Lucas 9
Tzotzil Huixtan NT (TZO_HUI) vs VC
1 Ti Jesuse laj yic' tal ti stojol ti lajchavo' yajchanc'opetique. Ja' i'ac'bat sp'ijilic yu'un tsloq'uesbeic pucujetic ti yo'nton ti crixchanoetique. Ja' i'ac'bat sp'ijilic uc yu'un chcol yu'unic scotol jchameletic.
1 Reunindo Jesus os doze apóstolos, deu-lhes poder e autoridade sobre todos os demônios, e para curar enfermidades.
2 Itacatic batel yu'un ac'o ba xcholbe sc'opilal ti tsc'an chventaimbat yo'ntonic yu'un ti Diose, yu'un tscolta jchameletic uc.
2 Enviou-os a pregar o Reino de Deus e a curar os enfermos.
3 Hech laj yalbe: ―Mu me xavich'ic batel c'usi chtun avu'unic ti be, mi anabte', mi anuti', mi ave'el, mi ataq'uin. Mu me xavich'ic batel cha'lic ac'u'.
3 Disse-lhes: Não leveis coisa alguma para o caminho, nem bordão, nem mochila, nem pão, nem dinheiro, nem tenhais duas túnicas.
4 Ti na ti bu cha'ic'at ochele, te chacomic ja'to mi laj anop ti chaloc' batele.
4 Em qualquer casa em que entrardes, ficai ali até que deixeis aquela localidade.
5 Ti bu jteclumal ti mu xayic'ot ochel ti sna mi junuc, c'alal chaloq'uic batel ti slumal, ta me xalilinic comel stanil avacanic. Ti stanil avacanique ja' señail ti icom ti sventaic yu'un muc xaspasoxuc ti muq'ue ―xchi ti Jesuse.
5 Onde ninguém vos receber, deixai aquela cidade e em testemunho contra eles sacudi a poeira dos vossos pés.
6 Hech iloq'uic batel. Xmelmun ixanavic batel ti scotol coloniaetic. Laj xcholbe ya'yic ti lequil ach' c'ope scotolic. Buc no'ox laj staic jchameletic laj scoltaic.
6 Partiram, pois, e percorriam as aldeias, pregando o Evangelho e fazendo curas por toda parte.
7 Ti gobernador te ti Galileae, ja' ti Herodese, laj ya'i ti c'usi yac'oj sba spas ti Jesuse. Ep ilo'laj yo'nton yu'un oy much'u laj yalic: ―Ja' ti Juane icha'cuxi loq'uel ti ch'en ―xchiic.
7 O tetrarca Herodes ouviu falar de tudo o que Jesus fazia e ficou perplexo. Uns diziam: É João que ressurgiu dos mortos; outros: É Elias que apareceu;
8 Oy laj yalic: ―Ital xa ti Elíase ―xchiic. Oy laj yalic: ―Ja' jun j'alc'op ti vo'one icha'cuxi loq'uel ti ch'en ―xchiic.
8 e ainda outros: É um dos antigos profetas que ressuscitou.
9 Ti Herodese hech laj yal: ―Ho'on laj jc'oc'be sjol ti Juane. ¿Much'u nixtoc ti lec sc'opilal yu'un scotol crixchanoetic? ―xchi. Hech yu'un tsc'an tsq'uel ti Jesuse.
9 Mas Herodes dizia: Eu degolei João. Quem é, pois, este, de quem ouço tais coisas? E procurava ocasião de vê-lo.
10 C'alal isutic tal ti jcholc'opetique ti itacatic batel yu'une, hul yalbeic ya'i ti Jesuse scotol ti c'utic ihu' yu'unic laj spasique. Ti Jesuse laj sq'uej sbaic batel xchi'uc. Laj yic' batel ti bu xocol balumil nopol xil sbaic xchi'uc ti jteclum Betsaidae.
10 Os apóstolos, ao voltarem, contaram a Jesus tudo o que haviam feito. Tomando-os ele consigo à parte, dirigiu-se a um lugar deserto para o lado de Betsaida.
11 C'alal laj ya'yic ti crixchanoetique ti bu chbatique, te ba sa'ic asta laj staic. Ti Jesuse lec laj yil ti c'alal ic'otic ti crixchanoetique hech lic xcholbe ya'yic sc'opilal ti tsc'an chventaimbat yo'ntonic yu'un ti Diose. Laj scolta ti jchameletique.
