Mateus 26
Ya habi ni apo namalyari: Bayon tsipan - Ayta Mag-antsi (SGB) vs ACF
1 Hên naubuh nay nan naitoro ni Apo Jesus ya habayto, ay hinabi na kanlan tagahonol na, ya wana,
1 E aconteceu que, quando Jesus concluiu todos estes discursos, disse aos seus discípulos:
2 “Muwang yoy lowa tanay allo bayo mag Pistan Pangaligtas ha Egipto, haka hiko, ya Taga-Langit, ya In-anak Tawo, ay ipulong ta patsên ha koros.”
2 Bem sabeis que daqui a dois dias é a páscoa; e o Filho do homem será entregue para ser crucificado.
3 Hên habayto êt ha bali ni Caifas, ya pinakapoon pari, ay nipagtsipon hilay ampamaala kanlan pari haka hilay kaatag pon ya toa lan Israelita ya nag tungkulan ha bansa.
3 Depois os príncipes dos sacerdotes, e os escribas, e os anciãos do povo reuniram-se na sala do sumo sacerdote, o qual se chamava Caifás.
4 Ta ampulungên la hi Apo Jesus, no ay-êmên la yan madakêp haka maipapatsi hên ayn makamwang.
4 E consultaram-se mutuamente para prenderem Jesus com dolo e o matarem.
5 Noa, wanla, “Paan tamo yan ipapatsi kaban pista, ta kayno magulo hilay kal-atan, ya ampanggilam toro na.”
5 Mas diziam: Não durante a festa, para que não haja alvoroço entre o povo.
6 Hên atsi hilan Apo Jesus ha baryon Betania, ay hinagyat hilan mangan ha bali ni Simon ya inalihan ketong.
6 E, estando Jesus em Betânia, em casa de Simão, o leproso,
7 Hên ampangan hila, ay main nilumatêng ya mihay babayi ya ampantan hên makamal ya pabango ya atsi ha pamyanan ya dyag ha alabastro, ta intugtug na ha ulo ni Apo Jesus.
7 Aproximou-se dele uma mulher com um vaso de alabastro, com ungüento de grande valor, e derramou-lho sobre a cabeça, quando ele estava assentado à mesa.
8 Hên nahêlêk lan tagahonol na ya dinyag nan babayi, ay nanuluk hila, ya wanla, “Pata hinayang nay pabango!
8 E os seus discípulos, vendo isto, indignaram-se, dizendo: Por que é este desperdício?
9 Naihaliw na dayi ya habayto hên kal-atan pera ya naidin na dayi ha mairap!”
9 Pois este ungüento podia vender-se por grande preço, e dar-se o dinheiro aos pobres.
10 Hên napansin ni Apo Jesus ya anhabiên la, ay wana kanla, “Pata an-abalaên yo ya! Paulayan yo ya, ta ya dinyag na, ay taganán mangêd.
10 Jesus, porém, conhecendo isto, disse-lhes: Por que afligis esta mulher? pois praticou uma boa ação para comigo.
11 Hilay mairap ay panay yon kalamo, kabay ha hinon oras, ay mahawpan yo hila, noa, hiko ay a yo panay hên mapagkalamo.
11 Porquanto sempre tendes convosco os pobres, mas a mim não me haveis de ter sempre.
12 Ha pamullog nan pabango kangko, ay nanad nay nan in-il-an ya lawini ko ha pamilbêng kangko no matsi kina.
12 Ora, derramando ela este ungüento sobre o meu corpo, fê-lo preparando-me para o meu sepultamento.
13 Pakagilamên yo, ay-iri man ya logal bayri ha boon luta hên ipamwang ya Mangêd ya Habi, ay ungkatên etaman ya dinyag na ta êmên a ya maliwaan.”
13 Em verdade vos digo que, onde quer que este evangelho for pregado em todo o mundo, também será referido o que ela fez, para memória sua.
14 Bayo nammita yay na hi Judas Iscariote, ya miha kanlan labinloway tagahonol ni Apo Jesus, ta êmên na ya mai-upit kanlan poon pari.
14 Então um dos doze, chamado Judas Iscariotes, foi ter com os príncipes dos sacerdotes,
15 Wana kanla, “Hino awud ya idin yo kangko no hawpan kataw hên dakpên hi Jesus?” Kabay dinyanan la yan tatlumpo ya pera ya pilak.
