Mateus 22
Coyutla Totonac NT (TOC_TBL) vs AAI
1 Jesús tzucupaj ca̠li̠ta̠kalhchuhui̠nán túnuj takalhchuhuí̠n y chiné ca̠huánilh:
1 Naatu Jesu iban maiye oroubon tabo sabuw hai tur eowen eo,
2 —Amá xtapéksi̠t Dios hua̠ntu̠ ma̠lacatzuqui̠ma uú nac ca̠quilhtamacú luu xta̠chuná qui̠taxtuy cumu la̠ cha̠tum rey hua̠nti̠ tláhualh aktum pu̠pa̠xcua porque xma̠makaxtokma xkahuasa.
2 “Mar ana Aiwob ana itinin i boro iti na’atube. Ana veya ta aiwob orot natun tabin isan ana hiyuw bogaigiwas.
3 Xlá ca̠máca̠lh makapitzí̠n xtasa̠cuá̠n xlacata nataán tahuaniy hua̠nti̠ xca̠putzacani̠t xlacata pi̠ catamilhá nac pu̠pa̠xcua porque aya xámaj tamakaxtoka xkahuasa. Pero huata a̠ma̠ko̠lh lacchixcuhuí̠n hua̠nti̠ xca̠putzacani̠t natamakpa̠xcuajnán ni̠ tamimpútulh.
3 Naatu ana akir wairafih iyunih kob hin sabuw iyabowat hiyuw aamih hibowabow isah, baise etei’imak hikwahir hima.
4 Pero cumu a̠má rey luu xca̠li̠pa̠huán xlá ca̠maca̠mpá tunujli̠túm xlacscujni xlacata chiné naca̠huanicán: “Caca̠huanítit tama̠ko̠lh quintaputza xlacata pi̠ catatláhualh li̠tlá̠n la̠li̠huán caquintalákmilh porque aya accha̠ná la̠ta huí tahuá uú nac pu̠tamakaxtokni. Aquit aya cca̠makni̠ni̠t quihuá̠cax chu xalakkón quintakalhí̠n, y xa̠huachí aya li̠huana̠ ca̠xtlahuacani̠t xalacuán tahuá.”
4 “Imih aiwob orot iban maiye ana akir wairafih afa’abo iyunih eo, ‘Kwanan sabuw iyabowat na hiyuw aamih au’uwih hai tur kwana’owen, masanuw etei arauw hitab, naatu hiyuw etei abogaigiwas sawar, imih kwanan tabin ana hiyuw tanaa.’
5 Pero ma̠squi chuná ca̠huanícalh a̠ma̠ko̠lh lacchixcuhuí̠n hua̠nti̠ xca̠putzacani̠t ni̠ takalhachixcúhui̠lh y ni̠ táalh nac pu̠pa̠xcua. Cha̠tum alh nac xca̠tuhuá̠n y cha̠tumli̠túm alh nac xpu̠stá̠n.
5 “Baise hin hi’o, sabuw hiyuw aayah tur men hinowar, hai kokomaim hire nanabin hin. Orot ta au masaw in, orot ta re ana sitow bowamih in.
6 Y makapitzí̠n caj tali̠sí̠tzi̠lh la̠ta xca̠lakalatla̠huancán, huata huakaj tachipachá xlacscujni rey, la̠n tahuilí̠nilh, makapitzí̠n hasta ca̠makní̠calh.
6 Naatu sabuw afa akir wairafih hibow hirouw, afa hi’asbunubunuw himorob.
7 Acxni̠ chú a̠má rey cátzi̠lh hua̠ntu̠ xca̠tlahuanicani̠t xtasa̠cuá̠n xlá luu li̠pe̠cua la̠ta sí̠tzi̠lh y ca̠li̠ma̠péksi̠lh makapitzí̠n tropa xlacata pi̠ caca̠makní̠calh a̠ma̠ko̠lh lacli̠xcájnit lacchixcuhuí̠n y na̠ caca̠lhcuyunícalh xca̠chiqui̠ncán.
7 Aiwob orot anababatun yan so’ar, basit ana baiyowayah iyafarih hin sabuw ana akir wairafih hi’asbunubunuw etei hibow hirouw himorob naatu hai bar etei hi’afusar.