11 Logo que a multidão o soube, o foi seguindo; Jesus recebeu-os e falava-lhes do Reino de Deus. Restabelecia também a saúde dos doentes.
12 C'alal ich'ay xa ti c'ac'ale, ti lajchavo'ique hech lic yalbeic ti Jesuse: ―Taco batel ti jchi'iltique, ac'o batuc ti coloniaetic o parajeetic li' nopole. Ac'o ba xch'amun snaic, ac'o ba sman sve'elic yu'un xocol balumil li'to ―xchiic.
12 Ora, o dia começava a declinar e os Doze foram dizer-lhe: Despede as turbas, para que vão pelas aldeias e sítios da vizinhança e procurem alimento e hospedagem, porque aqui estamos num lugar deserto.
13 Ti Jesuse hech laj yalbe: ―Ac'bo sve'elic ho'oxuque ―xut. Hech itac'avic: ―Ja' no'ox ho'ob muc'tic caxlan vaj xchi'uc cha'cot choy quich'ojtutic. O ¿mi yu'un ho'ontutic chba jmambetutic tal sve'elic? ―xchiic.
13 Jesus replicou-lhes: Dai-lhes vós mesmos de comer. Retrucaram eles: Não temos mais do que cinco pães e dois peixes, a menos que nós mesmos vamos e compremos mantimentos para todo este povo.
14 Oy ho'mil viniquetic ti te stsoboj sbaique. Parte ti antsetique, parte ti ololetique. Hech yu'un ti Jesuse laj yalbe ti yajchanc'opetique: ―Ac'o yic' sbaic lajlajuneb yoxvinic ti vo' ti crixchanoetique. Hech ac'o nacluc ―xut.
14 {Pois eram quase cinco mil homens.} Jesus disse aos discípulos: Mandai-os sentar, divididos em grupos de cinqüenta.
15 Hech laj yalic mantal ti yajchanc'opetique. Hech lic yic' sbaic lajlajuneb yoxvinic ti vo' ti crixchanoetique, hech inaquiic scotolic.
15 Assim o fizeram e todos se assentaram.
16 Ti Jesuse laj stsac ti ho'ob muc'tic caxlan vaje xchi'uc ti cha'cot choye. Laj sq'uel muel vinajel, hech lic yalbe vocol ti Diose. Laj xet'ilan ti caxlan vaje, laj stuch'ilan ti choye, laj yac'be ti yajchanc'opetique. Ti yajchanc'opetique ba yac'beic ti xchi'iltaque.
16 Então Jesus tomou os cinco pães e os dois peixes, levantou os olhos ao céu, abençoou-os, partiu-os e deu-os a seus discípulos, para que os servissem ao povo.
17 Hech ive'ic scotolic. Ta yutsil inoj xch'utic o. Patil lic stsob ti xet'bile ti tuch'bile yu'un ti Cajvaltique. Icom to sobril lajcheb almud.
17 E todos comeram e ficaram fartos. Do que sobrou recolheram ainda doze cestos de pedaços.
18 Ti yan c'ac'al c'alal sq'uejoj sbaic batel xchi'uc ti yajchanc'opetique ti Jesuse, te tsc'opon Dios stuc ti Jesuse. Patil lic sjac'be ti yajchanc'opetique: ―¿Much'uun chiscuyun ti jchi'iltique? ―xut.
18 Num dia em que ele estava a orar a sós com os discípulos, perguntou-lhes: Quem dizem que eu sou?
19 Hech itac'avic: ―Oy chalic ti ho'ot Juanot, ja' ti laj yac' ich'ho'e. Oy chalic ti Elíasot. Oy chalic ti ho'ot j'alc'opot ti vo'one ti icha'cuxi xae ―xchiic.
19 Responderam-lhe: Uns dizem que és João Batista; outros, Elias; outros pensam que ressuscitou algum dos antigos profetas.
20 Ti Jesuse laj sjac'be: ―Ti ho'oxuque, ¿much'uun chacuyic? ―xut. Itac'av ti Pedroe, hech laj yalbe: ―Ho'ot ti Cristoote, ho'ot t'ujbilot yu'un ti Diose yu'un chacoltauntutic ―xchi.
