenan hen ikim ësane gwe-gwenan.
16 Baise Kwa i kwabiyasisir, anayabin matayan kwa’i’itin naatu tain yan tur kwanonowar.
17 Emki sap ëenlala gwen: Abare srëmnak Alap mo olsa de ayang gul gwizimdin hip de zini hen Alapsa de betek gwe-gweblan zini beya nik sap hlaun hup sërkam ëdwam gwe-gwek– ano owas syal gwe-gwibinni ansa em angkam hlakul gweꞌanye. Hwëna orep de zi dawem-dawemna in zen hom tangan hla nuk. Ësane gwen hap hen sërkam sap ëdwam gwe-gwek– em ansa angkam ësane gwe-gweꞌanye. Hwëna zen hom mae ësane gwek.”
17 Anababatun a tur ao’owen, dinab orot moumurih na’in naatu sabuw gewasih hikok kwanekwan, kwa abisa kwa’i’itin i hita’itin naatu abisa kwanonowar i hitanowar. Baise nati ana maramaim sawar men matar boro hita’itin.”
18 Yesus ki zep etan asa gubiridaka, “Emki ësane gwen: Angkam ama ebe mae hap gandum dan hlïng gïlsïnkïm de ol blaonzimdinni insa srip gulsuzimꞌin.
18 “Tain kwanarub ub tanumayan ana oroubon ao kwananowar naniyan kwanab, yabin kwanaso’ob.
19 Oranak de gandum dan altïrïnnï, zen zini men zen sap Alap Zën de ïrïk gïn hïp de ola ësane gwe-gwenan, hwëna ola in mo eini hom tame nul gwenan. Dowal mo kïgïna dekam zep hata gwenan zala, insa ësane gwenna, desa de zëno mae mo enhonak al gul gwizimdin hip.
19 Sabuw iyab mar ana aiwob isan Tur Gewasin ao tenonowar naatu naniyan men tabaib i ub ef yanamaim orot ta’asiy re’er na’atube, Tur Gewasin tenonowar ana maramaim demon kakafin ena hai not ebikwaris.
20 Men zen kaso-kasonak altïrïnnï, zen ahakon men zen Alap mo ola insa ësane gwe-gwenan. Zen nabakam zep sap enlala isrip-sri naban nulin gwenan.
20 Naatu orot ana ub afa to yan hire’ere ana itinin i sabuw iyab tur tenonowar ana maramaim i tibiyasisir.
21 Hwëna ola in bëjen zëno mae mo enhonak sa gwen, zep bëjen zë holokam lwan. Zen kim de karek maena hla nuꞌik, ahaksa ol dawemna in hap de jal hap karek dabiꞌik, zen hëndep dekam sa Alapsa hli dal.
21 Baise dogoroh wanawanan nati ub wairoron i men re eof barur, imih Tur Gewasin isan hina’uwih hinarurukaukuwih boro mar ta’imonamo hai baitumatum hinihamiy.
22 Men zen dokot të ngï-ngï ausunak altïrïnnï, zen zini men zen sap Alap mo ola insa ësane gwe-gwenan, hwëna angkam de okamanak awe de anakare enlala naban siri nul gwenan, ‘Ëe babë tahalhakam gwë gwen,’ hen anakan de hole-hle gwe-gwen naban, ‘Diki te-ala beya naban amaka gwë gweꞌan.’ Kirekam de enlalana in zep Alap onakare ol dawemna insa zëno mae mo enhonak hule gwenan. Zep hëndep dawemkam eini ëtë srëm gwe-gwenan.
22 Naatu orot ana ub afa fotan wanawanan hire’er ana itinin i sabuw iyab tur tenonowar, baise iti tafaram ana yasisir isan tibiyababan naatu totobuyoy hai not ebikwaris imih tur ana ro’on men emamatar.
23 Hen men zen kama dawemnak altïrïnnï, zen zini men zen Alap mo ola insa ësane gwe-gwenkam dawemkam lik nei gwibirin. Zen zen zep eini dawemkam ëtë gwenan. Zëno ei beyana, ahakon 30 enkam, 60 enkam, hen ahakon 100 enkam.”
