Mateus 20
Ungbòta-Ɔwʉ́tá Tɔ́ Bhǔkù (NIY) vs AAI
1 Tdɨ́tdɔ̌ Yěsù adʉ̀ àtɨ̀nà pbɨ̀ndà ábhàlɨ̌ nɨ́: «Obhó tɨ́, yàrɨ́ nɨ́ ndɨ Ɔ̀rʉ̀-akpà ɔ̌ Ádrʉ̀ngbǎ kamà Kàgàwà bhà idzi nɔ́fɔ̀ ndɨ̀ nà dhu: Atdí ɨdza-àbadhi náahʉ̀ bhɔ̌tsʉngánǎ ɨdza rɔ̀, ndàmbɛ kasʉtálɛ nɔ́mɛ̀ dɔ̌, ndɨ́nɨ̌ owu tɨ́ kasʉ ɔ̀nzɨ̀ pbɨ̀ndà vǐnyò tɔ́ ɨnga ɔ̀.
1 “God nabi’aiwob ana maramaim i boro iti na’atube. Ana veya ta orot masaw matuwan, sabuw afa tobon ana masawamaim bowamih tit na.
2 Abádhí nɨ́ɨrɨ ɨ̀ ɨ kasʉtálɛ mànà atdí dɨ̀narɨ̀-kpɔ̌ dɔ̌ atdíku ɨdhɔ tɔ́ kasʉ tɔ́ mʉ̀kɨ̀mbà tɨ́. Kǎdʉ̀ ɨ alɛ nóvì ròwù vǐnyò tɔ́ pbɨ̀ndà ɨnga-bvʉ̀.
2 Bowayah bow naatu veya ta’imon ana baiyan isan bairi hio hibibasit ufunamaim iyafarih hin grape ana masawamaim hibow.
3 Tdɨ́tdɔ̌, kǎhʉ̀ ɨ̀bhʉ adyifɔ̀-sɨsɨ̀ kútsingá nga tɔ́ ɔ̌, ndàdʉ̀ ngʉ̌kpà alɛ nála pbanga-tsidɔ̌ róko ɨ̀mbǎ kasʉ́na rɔ́.
3 “Nine korok na’atube tit maiye na ahar efanamaim. Orot afa hai bowabow en asir hibatabat itih.
4 Nɨ́ kǎdʉ̀ àtɨ̀nà ɨ alɛ nɨ̌: ‹Nyɨ̌ mà átɔ̀, nyòwu nyɔ̀nzɨ kasʉ vǐnyò tɔ́ pbàkà ɨnga ɔ̀, tdʉ̌ ma mádʉ̀ fʉ̀kʉ́ mʉ̀kɨ̀mbà núbho àkǎkǎ dhu bhěyi.›
4 Basit eo, ‘Igewasin kwa auman boro kwanan au masawamaim kwanabow, naatu kwa a baiyan boro etei anafofonin anit.’ Naatu bowamih hin.
5 Nɨ́ ɨ alɛ náadʉ̀ òwu ndɨ vǐnyò tɔ́ ɨnga ɔ̀. Wɔ̀ ɨdza-àbadhi náahʉ̀ tdɨ́tdɔ̌ azà adyifɔ̀-sɨsɨ̀ adyíbhengá nga tɔ́ ɔ̌, ndɨrɔ̀ àrʉ̀gyètdí adyifɔ̀-sɨsɨ̀ adyídɔ̌ nga tɔ́ ɔ̌, ndàdʉ̀ dhu ɔ̀nzɨ̀ ndɨ dhu bhěyi tɨ́.
5 Auyit naatu three korok hairi tit inan i bowabow ta’imon sinaf sabuw asir hibatabat itih naatu uwih hin ana masaw hibow.
