Mateus 26

mxv (MXV) vs VC

Sair da comparação
VC Versão Católica
1 Ra saa te sandiꞌi Jesús ndikaꞌan ra takundiꞌi ña yoꞌo, saa ndikaꞌan ra xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra kachi ra saa:
1 — ausente —
2 ―Xa kundaa va ini ndo, chi ndia soo uvi kii va ke kumani ra tiandiaa kii ña ndatava na viko pascua, ra tiin na yuꞌu, ra xaa yoꞌo, ra ndataxi na yuꞌu ndaꞌa na saa ini xini yuꞌu, ra takaa na yuꞌu ndaꞌa cruz ―kachi Jesús xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra.
2 Ye know that after two days the passover takes place, and the Son of man is delivered up to be crucified.
3 Ra kii kan, ndakutaꞌan takundiꞌi ndia xikuaꞌa kunaꞌnu nuu ndia sutu xiꞌin ndia maestro sañaꞌa ndiayu Ndioxi, xiꞌin ndia xikuaꞌa kunaꞌnu nuu na ñuu, ra iin ndakaya takundiꞌi ndia ndee ndia nuu keꞌe veꞌe ra sutu kuchee ra nani Caifás.
3 Then the chief priests and the elders of the people were gathered together to the palace of the high priest who was called Caiaphas,
4 Ra saa ndikataꞌan ndia, ña chikaa ndia kuachi siki sata Jesús, ña vaꞌa tiin ndia ra, ra kaꞌni ndia ra.
4 and took counsel together in order that they might seize Jesus by subtlety and kill him;
5 Ra saa ndikaꞌan ndia xiꞌin taꞌan ndia kachi ndia saa.
5 but they said, Not in the feast, that there be not a tumult among the people.
6 Ra saa kuu ndixaa Jesús ñuu Betania, ra ndikiꞌvi ra xikunduꞌu ra veꞌe ra Simón, ra ndoꞌo kueꞌe tiaꞌyu.
6 — ausente —
7 Ra nani saa kuu Jesús nduꞌu ra nuu mesa, ra saa ndixaa iin ñaꞌa, ra niꞌi ña iin yuyu loꞌo, ra iin chitu ndaa ña xiꞌin ndutia xaꞌan tami, ra yaꞌvi ni, ra saa taꞌvi ña sukun yuyu loꞌo kan, ra koso ndiee ña ra xini Jesús.
7 a woman, having an alabaster flask of very precious ointment, came to him and poured it out upon his head as he lay at table.
8 Ra te xini sava ndia itaꞌan xiꞌin Jesús, saa ra ndukueꞌe ni ini ndia xini ndia ñaꞌa kan, ra ndikaꞌan ndia kachi ndia saa:
8 But the disciples seeing it became indignant, saying, To what end {was} this waste?
9 ¿A väꞌa ndikiyaꞌvi va ra? Ra kusana yaꞌvi ni va sata na ra, ra xuꞌun ña kiꞌin yo xaꞌa ra, ra vaꞌa taxi yo ña ndaꞌa na ndaꞌvi, ña chindiee taꞌan yo xiꞌin na ―kachi ndia.
9 for this might have been sold for much and been given to the poor.
10 Ra saa xini soꞌo Jesús ña ndikaꞌan ndia, ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin ndia kachi ra saa:
10 But Jesus knowing {it} said to them, Why do ye trouble the woman? for she has wrought a good work toward me.
11 Saa chi na ndaꞌvi na kaꞌan ndo xaꞌa, ra iin ndisaa kii va ke kundee na kan xiꞌin ndo, ndi su yuꞌu, ra süvi iin ndisaa kii ke kuiin yu xiꞌin ndo.
11 For ye have the poor always with you, but me ye have not always.
12 Ra ña xa ña yoꞌo xiꞌin yu vichin, ña chikaa ña ndutia ra xaꞌan tami yoꞌo yuꞌu, ra xa ña xanduvi va kuvi ña xiꞌin yu, te xa na nduxin na yuꞌu.