8 Acali̠stá̠n chú ca̠huánilh xa̠makapitzí̠n xtasa̠cuá̠n: “Chú luu xaaccha̠ná huila̠náhu xlacata natamakaxtoka quinkahuasa y napa̠xcuajnaná̠hu, porque aya li̠huana̠ ca̠ca̠xya̠huacani̠t mesa y ca̠xtlahuacani̠t tahuá; pero huata a̠ma̠ko̠lh hua̠nti̠ aquit xaclacasquín naquintalakmín hua̠nti̠ xacca̠putzani̠t xlacán chú niaj ca̠mini̠niy natamín porque caj xpa̠lacata xali̠xcájnit xtapuhua̠ncán tali̠laktzanka̠ta̠yani̠t.
8 “Imaibo aiwob orot ana akir wairafih afa’abo eaf hina iuwih eo, ‘Tabin ana hiyuw i abogaigiwas sawar, baise sabuw au’uwih men yait ta namih.
9 Pus huata mejor capimpítit huixinín nac ca̠tiji̠ní̠n xa̠huá nac xli̠lanca ca̠chiquí̠n, y caca̠huanítit xli̠hua̠k hua̠nti̠ nata̠tanoklhá̠tit xlacata pi̠ catámilh nac xpu̠tamakaxtokni quinkahuasa la̠qui̠ natamakua̠yán.”
9 Imih kwanatit kwanan ef gagamih yahimaim sabuw kwana’i’itih etei kwana’uwih hinan tabin ana hiyuwamaim hinarun.’
10 Ama̠ko̠lh tasa̠cuá̠n táalh nac ca̠tiji̠ní̠n y pu̠tum tama̠ké̠stokli xli̠hua̠k hua̠nti̠ xlacán tama̠nóklhulh y pa̠tum tanú̠calh nac a̠má chiqui antanícu xpa̠xcuajnamá̠calh, la̠tachá tícuya̠ cristianos xtamini̠t hua̠nti̠ tla̠n xtacatzi̠ni̠t chu hasta hua̠nti̠ xtalaktzanka̠ta̠yani̠t.
10 Basit akir wairafih hitit hin ef gagamih yahimaim orot babin hi’itih etei hibow, kakafin, gewasin etei hiteten hinatabin ana efanamaim hitit.
11 ’Acxni̠ a̠má rey alh ca̠ucxilha hua̠nti̠ xtamini̠t nac pu̠pa̠xcua, pero xlá ni̠para tzinú ma̠tlá̠nti̠lh acxni̠ úcxilhli cha̠tum chixcú pi̠ ni̠tu̠ clhaka̠ni̠t a̠má la̠n lháka̠t hua̠ntu̠ ca̠ma̠xquí̠calh acxni̠ tatánu̠lh nac pu̠tamakaxtokni.
11 “Aiwob orot na nanawan hai merar yi ibabatiyih inan, basit orot ta tabin ana faifuw usina’e na ma’am itin.
12 Xakátli̠lh a̠má chixcú y chiné huánilh: “Amigo, ¿túcu xpa̠lacata ni̠ li̠lhaka huix a̠má la̠n lháka̠t hua̠ntu̠ ca̠ma̠xqui̠cántit acxni̠ tanu̠chitátit uú nac pu̠tamakaxtokni?” Pero huata a̠má chixcú ni̠ cátzi̠lh lácu nakalhti̠nán y cacs lacáhua.
12 Naatu ibatiy eo, ‘Au begon, o mi’itube’emih tabin ana faifuw usina’e ina irun kuma’am, etawan menane irun?’ Baise orot men tur ta eo.
13 Entonces a̠má rey ca̠huánilh hua̠nti̠ xtamacascujmá̠nalh: “La̠li̠huán huakaj cachipátit, camacachí̠tit, na̠ li̠huana̠ calacchí̠tit y catamacxtútit nac quilhtí̠n antanícu luu ca̠pucsua la̠qui̠ antá natasay y nalacsa̠nán xtatzán caj xpa̠lacata pi̠ la̠n napa̠ti̠nán.”
13 “Basit aiwob orot ana akir wairafih iuwih eo, ‘Orot an uman kwafatum kwabai kwan ufun kwaisaroun ere gugumin wanawanan nama, narerey wan nitarfofor naso’ob.’”
