Mateus 5
Õ'âkĩ̶ hɨ yeere uúkũri turi Tukano (TUONT) vs VC
1 Jesú pãjãrã sirutucã ĩꞌagʉ̃, ʉ̃rʉ̃gʉ̃pʉ mʉjãa, ejanujãcʉ niwĩ. Tojo weecã, cʉ̃ buꞌerã cʉ̃ sumuto nerẽnujãcãrã niwã.
1 Vendo aquelas multidões, Jesus subiu à montanha. Sentou-se e seus discípulos aproximaram-se dele.
2 Beꞌro Jesú narẽ aꞌtiro buꞌenʉꞌcãcʉ niwĩ:
2 Então abriu a boca e lhes ensinava, dizendo:
3 “ ‘Õꞌacʉ̃ weetamurõ meꞌrã diaꞌcʉ̃ cʉ̃ ʉaro weemasĩꞌi’ nirãnojõ eꞌcatirãsama. Tojo nirãnojõ Õꞌacʉ̃ wiogʉ nirõpʉ sãjã́árãsama.
3 Bem-aventurados os que têm um coração de pobre, porque deles é o Reino dos céus!
4 ”Bʉjawetirãnojõ eꞌcatima. Õꞌacʉ̃ narẽta weetamugʉ̃sami. Narẽ wãcũtutuacã weegʉsami.
4 Bem-aventurados os que choram, porque serão consolados!
5 ”Noꞌo ‘Yʉꞌʉ basu ãpẽrã yʉꞌrʉoro niꞌi’ nitirãnojõ eꞌcatisama. Tojo weerã na Õꞌacʉ̃ ‘Oꞌogʉti’ níꞌque diꞌtare ñeꞌerãsama.
5 Bem-aventurados os mansos, porque possuirão a terra!
6 ”Õꞌacʉ̃ ye, diacjʉ̃ nisere masĩsĩꞌrĩrã, ʉjaboa, acowʉoꞌcãrã weronojõ nisama. Tojo ʉjaboa, acowʉorã weronojõ masĩsĩꞌrĩrãrẽ Õꞌacʉ̃ eꞌcatise oꞌogʉsami. Na Õꞌacʉ̃ yere masĩ́ca beꞌro baꞌa, sĩꞌrĩtuurã weronojõ nisama.
6 Bem-aventurados os que têm fome e sede de justiça, porque serão saciados!
7 ”Ãpẽrãrẽ pajañaꞌrã eꞌcatima. Õꞌacʉ̃ quẽꞌrã narẽ pajañaꞌgʉ̃sami.
7 Bem-aventurados os misericordiosos, porque alcançarão misericórdia!
8 ”Noꞌo ñaꞌase moorãnojõ eꞌcatima. Náta Õꞌacʉ̃rẽ ĩꞌarãsama.
8 Bem-aventurados os puros de coração, porque verão Deus!
9 ”Noꞌo aꞌmequẽse marĩrõ ninuꞌcũsĩꞌrĩrãnojõ eꞌcatima. Õꞌacʉ̃ narẽ ‘Yʉꞌʉ põꞌrã nima’, nigʉ̃sami.
9 Bem-aventurados os pacíficos, porque serão chamados filhos de Deus!
10 ”Noꞌo Õꞌacʉ̃ ʉaro weecã ñaꞌarõ weesirutunoꞌrãnojõ eꞌcatima. Náta Õꞌacʉ̃ wiogʉ nirõpʉ waꞌarãsama.
10 Bem-aventurados os que são perseguidos por causa da justiça, porque deles é o Reino dos céus!
11 ”Yʉꞌʉre ẽjõpeose buꞌiri mʉsãrẽ ãpẽrã ñaꞌarõ bujicãꞌa, piꞌetise oꞌorãsama. Noꞌo nise nisoo, nimaꞌarãsama mʉsãrẽ. Na tojo weecã, eꞌcatiya.
11 Bem-aventurados sereis quando vos caluniarem, quando vos perseguirem e disserem falsamente todo o mal contra vós por causa de mim.
