Mateus 13
WURUBURƐ NOMBIA KPAAKPAA NƆƆKEBAKESEE WƆLE (NTR) vs NVT
1 Mena wee kenaŋ nɛ, Yesu leewɔ dekpaŋalaŋ keŋ man ɔ kyaa nɛ gyu ke kyaa boo nɔɔman.
1 Mais tarde, naquele mesmo dia, Jesus saiu de casa e sentou-se à beira-mar.
2 Keŋte balaŋ burum kaa yilaawɔ kilisi e. Mena dɔɔ ɔ gyoowɔ ke kyaa degbele man, na balaŋ baŋ mɔ pou seŋɛɛ dekeŋkeŋ dɔɔ.
2 Logo, uma grande multidão se juntou ao seu redor. Então ele entrou num barco, sentou-se e ensinou o povo que permanecia na praia.
3 Botɔɔ te ɔ yako wɔ nombia burum aduya man nyiaa, “Wɔɔfarale ŋolo gyuuwɔ ke ŋmatee abɔɔ bia ŋgba amɔla nɛ ɔ wɔɔman.
3 Jesus contou várias parábolas, como esta: “Um lavrador saiu para semear.
4 Ɔ kɛɛ ŋmatee abɔɔ bia ŋan nɛ, ŋaale yalawɔ wɔɔ keŋ gbɛɛneŋ man te gyebuse kaa tɔɔsee ŋa di.
4 Enquanto espalhava as sementes pelo campo, algumas caíram à beira do caminho, e as aves vieram e as comeram.
5 Ŋaale mɔ yalawɔ kpanaŋse dɔɔ te ŋe tuuwɔ, mɔna tɛɛle ta boo botɔɔ ya.
5 Outras sementes caíram em solo rochoso e, não havendo muita terra, germinaram rapidamente,
6 Mena dɔɔ ɔga kaa seŋawɔ na, te ŋa botowɔ. Te keŋ ŋe te nyiŋ lila burum dɔɔ ya nɛ, ŋe popou yekeewɔ.
6 mas as plantas logo murcharam sob o calor do sol e secaram, pois não tinham raízes profundas.
7 Bia ŋan ŋaale mɔ yalawɔ kpalamse man te ŋe tuuwɔ, te kpalamse ŋan mɔ tuuwɔ milii ŋa mena dɔɔ ŋe te nyiŋ ŋa wose ya.
7 Outras sementes caíram entre espinhos, que cresceram e sufocaram os brotos.
8 Abɔɔ bia ŋan ŋaale mɔ yalawɔ tɛɛle kpaakpaa dɔɔ te ŋe tuuwɔ bee, te ŋa see bia burum. Ŋaale see sɔŋonoŋ (100), te ŋaale mɔ see sɔŋotooro (60), te ŋaale mɔ see saonakufu (30).”
8 Ainda outras caíram em solo fértil e produziram uma colheita trinta, sessenta e até cem vezes maior que a quantidade semeada.
9 Keŋte Yesu yako wɔ nyiaa, “Ŋon ɔ dana deŋela waa nyii na, waa tei nideli.”
9 Quem é capaz de ouvir, ouça com atenção!”.
10 Keŋte Yesu kaseela baŋ kɔŋawɔ ɔ gyaŋ kaa bɔɔse e nyiaa, “Weera n ne kolosi fa balaŋ baŋ aduya man?”
10 Os discípulos vieram e lhe perguntaram: “Por que o senhor usa parábolas quando fala ao povo?”.
11 Te Yesu tiranɔɔ fa wɔ nyiaa, “Ɛmɛɛ dɔɔ Wurubuarɛ ta toro ya agyueŋse na ɛ ka gyeŋ nombia ŋan weesɛɛ lee ɔ gyoori keŋ wose man, mɔna na balaŋ pou ya.
11 Ele respondeu: “A vocês é permitido entender os segredos do reino dos céus, mas a outros não.
12 Nawolo nyi walaŋ kamasɛ ŋon ɔ gyeŋ Wurubuarɛ gyoori keŋ nombia aweeseŋ ŋan man na, ŋon te Wurubuarɛ waa toro wa agyueŋ na waa gyeŋ kpu. Te walaŋ kamasɛ ŋon ɔ ba gyeŋ kolo lee Wurubuarɛ gyoori keŋ nombia aweeseŋ ŋan man ya na, kyomii keŋ ɔ na gyueŋ nyi ɔ gyeŋ koraŋ nɛ, Wurubuarɛ waa lɛo ke lee ɔ nyiŋmaa man.”
