Lucas 22
KILE JWUMPE SEMƐŊI JWUMPE NINTANMPE (SPP) vs NTLH
1 Ɲyɛ Yahutuubii mpyi maha kataanni là pyi, pi mpyi maha lire mɛge pyi bilereŋkwoŋi kataanni, lire ɲyɛ mɛ bwúuruŋi niɲjirigembaaŋi kataanni. Lire kataann'à pa byanhara ke,
1 Faltava pouco tempo para a Festa dos Pães sem Fermento , chamada Páscoa .
2 ka Kile sáragawwuubii ɲùŋufeebii ná Kile Saliyaŋi cyelentiibii si wá na pyiŋkanna caa si Yesu ŋwɔhɔ mbò, ɲaha na yɛ pi mpyi na fyáge sùpyire na.
2 Os chefes dos sacerdotes e os mestres da Lei procuravam um jeito para matar Jesus em segredo porque tinham medo do povo.
3 Ɲyɛ Zhudasi pi maha mpyi: «Isikariyoti» ke, Sitaanniŋi mpyi a sɔ̀nŋɔpeere tà tîrige uru funŋ'i. Yesu tùnntunmpii kɛ ná shuunniŋi wà u mpyi u wi.
3 Então Satanás entrou em Judas, chamado Iscariotes, que era um dos doze discípulos.
4 Ɲyɛ ka u u yîr'a kàr'a sà jwo a ɲwɔ ná Kile sáragawwuubii ɲùŋufeebii ná Kileɲaarebage saɲcwɔnsigibii ɲùŋufeebil'e, bà u si mpyi si pyiŋkanna ta si Yesu le cye e mɛ.
4 Judas foi falar com os chefes dos sacerdotes e com os oficiais da guarda do Templo para combinar a maneira como ele ia lhes entregar Jesus.
5 Ka lire si ntáan pi e sèl'e, ka pi i wyɛ́rɛ ɲwɔ jya u á.
5 Eles ficaram muito contentes e prometeram dar dinheiro a ele.
6 Ɲyɛ ka u u ɲɛɛ, maa li ɲwɔ cû na pyiŋkanna caa si Yesu le pi cye e, sùpyire pàama.
6 Judas aceitou e começou a procurar uma oportunidade para entregar Jesus a eles, sem que o povo ficasse sabendo.
7 Ɲyɛ bwúuruŋi niɲjirigembaaŋi kataanni tooy'e, canŋke Yahutuubii mpyi a yaa pi yatɔɔre tà pyi sáraga pi bilereŋkwoŋi kurugo ke,
7 Chegou o dia da Festa dos Pães sem Fermento , dia em que os judeus matavam carneirinhos para comemorar a Páscoa .
8 ka Yesu si Pyɛri ná Yuhana tun maa yi jwo pi á: «Yii a sì, yii sà kataanni ɲjyìŋi karigii cwɔɔnrɔ.»
8 Então Jesus deu a Pedro e a João a seguinte ordem:
9 Ka pi i Yesu yíbe: «Taa mu la ɲyɛ wuu u sà li karigii cwɔɔnrɔ ke?»
9 Eles perguntaram: — Onde o senhor quer que a gente prepare o jantar?
10 Ka u u pi pyi: «Yii aha sà nɔ kànhe tajyiɲwɔge na, yii sí n‑bɛ̂ ná nàŋi w'e, u à lwɔhɔ kucwoo tugo. Yii i ntaha u fye e fo u aha sà jyè pyɛnge ŋkemu i ke.
10 Jesus respondeu:
11 Yii aha sà nɔ wani, yii i yi jwo pyɛngefooŋ'á, na yii cyelentuŋ'à jwo yii sà u yíbe, na bage ŋkire e uru ná u cyelempyiibii sí kataanni ɲjyìŋi lyî yɛ.
11 e digam ao dono dela: “O Mestre mandou perguntar a você onde fica a sala em que ele e os seus discípulos vão comer o jantar da Páscoa.”
12 Yii aha kuru yibige pyi, uru nàŋi sí batɔɔnge nìɲyibabilini là cyêe yii na, l'à bégel'a ɲwɔ sèl'e. Kuru bage e, yii sí kataanni ɲjyìŋi karigii cwɔɔnrɔ.»