14 Y Jesús chiné ca̠huánilh a̠ma̠ko̠lh cristianos: —Xli̠ca̠na pi̠ luu lhu̠hua hua̠nti̠ ca̠tasanicani̠t xlacata natatanu̠y nac xtapéksi̠t Dios, pero ni̠ luu lhu̠hua hua̠nti̠ luu ca̠lacsaccani̠t.
14 Naatu Jesu ana tur yomaninamaim eo, “Sabuw moumurih na’in God ea’afih, baise matan ta’amo boro narubinih.”
15 Acali̠stá̠n a̠ma̠ko̠lh fariseos luu lacxtum tali̠lacchuhuí̠nalh xlacata natakalhasquín Jesús aktum tachuhuí̠n la̠qui̠ chicá para túcu ni̠ tancs nakalhti̠nán chuná chú huij nahuán hua̠ntu̠ natali̠ma̠lacapu̠y.
15 Basit Ofafar Bai’obaiyenayah afa hin sa’ab akisihimo hiku’ay Jesu baikubibiruwin isan hiyakitifuw.
16 Pus huata xlacán tama̠lakácha̠lh makapitzí̠n xcompañeroscán chu makapitzí̠n hua̠nti̠ xtata̠ta̠yay rey Herodes. Acxni̠ xlacán talákcha̠lh chiné takalhásquilh: —Ma̠kalhtahuake̠ná, aquinín ccatzi̠yá̠hu pi̠ huix xli̠ca̠na li̠chuhui̠nana hua̠ntu̠ talulóktat y ma̠siyuya la̠ta lácu Dios lacasquín natalatama̠y xcamán uú nac ca̠quilhtamacú, xa̠huachí huix ni̠tícu li̠quilhpuhuana y huaniya hua̠ntu̠ ni̠tlá̠n tlahuama y ni̠ huá li̠lacapina ma̠squi calaksí̠tzi̠lh, porque huix ni̠ cuentaj ca̠tlahuaniya la̠ta túcu tali̠ma̠xtuyá̠n cristianos.
16 Imaibo hai bai’ufununayah afa naatu Herod ana kou’ay sabuw afa hin Jesu biyan hitit hio, “Bai’obaiyenayan, aki aso’ob. O i anababatun turamaim kuo, God ana sabuw isah abisa ekokokomaim kubi’obaiyih, abisa sabuw tenotanot isan men kubiyababan, anayabin o men orot babin ufuhine ku’i’itin.
17 Pus clacasquiná̠hu pi̠ la̠nchú xquila̠huaníhu: ¿Pi̠ lakchá̠n la̠ta clakaxoko̠nunima̠náhu a̠má xapuxcu gobierno xalac Roma, osuchí ni̠ lakchá̠n?
17 Imih kuo anowar. Caesar isan kabay tanabibaiyan boro ata ofafar tana’astu’ub, ai en? O mi’itube kunotanot?”
18 Pero cumu Jesús cátzi̠lh pi̠ caj chunatá xtali̠kalhasquimá̠nalh la̠qui̠ para chuná tla̠n natama̠mokosi̠ya̠huay, huata xlá chiné ca̠huánilh: —Akskahuinaní̠n lacchixcuhuí̠n huixinín, ¿túcu xpa̠lacata huatiyá chuná quila̠lacputza̠nanima̠náhu hua̠ntu̠ tla̠n naquila̠li̠ma̠moosi̠ya̠huayá̠hu?
18 Jesu mar ta’imon hio hai tur naniyan bai uwih eo, “Kwa i wanawan rerekabih! Aisim ayu kwabikubibiruwu?
19 Aver, caquila̠ma̠siyuníhu okxtum tumi̠n hua̠ntu̠ li̠lakaxoko̠nuná̠tit acxni̠ ca̠ma̠ta̠ji̠caná̠tit xlacata impuestos. Acxni̠ chú tamá̠xqui̠lh okxtum tumi̠n hua̠ntu̠ xuanicán denario,
19 Kabay kwabai kwana kwai’obaiyu aitin.” Naatu kabay hibai hina hitin.
20 Jesús chiné ca̠kalhásquilh: —¿Tícu u̠má xlacapú̠n chu xtacuhuiní hua̠ntu̠ talhca̠tahuilani̠t nac eé tumi̠n?
20 Itin sawar imaibo eo, “Iti kabayamaim i yait ayubin naatu wabin tema’am?”
21 —Huá tamá xlacapú̠n lanca ma̠peksi̠ná gobierno —takalhtí̠nalh xlacán. Jesús ca̠huánilh: —Pus huata huá camacama̠xquí̠tit gobierno hua̠ntu̠ ma̠peksi̠y lakchá̠n gobierno; y na̠chuna li̠túm huá camacama̠xquí̠tit Dios hua̠ntu̠ lakchá̠n namacama̠xqui̠yá̠tit.