23 Baise orot ana ub me gewasin yan ta’asiy hire’ere ana itinin i sabuw iyab Tur Gewasin tenowar naatu naniyan tabai tiw tehahamu, afa ro’oh 100, afa 60, afa 30.”
24 Yesus in kim nama bulu kon tawa tabiꞌinka, zao zep etan zi beyam-byana in hap ola gulk sun blaonzimki, “Alap mo ïrïk gïn hïp dena, zen san de zi de nganak gandum dan dawem-dawemsa hlïng gïlsïnnï kiye.
24 Jesu oroubon tabo iti na’atube eo, “Mar ana aiwob i iti na’atube, ana veya ta orot ana ub bow in ana masawamaim tanum.
25 Hwëna zëno kam, tïngare zi mo truwe guk hannak, dekam zep hwëna nganak iwe jal zi sowëkam endang dansa etan hlïng nïlsïk.
25 Baise gugumin sabuw etei hi’inu’in ufut, orot ana rakit mowan fotan kakafih bow na sanabey wanawanah tanum naatu bihir.
26 Gandum danna in kim ësïp gweꞌak, hëndep ëeis gweꞌak, endang sïpnï in dekam zep hen ëblal-blal gweka.
26 Sanabey hikuboubunih hiyey wanawanahimaim fotan kakafih auman hikubounih bairi hiyen.
27 Zao zep hwëna nga bina in hon de syal ta gwen zini dakensïblïzak, ‘Bian, em dwan gandum dan dawem-dawem ensa em-am ap kap tazimki– nganak iwe de hlïng gïlsïn hïpye. An hwëna ba hap zë endangna hataka?’
27 “Orot ana bowayah hina hio, ‘Regah, o ub gewasih a masawamaim itanum, baise aisim fotan kakafih auman hikuboubunih teyey?’
28 “Nga bina in ki zep ding gulzimki, ‘In jal zi zë sowëkam hlïng gïlsïk gïk halka.’
28 “Orot iyafutih eo, ‘Rakit sabuw afa hisinaf.’ Naatu akir wairafih hibatiy hio, ‘Bo kukokok anan fotan ana uyarir?’
29 “Hwëna man ding gulzimki, ‘Bëjen em tamalsïn, ki hwëna gandumnu in han esa apdenak lamalsïl.
29 “Orot iyafutih eo, ‘En. Fotan kakafih kwana’u’uyarir boro sanabey afa auman kwana’uyarir.
30 Sap sa endangna in han apdenak ësaltïl– hëndep gamdumnu insa de taran hap denak de zauꞌuk. Ëe asa taran hap de zini insa gubiridal, “Nonol endangna insa blom lasïk, desa tagal tan naka tatak-tatak labik, desa de syauknuk tru tasïn hïp. Ki hwëna gandum danna insa gamdum dan kang ta gwen golak tagal lasibik.”’”
30 Imih kwaihamiyih bairi hinayen hiniw naatu tarin ana veya boro tarayah aniyafarih hinan, fotan wan hinatar hinafatum hinabow hinan hina’afusar, imaibo sanabey hinatar hinabow hinan bar hinaya.’”
31 Yesus ki zep etan zi beyam-byana in hap ola gulk sun blaonzimki, “Alap mo ïrïk gïnnï an kirekamë ola ebe mae hap blaonzimꞌin: Zini man rica dansa nganak eiyas taka.
31 Jesu ana oroubon tabo eo, “Mar ana aiwob ana itinin ta i iti na’atube, orot ana ai momor ro’on kikimin maiyow bai in ana masaw yan tanum.
32 Rica danna in tïngare tetan dan nakon, zen zen– betek tangan wenyaye. Hwëna kim ësaltïl gwenan, dekam zep tïngare obwaga nakon ëblal-blal gwe-gwenan, hëndep te makan ëmam-mam gwe-gwenan. Mawana zao zep yaïng gwe-gwenanzal– zëno hli-hlinak de golsa tauk gweblan hapye.”