15 E disse: Que me quereis dar, e eu vo-lo entregarei? E eles lhe pesaram trinta moedas de prata,
16 Paubat hên habayto, ay ampangihip yay na hi Judas no ay-êmên na yan maidin ha gamêt la.
16 E desde então buscava oportunidade para o entregar.
17 Ha unan allon Pistan Puto ya ayn Pampaalsa, ya allon pamatsi lan Israelita hên anak tupa, ya kênaên la hên habayton yabi hên Pistan Pangaligtas ha Egipto, ay kinotang lan labinloway tagahonol ni Apo Jesus, kana, ya wanla, “Atoy labay moy logal ya pangil-anan naên hên pangkaên tamo amêhên yabi ha Pistan Pangaligtas?”
17 E, no primeiro dia da festa dos pães ázimos, chegaram os discípulos junto de Jesus, dizendo: Onde queres que façamos os preparativos para comeres a páscoa?
18 In-utoh hila ni Apo Jesus ya wana kanla, “Muna kaw ha balayan Jerusalem. Panlumatêng yo bayro, ay matupa yoy mihay lalaki. Habaytsi ya habiên yo kana, ‘Wanan Mánoro naên ya marani yanay panaon ya intakda ni Apo Namalyari kana. Kailangan nay mihay kuwarto ya panganan nan kaên ha Pistan Pangaligtas ha bali mo, hên kalamo na kay ya tagahonol na.’”
18 E ele disse: Ide à cidade, a um certo homem, e dizei-lhe: O Mestre diz: O meu tempo está próximo; em tua casa celebrarei a páscoa com os meus discípulos.
19 Hinonol lan tagahonol na ya in-utoh na, ta in-il-an lay nay kaên ha Pistan Pangaligtas.
19 E os discípulos fizeram como Jesus lhes ordenara, e prepararam a páscoa.
20 Hên yabi yana, ay inarap ni Apo Jesus ya kaên hên kalamo na hilay labinlowa.
20 E, chegada a tarde, assentou-se à mesa com os doze.
21 Kaban ampangan hila, ay wana kanla, “Pakagilamên yo, miha kamoyu bayri ha kaaêm tamo, ay mangi-upit kangko.”
21 E, comendo eles, disse: Em verdade vos digo que um de vós me há de trair.
22 Namalagêhbêg ya nakêm lan tagahonol na, haka wanlan balang miha kana, “Panginoon, yarin hiko ya inungkat mo!”
22 E eles, entristecendo-se muito, começaram cada um a dizer-lhe: Porventura sou eu, Senhor?
23 Kabay hinabi ni Apo Jesus, “Ya kalamo kon nami-tsil-tsil hên puto ha kolo, ay hiya ya mangi-upit kangko.
23 E ele, respondendo, disse: O que põe comigo a mão no prato, esse me há de trair.
24 Hiko ya Taga-Langit, ya In-anak Tawo ay taganán matsi hên nanad ha impahulat ni Apo Namalyari ha Kahulatan hên haton lagi. Noa, taganán kaingalo ya mangi-upit kangko. Mangêd kana, ay a ya dayin in-anak.”
24 Em verdade o Filho do homem vai, como acerca dele está escrito, mas ai daquele homem por quem o Filho do homem é traído! Bom seria para esse homem se não houvera nascido.
25 Amêhên, hi Judas Iscariote, ya nangi-upit kan Apo Jesus, ay nangotang, ya wana, “Mánoro, yarin hikoy inungkat mo!”
25 E, respondendo Judas, o que o traía, disse: Porventura sou eu, Rabi? Ele disse: Tu o disseste.
26 Kaban ampangan hila, ay nandampot hi Apo Jesus hên puto ta impahalamat nay habayto kan Apo Namalyari, haka na pino-potoh, bayo inggawang na kanlan tagahonol na, ta wana, “Habaytsi ya lawini ko, kowên yo ta kaên yo.”
26 E, quando comiam, Jesus tomou o pão, e abençoando-o, o partiu, e o deu aos discípulos, e disse: Tomai, comei, isto é o meu corpo.
27 Amêhên, nandampot yan pamminêman ya nag alak ta impahalamat nay habayto kan Apo Namalyari. Bayo inggawang na kanla, ta wana, “Maubuh kaw hên minêm.