6 Kà rǐku dɔ̀ná rɔ̀ nɨ̌, kǎhʉ̀ atdí kumì dɔ̀ná atdí nà adyifɔ̀-sɨsɨ̀ pbɨ́tsɔ̀ngǎ nga tɔ́ ɔ̌, ndàdʉ̀ ngʉ̌kpà alɛ nála pbanga-tsidɔ̌ òkò, ɨ̀nzɨ̌ ɨ̀ ɨ́ atdí dhu mà nɔ́nzɨ rɔ́rɔ̀ rɔ́. Nɨ́ kǎdʉ̀ dhu ìvu abádhí-tsʉ̌, ndàtɨ: ‹Ádhu, rɔ̀pɛ̀ ndɨ̀ kútsingánǎ rɔ̀ rɨ̀rà àhʉ kòmbí, nyɨ̌ nyòkò ɨrɔ́ ɨ̀nzɨ̌ nyɨ̌ nyɨ́ atdí dhu mà nɔ́nzɨ rɔ́rɔ̀ nɨ̌?›
6 Naatu veya re five korok na’atube, orot tit na maiye, ahar efanamaim titit. Sabuw afa’abo hibatabat itih eo, ‘Kwa aisim asir kwabatabat veya re?’
7 Nɨ́ abádhí adʉ̀ dhu àdu kà tɔ̀, ’àtɨ: ‹Ɨnzá nɨ́ atdí alɛ mà nápɛ̀ mǐtsǔ pbɨ̀ndà kasʉ ɔ̀.› Nɨ́ kǎdʉ̀ àtɨ̀nà ɨ alɛ nɨ̌: ‹Olu nyɨ̌ mà átɔ̀, nyòwu nà nyɔ̀nzɨ kasʉ pbàkà vǐnyò tɔ́ ɨnga ɔ̀.›
7 “Hiya’afut hio, ‘Men yait ta tubuni.’
8 Nɨ́ pbɨ́tsɔ̀ngánǎ, wɔ̀ ɨnga-àbadhi náatɨ pbɨ̀ndà kasʉtálɛ tɔ́ ádrʉ̀ngbǎlɛ nɨ̌: ‹Únzi kasʉtálɛ, nyadʉ̀ fɨ̀yɔ́ mʉ̀kɨ̀mbà núbho. Nyɨ nyɨ́ kɔ̀pɛ̀ yà olù kasʉ nɔ̀pɛ̀ alɛ rɔ̌ rɔ̀, nyadʉ̀ àrà kʉ̀tsà yà angyi kasʉ nɔ̀pɛ̀nà alɛ rɔ̌.›
8 “Veya re birabirab auman, masaw matuwan ana orot ukwarin eaf na iu, ‘Sabuw ina’afih hinan hai baiyan initih, uf hinan hai baiyan wan initih naatu wan hinan uf initih,’ basit eafih hina hirun sawar.
9 Nɨ́ yà atdí kumì dɔ̀ná atdí nà adyifɔ̀-sɨsɨ̀ pbɨ́tsɔ̀ngǎ nga tɔ́ ɔ̌ kasʉ nɔ̀pɛ̀ alɛ níiwú, kadʉ̀ ngǎtsi alɛ bhà atdí dɨ̀narɨ̀ nábhʉ ndɨ alɛ tɔ̀.
9 “Imaibo orot iyab five korok hibusuruf hibowabow, hai baiyan itih, veya ta’imon ana fofonin.
10 Yà angyi kasʉ nɔ̀pɛ̀nà alɛ níiwú ùvò átɔ̀. Abádhí nɨ́ɨrɛ̀ nga fɨ̌yɔ̀ ka kúbhǒna mʉ̀kɨ̀mbà ràrǒse òse yà olù kasʉ nɔ̀pɛ̀nà alɛ tɔ́ mʉ̀kɨ̀mbà dɔ̀nǎ. Pbɛ́tʉ̀, abádhí mà átɔ̀ náadʉ̀ atdátdí dɨ̀narɨ̀ kɛ̀lɛ̌ nábà.
10 Orot mat hina hibowabow, hai biyan bainamih hinan i hinotanot boro hai baiyan gagamin hitab, baise i auman baiyan ta’imon hibai, veya ta’imon ana fofonin.