21 Hiya’afut hio, “Caesar.” Basit Jesu iuwih eo, “Abisa Caesar nowan Caesar kwanitin, naatu abisa God nowan God kwanitin.”
22 Acxni̠ xlacán takáxmatli hua̠ntu̠ ca̠huanícalh cacs talacáhua y niaj tacátzi̠lh lácu natahuaniy Jesús, huata mejor caj taakxtekyá̠hualh y taalhá.
22 Iti na’at eo hinonowar ana maramaim hifofor men kafaita. Naatu hihamiy himatabir maiye hin.
23 Huatiyá a̠má quilhtamacú makapitzí̠n lacchixcuhuí̠n hua̠nti̠ xca̠huanicán saduceos talákalh antanícu xuilachá Jesús la̠qui̠ natata̠chuhui̠nán. Porque u̠ma̠ko̠lh lacchixcuhuí̠n xlacán xtahuán pi̠ ni̠ xli̠ca̠na talacastacuanán ni̠n nac ca̠li̠ní̠n, pus hua̠ xpa̠lacata chiné tali̠huánilh:
23 Nati veya ta’imon kau’ay ta wabin Sadducee hai sabuw afa hina Jesu biyan hitit hio, “Sabuw morobone boro men hinayawas maiye.”
24 —Ma̠kalhtahuake̠ná, Moisés quinca̠makxteknini̠tán aktum li̠ma̠peksí̠n antanícu huan xlacata pi̠ para tícu nani̠y y para huí xpusca̠t hua̠nti̠ tita̠tamakáxtokli, y para ni̠tícu ta̠kálhi̠lh xcamancán pus para huí chú xta̠lá kahuasa a̠má chixcú, xlá tla̠n nata̠tahuilay xya̠stá la̠qui̠ chuná huij nahuán xcamán a̠má chixcú hua̠nti̠ aya ni̠ni̠t.
24 Naatu hio maiye, “Bai’obaiyenayan Moses eo tautabin orot ain natun en namomorob tain boro tuwah ana kwafur ni’aawan, saise hairi hina’in kek hinatufuw tuwah efanin.
25 Pus maktum quilhtamacú uú nac quilaksti̠pa̠ncán xtahuilá̠nalh kalhatujún li̠nata̠lán. Hua̠nti̠ xapuxcu tamakáxtokli pero ni̠ li̠maka̠s quilhtamacú ni̠lh y akxtekmákalh xpusca̠t, y cumu acxni̠ xla̠tá̠hui ni̠tu̠ ta̠kálhi̠lh xcamancán pus hua̠nti̠ xli̠cha̠tiy xta̠lá ta̠tamakáxtokli a̠má pusca̠t.
25 Imih marasika orot, ain uf nah etei seven hima’am, basit orot ain tabin naatu kek en morob. Ana kwafur tain i’aawan.
26 Pero a̠má xatajú kahuasa hua̠nti̠ na̠ ta̠táhui a̠má pusca̠t xlá na̠ ni̠lh, y na̠chuná akspúlalh xli̠kalhatutu y pu̠tum tali̠takátzi̠lh xli̠kalhatujuncán hua̠k li̠nata̠lán y hua̠k táni̠lh.
26 I auman kek en morob. Naatu tain ta bo kwafur i’aawan maiye. Kek en morob ef ta’imon na’atube hisinaf re in yomanin hi’asa’ub.
27 Y ni̠ ni̠maka̠s chú a̠má pusca̠t na̠ ni̠lh.
27 Uf toro’ot, babin morob.
28 Pus chú caquila̠huaníhu, chi̠nchú acxni̠ natalacastacuanán ni̠n nac ca̠li̠ní̠n, ¿xatícu luu nata̠tapeksi̠y a̠má pusca̠t porque xkalhatutucán hua̠k tatita̠táhui?