12 Então ele mostrará a vocês uma grande sala mobiliada, no andar de cima. Preparem ali o jantar.
13 Ɲyɛ ka Pyɛri ná Yuhana si ŋkàr'a sà yi ta Yesu jwuŋkanni na. Ka pi i kataanni ɲjyìŋi karigii cwɔɔnrɔ wani.
13 Os dois discípulos foram até a cidade e encontraram tudo como Jesus tinha dito. Então prepararam o jantar da Páscoa.
14 Ɲyɛ tèelyiin'à nɔ ke, ka Yesu ná u tùnntunmpii kɛ ná shuunniŋi si ɲjyìŋi kwûulo na lyî.
14 Quando chegou a hora, Jesus sentou-se à mesa com os apóstolos
15 Ka u u yi jwo pi á: «Mii à sàa li lwɔ́ naye funŋ'i fo tèemɔni i si zìi nde kataanni ɲjyìŋi lyî ná yii e, si nta ŋkyaala.
15 e lhes disse:
16 Mii sí yi jwo yii á, mii saha sì n‑sìi ŋge ɲjyìŋi fiige lyî mɛ, fo canŋke Kile sí u kalyiini ɲùŋke pyi ku fûnŋɔ u Saanre e ke.»
16 Pois eu digo a vocês que nunca comerei este jantar até que eu coma o verdadeiro jantar que haverá no
17 Lire kàntugo ka u u fùnɲcwokwuu lwɔ́ ná ɛrɛzɛn sinm'e, maa fwù kan Kile á pu kyaa na, maa jwo cyelempyiibil'á: «Yii ɛrɛzɛn sinmɛ shwɔ a táa yiye na, yii bya.
17 Então Jesus pegou o cálice de vinho, deu graças a Deus e disse:
18 Mii sí yi jwo yii á, mà láha niɲjaa na, mii saha sì ɛrɛzɛn sinmɛ bya mɛ, fo Kile Saanre tèni ká nɔ.»
18 Pois eu afirmo a vocês que nunca mais beberei deste vinho até que chegue o Reino de Deus.
19 Lire kàntugo ka Yesu si bwúuruŋi lwɔ́, maa fwù kan Kile á u kyaa na, maa u kwɔ̀n kwɔ̀n a kan u cyelempyiibil'á, maa jwo: «Ŋge bwúuruŋi u ɲyɛ mii cyeere, t'à kan yii kurugo ke. Yii a nde pyi, yii raa yiye funŋɔ cwo na na.»
19 Depois pegou o pão e deu graças a Deus. Em seguida partiu o pão e o deu aos apóstolos, dizendo:
20 Ɲyɛ pi à kwɔ̀ ɲjyìŋi na ke, ka Yesu si fùnɲcwokwuuni lwɔ́, ɛrɛzɛn sinmɛ mpyi l'e, maa jwo cyelempyiibil'á: «Nde fùnɲcwokwuuni li ɲyɛ Kile tunmbyaare nivɔnnte, t'à le ná yii e mii sìshange niŋguŋke cye kurugo ke.
20 Depois do jantar, do mesmo modo deu a eles o cálice de vinho, dizendo:
21 Ŋka lire ná li wuuni mú i, yii li cè, ŋgemu u sí n‑pa mii le cye e ke, urufoo cyɛge na naha ná mii woge e ɲjyìŋi yaage e.
21 Mas vejam: o traidor está aqui sentado comigo à mesa!
22 Sèeŋi na, Kile à li lwɔ́ Supyaŋi Jyaŋi u bò. Ŋka ŋgemu u sí n‑pa u le cye e ke, urufoo wuun'à kɛ̀ɛge!»
22 Pois o
23 Ɲyɛ Yesu cyelempyiibil'à yire lógo ke, ka pi i wá na piye yíbili na jofoo u ɲyɛ pire shwɔhɔl'e, ŋgemu u sí ɲɛɛ n‑pa lire kapiini shiŋi pyi yɛ.
23 Então os apóstolos começaram a perguntar uns aos outros quem seria o traidor.
24 Lire kàntugo ka jwuɲyahama si mpa yîri cyelempyiibii shwɔhɔl'e. Puru jwuɲyahampe ɲùŋke ku mpyi na jofoo u ɲyɛ pire shwɔhɔl'e ɲùŋufooŋi yɛ.