27 E, tomando o cálice, e dando graças, deu-lho, dizendo: Bebei dele todos;
28 Habaytsi ya daya ko, ya mamoganggang ha pamatawad hên kasalanan hên kal-atan. Yabay ya nanad pinakapirma hên kahundoan ni Apo Namalyari kanlan pinili na hên mag-in kana.
28 Porque isto é o meu sangue, o sangue do novo testamento, que é derramado por muitos, para remissão dos pecados.
29 Ta anhabiên ko kamoyu, ya a ko pon minêm oman hên alak, angga ha allo hên inumên koy bayoy alak hên kalamo yo ha pamanlokop ni Apo Namalyari, ya Tatang ko.”
29 E digo-vos que, desde agora, não beberei deste fruto da vide, até aquele dia em que o beba novo convosco no reino de meu Pai.
30 Hên nahabi ni Apo Jesus ya habayto, ay nagkanta hilan pamagpuri kan Apo Namalyari bayo nilumakat hila ha Tawgtug Olibo.
30 E, tendo cantado o hino, saíram para o Monte das Oliveiras.
31 Hên anlumakat hilay na ha Tawgtug Olibo, ay wani Apo Jesus kanlan tagahonol na, “Laamêhên yabi, gawan ha malyari kangko, ay lakwanan yo ko, ta impahulat ni Apo Namalyari ha Kahulatan, ya êmên di, ‘Patsên ko ya pastol, haka mapitatayak hilay nay tupa.’
31 Então Jesus lhes disse: Todos vós esta noite vos escandalizareis em mim; porque está escrito: Ferirei o pastor, e as ovelhas do rebanho se dispersarão.
32 Noa, ha pangoman kon mabiyay, ay muna ko kamoyu ha probinsyan Galilea.”
32 Mas, depois de eu ressuscitar, irei adiante de vós para a Galiléia.
33 Bayo wani Pedro, “Lakwanan ka man hên kalamo ko, gawan ha malyari kamo, ay a kata lakwanan.”
33 Mas Pedro, respondendo, disse-lhe: Ainda que todos se escandalizem em ti, eu nunca me escandalizarei.
34 Hinabi ni Apo Jesus, “Pakagilamên mo, bayo mangkatsi ya manok, amêhên yabi, ay katatlo mon habiên ya a mo ko muwang.”
34 Disse-lhe Jesus: Em verdade te digo que, nesta mesma noite, antes que o galo cante, três vezes me negarás.
35 Noa, impalêkpêk ni Pedro, ya wana, “Matsi ko man hên kalamo mo, ay a ko habiên ya a kata muwang.” Êmbayro êt ya hinabi lan kaatag ya tagahonol na.
35 Disse-lhe Pedro: Ainda que me seja mister morrer contigo, não te negarei. E todos os discípulos disseram o mesmo.
36 Hên nilumatêng hilay na ha katanamanan Getsemani, ay wani Apo Jesus kanlan tagahonol na, “Mikno kaw di kaban manalangin ako bayro ha marayo-dayo.”
36 Então chegou Jesus com eles a um lugar chamado Getsêmani, e disse a seus discípulos: Assentai-vos aqui, enquanto vou além orar.
37 Bayo pinakilamo ni Apo Jesus hi Pedro, haka hilay loway anak ni Zebedeo, ya hi Santiago haka hi Juan. Bayron nakadanas yan hadyay kalungkutan haka kabyatan.
37 E, levando consigo Pedro e os dois filhos de Zebedeu, começou a entristecer-se e a angustiar-se muito.
38 Haka wani Apo Jesus kanla, “A kina agyu ya hadyay kalungkutan ha nakêm ko, ya nanad kinan ikamatsi. Di kaw pon haka paan kaw mabêlêw.”
38 Então lhes disse: A minha alma está cheia de tristeza até a morte; ficai aqui, e velai comigo.
39 Napaidayo ya kanla hên marayo-dayo ta nandoko yan nanalangin, ya wana, “Tatang ko ha langit, no labay mo, ay a mo ko dayin paulayan hên magdanas ako hên hatsi ya hadyay pamagdusa ya lumatêng kangko. Êmbayro man ya labay ko, ay alwan kalabayan ko ya mahonol, noa, ya kalabayan mo ya mahonol.”