20 Perguntou-lhes, então: E vós, quem dizeis que eu sou? Pedro respondeu: O Cristo de Deus.
21 Ti Jesuse hech laj spas ti mantal ti yajchanc'opetique: ―Mu me much'u chavalbeic ti ho'on Cristoune ―xutic.
21 Ordenou-lhes energicamente que não o dissessem a ninguém.
22 Hech laj yalbe uc: ―Persa ep chquich' vocol, ho'on ti co'ol crixchanoucutique. Mu xisc'anucun ti moletique xchi'uc ti totil paleetique xchi'uc ti much'utic chchanubtasvanic ti smantal ti Diose ti scuyoj sbaique. Chismilucun, chicham, patil ti yoxibal c'ac'al chicha'cusesat loq'uel ti ch'en ―xchi.
22 Ele acrescentou: É necessário que o Filho do Homem padeça muitas coisas, seja rejeitado pelos anciãos, pelos príncipes dos sacerdotes e pelos escribas. É necessário que seja levado à morte e que ressuscite ao terceiro dia.
23 Ti Jesuse hech laj yalbe scotol ti crixchanoetique: ―Ti much'u sc'an chists'acliune mu me xc'uxubin sba, ac'o sts'ic vocol jujun c'ac'al hech chaj c'u che'el sts'ic cu'un vocol ho'oni, ac'o sts'acliun.
23 Em seguida, dirigiu-se a todos: Se alguém quer vir após mim, renegue-se a si mesmo, tome cada dia a sua cruz e siga-me.
24 Yu'un scotol ti much'u chc'uxubin sbae ja' chch'ay. Scotol ti much'u mu xc'uxubin sbae ho'on ti jventa ja' chcuxi sbatel osil.
24 Porque, quem quiser salvar a sua vida, perdê-la-á; mas quem sacrificar a sua vida por amor de mim, salvá-la-á.
25 Manchuc mi ihu' avu'un laj avu'uninic scotol ti c'utic oy li' ti balumile, hovil. Ja' ch'ayel chabatic. Ja' no'ox chamil abaic.
25 Pois que aproveita ao homem ganhar o mundo inteiro, se vem a perder-se a si mesmo e se causa a sua própria ruína?
26 Yu'un scotol ti much'u chq'uexav yu'un chch'un ti jc'ope, hech ono'ox uc “ma'uc jnich'on lume”, xichi, ho'on ti co'ol crixchanoucutique, c'alal chital xchi'uc jqueval jtuc, chital xchi'uc squeval ti Jtot uque, jchi'inoj tal ti ch'ul abatetic yu'une.
26 Se alguém se envergonhar de mim e das minhas palavras, também o Filho do Homem se envergonhará dele, quando vier na sua glória, na glória de seu Pai e dos santos anjos.
27 Melel ti c'usi chacalbeique, ho'oxuc ti li' va'aloxuc li'to oy mu to chachamic ja'to mi laj xa avilic ti oy chlic ventaimbatuc yo'ntonic crixchanoetic yu'un ti Diose ―xchi ti Jesuse.
27 Em verdade vos digo: dos que aqui se acham, alguns há que não morrerão, até que vejam o Reino de Deus.
28 C'alal i'ech' xa vaxaquib c'ac'al laj yal hech ti Jesuse, laj yic' batel ti vits ti Pedroe xchi'uc ti Juane xchi'uc ti Jacoboe. Te ba sc'opon Dios.
28 Passados uns oitos dias, Jesus tomou consigo Pedro, Tiago e João, e subiu ao monte para orar.
29 C'alal yac'oj sba tsc'opon Dios ti Jesuse, ijel ti sat ti Jesuse. Iquevan scotol sc'u'. Sac ti jyalel ic'ot.
29 Enquanto orava, transformou-se o seu rosto e as suas vestes tornaram-se resplandecentes de brancura.
30 Ti ora ivinaj cha'vo' viniquetic te chlo'lajic xchi'uc ti Jesuse. Ja' ti Moisese xchi'uc ti Elíase.
30 E eis que falavam com ele dois personagens: eram Moisés e Elias,
31 Oy squevalic uc ti xcha'va'alique. Ti slo'ilic xchi'uc ti Jesuse ja' sc'opilal ti Jesuse ti c'u che'el chcham te ti Jerusalene, ja' ti c'u che'el yaloj ono'ox ti Diose.