28 Orot etei i babin ta’imon hi’aawan, imih ana maramaim morobone hinamimisir maiye, babin i boro menatan ni’aawan?”
29 Jesús ca̠kálhti̠lh: —Xli̠ca̠na pi̠ luu mákat aktzanka̠yá̠tit, porque ni̠ catzi̠yá̠tit y ni̠ akata̠ksá̠tit hua̠ntu̠ huaniputún xtachuhuí̠n Dios hua̠ntu̠ tatzoktahuilani̠t nac li̠kalhtahuaka, y na̠ni̠para catzi̠yá̠tit la̠ta lácu kalhi̠y xli̠tlihueke Dios.
29 Jesu iyafutih eo, “Kwa i a not hikwaris. Anayabin Buk Atamanin men kwaso’ob, naatu God ana fair auman men kwaso’ob.
30 Acxni̠ natalacastacuanán ni̠n nac ca̠li̠ní̠n, a̠ma̠ko̠lh lacchixcuhuí̠n xa̠huá lacpusca̠tní̠n niaj catitatamakáxtokli porque xta̠chuná natali̠taxtuy cumu la̠ ángeles hua̠nti̠ tahuilá̠nalh nac akapú̠n.
30 Anayabin morobone hinamimisir ana veya tounamatar maramaim tabina’e tema’am na’atube bairi boro hinama.
31 Xa̠huachí huixinín luu mákat aktzanka̠yá̠tit para lacpuhuaná̠tit pi̠ ni̠ catitalacastacuánalh ni̠n nac ca̠li̠ní̠n, porque ni̠ akata̠ksá̠tit hua̠ntu̠ huaniputún xtachuhuí̠n Dios hua̠ntu̠ tatzoktahuilani̠t nac li̠kalhtahuaka antanícu chiné huán:
31 Naatu morobone hinamisir maiye isan God eo Buk Atamaninamaim hikirum inu’in kwaiyab kwa’itin ei en? God iti na’atube eo,
32 “Aquit a̠má xDios Abraham, xDios Isaac, xa̠huá xDios Jacob.” Antá huamputún pi̠ hua̠nti̠ talamá̠nalh xastacná nac ca̠quilhtamacú chu hua̠nti̠ aya tani̠ni̠t lacxtum lá̠mpara xastacnacú talamá̠nalh, porque Dios ni̠ huá xDioscán ni̠n sinoque hua̠nti̠ talamá̠nalh xastacná.
32 ‘Ayu i Abraham ana God, Isaac ana God, naatu Jacob ana God.’ Nati God i sabuw yawasih hai God men sabuw murubih hai Godamih.”
33 Acxni̠ xlacán takáxmatli hua̠ntu̠ Jesús ca̠huánilh, luu xli̠ca̠na tacá̠cni̠lh la̠ta xkalhi̠y xli̠skalala.
33 Sabuw rou’ay gagamin iti tur hinonowar, hifofor men kafaita, anayabin abisa bi’obaiyih i tur anababatun.
34 Acxni̠ a̠ma̠ko̠lh fariseos tacátzi̠lh pi̠ cacs ca̠makaquilhuáncalh saduceos acxni̠ taqui̠láklalh Jesús xlacán la̠li̠huán tatamacxtúmi̠lh.
34 Jesu tur eo Sadducee sabuw hai tur etei rabirab ana maramaim Pharisee sabuw hi’itin. Basit etei hina hita’imon.
35 Y acxni̠ chú luu li̠huana̠ tali̠lacchuhui̠nanko̠lh lácu natatlahuay, tamáca̠lh cha̠tum xma̠kalhtahuake̠nacán judíos antaní xuilachá Jesús la̠qui̠ xlá nakalhputzay aktum tachuhuí̠n la̠qui̠ para túcu nítlán nahuán chuná chú tlán natama̠lacapu̠y. Xlá chiné kalhásquilh eé tachuhuí̠n:
35 Wanawanahimaim ofafar so’obayan orot ta na Jesu ikubibiruw eo,
36 —Ma̠kalhtahuake̠ná, ¿xanícuma̠ xli̠ma̠peksí̠n Dios hua̠ntu̠ luu a̠tzinú quili̠ma̠kantaxti̠tcán nac quilatama̠tcán?
36 “Bai’obaiyenayan, obaiyunen tur menatan i gagamin ofafar etei wanawanahimaim?”