12 For in pouring out this ointment on my body, she has done it for my burying.
13 Ra ña ndixa ke kaꞌan yu xiꞌin ndo, chi ndia ndia ka nuu ñuꞌu ña yuuvi yoꞌo, nuu ndatuꞌun na tuꞌun vaꞌa xaꞌa yu, ra ikan ndatuꞌun tu na xaꞌa ña xa ña yoꞌo va, ra saa ndakaꞌan na xaꞌa ña vaꞌa ña xa ña ―kachi Jesús xiꞌin ndia.
13 Verily I say to you, Wheresoever these glad tidings may be preached in the whole world, that also which this {woman} has done shall be spoken of for a memorial of her.
14 Ra ra nani Judas Iscariote, ra itaꞌan xiꞌin ndia ña kuu ndia uxi uvi ña itaꞌan ndia xiꞌin Jesús, ra kee ra kuaꞌan ra nuu ndia sutu ndia kunaꞌnu.
14 — ausente —
15 Ra te ndixaa ra nuu ndia sutu kan, ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin ndia kachi ra saa:
15 and said, What are ye willing to give me, and *I* will deliver him up to you? And they appointed to him thirty pieces of silver.
16 Saa ra ndikun mii kii kan ke, xaꞌa va ra Judas, ña xika nduku ra ndia kuꞌva ke sa ra, ña vaꞌa ndataxi ra Jesús ndaꞌa na.
16 And from that time he sought a good opportunity that he might deliver him up.
17 Ra kii nuu te iyoo viko ña xixi na ixta vaꞌa ña köo ndavi xiꞌin, saa kuyachin ndia itaꞌan xiꞌin Jesús, ra nindakatuꞌun ndia ra kachi ndia saa:
17 — ausente —
18 Ra saa ndakuiin ra kachi ra saa xiꞌin ndia:
18 And he said, Go into the city unto such a one, and say to him, The Teacher says, My time is near, I will keep the passover in thy house with my disciples.
19 Ra iin ta kuꞌva kachi ra xiꞌin ndia ke xa ndixa va ndia, ra mii veꞌe tiaa kan ke xavii va ndia ñaꞌa ña kuxini ndia viko pascua kan.
19 And the disciples did as Jesus had directed them, and they prepared the passover.
20 Ra te xa kuaꞌan kuñuu, saa xaa Jesús, ra xikunduꞌu ra nuu mesa xiꞌin uxi uvi saa ndia itaꞌan xiꞌin ra.
20 And when the evening was come he lay down at table with the twelve.
21 Ra nani saa kuu Jesús xixini ra xiꞌin ndia, ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin ndia kachi ra saa:
21 And as they were eating he said, Verily I say to you, that one of you shall deliver me up.
22 Ra saa xaꞌa kusuchi ka vi ini ndia, ra xaꞌa ta iin ta iin ndia kaꞌan ndia xiꞌin ra kachi ndia saa:
22 And being exceedingly grieved they began to say to him, each of them, Is it *I*, Lord?
23 Ra saa ndakuiin Jesús kachi ra saa xiꞌin ndia:
23 But he answering said, He that dips his hand with me in the dish, *he* it is who shall deliver me up.
24 Ra saa ndikaꞌan ka ra kachi ra saa:
24 The Son of man goes indeed, according as it is written concerning him, but woe to that man by whom the Son of man is delivered up; it were good for that man if he had not been born.
25 Ra saa ndakuiin ra Judas, ra ^kuni ndataxi Jesús ndaꞌa na saa ini, kachi ra saa:
25 And Judas, who delivered him up, answering said, Is it *I*, Rabbi? He says to him, *Thou* hast said.
26 Ra nani saa kuu ndia xixi ndia ndee ndia, ra saa kiꞌin Jesús iin ixta, ra ndataxi ra tixaꞌvi ndaꞌa Ndioxi xaꞌa ña, ra saa taꞌvi ra ña, ra taxi ra ña ndaꞌa ndia, ra ndikaꞌan ra xiꞌin ndia kachi ra saa:
26 — ausente —
27 Ra te ndiꞌi saa kiꞌin ra iin copa ña ñuꞌu vino, ra ndataxi ra tixaꞌvi ndaꞌa Ndioxi xaꞌa ra, ra saa taxi ra ña ndaꞌa ndia, ra ndikaꞌan ra xiꞌin ndia kachi ra saa:
27 And having taken {the} cup and given thanks, he gave {it} to them, saying, Drink ye all of it.
28 saa chi vino yoꞌo kuvi ra kuu nii yu, ña kutia xaꞌa takundiꞌi na yuuvi yoꞌo, ra nii yu ña kutia kan, kuvi iin trato xaa ña kindoo yu xiꞌin ndo vichin.