39 E, indo um pouco mais para diante, prostrou-se sobre o seu rosto, orando e dizendo: Meu Pai, se é possível, passe de mim este cálice; todavia, não seja como eu quero, mas como tu queres.
40 Hên nirêng ya, hên ubat nanalangin, ay nag-orong yay na ha andyanan lan Pedro. Nalatngan na hila hên angkabêlêw. Pinukaw na hi Simon Pedro, ya wana, “A kaw man makapagpuyat hên kalamo ko hên miha man ya oras?
40 E, voltando para os seus discípulos, achou-os adormecidos; e disse a Pedro: Então nem uma hora pudeste velar comigo?
41 Paan yon pakilakwan ya bêlêw. Manalangin kaw, ta êmên a kaw mahambut hên tukso no ansubukên ya paniwala yo. Nakal-an ya nakêm yo hên humonol, noa, a yo agyu.”
41 Vigiai e orai, para que não entreis em tentação; na verdade, o espírito está pronto, mas a carne é fraca.
42 Nag-orong hi Apo Jesus ha pinanalanginan na, hên nanalangin, ya wana, “Tatang ko ha langit, no taganán kailangan kon magdanas hên hatsi ya hadyay pamagdusa ya lumatêng kangko, ay kalabayan mo ya mahonol.”
42 E, indo segunda vez, orou, dizendo: Pai meu, se este cálice não pode passar de mim sem eu o beber, faça-se a tua vontade.
43 Hên inorong na hilan oman ya tatlo, ay angkabêlêw hilay na êt gawan a la matêêh hên magpuyat.
43 E, voltando, achou-os outra vez adormecidos; porque os seus olhos estavam pesados.
44 Nag-orong yan oman hi Apo Jesus ha pinanalanginan na hên katatlo yan nanalangin, ya inhalangin nay na.
44 E, deixando-os de novo, foi orar pela terceira vez, dizendo as mesmas palavras.
45 Hên katatlo na hilan inorong, ay wana kanla, “Angkabêlêw kaw pon êt hên ampagpainawa! Nilumatêng ya oras ya hiko ya Taga-Langit, ya In-anak Tawo, ay i-upit kanlan makasalanan!
45 Então chegou junto dos seus discípulos, e disse-lhes: Dormi agora, e repousai; eis que é chegada a hora, e o Filho do homem será entregue nas mãos dos pecadores.
46 Mirêng kaw na, ta anlumatêng ya ampami-upit kangko. Tupaên tamo ya!”
46 Levantai-vos, partamos; eis que é chegado o que me trai.
47 Kaban ampaghabi ya pon hi Apo Jesus, ay main nilumatêng ya kal-atan ya ampangamat kan Judas Iscariote ya miha kanlan labinloway tagahonol na. Hilay kal-atan ya nipag-almas hên êtak haka pamatok, ay in-utoh lan toa ya nag tungkulan ha bansa, haka kanlan ampamaala kanlan pari.
47 E, estando ele ainda a falar, eis que chegou Judas, um dos doze, e com ele grande multidão com espadas e varapaus, enviada pelos príncipes dos sacerdotes e pelos anciãos do povo.
48 Hi Judas ay nam-i kanla hên palatandaan, ya no hinoy aroên na, ay yabay ya dakpên la.
48 E o que o traía tinha-lhes dado um sinal, dizendo: O que eu beijar é esse; prendei-o.
49 Tampol nilako ni Judas hi Apo Jesus hên kinumusta hên main lamoy pamangaro.
49 E logo, aproximando-se de Jesus, disse: Eu te saúdo, Rabi; e beijou-o.
50 Kabay wani Apo Jesus kana, “Kalalaki, daygên minay ambalakên mo.” Bayo dinawhong la ya hi Apo Jesus hên dinakêp.
50 Jesus, porém, lhe disse: Amigo, a que vieste? Então, aproximando-se eles, lançaram mão de Jesus, e o prenderam.
51 Noa, biglan nanigpah ya miha kanlan tagahonol ni Apo Jesus, hên têkk hên mihay ipoh hên pinakapoon pari.
51 E eis que um dos que estavam com Jesus, estendendo a mão, puxou da espada e, ferindo o servo do sumo sacerdote, cortou-lhe uma orelha.