24 Os apóstolos tiveram uma forte discussão sobre qual deles deveria ser considerado o mais importante.
25 Ka Yesu si pi pyi: «Yii li cè, naha ɲìŋke na, saanbii maha fànhe pyi kìni sùpyire ɲuŋ'i. Mpii ɲuŋ'i pi sí ɲyɛ na kuru fànhe pyi ke, pi la maha mpyi pire s'a pi kêre s'a ŋko na pi na ɲyɛ sèeshiin.
25 Então Jesus disse:
26 Ŋka yii wuuni ɲyɛ a yaa li pyi amuni mɛ, yii puni yyaha yyére shinŋ'à yaa u pyi yii puni kàntugo yyére shinŋi. Ŋgemu la ku ɲyɛ si mpyi yii puni ɲùŋufooŋi ke, urufol'à yaa u uye pyi yii puni báarapyi.
26 Mas entre vocês não pode ser assim. Pelo contrário, o mais importante deve ser como o menos importante; e o que manda deve ser como o que é mandado.
27 Báarapyiŋi u maha ɲjyìŋi sore u ɲùŋufooŋ'a sì ntɛ̀ɛn maa lyî kanna ke, pire shiin shuunniŋi i, ŋgire u ɲyɛ yyaha yyére shinŋi yɛ? Tá ŋge u à tɛ̀ɛn marii lyî kanna ke, uru bà mɛ? Ŋka mii wi ke, mii ɲyɛ báarapyi yii shwɔhɔl'e.
27 Quem é o mais importante? É o que está sentado à mesa para comer ou é o que está servindo? Claro que é o que está sentado à mesa. Mas entre vocês eu sou como aquele que serve.
28 Yii pi ke, yii à kwôro ná mii i na yyefuge tèrigil'e.
28 — Vocês têm estado sempre comigo nos meus sofrimentos.
29 Lire kurugo bà mii Tuŋi à mii tìŋ'a pyi saanwa mɛ, amuni mii mú sí yii tìŋɛ n‑pyi saanlii.
29 Por isso, assim como o meu Pai me deu o direito de governar, eu também dou o mesmo direito a vocês.
30 Lire e yii sí n‑pa lyî si bya ná mii i, mii Saanre e. Yii sí n‑pa n‑tɛ̀ɛn saanre tatɛɛnyi y'e, s'a Izirayɛli tùluyi kɛ ná shuunniŋi shiinbii kɛ̂ɛnŋi.»
30 Vocês vão comer e beber à minha mesa no meu
31 Lire kàntugo ka Yesu si jwo Simɔ Pyɛri á: «Simɔ! Simɔ! Sitaanniŋi à li cya si yii ɲyàha ŋgùrugo, bà sùmapyaŋi maha ɲyàha a wùrugo tafwɔge e ntanh'e mɛ.
31 Jesus continuou:
32 Ŋka mii à Kile ɲáare mu kurugo, bà mu si mpyi si ŋkwôro Kile kuni i mɛ. Mu aha maye cɛ̂ɛge ma kapyiini na, si núru raa ma mii yyére tèni ndemu i ke, ma a màban le ma cìnmpyiibii dánafeebil'e.»
32 Mas eu tenho orado por você, Simão, para que não lhe falte fé. E, quando você voltar para mim, anime os seus irmãos.
33 Ka Simɔ Pyɛri si Yesu pyi: «Kafooŋi, l'à pyi kàsujyire yo, l'à pyi kwù yo, mii à bégele cyire puni mɛɛ na ná mu i.»
33 Então Pedro disse a Jesus: — Estou pronto para ser preso e morrer com o senhor!
34 Ka Yesu si u pyi: «Pyɛri, mii sí yi jwo mu á, niɲjaa ŋkùpecyiini sí mu ta mu à jwo a nɔ tooyo taanre na na mu ɲyɛ a mii cè mɛ.»
34 Então Jesus afirmou:
35 Lire kàntugo ka Yesu si u cyelempyiibii pyi: «Tèni i mii à yii tun, maa yii pyi na yii àha wyɛ́rɛ ná boro ná tanhaɲyi yabɛrɛ lwɔ́ mbâra yii tooyi wuyi na mɛ, tá yaaga kul'à yii ta bɛ?» Ka pi i u pyi: «Yaaga kuu ɲyɛ a wuu ta mɛ.»