28 For this is my blood, that of the {new} covenant, that shed for many for remission of sins.
29 Ra kuni yu ña na kundaa ini ndo vichin, saa chi nandïko ka yu ña koꞌo yu vino yoꞌo xiꞌin ndo; chi ndia te na xaa kii ña ndakutaꞌan tuku yo nuu xaꞌndia Ndioxi chiñu, ra ndia saa vi ke koꞌo yu vino ra xaa xiꞌin ndo ―kachi Jesús xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra.
29 But I say to you, that I will not at all drink henceforth of this fruit of the vine, until that day when I drink it new with you in the kingdom of my Father.
30 Ra saa te ndiꞌi xita ndia yaa yii, ra saa kee ndia ra ndakiꞌin ndia kuaꞌan ndia, chi iku ña nani Olivo.
30 Depois do canto dos Salmos, dirigiram-se eles para o monte das Oliveiras.
31 Ra saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin ndia kachi ra saa:
31 Disse-lhes então Jesus: Esta noite serei para todos vós uma ocasião de queda; porque está escrito: Ferirei o pastor, e as ovelhas do rebanho serão dispersadas {Zc 13,7}.
32 Ndi su te na ndatiaku yu, ra xiꞌna ka va yuꞌu ku ra kunuu kuꞌun nuu ndo chi Galilea ―kachi ra xiꞌin ndia.
32 Mas, depois da minha Ressurreição, eu vos precederei na Galiléia.
33 Saa ndakuiin ra Pedro kachi ra saa xiꞌin Jesús:
33 Pedro interveio: Mesmo que sejas para todos uma ocasião de queda, para mim jamais o serás.
34 Ra saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin ra kachi ra saa:
34 Disse-lhe Jesus: Em verdade te digo: nesta noite mesma, antes que o galo cante, três vezes me negarás.
35 Ra saa ndakuiin tuku ra Pedro kachi ra saa:
35 Respondeu-lhe Pedro: Mesmo que seja necessário morrer contigo, jamais te negarei! E todos os outros discípulos diziam-lhe o mesmo.
36 Ra saa ndixaa Jesús xiꞌin ndia itaꞌan xiꞌin ra xaꞌa iku Olivo iin nuu nani Getsemaní, ra ikan ndikaꞌan ra xiꞌin ndia, kachi ra saa:
36 Retirou-se Jesus com eles para um lugar chamado Getsêmani e disse-lhes: Assentai-vos aqui, enquanto eu vou ali orar.
37 Ra ndikaꞌan ra xiꞌin ra Pedro, xiꞌin uvi saa ndia seꞌe ra Zebedeo kuaꞌan ndia xiꞌin ra, ra saa xaꞌa kusuchi ka vi ini ra, ra xaꞌa ndiꞌi ka vi ini ra.
37 E, tomando consigo Pedro e os dois filhos de Zebedeu, começou a entristecer-se e a angustiar-se.
38 Ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin ndia kachi ra saa:
38 Disse-lhes, então: Minha alma está triste até a morte. Ficai aqui e vigiai comigo.
39 Ra saa kuxika ra loꞌo nuu ndee ndia, ra ikan xikusiti ra, ra iin ndiakua nditiandiaa tiaan ra ndia nuu ñuꞌu, ra xaꞌa ra kaꞌan ra xiꞌin Ndioxi kachi ra saa:
39 Adiantou-se um pouco e, prostrando-se com a face por terra, assim rezou: Meu Pai, se é possível, afasta de mim este cálice! Todavia não se faça o que eu quero, mas sim o que tu queres.
40 Te ndiꞌi saa nandiko ra xaa ra nuu ndee ndia, ra xa ndia ^kixi va kuvi ndia, ra saa ndikaꞌan ra xiꞌin ra Pedro kachi ra saa:
40 Foi ter então com os discípulos e os encontrou dormindo. E disse a Pedro: Então não pudestes vigiar uma hora comigo...