12 Pois ao que tem, mais lhe será dado, e terá em grande quantia; mas do que nada tem, até o que tem lhe será tirado.
13 Keŋ dɔɔ te mee kolosi fa wɔ aduya man yɛna nyiaa,
13 É por isso que uso parábolas: eles olham, mas não veem; escutam, mas não ouvem nem entendem.
14 Nombia akɔŋaŋ balaŋ kɛwɔ dɔɔ yela Wurubuarɛ dekpeŋkpeŋgyɔɔre Yesaya nombia ŋan ɔ be yako see nɛ kɔŋawɔ ampaŋ. Yesaya yakowɔ nyiaa,
14 “Cumpre-se, desse modo, a profecia de Isaías que diz: ‘Quando ouvirem o que digo, não entenderão. Quando virem o que faço, não compreenderão.
15 Nawolo nyi mena balaŋ kɛwɔ dana konɔɔyuŋ,
15 Pois o coração deste povo está endurecido; ouvem com dificuldade e têm os olhos fechados, de modo que seus olhos não veem, e seus ouvidos não ouvem, e seu coração não entende, e não se voltam para mim, nem permitem que eu os cure’.
16 Mɔna ɛmɛɛ dɔɔ ɛ te yɛɛ nyeebam, nawolo nyi ɛ sia ne naa te ɛ deŋela mɔ ne nyii.
16 “Felizes, porém, são seus olhos, pois eles veem; e seus ouvidos, pois eles ouvem.
17 Ampaŋ yaa mɛɛ yako nyiaa, Wurubuarɛ akpeŋkpeŋgyɔɔra na Wurubuarɛ balaŋ baŋ be gbɛɛneŋ tenɛɛ ɔ siaman baŋ bɔɔ kyaa kaalaŋ nɛ, gyaewɔ nyi baa naa kpene keŋ ɛ ne naa nɛ, mɔna ba te naa ya. Te be gyaewɔ nyi baa nyii kpene keŋ ɛ ne nyii nɛ, mɔna be te nyii ya.”
17 Eu lhes digo a verdade: muitos profetas e justos desejaram ver o que vocês têm visto e ouvir o que vocês têm ouvido, mas não puderam.
18 Keŋte Yesu yako wɔ nyiaa, “Nɛnɛɛ ɛ tei na ɛ ke nyii wɔɔfarale ŋon dudu keŋ asɛɛ.
18 “Agora, ouçam a explicação da parábola sobre o lavrador que saiu para semear.
19 Abɔɔ bia ŋan be yale wɔɔ keŋ gbɛɛneŋ man nɛ, seŋɛɛ fa balaŋ baŋ bee nyii Wurubuarɛ gyoori keŋ wose man nombia, te ɔbɔnsam ne kɔŋ kaa ŋmɛɛle ŋa lee be konɔɔse man, na bɔɔ nyiŋ nyii asɛɛ ya nɛ.
19 As sementes que caíram à beira do caminho representam os que ouvem a mensagem sobre o reino e não a entendem. Então o maligno vem e arranca a semente que foi lançada em seu coração.
20 Bia ŋan be yale kpanaŋse dɔɔ nɛ, seŋɛɛ fa balaŋ baŋ bee nyii Wurubuarɛ nombia ŋan, te bɛɛ lɛɛ ŋa na gyoŋ debokenaŋ man nɛ.
20 As que caíram no solo rochoso representam aqueles que ouvem a mensagem e, sem demora, a recebem com alegria.
21 Mɔna keŋ Wurubuarɛ nombia ŋan te nyiŋ lila be man dɔɔ ya nɛ, bɔɔ ne tale seŋ keŋkeŋ kelii ɔto ya. Mena dɔɔ akpaa de kɔŋ nyi Wurubuarɛ nombia ŋan dɔɔ te bɛɛ naase wɔ diyem na, be ta bese be wɔle bileŋ.
21 Contudo, uma vez que não têm raízes profundas, não duram muito. Assim que enfrentam problemas ou são perseguidos por causa da mensagem, cedo desanimam.