11 Nɨ́ kàkɔ̌ ɨ̀ ɨ́ rɔ̀, kɔ̌kɔ̀ alɛ náapɛ̀ ’àmbɛ ònu dɔ̌ ɨnga-àbadhi nɨ̌.
11 “Hai kabay hibai sawar hitit hibat. Basit higam masaw matuwan hiu,
12 Abádhí atɨ kà nɨ̌: ‹Kǎkà kasʉtálɛ níwǔ ùvò olù, ’àdʉ̀ kasʉ nɔ́nzɨ̀ atdí adyifɔ̀-sɨsɨ̀ kɛ̀lɛ̌ tɨ́. Nɨ́ nyɨ nyàdʉ̀ tɨ́ mʉ̀kɨ̀mbà núbho abádhí tɔ̀ àdhàdhɨ̀ mǎ mànà, àzèmbè mǎ’ɨ nɨ́ ndɨ bìlǐ mǎ mɔ̀nzɨ̀ kasʉ, adyifɔ̀ ràdʉ̀ mɔ̌bɨ̀ rɔ̀?›
12 ‘Iti sabuw i veya re’er auman hina men manin hibag, baise aki bairi ai baiyan ta’imon iti. Aki ai baiyan i boro gagamin atab, anayabin aki mar auman ana a bow in veya re.’
13 Nɨ́ wɔ̀ alɛ adʉ̀ dhu àdu atdí abádhí nzínzì ɔ̌ alɛ tɔ̀, ndàtɨ: ‹Pbǎlɛ́ ma mɔ̀nzɨ̀ nzá nyɨ nzɛ́rɛ. Nyɨ nyà’ùnà tɨ́ nzá atdí dɨ̀narɨ̀ rɔ̌ nyɨ nyɨ́ kasʉ nɔ́nzɨ atdí ɨdhɔ ɔ̌ dhu?
13 “Masaw matuwan misir orot ta isan eo, ‘Au begon inaso’ob. Ayu men asinaf kakafemih. Anayabin kwa i kwaibasit veya ta’imon ana baiyan isan, imih kwabow in veya re ana fofonin ait.
14 Nɨ́rɔ̀, ákɔ̌ ɨndʉ́ mʉ̀kɨ̀mbà, nyadʉ̀ àrà ɨndʉ́ dhu nɨ̌. Ma mòzè mabhʉ ka wɔ̀ olù ɨ̀rànà alɛ tɔ̀ àdhàdhɨ̀ ɨndʉ̀ ma màbhʉ ka dhu bvʉ̀ tɨ́.
14 Abisa abit i kwabai a ubar kwan. Iti oro’orot uf hinan i ayu arubinih hina, imih hai kabay abitih i kwa bairi a baiyan ta’imon.
15 Ma mádʉ̀ pbàkà fʉ̀rangà nʉ́ndɔ̀ ma mòzè ka dhu bhěyi. Tɨ́ nzɨ̌ obhó? Ndɨrɔ̀ yà ma mɔ̀nzɨ̀ ídzì dhu nyɨ nyàla tɨ́ nzɛ́rɛ dhu ma mɔ̀nzɨ̀ dhu tɨ́?›»
15 Anayabin ayu au sawar, au kokomaim au kabay mi’itube anim, ayu akisu. Men orot babin ta isan anasisinaf gewas isan ya naso’aramih.’”
16 Nɨ́ Yěsù adʉ̀ àtɨ̀nà tdɨ́tdɔ̌: «Yà kòmbí arɨ́’ɨ̀ olù alɛ tɨ́ alɛ nóongoya wɛmbɛrɛ̀ tɨ́, ndɨrɔ̀ yà kòmbí arɨ́’ɨ̀ wɛmbɛrɛ̀ tɨ́ alɛ náadʉ̀ya òngo olù alɛ tɨ́.»
16 Naatu Jesu ana tur yomaninamaim eo, “Sabuw iyab iti tafaramamaim orot gagamih tema’am boro maramaim aurih efan en. Baise sabuw iyab iti tafaramamaim God isan tibi’akir maramaim boro orot gagamih hinama.”
17 Yèrùsàlɛmà tɔ́ kɨgɔ̀ ɔ̀ ndɨ̀ ndúpo rɔ́rɔ̀, Yěsù náanzi pbɨ̀ndà atdí kumì dɔ̀ná ɔ́yɔ̌ nà ábhàlɨ̌ igi. Nɨ́ otu ɔ̌ ɨ̀ ówu rɔ́rɔ̀, kǎdʉ̀ àtɨ̀nà abádhí nɨ̌:
17 Jesu ana bai’ufununayah bairi au Jerusalem hinan efamaim buwih nabin akisihimo hai tur eowen eo,
18 «Kànɨ̌ àlɛ̌ kúpo Yèrùsàlɛmà tɔ́ kɨgɔ̀ ɔ̀, nɨ́ ányɨ̀ ka kɨ́ Ìndrǔ t’ídhùnà nípfǒ kabhʉ pbàkùhánɨ́ tɔ́ ádrɔ̀drɔ̌ alɛ mà, Músà bhà Ʉyátá tɔ́ màlímó mànà fɔ́. Abádhí rɨ̌ anya nɔ́tdɨ̀ kà-dɔ̌ ndɨ́nɨ̌ ka koho tɨ́ ka,
18 “Tanan Jerusalemamaim Orot Natun boro sabuw hinab. Firis ukwarih naatu Ofafar Bai’obaiyenayah hinitih rabin asabunin morobomih hinao.