31 que apareceram envoltos em glória, e falavam da morte dele, que se havia de cumprir em Jerusalém.
32 Ti Pedroe xchi'uc ti xchi'ile samet no'ox cha'yic tsc'an chtal svayelic. Pero laj yaq'uic persa yu'un mu me x'och svayelic. Hech yu'un laj sq'uelbeic squeval ti Jesuse xchi'uc ti cha'vo' viniquetic ti te xchi'inoje.
32 Entretanto, Pedro e seus companheiros tinham-se deixado vencer pelo sono; ao despertarem, viram a glória de Jesus e os dois personagens em sua companhia.
33 C'alal chbatic xa ti xcha'va'alique, ti Pedroe lic yalbe ti Jesuse: ―Maestro, ja' lec ti li'ucutic no'oxe. Ja' lec jpastic oxib nailvomol li'i, jun avu'un, jun yu'un ti Moisese, jun yu'un ti Elíase ―xut. Ti Pedroe mu laj sna' ti c'usi chal.
33 Quando estes se apartaram de Jesus, Pedro disse: Mestre, é bom estarmos aqui. Podemos levantar três tendas: uma para ti, outra para Moisés e outra para Elias!... Ele não sabia o que dizia.
34 C'alal yac'oj sba chc'opoj ti Pedroe, ital toc, imacatic scotolic. Ep ixi'ic yu'un ti c'alal imacatic yu'un ti toque.
34 Enquanto ainda assim falava, veio uma nuvem e encobriu-os com a sua sombra; e os discípulos, vendo-os desaparecer na nuvem, tiveram um grande pavor.
35 Oy chc'opoj ti toc, ja' ti Diose. Hech laj yal: ―Ja' Jnich'on li'to. Ja' ti lum c'ux ti co'ntone. A'ibo sc'op ―xchi xc'opoj te ti toc.
35 Então da nuvem saiu uma voz: Este é o meu Filho muito amado; ouvi-o!
36 C'alal laj c'opojuc, stuc xa no'ox te oy ti Jesuse. Ti yajchanc'opetique ep c'ac'al mu'yuc much'u laj yalbe ya'yic ti hech laj yilic stuquique.
36 E, enquanto ainda ressoava esta voz, achou-se Jesus sozinho. Os discípulos calaram-se e a ninguém disseram naqueles dias coisa alguma do que tinham visto.
37 Ti yoc'omal c'alal iyalic tal ti vits, te stsoboj sbaic ep judioetic c'ot staic.
37 No dia seguinte, descendo eles do monte, veio ao encontro de Jesus uma grande multidão.
38 Te cacal ti o'lol ti xchi'iltaque jun vinic. Tsots lic c'opojuc. Hech laj yal: ―Maestro, avocoluc chaq'uelbun ti jnich'one. Jun no'ox ti jnich'one, mu'yuc yan.
38 Eis que um homem exclamou do meio da multidão: Mestre, rogo-te que olhes para meu filho, pois é o único que tenho.
39 Ch-ilbajinat yu'un pucuj. Ti ora no'ox ch-avan. Chtup'bat yic' yu'un, hech chvocan ye, ep chich' vocol. J'oc' no'ox chlecub, chlic yan vuelta.
39 Um espírito se apodera dele e subitamente dá gritos, lança-o por terra, agita-o com violência, fá-lo espumar e só o larga depois de o deixar todo ofegante.
40 Laj calbe vocol ti avajchanc'opetique yu'un ac'o sloq'uesbucun. Muc xu' yu'unic ―xchi.
40 Pedi a teus discípulos que o expelissem, mas não o puderam fazer.
41 Itac'av ti Jesuse, hech laj yal: ―Mu'yuc xch'unojel avo'ntonic chquil. Boliben avo'ntonic ho'oxuc ti li'oyoxuc li' ti balumil ti ora to. Ep xa c'ac'al li' jchi'inojoxuque. Ep c'ac'al jts'icojboxuc sbolil avo'ntonic ―xut ti crixchanoetique―. Ic'o tal ti anich'one ―x'utat ti vinique, xchi ti Jesuse.
41 Respondeu Jesus: Ó geração incrédula e perversa, até quando estarei convosco e vos aturarei? Traze cá teu filho.
42 C'alal yac'oj sba chnopej tal ti quereme, ip'ajesat ti lum yu'un ti pucuje, itup'bat yic' yu'un. Ti Jesuse laj spajes ti pucuje hech iloc' ti yo'nton ti quereme, hech icol ti quereme. Ti Jesuse laj yic' batel yo' bu ti stote.