12 Dʉporocjãrãpʉ Õꞌacʉ̃ ye quetire weremʉꞌtãrĩ masãrẽ mejãrõta weecãrã niwã. Mʉsã ʉꞌmʉsepʉre pajibutiaro eꞌcatise bocarãsaꞌa. Tojo weerã eꞌcatiya”, nicʉ niwĩ Jesú.
12 Alegrai-vos e exultai, porque será grande a vossa recompensa nos céus, pois assim perseguiram os profetas que vieram antes de vós.
13 Jesú aꞌtiro buꞌenemocʉ niwĩ:
13 Vós sois o sal da terra. Se o sal perde o sabor, com que lhe será restituído o sabor? Para nada mais serve senão para ser lançado fora e calcado pelos homens.
14 ”Mʉsã yʉꞌʉre ẽjõpeorã sĩꞌose weronojõ niꞌi masãrẽ. Tojo weerã mʉsã ãpẽrã yʉꞌʉre masĩtirãrẽ masĩcã weeꞌe. Niꞌcã macã ʉ̃rʉ̃gʉ̃pʉ nirĩ macã bajutiropʉ niticã weetisaꞌa.
14 Vós sois a luz do mundo. Não se pode esconder uma cidade situada sobre uma montanha
15 Masã sĩꞌocjare apeyenojõ docapʉ sĩꞌótisama. Tojo weronojõ oꞌorã, nipeꞌtirã ti wiꞌipʉ nirãrẽ bajuato nírã ʉꞌmʉarõpʉ peosama.
15 nem se acende uma luz para colocá-la debaixo do alqueire, mas sim para colocá-la sobre o candeeiro, a fim de que brilhe a todos os que estão em casa.
16 Aꞌte weronojõ bajuyoropʉ yʉꞌʉ ʉaronojõ añurõ weesetiya. Mʉsã añurõ weecã ĩꞌarã, ãpẽrã quẽꞌrã marĩ pacʉ ʉꞌmʉsepʉ nigʉ̃rẽ ‘Añuyʉꞌrʉgʉ nimi’, ni eꞌcatirãsama.
16 Assim, brilhe vossa luz diante dos homens, para que vejam as vossas boas obras e glorifiquem vosso Pai que está nos céus.
17 ”Aꞌtiro wãcũticãꞌña yʉꞌʉre. ‘Jesú Moisé dutiꞌquere, tojo nicã Õꞌacʉ̃ ye quetire weremʉꞌtãrĩ masã na wereyuꞌquere cõꞌagʉ̃ aꞌtigʉ weepĩ’, niticãꞌña. Tere cõꞌagʉ̃ mejẽta aꞌtiwʉ. Tere queoro weepeꞌogʉ aꞌtigʉ weewʉ.
17 Não julgueis que vim abolir a lei ou os profetas. Não vim para os abolir, mas sim para levá-los à perfeição.
18 Diacjʉ̃ mʉsãrẽ weregʉti. Ʉꞌmʉse, aꞌti turi nirĩ curare Õꞌacʉ̃ ne cãꞌrõacã te dutisere cõꞌasome. Nipeꞌtise cʉ̃ ‘Aꞌtiro weegʉti’ níꞌquere queoro weegʉsami.
18 Pois em verdade vos digo: passará o céu e a terra, antes que desapareça um jota, um traço da lei.
19 Tojo weegʉ noꞌo cãꞌrõacã te dutisere yʉꞌrʉnʉꞌcãgʉ̃nojõ mejõ nigʉ̃ waro nigʉ̃sami Õꞌacʉ̃ wiogʉ nirõpʉre. Tojo nicã ãpẽrãrẽ yʉꞌrʉnʉꞌcãcã weegʉnojõ mejãrõta nigʉ̃sami. Apĩ Moisé dutisere weegʉ́ peꞌe, tojo nicã ãpẽrãrẽ tere weedutigʉ peꞌe wiogʉ weronojõ nigʉ̃sami Õꞌacʉ̃ wiogʉ nirõpʉre.