32 Iti ai ro’on i men ai ro’on afa gagamih na’atube’emih, baise tanum kuboun yey ana veya’amaim ra’at ai gagamin na’in matar naatu mamu hina famefamenamaim hibatar hima.”
33 Ki zep hen etan ahana mas gulzimki, “Alap mo ïrïk gïnnï, zen a kirekam moye: Zen ragi makan. Wenya man tepungna aha-ere sak naka mang-mang guk. Zao zep ragisa betekkam mas guk. Ragina in sap betek tanganna, hwëna dekam zep rotina in dawemkam hop gwek.”
33 Jesu iban oroubon tabo eo maiye, “Mar ana aiwob itinin ta i iti na’atube. Babin yeast ebai ana faraw wanawanan eyai ekamat inu’in era’at eyey na’atube.”
34 Yesus kirekam-kirekam gulk sun de ol blaonzimdinkim tawa tabirida gweka. Zëno tawa tabinni hom– gulk sun de blaon gwizimdin srëmkamye.
34 Jesu sawar iti etei isah i oroubonamaim eo sabuw rou’ay gagamin bi’obaiyih; ana bai’obaiyenamaim i mar etei oroubonamaim sabuw bi’obaiyih.
35 Kirekam kim tawa ta gwibirki, zen dekam zep zauk– men kirekam Alap mo ol ayang gul gwen zini Yesus hup de ola hamal hap anakan ale gulkuye,
35 Iti na’atube sisinaf anayabin abisa dinab orot eo kikirum tan titurobe isan.
36 Yesus kim zi beyam-byana insa hli yuludaka, ki zep gol san song gweka. Hwëna ëe zëre hon de ang ta gwen wenya ki zebë zë du këblazak, zao zebë lakensïblïzak, “Bian, abe mae hap emki srip gulsuzimdin– insa gandum nuban de endang naban aha-erenak nasaltïn hïp dena ap gulk sun blaonzimdike.”
36 Jesu sabuw rou’ay ihamiyih naatu na bar wanawanan run, ana bai’ufununayah ufun hina hirun hibatiy hio, “Masaw yan fotan kakafin ana oroubon i kukubuna anowar.”
37 Yesus ki zep ding gulzimki, “Gandum dan dawemna men Zen hlïng gïlsïkï, Zen Ëe an Zen– ngatan zi mo lang nakore Zi Tangan naye.
37 Jesu iyafutih eo, “Orot ub gewasih tatanum i Orot Natun.
38 Hwëna ngana, zen auhu-kama yawala an zenke. Gandum dan dawem-dawemna, zen zini men zen Alap mo ïrïk gïnnïk bïtï gweꞌanke. Hwëna endangna, zen zini men zen dowal mo kïgï hon bïtï gweꞌanke.
38 Masaw ana itinin i tafaram, naatu ub gewasin i sabuw iyab mar ana aiwob isan tebowabow, naatu ub kakafin i Demon Kakafin natunatun.
39 Jal zini men zen endangna insa sowëkam eiyas ta gwenda, zen dowal mo kïgï. Taran hap de zaunnu, zen Bian mo klis gun hup de yaklanak de zaun hup dena. Taran hap de zini, zen Alap mo dam taha nakore zi.
39 Naatu rakit orot ub kakafin bai na masaw yan tatanum i Demon Mowan. Naatu masaw biyamur i mar yomanin na’atube, masaw fourayah i God ana tounamatar.
40 “Zep in kirekam endangsa de tagal tan naka syauknuk tru ta senkam lwak, zen kirekam sa hen lwal– Bian mo klis gun hup de yaklanak de zaunkumye.
40 “Imih mar yomanin iti ub kakafih hi’uyarir hifatum hibow hin hi’a’afusar na’atube boro namatar.
41 Dekam ngatan zi mo lang nakore Zi Tanganna Ëe asa ëre mo dam taha nakore zisi desa de tïngan tagal gulsun hup gubiridal– men zen aha zisi karek san dep tïtï da gwibirin, hen men zen karekna syal nei gwibirinke.