42 E quando ele ia chegando, o demônio lançou-o por terra e agitou-o violentamente. Mas Jesus intimou o espírito imundo, curou o menino e o restituiu a seu pai.
43 Scotolic ich'ay yo'ntonic yu'un laj yilic ti jelaven sp'ijil ti Diose. Ja' sc'opilal ti yan vuelta laj yal ti Jesuse ti c'u che'el chmilate (Mt. 17:22‑23; Mr. 9:30‑32) C'alal ch'ayem to yo'ntonic ti crixchanoetique yu'un ti hech laj spas lequil abtel ti Jesuse, ti Jesuse hech lic yalbe ti yajchanc'opetique:
43 Todos ficaram pasmados ante a grandeza de Deus. Como todos se admirassem de tudo o que Jesus fazia, disse ele a seus discípulos:
44 ―A'yo me ava'yic ti lec ti c'usi chacalbeic ti ora to. Chc'ot ti pasel ti chi'ac'at entrecal ti sc'ob viniquetic, ho'on ti co'ol crixchanoucutique ―xchi.
44 Gravai nos vossos corações estas palavras: O Filho do Homem há de ser entregue às mãos dos homens!
45 Muc xa'ibeic sjam ti c'usi i'albatique. Muc x'ac'bat sna'ic hech muc xc'ot ti yo'ntonic. Ixi'ic yu'un tsjaq'uic c'usi sjam ti sc'ope ti c'u che'el i'albatique.
45 Eles, porém, não entendiam esta palavra e era-lhes obscura, de modo que não alcançaram o seu sentido; e tinham medo de lhe perguntar a este respeito.
46 Hech lic stsac sbaic ti c'op ti yajchanc'opetique: ―¿Much'u más totil chc'ot cu'untic? ―xut sbaic.
46 Veio-lhes então o pensamento de qual deles seria o maior.
47 Ti Jesuse laj sna' ti hech yac'oj sba tsnopic ti yo'ntonique, hech yu'un laj yic' tal ti stojol jun olol. Te laj sva'an ti sts'el.
47 Penetrando Jesus nos pensamentos de seus corações, tomou um menino, colocou-o junto de si e disse-lhes:
48 Hech laj yalbe ti yajchanc'opetique: ―Scotol ti much'u tspas ti muc' avi olol li'to ho'on ti jventa, ho'on chispasun ti muc' uc. Scotol ti much'u chispasun ti muc' ja' tspas ti muc' uc ti Jtote ti ja' laj stacun talele. Ja' no'ox hech ti ho'oxuque ti much'u más biq'uit chac' sbae, ja' totil chc'ot avu'unic ―xchi.
48 Todo o que recebe este menino em meu nome, a mim é que recebe; e quem recebe a mim, recebe aquele que me enviou; pois quem dentre vós for o menor, esse será grande.
49 Ti Juane hech laj yalbe ti Jesuse: ―Maestro, oy much'u yac'oj sba tsloq'uesbe pucujetic ti yo'ntonic crixchanoetic ti aventa laj quiltutic. Hech yu'un laj jpajestutic yu'un ma'uc jchi'iltic ti abtel ―xchi.
49 João tomou a palavra e disse: Mestre, vimos um homem que expelia demônios em teu nome, e nós lho proibimos, porque não é dos nossos.
50 Itac'av ti Jesuse, hech laj yal: ―Mu me xapajes. Yu'un ti much'u mu cajcontraticuque, ja' jchi'iltic obi ―xchi.
50 Mas Jesus lhe disse: Não lho proibais; porque, o que não é contra vós, é a vosso favor.
51 C'alal laj sta yorail c'alal po'ot xa ch-ic'at muel ti vinajel ti Jesuse, j'ech'el snopoj ti yo'nton ti chbat ti Jerusalén.
51 Aproximando-se o tempo em que Jesus devia ser arrebatado deste mundo, ele resolveu dirigir-se a Jerusalém.
52 Oy much'u laj scajtac ech'el yu'un ac'o ba scajch'amun na ac'o xchapan ti bu chc'otique. Hech ibatic. Te ic'otic ti jun colonia yo' bu nacal samariaetic.