22 Bia ŋan be yale kpalamse man nɛ, seŋɛɛ fa balaŋ baŋ bee nyii Wurubuarɛ nombia ŋan, te tɛɛle kei dɔɔ nombia, na kɔba kegyae beiŋ, na tɛɛle kei dɔɔ abɔɔ akaŋ ŋan kegyae da gyoo be man nɛ, na bee yeli baa bee Kristo man ya.
22 As que caíram entre os espinhos representam outros que ouvem a mensagem, mas logo ela é sufocada pelas preocupações desta vida e pela sedução da riqueza, de modo que não produzem fruto.
23 Abɔɔ bia ŋan be yale tɛɛle kpaakpaa dɔɔ nɛ, seŋɛɛ fa balaŋ baŋ bee nyii Wurubuarɛ nombia ŋan te bɛɛ lɛɛ ŋa do konɔɔ kpaakpaa man, te bɛɛ tela ŋa nideli te bɛɛ yɛɛ kakyeŋ di ŋe dɔɔ nɛ. Mena dɔɔ nombia ŋan ne yeli bɛɛ yɛɛ abɔɔ kpaakpaa ŋgba ŋan ŋɔɔ se bia sɔŋonoŋ (100), na sɔŋotooro (60), na saonakufu (30) nɛ.”
23 E as que caíram em solo fértil representam os que ouvem e entendem a mensagem e produzem uma colheita trinta, sessenta e até cem vezes maior que a quantidade semeada”.
24 Keŋte Yesu besewɔ gyɔ dudu wɔle fa wɔ nyiaa, “Wurubuarɛ gyoori keŋ yɛɛ ŋgba mena keŋ balee ŋolo be gyu ke ŋmatee abɔɔ bia kpaakpaa nyiŋan ɔ wɔɔman nɛ.
24 Esta foi outra parábola que Jesus contou: “O reino dos céus é como um agricultor que semeou boas sementes em seu campo.
25 Mɔna nelim balaŋ pou kedokii nɛ, ɔ kɔlare kɔŋawɔ kaa ŋmatee ŋalese kumɛɛ bom na abɔɔ bia ŋan te ɔ laŋawɔ.
25 Enquanto os servos dormiam, seu inimigo veio, semeou joio no meio do trigo e foi embora.
26 Abɔɔ bia ŋan ketu se bia nɛ, te ŋalese kumɛɛ ŋan mɔ lese ŋa wose debɔɔ.”
26 Quando a plantação começou a crescer, o joio também cresceu.
27 Botɔɔ te wɔɔte ŋon tewulɛɛ kɔŋawɔ kaa bɔɔse e nyiaa, “De gbeŋgyoo, na abɔɔ bia kpaakpaa nyiŋan te n ŋmateewɔ n wɔɔ keŋ man yee? Te aleŋ yaa ŋalese kumɛɛ kɛŋa leewɔ?”
27 “Os servos do agricultor vieram e disseram: ‘O campo em que o senhor semeou as boas sementes está cheio de joio. De onde ele veio?’.
28 Keŋte balee ŋon yakowɔ nyiaa, “Me kɔlare ŋolo kaa yɛɛ laa mena nɛ.” Botɔɔ te ɔ tewulɛɛ baŋ bɔɔse e nyiaa, “N ne gyae nyi dee gyu ke kulii ŋalese kumɛɛ ŋan?”
28 “‘Um inimigo fez isso’, respondeu o agricultor. “‘Devemos arrancar o joio?’, perguntaram os servos.
29 Keŋte balee ŋon tiranɔɔ fa wɔ nyiaa, “Koa ɛ yela ŋe ka seŋ, na mena ya nɛ, akpaa ɛ gyu ɛ ne kulii ŋalese kumɛɛ ŋan nɛ, ɛ te kɛɛ nideli ya na ɛ ka kulii abɔɔ bia kpaakpaa ŋan mɔ kpu na ŋa.
29 “‘Não’, respondeu ele. ‘Se tirarem o joio, pode acontecer de arrancarem também o trigo.