19 ’àdʉ̀ kàbhʉ ɨ̀nzɨ̌ nɨ́ Pbàyàhúdí-fɔ́. Ɨ alɛ rɨ̌ kɔ̀zʉ̀ àkyǎkyɛ̀ alɛ tɨ́, ’àdʉ̀ kʉ̀vɨ asé nɨ̌. Ndɨrɔ̀ abádhí rɨ̌ kʉ̀tɔ̌ mʉ̀sàlabhà dɔ̌, rɔ̀vɛ̀, kadʉ̀ ɔ̀tdʉ̀nà. Pbɛ́tʉ̀, ɨ̀bhʉ ɨdhɔ dzidɔ̌, kǎdʉ̀ya ndɨ̀ngbɛ̀ ɔvɛ-bvʉ̀ rɔ̀.»
19 Naatu hinab Eteni Sabuw hinitih, hina’u hi’i’iyab hinarab hina’onaf namorob. Baise veya baitonin ufunamaim boro namisir maiye.”
20 Wɔ̀ dhu-dzidɔ̌, Zɛ̀bɛ̀dayò bhà ɨngba-tsánà mà, pbɨ̀ndà ɔ́yɔ̌ inzo mànà náandrì Yěsù-tɨ’ɔ̀. Nɨ́ ndɨ ɨngba-tsánà náakɔ̀ ndɨ̀ ɔtdyʉ̀na dɔ̌ Yěsù-ɔ̀nzɨ̌, ndɨ́nɨ̌ ndɨ̀ ndonzi tɨ́ dhu kà-fɔ́.
20 Imaibo Zebedee aawan natunatun rou’ab bairi Jesu baifefeyanimih hina nanamaim sun yowen natunatun rou’ab isah fefeyan baibaisinamih eo.
21 Nɨ́ Yěsù ivú dhu kà-tsʉ̌ ndàtɨ: «Ádhu nyɨ nyòzè?» Nɨ́ kǎdʉ̀ dhu àdu Yěsù tɔ̀, ndàtɨ: «Pbʉ̀kʉ̀ ádrʉ̀ngbǎnga tɔ́ idzi ɔ̌, ábhʉ̌ kǎkà pbàkà ɔ́yɔ̌ inzo ròkò tɨnʉ́, atdí ràdɨ ɨndʉ́ fangà dɔ̀nǎ rɔ̀, ngǎtsi ràdʉ̀ àdɨ ígù dɔ̀nǎ rɔ̀.»
21 Jesu ibatiy eo, “Abisa kukokok?” Babin iya’afut eo, “Ayu akokok inao matanu o ina bi’aiwob ana maramaim, ayu natunatu hairi sisib roun roun hinamare bairi kwani’aiwob.”
22 Nɨ́ Yěsù adʉ̀ dhu àdu kà tɔ̀, ndàtɨ: «Nyɨ̌ nyʉ̀nɨ nzá wɔ̀ nyɨ̌ nyónzina fudú dhu. Nyɨ̌ tɨ́ àdʉ̀ yà ma mɔ́mvʉ̀na àpbɛ̀ tɔ́ kɔ́pà-tsʉ̀ nɔ́mvʉ̀ ɔ̀mvʉ̀?» Nɨ́ wɔ̀ ɨngba-tsánà mà náadʉ̀ dhu àdu Yěsù tɔ̀, àtɨ: «Ɔ̀mvʉ̀ mǎ mádʉ̀ ɔ̀mvʉ̀nà.»
22 Jesu iya’afut eo, “Kwa men kwaso’ob abisa isan kwafefeyanu. Karam ayu au harew ana tomatom turin boro kwanatom?” Tufuturan hairi hiya’afut hio, “Aki karam.”