35 Depois Jesus perguntou aos discípulos: — Não faltou nada! — responderam eles.
36 Ka Yesu si jwo: «Numɛ, wyɛ́rɛ na ɲyɛ yii ŋgemu á ke, urufoo u u lwɔ́, yii ŋgemu u ɲyɛ ná bor'e ke, urufoo u li lwɔ́, ŋgemu u ɲyɛ kàshikwɔnŋwɔɔ baa ke, urufoo u u vàanntinŋke pɛ́r'a tɛ̀g'a là shwɔ.
36 Então Jesus disse:
37 Ɲaha kurugo yɛ mii sí yi jwo yii á, Kile tùnntunmpil'à jwumpe mpemu sémɛ mii kyaa na ke, puru tèefunŋɔn'à byanhara. Y'à sémɛ na “Pi à u cû kapimpyiŋɛ fiige.” Nde l'à sémɛ mii kyaa na ke, lire tèepyiin'à byanhara.»
37 Pois as
38 Ka cyelempyiibii si jwo: «Kafooŋi, kàshikwɔnŋwɔhii shuunni cyi ɲcyii.» Ka Yesu si pi pyi: «Yi à ta.»
38 Aí os seus discípulos disseram: — Senhor, aqui estão duas espadas.
39 Ɲyɛ lire kàntugo, ka Yesu si yîri wani mà kàre Olivye cire ɲaŋke na, bà u mpyi maha ntêe na li pyi mɛ. Ka u cyelempyiibii si ŋkàre u fye e.
39 Jesus saiu e foi, como de costume, ao monte das Oliveiras; e os seus discípulos foram com ele.
40 Pi à sà nɔ kuru cyage e ke, ka Yesu si pi pyi: «Yii a Kile ɲáare bà yii si mpyi si fànha ta Sitaanniŋi na, u àha ŋkwɔ̀ yii sɔ̀n ŋgà kapii na mɛ.»
40 Quando chegou ao lugar escolhido, Jesus disse:
41 Yesu à puru jwo ke, maa yîri cyelempyiibii taan, maa laaga nimbilere le u ná pi shwɔhɔl'e, maa niŋkure sín, maa Kile ɲáare.
41 Então se afastou a uma distância de mais ou menos trinta metros. Ajoelhou-se e começou a orar,
42 U Kileɲarege e, u à jwo: «Tufooŋi, kampyi mu sí ɲɛɛ, na shwɔ ŋke kyaage lwɔhe mbyaŋi na. Ŋka ma hà na ɲyii wuuni pyi mɛ, ma ɲyii wuuni pyi.» [
42 dizendo:
43 Ɲyɛ lire tèni i, ka Kile mɛ̀lɛkɛŋi wà si yîri nìɲyiŋi na, maa màban le u e.
43 [Então um anjo do céu apareceu e o animava.
44 Yesu yákiliŋi mpyi a wùrugo sèl'e, ka u u núr'a là bâra Kileɲarege na, fo u fùnmp'à kɛ̂ɛnŋ'a pyi sìshan na ɲcwo ɲìŋke na.]
44 Cheio de uma grande aflição, Jesus orava com mais força ainda. O seu suor era como gotas de sangue caindo no chão.]
45 U à kwɔ̀ Kileɲarege na ke, maa yîr'a kàre u cyelempyiibii cyage e, mà sà pi nàvunŋɔ wuubii ta pi à ŋɔ́ɔ.
45 Depois de orar, ele se levantou, voltou para o lugar onde os discípulos estavam e os encontrou dormindo, pois a tristeza deles era muito grande.
46 Maa pi ɲɛ̀, maa jwo: «Di k'à ta a jwo, ka yii i ŋɔ́ɔ yɛ? Yii yîri, yii i Kile ɲáare, bà li si mpyi Sitaanniŋi kà ŋkwɔ̀ yii sɔ̀n ŋgà kapii na mɛ.»
46 E disse:
47 Ɲyɛ mà Yesu yaha puru jwumpe na, ka pi i wíl'a supyikuruŋɔ ɲya ku u ma. Zhudasi u mpyi Yesu cyelempyiibii kɛ ná shuunniŋi wà ke, uru u mpyi a ku yyaha cû. Pi à pa nɔ Yesu na ke, ka Zhudasi si file u na, maa u pûr'a cû, maa u shɛ́ɛre.