30 Mena dɔɔ ɛ yela ŋe popou ka seŋ kelii kekɛrɛɛ tɛɛ. Debaŋ kenaŋ nɛ, maa yako baŋ baa kɛrɛɛ ŋa nɛ nyiaa, ɛ taŋgbɛɛ kulii ŋalese kumɛɛ ŋan pɛ, na ɛ ke bake ŋa kaboese man na ɛ ka too ŋa. Kenaŋ wɔle na ɛ ke yilaa abɔɔ bia kpaakpaa ŋan pou ka do me kpeese man.”
30 Deixem os dois crescerem juntos até a colheita. Então, direi aos ceifeiros que separem o joio, amarrem-no em feixes e queimem-no e, depois, guardem o trigo no celeiro’”.
31 Keŋte Yesu besewɔ gyɔ dudu wɔle fa wɔ nyiaa, “Wurubuarɛ gyoori keŋ yɛɛ ŋgba daŋ daale bii peperee keŋ ke yɛɛ ŋgba kpeli bii, keŋ balee ŋolo ba mo ke duu ɔ wɔɔman nɛ.
31 Então Jesus contou outra parábola: “O reino dos céus é como a semente de mostarda que alguém semeia num campo.
32 Daŋbii kei yɛna bii peperee daasebia pou man. Mɔna nyi akpaa ke da bee na, kɛɛ bee bese daŋ dinaa keŋ nyi gyebuse ne kɔŋ kaa loo ba asaase do ke tombia man.”
32 É a menor de todas as sementes, mas se torna a maior das hortaliças; cresce até se transformar em árvore, e vêm as aves e fazem ninho em seus galhos”.
33 Keŋte Yesu besewɔ gyɔ dudu fa wɔ nyiaa, “Wurubuarɛ gyoori keŋ yɛɛ ŋgba tee keŋ alo ŋolo ba mo kyakale bodobodo biliŋ tasa dinaa man, kaboena biliŋ keŋ pou korowɔ wuku nɛ.”
33 Jesus também contou a seguinte parábola: “O reino dos céus é como o fermento usado por uma mulher para fazer pão. Embora ela coloque apenas uma pequena quantidade de fermento em três medidas de farinha, toda a massa fica fermentada”.
34 Aduya man te Yesu kolosiwɔ fa balaŋ dikpii keŋ pou. Ɔ te kolosi nombii daale fa ŋolo keŋ ɔ te gyɔ dudu ya.
34 Jesus sempre usava histórias e comparações como essas quando falava às multidões. Na verdade, nunca lhes falava sem usar parábolas.
35 Kei yele la Wurubuarɛ nombia ŋan ɔ be tɛɛ ɔ dekpeŋkpeŋgyɔɔre Yesaya dɔɔ yako see nɛ kɔŋawɔ ampaŋ. Ɔ yakowɔ nyiaa,
35 Cumpriu-se, desse modo, o que foi dito por meio do profeta: “Eu lhes falarei por meio de parábolas; explicarei coisas escondidas desde a criação do mundo”.
36 Keŋte Yesu lɔɔ balaŋ dikpii keŋ gbɛɛ te ɔ gyuuwɔ dekpaŋalaŋ man. Ɔ kaseela baŋ kɔŋawɔ ɔ gyaŋ te be yako e nyiaa, “Wola daa dudu keŋ n be gyɔɔ lee ŋalese kumɛɛ ŋan ŋɔɔ tuu wɔɔ keŋ man nɛ asɛɛ.”
36 Em seguida, deixando as multidões do lado de fora, Jesus entrou em casa. Seus discípulos lhe pediram: “Por favor, explique-nos a história do joio no campo”.
37 Keŋte Yesu tiranɔɔ fa wɔ nyiaa, “Walaŋ ŋon ɔ be duu abɔɔ bia kpaakpaa ŋan nɛ yɛna maŋ Deniwalaŋ Bu ŋon,
37 Jesus respondeu: “O Filho do Homem é o agricultor que planta as boas sementes.
38 wɔɔ keŋ yɛna tɛɛle kei pou. Abɔɔ bia kpaakpaa ŋan yɛna Wurubuarɛ gyoori keŋ man bia baŋ. Ŋalese kumɛɛ ŋan yɛna ɔbɔnsam ŋon bia.
38 O campo é o mundo, e as boas sementes são o povo do reino. O joio são as pessoas que pertencem ao maligno,
39 Te walaŋkum ŋon ɔ be duu ŋalese kumɛɛ ŋan yɛna ɔbɔnsam ŋon. Kekɛrɛɛ tɛɛ keŋ yɛna debaŋ ɔtomante keŋ. Baŋ baa kɛrɛɛ nɛ yɛna Wurubuarɛ kpilala baŋ.