23 Nɨ́ Yěsù adʉ̀ àtɨ̀nà abádhí nɨ̌: «Obhó tɨ́, ɔ̀mvʉ̀ nyɨ̌ nyɔmvʉ́ya ma mɔ́mvʉ̀na kɔ́pà-tsʉ̀. Pbɛ́tʉ̀ ìndrǔ nɨ́lɨ̌ ka kɨ́ ràdɨ idú fangà dɔ̀nǎ rɔ̀, ndɨrɔ̀ idú ígù dɔ̀nǎ rɔ̀ dhu nɨ́ nzɨ̌ ɔ̀tɛ̌du. Ɨ ngari nɨ́ yà Àbadu náabhɔ̀lɔ̀ ka fɨ̌yɔ̀ alɛ tɔ́.»
23 Jesu iuwih eo, “Ayu harew atomatom boro kwanatom, baise ta au asukwafune mare ta au beyawane mare. Ayu men karam boro anarubin. Nati efan i sabuw iyab ayu Tamai isah bobogaigiwas i hai efan.”
24 Wɔ̀ dhu ɨ̀ ɨ̀rɨ̀ rɔ̀, atdí kumì ngʉ̌kpà ábhàlɨ̌ náadʉ̀ àkǒ àkǒ tɨ́ kɔ̌kɔ̀ ɔ́yɔ̌ atdí iya bhà alɛ rɔ̌.
24 Bai’ufununayah etei ten iti tur hinonowar orot tufuturan hairi isan yah so’ar.
25 Nɨ́ Yěsù adʉ̀ pbɨ̀ndà ábhàlɨ̌ nánzì tɨna ɔ̀, ndàdʉ̀ àtɨ̀nà abádhí nɨ̌: «Nyɨ̌ nyʉ́nɨ wà yà ìndrǔ dɔ̌ ádrɔ̀drɔ̌ alɛ tɨ́ ka kátɨna alɛ náarádʉ̀ ɨ alɛ nʉ́lɨ fɨ̀yɔ́ ɨnɔ tɨ́, ’àmbɛ avu dɔ̌ rɔ̀yá dhu. Ndɨrɔ̀, nyɨ̌ nyʉ́nɨ wà yà ádrɔ̀drɔ̌ alɛ náarádʉ̀ ɔbɨ̀ya à’ɛ ìndrǔ dɔ̌ tɨ́ dhu.
25 Baise Jesu etei eaf ayuwih i’uwih eo, “Kwanaso’ob orot iyab Eteni Sabuw tekakaifih i God men tebitumitum, imih i taiyuwih hai fairamaim sabuw tibiruwih fanah tebai tibi’ufununih.
26 Pbɛ́tʉ̀, dhu àkǎ nzá ndɔ̀nzɨ̀ ndɨ̀ ndɨ dhu bhěyi nzínzìkʉ ɔ̌. Atdí nzínzìkʉ ɔ̌ alɛ náapɛ́ ndòzè ndàdɨ ádrʉ̀ngbǎlɛ tɨ́, nɨ́ kà rǎdʉ̀ àkǎ ndɨ̀’ɨ̀ fʉ̀kʉ́ kasʉtálɛ tɨ́.
26 Baise kwa wanawanamaim men iti na’atube nama’amih. O yait inakok bai’ukwarinamih, basit taituwa isah inabow ini’akir.
27 Ndɨrɔ̀ atdí nzínzìkʉ ɔ̌ alɛ náapɛ́ ndòzè ndàdɨ wɛmbɛrɛ̀ tɨ́, nɨ́ ndɨ alɛ rǎdʉ̀ àkǎ ndɨ̀’ɨ̀ fʉ̀kʉ́ ɨnɔ tɨ́.
27 Naatu O yait inakok wan bai’iyon bai’ukwarinamih, basit taituwa isah ini’akir.
28 Ndɨ dhu bhěyi nɨ́ ndɨ, Ìndrǔ t’ídhùnà nɨ́rà nzá ndɨ́nɨ̌ ka kɔnzɨ tɨ́ kasʉ fɨ̌ndà. Pbɛ́tʉ̀ kɨ̌rà ndɨ́nɨ̌ ndɔnzɨ tɨ́ kasʉ ngʉ̌kpà alɛ tɔ̀, ndàdʉ̀ pbɨ̀ndà ípìrɔ̌nga nábhʉ ábhɔ̌ alɛ nʉwʉ̀ tɨ́.»