19 Aquele que violar um destes mandamentos, por menor que seja, e ensinar assim aos homens, será declarado o menor no Reino dos céus. Mas aquele que os guardar e os ensinar será declarado grande no Reino dos céus.
20 Mʉsãrẽ aꞌtiro weregʉti. Moisé dutiꞌquere buꞌeri masã, tojo nicã fariseo masã yʉꞌrʉoro Õꞌacʉ̃ dutise peꞌere añurõ weeyʉꞌrʉnʉꞌcãtirã, Õꞌacʉ̃ tiropʉ waꞌasome”, nicʉ niwĩ.
20 Digo-vos, pois, se vossa justiça não for maior que a dos escribas e fariseus, não entrareis no Reino dos céus.
21 Jesú aꞌtiro werenemocʉ niwĩ: “Mʉsã tʉꞌopã mʉsã ñecʉ̃sʉmʉarẽ dutiꞌquere: ‘Masãrẽ wẽjẽcõꞌaticãꞌña. Noꞌo apĩrẽ wẽjẽcõꞌagʉ̃nojõ tenojõ besegʉ tiropʉ besenoꞌo, buꞌiri daꞌrenoꞌgʉ̃sami’, niwʉ̃.
21 Ouvistes o que foi dito aos antigos: Não matarás, mas quem matar será castigado pelo juízo do tribunal.
22 Yʉꞌʉ peꞌe aꞌtiro weregʉti. Noꞌo cʉ̃ acaweregʉ meꞌrã uagʉnojõ buꞌiri daꞌrenoꞌgʉ̃sami. Noꞌo cʉ̃ acaweregʉre ‘Mʉꞌʉ wapamarĩꞌi’ ni bujicãꞌgʉ̃nojõ wiorã tiropʉ besenoꞌgʉ̃sami. Noꞌo cʉ̃ acaweregʉre ‘Waꞌicʉ weronojõ tʉꞌomasĩse moobutiaꞌa’ nigʉ̃nojõrẽ Õꞌacʉ̃ pecameꞌepʉ buꞌiri daꞌre, cõꞌatawio niꞌi.
22 Mas eu vos digo: todo aquele que se irar contra seu irmão será castigado pelos juízes. Aquele que disser a seu irmão: Raca, será castigado pelo Grande Conselho. Aquele que lhe disser: Louco, será condenado ao fogo da geena.
23 ”Tojo weegʉ Õꞌacʉ̃ wiꞌipʉ noꞌo Õꞌacʉ̃rẽ ẽjõpeoacjʉ apeyenojõ oꞌogʉtigʉ, ‘Yʉꞌʉ acaweregʉre ñaꞌarõ weecãti’ ni wãcũbocagʉ, aꞌtiro weeroʉaꞌa.
23 Se estás, portanto, para fazer a tua oferta diante do altar e te lembrares de que teu irmão tem alguma coisa contra ti,
24 Cʉ̃ oꞌoatjere duꞌupeo, cʉ̃rẽ acobojose sẽrĩmʉꞌtãgʉ̃ waꞌaroʉaꞌa. Beꞌro ‘Õꞌacʉ̃rẽ oꞌogʉti’ níꞌquere oꞌoroʉaꞌa.
24 deixa lá a tua oferta diante do altar e vai primeiro reconciliar-te com teu irmão; só então vem fazer a tua oferta.
25 ”Apeye quẽꞌrãrẽ weregʉti. Niꞌcʉ̃ mʉsãrẽ weresãsĩꞌrĩgʉ̃ besewʉaropʉ miasĩꞌrĩcã, maata topʉ waꞌase dʉporo apoweꞌocãꞌña. Tojo weecã, mʉsãrẽ beseri masʉ̃rẽ oꞌotibosami. Tojo weeticãma, beseri masʉ̃ surarapʉre oꞌo, buꞌiri daꞌreri wiꞌipʉ sõrõbosami.
25 Entra em acordo sem demora com o teu adversário, enquanto estás em caminho com ele, para que não suceda que te entregue ao juiz, e o juiz te entregue ao seu ministro e sejas posto em prisão.