41 Ra saa ndikaꞌan ka Jesús, kachi ra saa xiꞌin ndia:
41 Vigiai e orai para que não entreis em tentação. O espírito está pronto, mas a carne é fraca.
42 Ra saa ndakiꞌin tuku Jesús kuaꞌan ra, kaꞌan ra xiꞌin Ndioxi ichi ña uvi, ra saa xaꞌa ra kaꞌan ra ^kachi ra saa:
42 Afastou-se pela segunda vez e orou, dizendo: Meu Pai, se não é possível que este cálice passe sem que eu o beba, faça-se a tua vontade!
43 Ra te nandiko tuku ra xaa ra nuu ndee ndia, ra kixi tuku va ndia ndee ndia, saa chi tiaa ni kuni kusun ndia, ra iin vevee takaa maꞌna nuu ndia.
43 Voltou ainda e os encontrou novamente dormindo, porque seus olhos estavam pesados.
44 Ra saa ndakoo ra ndia, ra ndakiꞌin tuku ra kuaꞌan ra kaꞌan ra xiꞌin Ndioxi ichi ña uni va. Ra iin ta kachi ra ke, kachi tuku va ra.
44 Deixou-os e foi orar pela terceira vez, dizendo as mesmas palavras.
45 Ra saa nandiko ra, xaa tuku ra nuu ndee ndia itaꞌan xiꞌin ra, ra ndikaꞌan ra xiꞌin ndia kachi ra saa:
45 Voltou então para os seus discípulos e disse-lhes: Dormi agora e repousai! Chegou a hora: o Filho do Homem vai ser entregue nas mãos dos pecadores...
46 ^Ndakoo ndo, ra kuꞌun yo; chi xa kuyachin va ra ndataxi yuꞌu ndaꞌa na ―kachi Jesús xiꞌin ndia.
46 Levantai-vos, vamos! Aquele que me trai está perto daqui.
47 Ra sakan saa kuu Jesús kaꞌan ra xiꞌin ndia, saa ra xaa va ra Judas, ra itaꞌan xiꞌin ndia, ña kuu ndia uxi uvi ña itaꞌan ndia xiꞌin Jesús, ra iin tiaꞌndia chee yuvi ndiaka ra, ra niꞌi na ichi xiꞌin itun. Ra ndia xikuaꞌa, xiꞌin ndia sutu, xiꞌin ndia maestro sañaꞌa ndiayu Ndioxi kuvi ndia tiꞌvi na ña ndixaa na.
47 Jesus ainda falava, quando veio Judas, um dos Doze, e com ele uma multidão de gente armada de espadas e cacetes, enviada pelos príncipes dos sacerdotes e pelos anciãos do povo.
48 Ra xa ndikataꞌan va ra Judas xiꞌin na ndia kuꞌva ke ndataxi ra Jesús ndaꞌa na. Ra suꞌva ke kachi ra xiꞌin na:
48 O traidor combinara com eles este sinal: Aquele que eu beijar, é ele. Prendei-o!
49 Ra te ndixaa ndixa ra Judas, saa ra ndikun kuyachin va ra nuu iin Jesús, ra ndikaꞌan ra xiꞌin ra kachi ra saa:
49 Aproximou-se imediatamente de Jesus e disse: Salve, Mestre. E beijou-o.
50 Ra saa ndakuiin Jesús kachi ra saa xiꞌin ra:
50 Disse-lhe Jesus: É, então, para isso que vens aqui? Em seguida, adiantaram-se eles e lançaram mão em Jesus para prendê-lo.
51 Ra saa tava iin ra itaꞌan xiꞌin Jesús ichi, ra xaꞌndia ra iin xiyo soꞌo ra muso, ra xachiñu nuu ra sutu, ra kuchee nuu takundiꞌi ndia sutu.
51 Mas um dos companheiros de Jesus desembainhou a espada e feriu um servo do sumo sacerdote, decepando-lhe a orelha.
52 Ra saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin ra xaꞌndia soꞌo tiaa kan, kachi ra saa:
52 Jesus, no entanto, lhe disse: Embainha tua espada, porque todos aqueles que usarem da espada, pela espada morrerão.
53 ¿Ra a kundäa ini kun, ña kuvi va kaꞌan yu xiꞌin Tata yu, ra takaꞌan va tiꞌvi ra iin tiaꞌndia chee na tatun ra kixi na sata yu?