28 Iti na’atube kwanasinaf, anayabin Orot Natun nan i men sabuw isan bowamih namih, baise nabow ana yawas sabuw isah ni’inuw saise i ana yawasamaim sabuw niyawasih.”
29 Yěsù mà rǔvò pbɨ̀ndà ábhàlɨ̌ mànà Yɛ̀rɨkɔ̀ tɔ́ kɨgɔ̀ ɔ̀ rɔ̀ ɔ̀nà kàsʉmɨ̀ ɔ̌, ábhɔ̌ ihé-yà náadʉ̀ òwu Yěsù-owù ɔ̌.
29 Jesu ana bai’ufununayah bairi tafaram Jericho hitumar hitit, basit sabuw rou’ay gagamin na’in hitit hi’ufunun bairi hin.
30 Nɨ́ yà otu-gì dɔ̌ ɨ̀ òkò rɔ́ ɨ̀’ɨ̀ ɔ́yɔ̌ ndùmùndúmú nɨ́ɨrɨ Yěsù rʉ̌da dhu. Nɨ́ abádhí adʉ̀ ’ɔ̀pɛ̀ ’ùkǔ, ’àmbɛ àtɨ̀nà dɔ̌: «Ádrʉ̀ngbǎlɛ, Dàwudì-dhú bvʉ̌ alɛ́, ábà ɨzʉ dɔ̀ká!»
30 Hinan efamaim orot rou’ab matah fim hima’am Jesu ana tur hinowar, basit hi’af Jesu hifefeyan hio, “David uwan kwiwanbabani.”
31 Ihé-yà náadʉ̀ òko ’àmbɛ ɔ̀rʉ̀ dɔ̌ abádhí dɔ̌, ’àdʉ̀ abádhí návi rɨ̀nɛ̀. Pbɛ́tʉ̀ kɔ̌kɔ̀rɨ́ ndùmùndúmú náadʉ̀ ùkǔ ɔrʉ́ tǔya nyʉ́ nà tdɨ́tdɔ̌, ’àtɨ: «Ádrʉ̀ngbǎlɛ́, Dàwudì t’ídhùnǎ, ábà ɨzʉ dɔ̀ká!»
31 Sabuw rou’ay gagamin na’in hinan orot rou’ab hikwararih awah fotamih hi’uwih, baise hairi awah aumetawat hi’af hio, “Regah David uwan kwiwanbabani.”
32 Nɨ́ Yěsù adʉ̀ ìde, ndànzì abádhí, ndàdʉ̀ dhu ìvu tsʉ̀yá, ndàtɨ: «Ádhu nyɨ̌ nyòzè mɔnzɨ̀ fʉ̌kʉ̀?»
32 Jesu inan bat naatu hairi eafih hina ibatiyih eo, “Kwakokok abisa isa anasinaf?”
33 Nɨ́ abádhí adʉ̀ dhu àdu kà tɔ̀, ’àtɨ: «Ádrʉ̀ngbǎlɛ́, ábhʉ̌ nyɨ̀kpɔ́ka ràla ɨnga.»
33 Orot rou’ab hiya’afut hio, “Regah aki akokok matai hinigewasin ananuw.”
34 Nɨ́ Yěsù adʉ̀ ɨzʉ nábà abádhí dɔ̌, ndàdʉ̀ abádhí-nyɨ̀kpɔ́-ngbɔ̀ nʉ́pbala. Nɨ́ ányɨ̀rɔ̌ rɔ̀ tɨ́, kɔ̀rɨ́ ɔ́yɔ̌ alɛ náadʉ̀ ’ɔ̀pɛ̀ ’àla ɨnga, ’àdʉ̀ òwu Yěsù-owù ɔ̌.
34 Jesu hairi itih iyababan basit matah bobotobonen ana maramaim mar ta’imonamo hairi matah higewasin himisir Jesu hi’ufunun bairi hin.
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?
Estude este capítulo no WhatsApp
Peça à IA da Bíblia Fala para explicar Mateus 20, comparar traduções ou montar um estudo — tudo direto pelo WhatsApp.