26 Diacjʉ̃ta mʉsãrẽ weregʉti. Buꞌiri daꞌreri wiꞌipʉ sãjãa wapayepeꞌoticã, ne duꞌuwĩrõsome”, ni werecʉ niwĩ Jesú.
26 Em verdade te digo: dali não sairás antes de teres pago o último centavo.
27 Jesú aꞌtiro werenemocʉ niwĩ: “Apeyere todʉporopʉ dutiꞌquere tʉꞌopã. ‘Mʉsã nʉmosãnumia nitirãrẽ, mʉsã marãpʉsʉmʉa nitirãrẽ aꞌmetãrãticãꞌña’, niwʉ̃.
27 Ouvistes que foi dito aos antigos: Não cometerás adultério.
28 Yʉꞌʉ peꞌe aꞌtiro weregʉti. Noꞌo numiorẽ ñaꞌarõ weesĩꞌrĩ ʉaripejase meꞌrã ĩꞌagʉ̃nojõ cʉ̃ poꞌpeapʉ co meꞌrã ñaꞌarõ weetojasami.
28 Eu, porém, vos digo: todo aquele que lançar um olhar de cobiça para uma mulher, já adulterou com ela em seu coração.
29 ”Tojo weerã mʉsã caperi meꞌrã ñaꞌarõ weesĩꞌrĩrã, tigare orewee cõꞌaboꞌcaro weronojõ maata ĩꞌaduꞌucãꞌña. Ñaꞌarõ weeduꞌutirã, pecameꞌepʉ waꞌarãsaꞌa. Mʉsã capeare cõꞌarã, ti capea diaꞌcʉ̃rẽ bajuriorãsaꞌa. Nipeꞌtiro mʉsã upʉ pecameꞌepʉ waꞌacã, ñaꞌayʉꞌrʉsaꞌa.
29 Se teu olho direito é para ti causa de queda, arranca-o e lança-o longe de ti, porque te é preferível perder-se um só dos teus membros, a que o teu corpo todo seja lançado na geena.
30 Mejãrõta buꞌiri bocari nígʉ̃, diacjʉ̃camocã meꞌrã ñaꞌarõ weesĩꞌrĩgʉ̃, weeduꞌucãꞌña. Tojo weecã, nipeꞌtiro upʉ pecameꞌepʉ buꞌiri bocaboꞌcaro buꞌiri daꞌrenoꞌsome”, nicʉ niwĩ Jesú.
30 E se tua mão direita é para ti causa de queda, corta-a e lança-a longe de ti, porque te é preferível perder-se um só dos teus membros, a que o teu corpo inteiro seja atirado na geena.
31 Jesú ninemocʉ niwĩ: “Apeye todʉporocjãrãpʉre níꞌquere tʉꞌopã: ‘Noꞌo nʉmorẽ cõꞌagʉ̃, “Aꞌte ye buꞌiri mʉꞌʉrẽ cõꞌaꞌa” nirĩ pũrĩrẽ oja, core oꞌoroʉaꞌa’, niwʉ̃.
31 Foi também dito: Todo aquele que rejeitar sua mulher, dê-lhe carta de divórcio.
32 Yʉꞌʉ peꞌe aꞌtiro weregʉti. Niꞌcʉ̃ cʉ̃ nʉmorẽ co apĩ meꞌrã ñaꞌarõ nitimicã cõꞌagʉ̃nojõ core ʉmʉa meꞌrã ñaꞌarõ weeri masõrẽ weronojõ tojacã weesami. Noꞌo marãpʉ cõꞌanoꞌco meꞌrã nʉmotigʉnojõ quẽꞌrã ñaꞌarõ cʉ̃ nʉmo nitigo meꞌrã aꞌmetãrãgʉ̃ weronojõ tojasami”, nicʉ niwĩ Jesú.
32 Eu, porém, vos digo: todo aquele que rejeita sua mulher, a faz tornar-se adúltera, a não ser que se trate de matrimônio falso; e todo aquele que desposa uma mulher rejeitada comete um adultério.