39 e o inimigo que plantou o joio no meio do trigo é o diabo. A colheita é o fim dos tempos, e os que fazem a colheita são os anjos.
40 Mena keŋ bɔɔ yilaa ŋalese kumɛɛ ŋan te bɔɔ too ŋa nɛ, mena ne gyae la ke kɔŋ debaŋ ɔtomante keŋ man.
40 “Da mesma forma que o joio é separado e queimado no fogo, assim será no fim dos tempos.
41 Maŋ Deniwalaŋ Bu ŋon maa kpila me kpilala lee adido na be kaa yilaa kpene kamasɛ keŋ ne yeli walaŋ ne yɛɛ dukum nɛ, na nombiakumɛɛyɛɛra pou lee me gyoori keŋ man.
41 O Filho do Homem enviará seus anjos, e eles removerão do reino tudo que produz pecado e todos que praticam o mal
42 Wurubuarɛ kpilala baŋ baa fuŋ balaŋ kumɛɛ baŋ do boalaŋ degyapaa keŋ man. Botɔɔ te baa fae yeesa na baa tao be kela.
42 e os lançarão numa fornalha ardente, onde haverá choro e ranger de dentes.
43 Mɔna baŋ be gbɛɛneŋ tenɛɛ Wurubuarɛ siaman nɛ, baa ŋalakee ŋgba weese nɛ be kya ŋon gyoori keŋ man. Baŋ be dana deŋela anenyiiŋ dei na, baa tei nideli.”
43 Então os justos brilharão como o sol no reino de seu Pai. Quem é capaz de ouvir, ouça com atenção!”
44 Keŋte Yesu besewɔ yako wɔ nyiaa, “Wurubuarɛ gyoori keŋ yɛɛ ŋgba kolo kpaakpaate keŋ ke dana koya doŋ te bɔɔ mo weese tɛɛle daale man nɛ. Balee ŋolo ke gyu kena ke nɛ, te ɔ desina ke weese nideli. Ke yɛɛ e gyoŋ gbaa mena dɔɔ ɔ gyuuwɔ ka mo kpene kamasɛ keŋ ɔ dana nɛ yɔɔ, te ɔ moowɔ ke lɛɛ tɛɛle kenaŋ.”
44 “O reino dos céus é como um tesouro escondido que um homem descobriu num campo. Em seu entusiasmo, ele o escondeu novamente, vendeu tudo que tinha e, com o dinheiro da venda, comprou aquele campo.”
45 Yesu besewɔ yako wɔ nyiaa, “Wurubuarɛ gyoori keŋ yɛɛ ŋgba kebudiiri ŋon ɔ dɔŋ ɔ ne gyae kegyaŋase kpaakpaa nyiŋan waa lɛɛ nɛ.
45 “O reino dos céus também é como um negociante que procurava pérolas da melhor qualidade.
46 Ɔ ke gyu ke nyiŋ kegyaŋa kpaakpaate nɛ, ɔ gyuuwɔ ke yɔɔ kpene kamasɛ keŋ ɔ dana nɛ, te ɔ moowɔ ke lɛɛ ke.”
46 Quando descobriu uma pérola de grande valor, vendeu tudo que tinha e, com o dinheiro da venda, comprou a tal pérola.”
47 Yesu besewɔ yako wɔ nyiaa, “Wurubuarɛ gyoori keŋ yɛɛ ŋgba asawu lɔɔra baŋ bɔɔ fuŋ ba asawu do loŋ man te bɔɔ kyaŋ kpebia kpookpoo nɛ.
47 “O reino dos céus é, ainda, como uma rede de pesca que foi lançada ao mar e pegou peixes de todo tipo.
48 Ba kena nyi asawu keŋ te wulu nɛ, be wɔŋee ke kɔŋ dekeŋkeŋ dɔɔ. Be tisiwɔ kyaa te be tɔɔsee kpebia kpaakpaa nyibaŋ do be doŋase man, te be fuŋii akumɛɛ baŋ pou leki.