52 Enviou diante de si mensageiros que, tendo partido, entraram em uma povoação dos samaritanos para lhe arranjar pousada.
53 Muc x'ac'bat xch'amun ti na yu'un ti samariaetique yu'un ya'yojic xa ti chbatic ti Jerusalén.
53 Mas não o receberam, por ele dar mostras de que ia para Jerusalém.
54 Ti cha'vo' yajchanc'opetique, ja' ti Jacoboe xchi'uc ti Juane, c'alal laj yilic ti mu tabiluc ti nae, hech lic yalbe ti Jesuse: ―Cajval, ¿mi chac'an ti chcaltutic mantal yu'un ac'o yaluc tal c'oc' ti vinajel yu'un hech chtup'ic hech chaj c'u che'el laj spas ti Elíase? ―xutic.
54 Vendo isto, Tiago e João disseram: Senhor, queres que mandemos que desça fogo do céu e os consuma?
55 Ti Jesuse laj sjoyp'in sba, hech laj staq'ui: ―Mu xana'ic much'u sventainojboxuc avo'ntonic yu'un ti hech chavalique.
55 Jesus voltou-se e repreendeu-os severamente. {Não sabeis de que espírito sois animados.
56 Yu'un ho'on ti co'ol crixchanoucutique ma'uc nital yu'un chcac' ch'ayel ac'o batuc ti crixchanoetique. Ja' nital yu'un tal jcolta ―xchi. Hech ibatic ti yan colonia.
56 O Filho do Homem não veio para perder as vidas dos homens, mas para salvá-las.} Foram então para outra povoação.
57 C'alal ixanavic batel ti be, hech lic yal jun vinic; laj yalbe ti Jesuse: ―Cajval, buc no'ox chabat chajchi'inot batel ―xchi.
57 Enquanto caminhavam, um homem lhe disse: Senhor, seguir-te-ei para onde quer que vás.
58 Ti Jesuse hech laj yalbe: ―Oy xch'en ti vete, oy stso'op ti mutetique. Ho'oni ti co'ol crixchanoucutique mu'yuc bu ti jtaan jba ―xchi ti Jesuse.
58 Jesus replicou-lhe: As raposas têm covas e as aves do céu, ninhos, mas o Filho do Homem não tem onde reclinar a cabeça.
59 Ti Jesuse lic yalbe ti june: ―Chi'inun batel ―xut. Itac'av: ―Cajval, coltaun batel. Chba jchi'in jtot. Ja'to mi ichame, ja'to chtal jchi'inot ―xchi.
59 A outro disse: Segue-me. Mas ele pediu: Senhor, permite-me ir primeiro enterrar meu pai.
60 Ti Jesuse hech laj yalbe: ―Ti much'utic jun to chamenic ya'yel yu'un mu sc'an chixch'umbun ti jc'ope, xu' tsmuc sbaic stuquic. Ho'oti batan, ba cholbo sc'opilal ti tsc'an chventaimbat yo'ntonic yu'un ti Diose ti crixchanoetique ―xut.
60 Mas Jesus disse-lhe: Deixa que os mortos enterrem seus mortos; tu, porém, vai e anuncia o Reino de Deus.
61 Oy yan hech laj yal: ―Chajchi'inot, Cajval. Ja' no'ox ac'un batel yu'un chba jc'opon comel scotol ti much'utic te ti jnae ―xchi.
61 Um outro ainda lhe falou: Senhor, seguir-te-ei, mas permite primeiro que me despeça dos que estão em casa.
62 Ti Jesuse hech laj yalbe: ―Mi mu junuc avo'nton chach'umbe smantal ti Diose, hechot hech chaj c'u che'el ti much'u chch'ayilan yo'nton c'alal tsvoc' osil. Mu xtun chbat ti yabtele yu'un mu teuc batem yo'nton. Ja' no'ox hech mi mu teuc batem avo'nton yu'un ti yabtel ti Diose, hech mu spas ti chaspasot ti mantal ti Diose ―xchi ti Jesuse.
62 Mas Jesus disse-lhe: Aquele que põe a mão no arado e olha para trás, não é apto para o Reino de Deus.
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?
Estude este capítulo no WhatsApp
Peça à IA da Bíblia Fala para explicar Lucas 9, comparar traduções ou montar um estudo — tudo direto pelo WhatsApp.