33 Jesú aꞌtiro werenemocʉ niwĩ: “Apeyere todʉporocjãrãrẽ níꞌquere tʉꞌopã: ‘Mʉsã “Õꞌacʉ̃ wãme meꞌrã weegʉti” níꞌcaronojõta nisooro marĩrõ queoro weeya’, niwʉ̃.
33 Ouvistes ainda o que foi dito aos antigos: Não jurarás falso, mas cumprirás para com o Senhor os teus juramentos.
34 Yʉꞌʉ peꞌe aꞌtiro weregʉti. Mʉsã ãpẽrãrẽ ‘Aꞌtiro weerãti’ nírã, Õꞌacʉ̃rẽ wãmepeoticãꞌña. ‘Ʉꞌmʉse meꞌrã weerãti’, niticãꞌña. Õꞌacʉ̃ nirṍ topʉta niꞌi.
34 Eu, porém, vos digo: não jureis de modo algum, nem pelo céu, porque é o trono de Deus;
35 ‘Aꞌti nucũcã meꞌrã niꞌi’, niticãꞌña. Õꞌacʉ̃ wééca diꞌta niꞌi. Jerusalẽ́ quẽꞌrã marĩ wiogʉ Õꞌacʉ̃ ya macã niꞌi. Tojo weerã Jerusalẽ́ meꞌrã wãmepeoticãꞌña.
35 nem pela terra, porque é o escabelo de seus pés; nem por Jerusalém, porque é a cidade do grande Rei.
36 Tojo nicã ‘Ʉ̃sã ya dʉpoa meꞌrã niꞌi’, niticãꞌña. Mʉsã tojo nise meꞌrã niꞌcã poadare ñirĩ da o butiri da dʉcayumasĩtisaꞌa.
36 Nem jurarás pela tua cabeça, porque não podes fazer um cabelo tornar-se branco ou negro.
37 Aꞌtiro diaꞌcʉ̃ niña. Diacjʉ̃ nicã, wãmepeoro marĩrõ ‘Diacjʉ̃ta niꞌi’, niña. Tojo niticã, ‘Diacjʉ̃ niweꞌe’, niña. Mʉsã ninemopeosepʉa noꞌo wãtĩ wãcũse oꞌose nibosaꞌa.
37 Dizei somente: Sim, se é sim; não, se é não. Tudo o que passa além disto vem do Maligno.
38 ”Apeyere todʉporocjãrãrẽ níꞌquere tʉꞌopã: ‘Niꞌcʉ̃ mʉsãrẽ capea paatĩꞌacã, mʉsã quẽꞌrã mejãrõta cʉ̃rẽ paatĩꞌaaꞌmeña’, niwʉ̃. Tojo nicã ‘Upicare paapeꞌecã, mejãrõta cʉ̃rẽ paapeꞌeaꞌmeña’, niwʉ̃.
38 Tendes ouvido o que foi dito: Olho por olho, dente por dente.
39 Yʉꞌʉ peꞌe mʉsãrẽ aꞌtiro weregʉti. Mʉsãrẽ ñaꞌarõ weecã, tojo tʉꞌoñaꞌcãꞌña. Aꞌmeticãꞌña. Tojo weronojõ oꞌogʉ, mʉꞌʉrẽ niꞌcã peꞌe pãꞌrẽ diapoapʉ paacã, ape pãꞌrẽ dʉꞌsari pãꞌrẽ peꞌere majãminʉꞌcã, paadutiya tja.
39 Eu, porém, vos digo: não resistais ao mau. Se alguém te ferir a face direita, oferece-lhe também a outra.
40 Niꞌcʉ̃ beseri masã tiropʉ mʉꞌʉrẽ weresãꞌcʉ mʉꞌʉ ya camisare sẽrĩbosami. Cʉ̃ tojo weecã, buꞌicjãrõ mʉꞌʉ sãñarõ quẽꞌrãrẽ tuweeoꞌoya.