37 Jesús chiné huánilh: —Hua̠ntu̠ luu mili̠ma̠kantaxti̠tcán xli̠ma̠peksí̠n Dios chiné huán: “Capa̠xqui y cali̠pá̠huanti Mimpu̠chiná Dios xli̠hua̠k minacú y xli̠hua̠k mili̠stacni y xli̠hua̠k mintalacapa̠stacni.”
37 Jesu iya’afut eo, “Regah, a God isan dogor tutufin etei, a not tutufin etei, naatu biya tutufin etei iniyabuw.
38 — ausente —
38 Iti ofafar i gagamin naatu ofafar ana ukwarin.
39 Y chi̠nchú xli̠pu̠lactiy na̠ a̠huayu xta̠chuná huamputún y chiné huán: “Calakalhámanti minta̠cristiano chuná cumu lá me̠cstu lakalhamancana.”
39 Naatu ofafar bairou’abin i iti. ‘Taituwa isah iniyabow o taiyuw isa kubiyabow na’atube.’
40 Xli̠hua̠k hua̠ntu̠ tili̠chuhuí̠nalh Moisés xamaká̠n quilhtamacú xa̠huá hua̠ntu̠ titátzokli xalakmaká̠n profetas nac xlibrojcán pus huá xtama̠siyuputún xatlá̠n xli̠ma̠peksí̠n Dios, pus huá chú tu̠ aquit caj kampa̠tiy ctlahuani̠t la̠qui̠ nama̠kantaxti̠yá̠tit.
40 Moses ana ofafar tutufin etei naatu God ana dinab oro’orot hai bai’obaiyen etei i iti ofafar rou’ab tebi’ukwarih.”
41 Ama̠ko̠lh fariseos antacú xtalayá̠nalh,
41 Pharisee sabuw hiru’ay hita’imon, basit Jesu ibatiyih
42 Jesús chiné ca̠kalhásquilh: —Huixinín ma̠x catzi̠yá̠tit, xtlahuátit li̠tlá̠n xquila̠huaníhu, ¿nícu lacpuhuaná̠tit namina̠chá Cristo hua̠nti̠ naca̠lakma̠xtuyá̠n? Xa̠huachi, ¿tícu xli̠talakapasni ámaj huán? Xlacán takalhtí̠nalh: —Aquinín ccatzi̠yá̠hu pi̠ acxni̠ xlá nalacachín huá xli̠talakapasni xamaká̠n rey David ámaj li̠taxtuy.
42 eo, “Kwa a notamaim Keriso isan mi’itube kwanotanot? I boro orot yait natun?” Naatu i hiya’afut hio, “Keriso i boro David ana agirane nan.”
43 Huata Jesús ca̠huanipá: —Pero para xli̠ca̠na chú chuná cahuá, entonces ¿túcu xpa̠lacata acxni̠ rey David ma̠lacpuhuá̠ni̠lh Espíritu Santo xlá na̠ li̠ma̠pa̠cúhui̠lh Xpu̠chiná? Porque lacatum nac Salmos chiné tzokli:
43 Naatu Jesu ibatiyih eo, “Bo aisim Anun Kakafiyin ana fairamaim David iwanasum, Regah isan eo,
44 — ausente —
44 ‘Regah au Regah isan eo, Umau au asukwafune kumare inama’am. Ana maramaim ayu boro anatit a kamabiy sabuw anabow babamaim anaya.’
45 Pus, ¿lácu chú li̠lacpuhuaná̠tit xlacata pi̠ Cristo xli̠talakapasni nahuán rey David, si hasta mismo David ca̠cni̠naniy y li̠ma̠pa̠cuhui̠y Quimpu̠chiná?
45 “David Roubininenayan orot isan i ana Regah rauw eo, imih men karam Roubininenayan orot i David ana agir narauw nao.”
46 Acxni̠ chuná ca̠huaniko̠lh a̠ma̠ko̠lh lacchixcuhuí̠n ni̠para tzinú tacátzi̠lh lácu natakalhti̠nán, y a̠má quilhtamacú niaj tícu kalhásquilh para túcu.
46 Men yait ta Jesu ana tur wan yimih. Nati ana veya’amaim men yait ta baibat afa bow na Jesu ibatiyimih.
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?
Estude este capítulo no WhatsApp
Peça à IA da Bíblia Fala para explicar Mateus 22, comparar traduções ou montar um estudo — tudo direto pelo WhatsApp.