41 Orot Natun boro ana tounamatar niyafarih hinatit, sinaf kakafih naatu sabuw iyab bowabow kakafin kura’ahih hima kakafih tisisinaf etei i ana aiwob wanawananamaim boro fotan kakafin na’atube hinatar hinafatum.
42 Desa sa syauk bla hï-hïtïnnïk yal nulser– men dekon zi mo angna yusyustïn nïban gona ta gwenanke, hen sang-sang hap ëkna ngalk-ngalk da gwibirinke.
42 Naatu hinabow hinan wairaf wan hinaya hina’afusar, nati’imaim boro na’arahih wah takitak niwa’an hina’in hinarerey.
43 Hwëna zini men zen enlala dam-dam enkam lowehe gwenan, zen Alap mo ïrïk gïn kama ësenak sa zëre mae mo Bian hon lowehe gwer, hen zen zao sa yakla mo kim ëzïl ane gwer. Em dwan i nibanke. Em ësal gwen!”
43 Imaibo God ana sabuw gewasih nabow mar ana aiwobomaim hinarun veya na’atube hinararan. Imih o yait tain nama’am iti tur inanowar.
44 “Alap mo ïrïk gïnnïk de tïn hïp dena, zen a kirekam moye: Zini man song gweka, zao zep aha zi mo kamanak emas yawalsa hlaulku. Kama hulak lwaꞌak, hen yawal tanganna. Zen zep hwëna kama hula insa ber-ber gulku. Zëna dekam zep isrip-sri naban zëre mo golak de kire-kirena kïtak tangan te-ala hap lirak tabirki. Te-alana dekam zep kamana insa golka– hëndep emas aning gunnu in han.
44 “Mar ana aiwob itinin ta i iti na’atube, orot ta nugunug hibun inu’in itin bai, naatu me nati nugunug titita’urimaim kair maiye ibun, naatu yasisir auman in ana sawar etei sabuw hitobon naatu matabir maiye na nati me tutubun na’atube.
45 “Alap mo ïrïk gïnnïk de tïn hïp dena, zen hen a kirekam moye: Kire-kire beya zini man gwë gweka. Zen te-alakam kire-kirena lirak ta gwibirki. Hwëna mensa tangan dwam-dwam gwe-gwibirki, zen kaso lïlïngtïn yawalsa.
45 “Naatu mar ana aiwob itinin tabo iti na’atube. Orot sawar tobonayan wakek enunuwet na’atube.
46 Zen kim sërkam de dawem tangan wenyaka hlaulku, zen dekam zep zëre mo golak de bi gwibin kire-kirena kïtak te-ala hap lirak tabirki, dekam zep hwëna kaso lïlïngtïn yala insa golka.”
46 Wakek nuwet inan wakek ta gewasin ana baiyan gagamin na’in tita’ur, naatu na ana sawar etei yataiten hitobon kabay bai in nati wakek tutubun na’atube.
47 “Alap Zën de ïrïk gïn hïp dena, zen hen a kirekam moye: Zini man hinak jaringkim kirekam-kirekam nwe-mase hogwesa dahyok.
47 “Iban maiye mar ana aiwob i buwat na’atube. Orot siy bowayan ana buwat eya ema’am siy i yumatah ta ta te’ona’on.
48 Hëndep kim jaringni in suwek, dekam zep zini in ho alp san dep ïl nïlhak. Zao zep hwëna teinikirinkim hogwena insa hlï nïk– dan nabare hogwena srën, ei hogwena srën. Dawem-dawemna, zen honnak bïtï dak. Karek-karekna, desa man yal dak.
48 Naatu buwat awan ekakaratan ana veya etab erun dones yan ema siy gewasih ikiyarir fetan iwan, naatu kakafih ikiyarir ebow ebis rouruwen na’atube.
49 Zen kirekam sa hen lwal– Alap mo yakla yawalak de zaunkumye. Zëre mo dam taha nakore zini dekam sa hen yaïng gwezal– dekam de dawem gol gwen zi nikon karek-karek gol gwen zisi hlïl irin hipye.