52 Wani Apo Jesus kana, “Igoma moy êtak mo, ta hilay ampanggamit hên êtak ha pamatsi, ay ha êtak êt hên matsi.
52 Então Jesus disse-lhe: Embainha a tua espada; porque todos os que lançarem mão da espada, à espada morrerão.
53 Êndat yon a ko makadawat ha Tatang ko ha langit hên libo-liboy anghel ya manawop kangko!
53 Ou pensas tu que eu não poderia agora orar a meu Pai, e que ele não me daria mais de doze legiões de anjos?
54 Noa, no daygên koy habayto, ay êmên bayton matupad ya impahulat ni Apo Namalyari ha Kahulatan ya êmbayri ay taganán dapat malyari!”
54 Como, pois, se cumpririam as Escrituras, que dizem que assim convém que aconteça?
55 Kanan habayto, ay wani Apo Jesus kanlan kal-atan ya ampipandakêp kana, “Andakpên yo ko hên main kalamoy êtak haka pammatok hên nanad pandakêp ha mapanyag karawakan. Allo-allo nanoro ko ha Templo, haka a yo ko dinakêp.
55 Então disse Jesus à multidão: Saístes, como para um salteador, com espadas e varapaus para me prender? Todos os dias me assentava junto de vós, ensinando no templo, e não me prendestes.
56 Noa, dapat matupad ya Kahulatan ya impahulat ni Apo Namalyari kanlan mámipamwang hên an-ipaihip na kanla.” Bayo naubuh la yan nilakwanan hên tagahonol na hên nipamwayu.
56 Mas tudo isto aconteceu para que se cumpram as escrituras dos profetas. Então, todos os discípulos, deixando-o, fugiram.
57 Hilay nandakêp kan Apo Jesus, ay nantan kana ha bali ni Caifas, ya pinakapoon pari ta bayro hilay nan naka-tsipon hilay mánoron Kautuhan ni apo Moises, haka hilay kaatag kanlan toa ya nag tungkulan ha bansa.
57 E os que prenderam a Jesus o conduziram à casa do sumo sacerdote Caifás, onde os escribas e os anciãos estavam reunidos.
58 Hi Pedro ay nangamat kanla ha marayo-dayo ha lote hên bali nan pinakapoon pari. Nakiikno ya hên kalamo lan bantay ta labay nan mahêlêk no hinoy malyari kan Apo Jesus.
58 E Pedro o seguiu de longe, até ao pátio do sumo sacerdote e, entrando, assentou-se entre os criados, para ver o fim.
59 Hilay ampamaala kanlan pari haka ya kaganawan kaatag ya kalamo la ha Sanedrin, ay ampanapol hên manistigos hên alwan pêtêg ya maibara la kan Apo Jesus, ta êmên la ya maipapatsi.
59 Ora, os príncipes dos sacerdotes, e os anciãos, e todo o conselho, buscavam falso testemunho contra Jesus, para poderem dar-lhe a morte;
60 Noa, ayn hilan matapol, mal-at man ya nanistigos ha alwan kaptêgan ya tungkol kan Apo Jesus. Bayo main nilumatêng ya lowa,
60 E não o achavam; apesar de se apresentarem muitas testemunhas falsas, nào o achavam. Mas, por fim chegaram duas testemunhas falsas,
61 ya naghabi, “Nagilam naên ya hinabi na ya hiraên na kano ya Templo ni Apo Namalyari, ta ipairêng nan oman ha tatlon allon bêngat.”
61 E disseram: Este disse: Eu posso derrubar o templo de Deus, e reedificá-lo em três dias.
62 Amêhên, nirêng ya pinakapoon pari la ha arapan lan kal-atan ta kinotang na hi Apo Jesus, ya wana, “Hino ya mahabi mo ha an-ibara la kamo? Pata a ka maghabi?”
62 E, levantando-se o sumo sacerdote, disse-lhe: Não respondes coisa alguma ao que estes depõem contra ti?
63 Noa, minghan man, ay a ya naghabi hi Apo Jesus. Wanan pinakapoon pari kana, “Ha arapan ni Apo Namalyari, ay habiên mo kannaên no hika ya Mesias, ya Cristo, ya Mámiligtas, ya Anak ni Apo Namalyari.”
63 Jesus, porém, guardava silêncio. E, insistindo o sumo sacerdote, disse-lhe: Conjuro-te pelo Deus vivo que nos digas se tu és o Cristo, o Filho de Deus.