48 Quando a rede estava cheia, os pescadores a arrastaram até a praia, sentaram-se e juntaram os peixes bons em cestos, jogando fora os ruins.
49 Mena ne gyae la ke kɔŋ wee ɔtomante keŋ man. Wurubuarɛ kpilala baŋ baa kɔŋ kaa lese balaŋ kumɛɛ baŋ lee balaŋ kpaakpaa baŋ man.
49 Assim será no fim dos tempos. Os anjos virão, separarão os perversos dos justos
50 Na baa fuŋ balaŋ kumɛɛ baŋ do boalaŋ keŋ ke bɛɛ yem ya nɛ man. Botɔɔ te baa fae yeesa na baa tao be kela.”
50 e os lançarão na fornalha ardente, onde haverá choro e ranger de dentes.
51 Keŋte Yesu bɔɔse wɔ nyiaa, “Ɛ nyii nombia kɛŋa pou asɛɛ?” Te be sɛɛwɔ nyi “Ayi.”
51 Vocês entendem todas essas coisas?” “Sim”, responderam eles.
52 Keŋte Yesu yako wɔ nyiaa, “Nombii kei nawolo baa nyiaa, mmaraa wolale kamasɛ ŋon ɔ be kasee Wurubuarɛ gyoori keŋ nombia gyeŋ ŋa nɛ, ɔ yɛɛ ŋgba dekpaŋalaŋ kegyia ŋon ɔ ne kyaa lese wa abɔɔ wɔlɛɛ na benɛɛ lee wa abɔɔ dɛɛsee man nɛ.”
52 Então ele acrescentou: “Todo mestre da lei que se torna discípulo no reino dos céus é como o dono de uma casa que tira do seu tesouro verdades preciosas, tanto novas como velhas”.
53 Yesu ke gyɔ aduya kɛŋa taŋ nɛ, ɔ leewɔ botɔɔ laŋ.
53 Quando Jesus terminou de contar essas parábolas, deixou aquela região
54 Ɔ ke gyu ka gyoo ɔ dɛɛ nɛ, ɔ gyuuwɔ ka wola wɔ Wurubuarɛ nombia bɔ ɔsom deni man, te ɔ kawola keŋ doo be popou nɔɔ, keŋte be bɔɔse dɔŋa nyiaa, “Aleŋ yaa ɔ nyiŋa nombia kagyeŋ kei, na doŋ keŋ ɔ na mo yɛɛ gyakoloŋ nombia na nombia dinaana kɛŋa lee?”
54 e voltou para Nazaré, cidade onde tinha morado. Enquanto ensinava na sinagoga, todos se admiravam e perguntavam: “De onde lhe vêm a sabedoria e o poder para realizar milagres?
55 Na kapenta ŋon bu yaa yee? Na ɔ naa yɛna Mɛɛre yee, na ɔ naabia yɛna Gyemisi na Gyosɛfo na Simɔn na Gyuda yee?
55 Não é esse o filho do carpinteiro? Conhecemos Maria, sua mãe, e também seus irmãos, Tiago, José, Simão e Judas.
56 Na daa na ɔ desina kyaa la kɛbo yee? Aleŋ kitii yaa ɔ nyiŋa mena doŋ kei lee?
56 Todas as suas irmãs moram aqui, entre nós. Onde ele aprendeu todas essas coisas?”.
57 Mena dɔɔ ba te lɛɛ e ya. Keŋte Yesu yako wɔ nyiaa, “Balaŋ ne bu Wurubuarɛ dekpeŋkpeŋgyɔɔre yenaŋ kamasɛ, mɔna ŋon gbagba ɔ donɔɔ man balaŋ, na ɔ dekpaŋalaŋmantena bee buu na e ya.”
57 E sentiam-se muito ofendidos. Então Jesus lhes disse: “Um profeta recebe honra em toda parte, menos em sua cidade e entre sua própria família”.
58 Te keŋ ba te lɛɛ Yesu di dɔɔ ya nɛ, ɔ te yɛɛ gyakoloŋ nombia burum ɔ dɛɛ botɔɔ ya.
58 E, por causa da incredulidade deles, realizou ali apenas uns poucos milagres.
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?
Estude este capítulo no WhatsApp
Peça à IA da Bíblia Fala para explicar Mateus 13, comparar traduções ou montar um estudo — tudo direto pelo WhatsApp.