40 Se alguém te citar em justiça para tirar-te a túnica, cede-lhe também a capa.
41 Surara mʉꞌʉrẽ niꞌcã kilómetro cʉ̃ yere miabosaya nicã, mʉꞌʉ peꞌe cʉ̃ ʉacã, pʉa kilómetro miabosaya.
41 Se alguém vem obrigar-te a andar mil passos com ele, anda dois mil.
42 Noꞌo mʉꞌʉrẽ apeyenojõ sẽrĩcã, oꞌoya. Apeyenojõ mʉꞌʉrẽ wasocã, ‘Wasoweꞌe’, niticãꞌña”, nicʉ niwĩ Jesú.
42 Dá a quem te pede e não te desvies daquele que te quer pedir emprestado.
43 Jesú werenemocʉ niwĩ: “Apeye todʉporocjãrãrẽ níꞌque quẽꞌrãrẽ tʉꞌopã: ‘Mʉsã meꞌrãcjʉ̃rẽ maꞌiña. Mʉsãrẽ ĩꞌatuꞌtigʉ peꞌere aꞌpepũrĩña’, niwʉ̃.
43 Tendes ouvido o que foi dito: Amarás o teu próximo e poderás odiar teu inimigo.
44 Yʉꞌʉ peꞌe mʉsãrẽ weregʉti. Mʉsãrẽ ĩꞌatuꞌtirãrẽ maꞌiña. Mʉsãrẽ ñaꞌarõ ucũrãrẽ ‘Añurõ waꞌato’, niña. Mʉsãrẽ ñaꞌarõ weecã, ñaꞌarõ bujicãꞌmicã, na ye niatjere Õꞌacʉ̃rẽ sẽrĩbosaya.
44 Eu, porém, vos digo: amai vossos inimigos, fazei bem aos que vos odeiam, orai pelos que vos {maltratam e} perseguem.
45 Tojo weerã marĩ pacʉ ʉꞌmʉsepʉ nigʉ̃́ põꞌrã niꞌi nisere ĩꞌorãsaꞌa. Cʉ̃ añurã, ñaꞌarã tiropʉ mujĩpũrẽ boꞌreyucã weemi. Mejãrõta añurõ weerã́, ñaꞌarõ weerã́ tiropʉ aco pejacã weemi.
45 Deste modo sereis os filhos de vosso Pai do céu, pois ele faz nascer o sol tanto sobre os maus como sobre os bons, e faz chover sobre os justos e sobre os injustos.
46 Mʉsãrẽ mairã diaꞌcʉ̃rẽ maꞌírã, ¿ñeꞌenojõrẽ mʉsã Õꞌacʉ̃ oꞌoatjere bocabosaʉ? Niyeru wapaseeri masã quẽꞌrã tojota weema. Na ñaꞌarã nimirã, na meꞌrãcjãrãrẽ maꞌisama.
46 Se amais somente os que vos amam, que recompensa tereis? Não fazem assim os próprios publicanos?
47 Mʉsã acawererã diaꞌcʉ̃rẽ añudutirã, ¿ñeꞌenojõrẽ añuse weerã weebosaʉ? Õꞌacʉ̃rẽ ẽjõpeotirã quẽꞌrã tojota na acawererã diaꞌcʉ̃rẽ añudutisama. Tojo weerã nipeꞌtirãrẽ aꞌmerĩ maꞌi, añudutiya.
47 Se saudais apenas vossos irmãos, que fazeis de extraordinário? Não fazem isto também os pagãos?
48 Marĩ pacʉ ʉꞌmʉsepʉ nigʉ̃́ ñaꞌase moogʉ̃ nimi. Mʉsã quẽꞌrã cʉ̃ weronojõ ñaꞌase moorã ninuꞌcũcãꞌña”, ni werecʉ niwĩ Jesú.
48 Portanto, sede perfeitos, assim como vosso Pai celeste é perfeito.
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?
Estude este capítulo no WhatsApp
Peça à IA da Bíblia Fala para explicar Mateus 5, comparar traduções ou montar um estudo — tudo direto pelo WhatsApp.