53 Crês tu que não posso invocar meu Pai e ele não me enviaria imediatamente mais de doze legiões de anjos?
54 Ndi su tu saa na sa yu, saa ra küvi vi xinu nuu tuꞌun Ndioxi ña kaꞌan xaꞌa takundiꞌi ña xiniñuꞌu ndoꞌo yu ―kachi Jesús xiꞌin ra.
54 Mas como se cumpririam então as Escrituras, segundo as quais é preciso que seja assim?
55 Ra saa ndikaꞌan Jesús xiꞌin yuvi kan, kachi ra saa:
55 Depois, voltando-se para a turba, falou: Saístes armados de espadas e porretes para prender-me, como se eu fosse um malfeitor. Entretanto, todos os dias estava eu sentado entre vós ensinando no templo e não me prendestes.
56 Ndi su, suꞌva ke xiniñuꞌu kuu va, ra saa ke xinu nuu ña kaꞌan tuꞌun Ndioxi, ña ndikaꞌan na ndikaꞌan tuꞌun yuꞌu Ndioxi xinaꞌa ―*kachi Jesús xiꞌin na.
56 Mas tudo isto aconteceu porque era necessário que se cumprissem os oráculos dos profetas. Então os discípulos o abandonaram e fugiram.
57 Ra na ndixaꞌan tiin Jesús, ra ndiaka na ra ndixaa na xiꞌin ra nuu keꞌe veꞌe ra sutu, ra nani Caifás, ra kuchee nuu takundiꞌi ndia sutu. Ra xa ikan ndakutaꞌan takundiꞌi va ndia maestro sañaꞌa ndiayu Ndioxi, xiꞌin ndia xikuaꞌa kunaꞌnu nuu na ñuu, ndee ndia.
57 Os que haviam prendido Jesus levaram-no à casa do sumo sacerdote Caifás, onde estavam reunidos os escribas e os anciãos do povo.
58 Ra ra Pedro, ra xika xika va ndikun ra kuaꞌan ra sata Jesús, ra saa ndixaa ra ndia nuu keꞌe ra sutu Caifás ra kuchee nuu na sutu kan, ra ikan ndakunduꞌu ra xiꞌin ndia kumisio ndiaa yeꞌe ñuꞌu, ña ndiatu ra, kuni ra ni ke sa na xiꞌin Jesús.
58 Pedro seguia-o de longe, até o pátio do sumo sacerdote. Entrou e sentou-se junto aos criados para ver como terminaria aquilo.
59 Ra ndia kunaꞌnu nuu ndia sutu, xiꞌin ndia xikuaꞌa veꞌe ñuꞌu, ra xaꞌa ndia xika nduku ndia kuachi siki, ña taxi ndia xaꞌa Jesús, ña vaꞌa ndataxi ndia ra ndaꞌa na chiñu, ra kaꞌni na ra.
59 Enquanto isso, os príncipes dos sacerdotes e todo o conselho procuravam um falso testemunho contra Jesus, a fim de o levarem à morte.
60 Ra vaꞌa ni kuaꞌa ni va yuvi ndixaa nuu na chiñu kan, ña taxi na kuachi siki xaꞌa Jesús, ndi su nindanïꞌi na kuachi ra. Ra xa nuu väꞌa ka va na, saa vi ndixaa uvi ndia chikaa kuachi siki sata Jesús,
60 Mas não o conseguiram, embora se apresentassem muitas falsas testemunhas.
61 ra ndikaꞌan ndia, kachi ndia saa:
61 Por fim, apresentaram-se duas testemunhas, que disseram: Este homem disse: Posso destruir o templo de Deus e reedificá-lo em três dias.
62 Ra saa ndakundichi ra sutu ra kuchee nuu takundiꞌi ndia sutu, ra ndikaꞌan ra kachi ra saa xiꞌin Jesús:
62 Levantou-se o sumo sacerdote e lhe perguntou: Nada tens a responder ao que essa gente depõe contra ti?
63 Ndi su ndia nii tuꞌun loꞌo nindäkuiin Jesús, ra saa ndikaꞌan tuku ra sutu kuchee kan xiꞌin ra kachi ra saa:
63 Jesus, no entanto, permanecia calado. Disse-lhe o sumo sacerdote: Por Deus vivo, conjuro-te que nos digas se és o Cristo, o Filho de Deus?