47 Jesus ainda estava falando, quando chegou uma multidão. Judas, um dos doze discípulos, que era quem guiava aquela gente, chegou perto de Jesus para beijá-lo.
48 Ka Yesu si jwo: «Zhudasi, uru fwùŋi mu à pyi si Supyaŋi Jyaŋi le cye e kɛ!»
48 Mas Jesus disse:
49 Ɲyɛ Yesu cyelempyiibil'à pa li ɲya ná Yesu tacuŋke e pi à pa ke, ka pi i Yesu yíbe: «Kafooŋi, wuu kàshikwɔnŋwɔhigii lwɔ́ pi mɛɛ na la?»
49 Quando os discípulos que estavam com Jesus viram o que ia acontecer, disseram: — Senhor, devemos atacar essa gente com as nossas espadas?
50 Ka pi wà niŋkin si ntíl'a u kàshikwɔnŋwɔɔge tɛ̀g'a Kile sáragawwuubii ɲùŋufembwɔhe báarapyiŋi kàniŋɛ niŋgeŋke kwɔ̀n a cyán.
50 Um deles feriu com a espada o empregado do Grande Sacerdote , cortando a sua orelha direita.
51 Ka Yesu si jwo: «Yii kakyaare ɲwɔ yaha!» U à yire jwo ke, maa nàŋi niŋgeŋke lwɔ́ a sogo.
51 Mas Jesus ordenou: Aí tocou na orelha do homem e o curou.
52 Lire kàntugo Kile sáragawwuubii ɲùŋufeebii ná Kileɲaarebage saɲcwɔnsigibii ɲùŋufeebii ná Yahutuubii kacwɔnribii pi mpyi a pa Yesu tacuŋke e ke, ka u u yi jwo pi á: «Yii à pa mii fye e ná kàshikwɔnŋwɔɔyi ná kàbiiyi i, si mpa ɲcû mu à jwo kakuumpyi u ɲyɛ mii,
52 Em seguida disse aos chefes dos sacerdotes, aos oficiais da guarda do Templo e aos líderes judeus que tinham vindo para prendê-lo:
53 mà li ta, tèni i mii mpyi maha mpyi ná yii e canŋa maha canŋa Kileɲaarebage e ke, yii ɲyɛ a yaaga pyi mii na mɛ. Ŋka nde tèni na ɲyɛ yii ná numpinifoo wuu.»
53 Eu estava com vocês todos os dias no pátio do Templo, e vocês não tentaram me prender. Mas esta é a hora de vocês e também a hora do poder da escuridão.
54 Ɲyɛ ka pi i Yesu cû a kàre Kile sáragawwuubii ɲùŋufembwɔhe pyɛnge e. Mà pi niŋkaribii yaha, ka Pyɛri si ntɛ̀ɛn laage e, marii sì pi fye e, fo mà sà jyè pyɛnge e.
54 Eles prenderam Jesus e o levaram até a casa do Grande Sacerdote . E Pedro os seguia de longe.
55 Pi mpyi a na le, na ware ntàani niŋke e, ka Pyɛri si mpa ntɛ̀ɛn pi shwɔhɔl'e.
55 Quando acenderam uma fogueira no meio do pátio, Pedro foi e sentou-se com os que estavam em volta do fogo.
56 Ɲyɛ báarapyicwoŋi wà à pa Pyɛri nintɛɛnŋi ɲya nage taan ke, maa u yal'a wíi, maa jwo: «Ŋge nàŋi na ɲyɛ Yesu fyèɲwɔhɔshiinbil'e.»
56 Uma das empregadas o viu sentado ali perto da fogueira, olhou bem para ele e disse: — Este homem também estava com Jesus!
57 Ka Pyɛri si yi kyáala: «Ceewe, mii ɲyɛ a u cè mɛ.»
57 Mas Pedro negou, dizendo: — Mulher, eu nem conheço esse homem!
58 Lire kàntugo ka nàŋi wà si Pyɛri wíi maa jwo: «Mu mú na ɲyɛ Yesu fyèɲwɔhɔshinŋi wà.» Ka Pyɛri si jwo: «Sèe bà mɛ!»
58 Pouco tempo depois, um homem o viu ali e disse: — Você também é um deles! Mas Pedro respondeu: — Homem, eu não sou um deles.