64 Wana etaman ni Apo Jesus, “Awo, pêtêg ya hinabi mo. Haka paubat amêhên, ay mahêlêk yo ko, ya Taga-Langit ya In-anak Tawo, hên nakaikno ha dapit panabtab ni Apo Namalyari ya Makapangyarihan. Haka mahêlêk yo kon lumatêng ubat ha langit ha pibonakan hên lêmm.”
64 Disse-lhe Jesus: Tu o disseste; digo-vos, porém, que vereis em breve o Filho do homem assentado à direita do Poder, e vindo sobre as nuvens do céu.
65 Gawan huluk nan pinakapoon pari, ay ginihi nay sarili nan takop, ta wana, “A tamina kailangan hên kaatag ya tistigos, ta nagilam tamina man ya hinabi na. Nagilam yoy nay pamipantag nan sarili na kan Apo Namalyari! Yarin a nan ammusmusên hi Apo Namalyari ya tawo yan bêngat!
65 Então o sumo sacerdote rasgou as suas vestes, dizendo: Blasfemou; para que precisamos ainda de testemunhas? Eis que bem ouvistes agora a sua blasfêmia.
66 Hino ya labay yon daygên kana?” Naubuh hilan naghabi, ya dapat yan patsên.
66 Que vos parece? E eles, respondendo, disseram: É réu de morte.
67 Bayo dinul-an lay lupa na haka la ya pinagtutumbuk haka main nagtatampaling kana,
67 Então cuspiram-lhe no rosto e lhe davam punhadas, e outros o esbofeteavam,
68 ya wanla, “No hika ya Mesias, ya Cristo, ya Mámiligtas, ay habiên mo no hinoy nanampaling kamo!”
68 Dizendo: Profetiza-nos, Cristo, quem é o que te bateu?
69 Kaban atsi ya hi Pedro hên nakiikno hên kalamo lan bantay, ay napansin yan mihay ipoh ya babayi, kabay wana kana, “Hika êt ya kalamo ni Jesus ya taga-Galilea.”
69 Ora, Pedro estava assentado fora, no pátio; e, aproximando-se dele uma criada, disse: Tu também estavas com Jesus, o galileu.
70 Noa, wani Pedro, “Alwa. A ko muwang ya anhabiên mo.”
70 Mas ele negou diante de todos, dizendo: Não sei o que dizes.
71 Bayo nagdayo yan pêrad hên dinumani ha awahan. Noa, napansin yay na êt, hên kaatag ya ipoh ya babayi, ya wana kanlan karani na, “Habain ya lalaki ay kalamo ni Jesus ya taga-Nazaret.”
71 E, saindo para o vestíbulo, outra criada o viu, e disse aos que ali estavam: Este também estava com Jesus, o Nazareno.
72 Noa, wani Pedro, “Alwa! Matsi ko man, ay taganán a ko ya muwang!”
72 E ele negou outra vez com juramento: Não conheço tal homem.
73 Hên a nabuyot, ay wanlan karani ni Pedro, “Siguradon hika ya kalamo ni Jesus gawan napansin naên ha pamaghabi mo, ya taga-Galilea ka êt.”
73 E, daí a pouco, aproximando-se os que ali estavam, disseram a Pedro: Verdadeiramente também tu és deles, pois a tua fala te denuncia.
74 Noa, wani Pedro, “Alwa! Matsi ko man, ay taganán a ko ya muwang ya habain!” Kaban ampaghabi ya pon, ay nangkatsi ya mihay manok.
74 Então começou ele a praguejar e a jurar, dizendo: Não conheço esse homem. E imediatamente o galo cantou.
75 Bayo naihipan ni Pedro ya hinabi ni Apo Jesus kana, ya “Bayo mangkatsi ya manok, ay katatlo mon habiên, ya a mo ko muwang.” Kabay inumawah ya hên hadyay tangih na.
75 E lembrou-se Pedro das palavras de Jesus, que lhe dissera: Antes que o galo cante, três vezes me negarás. E, saindo dali, chorou amargamente.
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?
Estude este capítulo no WhatsApp
Peça à IA da Bíblia Fala para explicar Mateus 26, comparar traduções ou montar um estudo — tudo direto pelo WhatsApp.