49 Imih mar yomanin nanan itinin i boro nati na’atube. God boro ana tounamatar niyafarih hinatit hinan sabuw gewasih wanawanahimaim sabuw kakafih hinabow
50 Zen dekam sa karek-karek gol gwen wenya insa kals yalak de syauk blanak yal nulser– men dekon zi mo angna yusyustïn nïban gona ta gwenanke, hen sang-sang hap ëkna ngalk-ngalk da gwibirinke.”
50 wairaf wan hiyara’aten na’arahih hina’in hina rerey wah takitak niwa’an.”
51 Ki zep hwëna asa takensibiridaka, “Em san mese kïtak dam ulsul?– ola insa gulk sun blaon gwizim sinye.”
51 Jesu ibatiyih eo, “Oroubon iti ao’oban naniyah kwabow?” Ana bai’ufununayah hiya’afut hio, “Naniyah abow.”
52 Ki zep hwëna etan asa gubiridaka, “Zep Alap mo olsa de tawa tabin hip de zi dawemna, zen diki zen Alap mo ïrïk gïn hïp de ëpba ola ban hen ano ol ësena an han tame son. Zëno tawa tabinni dekam sa lwa gwer– san de gol bi nik de gola kon zëre mo kire-kiresa aha zi hip golëtrei gwizimdinni kiye, ëpba ërlwa gwen wenya ban, ëse kap tan wenya ban.”
52 Naatu Jesu iuwih eo, “Isan imih, ofafar bai’obaiyenayan orot yait mar ana aiwob isan bai’obaiyen hibitin i bar matuwan matar, imih nati bar wanawanan ana sawar boubuh naatu atamanih etei boro nayataiten.”
53 Yesus kim kirekam de gulk sun ol blaon gwizimdinkim hya gwesibiridaka, dekam zep kon dua-blaskam de zini asa en golëlwanda halka–
53 Jesu iti oroubon eo hinonowar ufunamaim nati efan itumar,
54 zëre mo ëna Nazaret san dep. Zëwe but srëm golak zep tawa tabiꞌinka. Zini men zen zë sane daꞌak, man tangan denggwanblaꞌak. Zep zë hwëna donsubluꞌak, “Zini an endawe sekola gweka?– zep kïl gïꞌïra, ‘Ëe asa tawa tabir.’ Hen owas-owassa de syal gwe-gwibin hip de sosonna endawe sa gul iri?
54 naatu remor na i ana bar meraramaim tit Kou’ay Bar ta wanawanan run, busuruf sabuw i’obaibiyih. Naatu sabuw hima hinonowar hifofor hio, “Iti orot ana ukwar rerekab naatu ina’inanen sinaf isan ana fair i menamaim bow?
55 Zen dwan gol syal gwe-gweblan zini Yusup Swe mo tane sake! An zem Maria. Oso wal zem, zen Yakobus, Yusup, Simon, hen Yudas. Zen kïtak awe de zi sike!
55 Iti orot tamah i bar wowabayan naatu hinah i Mary naatu James, Joseph, Simon, Judas i taitin.
56 Somol wal zem awe am hen tïngan lowehe gweꞌan. Zep zini an ba hap kïl gïꞌïra?– ‘Ëe asa Nazaretsa tawa ta gwibir.’”
56 Naatu taitin baibitar auman bairit iti tama’am, imih iti sawar etei i menamaim bow?”
57 Sap zen mes kirekam tame dak, zep baes nëblak.
57 Iti na’atube hio hina’ufut hin. Jesu iuwih eo, “Dinab orot tafaram afa’amaim i tekakafiy, baise i ana bar meraramaim naatu i tain tuwan i men tekakafiy.”
58 Zen in zep Yesus zëwe owas-owasna beyakam syal gwibir-zim srëm gweka, sap zen hom daïblïblak.
58 Naatu nati’imaim men ina’inan moumurih sinafumih, anayabin nati sabuw aurih baitumatum en.
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?
Estude este capítulo no WhatsApp
Peça à IA da Bíblia Fala para explicar Mateus 13, comparar traduções ou montar um estudo — tudo direto pelo WhatsApp.