64 Ra saa ndakuiin Jesús kachi ra saa xiꞌin ra:
64 Jesus respondeu: Sim. Além disso, eu vos declaro que vereis doravante o Filho do Homem sentar-se à direita do Todo-poderoso, e voltar sobre as nuvens do céu.
65 Saa ra iin ndata saa ini ra sutu kuchee kan tikoto ña ndixi ra, ra ndikaꞌan ra kachi ra saa:
65 A estas palavras, o sumo sacerdote rasgou suas vestes, exclamando: Que necessidade temos ainda de testemunhas? Acabastes de ouvir a blasfêmia!
66 ¿Ra ndixaa tuvi ndoꞌo? ―kachi ra sutu kuchee kan xiꞌin na.
66 Qual o vosso parecer? Eles responderam: Merece a morte!
67 Ra saa xaꞌa sava na kondiaa na tiasiꞌi na nuu Jesús, ra kani ni na ra, ra sava tu na xaꞌa xakin xaꞌndia nuu va ra.
67 Cuspiram-lhe então na face, bateram-lhe com os punhos e deram-lhe tapas,
68 Ra kaꞌan na xiꞌin ra kachi na saa, ña xasiki na ra:
68 dizendo: Adivinha, ó Cristo: quem te bateu?
69 Ra saa ^kuu na xa ndivaꞌa na xiꞌin Jesús xika na. Ra saa ndixaa ra Pedro ndakunduꞌu ra chi nuu keꞌe, veꞌe ra sutu kan, ra saa ndixaa iin ñaꞌa, ña xachiñu veꞌe kan, ra ndikaꞌan ña xiꞌin ra Pedro kachi ña saa:
69 Enquanto isso, Pedro estava sentado no pátio. Aproximou-se dele uma das servas, dizendo: Também tu estavas com Jesus, o Galileu.
70 Ndi su ra Pedro, ra tiseꞌe tuꞌun va ra xaꞌa Jesús, nuu takundiꞌi na ndee kan, ra ndikaꞌan ra kachi ra saa:
70 Mas ele negou publicamente, nestes termos: Não sei o que dizes.
71 Ra saa ndakundichi ra Pedro kanata ra chi yeꞌe, ra saa xini inka tuku ña xachiñu veꞌe kan ra, ra ndikaꞌan ña xiꞌin takundiꞌi na ndee kan, kachi ña saa:
71 Dirigia-se ele para a porta, a fim de sair, quando outra criada o viu e disse aos que lá estavam: Este homem também estava com Jesus de Nazaré.
72 Ndi su tiseꞌe tuꞌun tuku va ra Pedro xaꞌa ra, ra chinaꞌa ra Ndioxi nuu na ndee kan, kachi ra saa:
72 Pedro, pela segunda vez, negou com juramento: Eu nem conheço tal homem.
73 Ra saa kuu ndiyaꞌa iin kani loꞌo, ra saa kuyachin na ndee kan, ra ndikaꞌan na xiꞌin ra kachi na saa:
73 Pouco depois, os que ali estavam aproximaram-se de Pedro e disseram: Sim, tu és daqueles; teu modo de falar te dá a conhecer.
74 Ra saa xaꞌa ra Pedro, kañaꞌa ra, ra chinaꞌa ra Ndioxi, kachi ra saa:
74 Pedro então começou a fazer imprecações, jurando que nem sequer conhecia tal homem. E, neste momento, cantou o galo.
75 Ra saa ndakaꞌan ra xaꞌa tuꞌun ña ndikaꞌan Jesús xiꞌin ra, ta kachi ra saa: “Xiꞌna ka va uni ichi tiseꞌe tuꞌun kun xaꞌa yu, ra saa kana chele”, kachi ra xiꞌin ra. Ra saa kanata ra Pedro chi keꞌe, ra xaꞌa ra xaku ni ra.
75 Pedro recordou-se do que Jesus lhe dissera: Antes que o galo cante, negar-me-ás três vezes. E saindo, chorou amargamente.

Ler em outra tradução

Comparar com outra

Estude este capítulo no WhatsApp

Peça à IA da Bíblia Fala para explicar Mateus 26, comparar traduções ou montar um estudo — tudo direto pelo WhatsApp.