59 Ɲyɛ tèr'à pyi ke, ka wabɛrɛ si núr'a yi jwo a waha na: «Nàkaana baa, ŋge nàŋi na mpyi ná Yesu i, ɲaha na yɛ Galile kùluni shin u ɲyɛ u wi.»
59 Mais ou menos uma hora depois, outro insistiu: — Você estava mesmo com ele porque também é galileu.
60 Ka Pyɛri si u pyi: «Mii nàha a mu jwumpe yyeshage cè mà dɛ!»
60 Mas Pedro respondeu: — Homem, eu não sei do que é que você está falando! Naquele instante, enquanto ele falava, o galo cantou.
61 Ka Kafooŋi Yesu si yyaha kɛ̂ɛnŋɛ maa Pyɛri wíi. Ka u funŋke si ɲcwo Kafooŋi jwumpe niɲjwumpe na na: «Mà jwo ŋkùpecyiini li mɛɛ sú niɲjaa ke, lire sí mu ta mu à jwo a nɔ tooyo taanre na na mu ɲyɛ a mii cè mɛ.»
61 Então o Senhor virou-se e olhou firme para Pedro, e ele lembrou das palavras que o Senhor lhe tinha dito: “Hoje, antes que o galo cante, você dirá três vezes que não me conhece.”
62 Ɲyɛ ka Pyɛri si fworo pyɛnge e, maa sà mɛɛ sú sèe sèl'e.
62 Então Pedro saiu dali e chorou amargamente.
63 Ɲyɛ mpii pi mpyi na Yesu kàanmucaa ke, ka pire si wá na u fwɔ́hɔre, maa u bwùun.
63 Os homens que estavam guardando Jesus zombavam dele e batiam nele.
64 Maa u yyahe pwɔ, maa u yíbe: «Mu ɲyɛ a jwo na mu na ɲyɛ Kile tùnntunŋɔ mà? Ŋge u à mu bwɔ̀n ke, uru mɛge yyere wuu á!»
64 Taparam os olhos dele e perguntavam: — Quem foi que bateu em você? Adivinhe!
65 Maa jwuɲjwumbaampe pabɛrɛ niɲyahama jwo u na.
65 E diziam muitas outras coisas para insultá-lo.
66 Ɲyɛ ɲyɛ̀g'à pa múgo ke, ka Yahutuubii kacwɔnribii ná Kile sáragawwuubii ɲùŋufeebii ná Kile Saliyaŋi cyelentiibii si piye bínni, maa ŋkàre ná Yesu i pi yukyaala kuruŋke yyére.
66 Quando amanheceu, alguns líderes dos judeus, alguns chefes dos sacerdotes e alguns mestres da Lei se reuniram. Depois mandaram levar Jesus diante do Conselho Superior .
67 Maa u yíbe: «Kile Niɲcwɔnrɔŋi u ɲyɛ mu la? Yi yyaha jwo wuu á.» Ka u u pi pyi: «Mii mɛ́ɛ ká yi jwo yii á, yii sì n‑dá yi na mɛ.
67 Então lhe disseram: — Diga para nós se você é o Ele respondeu:
68 Mii sí ká yii yíbe, yii sì ɲɛɛ mii ɲwɔ shwɔ mɛ.
68 E, se eu fizer uma pergunta, vocês não vão responder.
69 Ŋka mà lwɔ́ numɛ na Supyaŋi Jyaŋi sí n‑sà n‑tɛ̀ɛn Kile Siŋifoo kàniŋɛ cyɛge na.»
69 Mas de agora em diante o
70 Ɲyɛ Yesu à yire jwo ke, ka pi puni si u pyi: «Lire sanni i ke, Kile Jyaŋi u ɲyɛ mu la?» Ka u u pi pyi: «Ɲje yii à jwo ke, yire yi ɲyɛ yi yi.»
70 Aí todos perguntaram: — Então você é o Filho de Deus? Jesus respondeu:
71 Ka pi i jwo: «Wuu saha ɲyɛ a tîge wà ɲwɔjwumɔ kurugo mɛ, ɲaha na yɛ wuu yabilimpil'à lógo u ɲwɔ na mà kwɔ̀.»
71 E eles disseram: — Não precisamos mais de testemunhas. Nós mesmos ouvimos o que ele disse.
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?
Estude este capítulo no WhatsApp
Peça à IA da Bíblia Fala para explicar Lucas 22, comparar traduções ou montar um estudo — tudo direto pelo WhatsApp.