Gênesis 24
Minar Poelayzimayl (MWP) vs BKJ
1 Senabi thonara Abraman wathoel mina koeyma, nuy ngulayg kedha, Awgadhan nubepa woenab poeybarngu nungu igililmaypa mura.
1 E Abraão era velho e bem avançado em idade; e o SENHOR havia abençoado Abraão em todas as coisas.
2 Wara nungu zagethaw mabayg lak koey mabayg nungu wathal mura wara zagethaw mabaygiya gimal. Matha nuy Abraman getha doegam zagethaw mabayg. Abrama nubepa mulaydhin, ‘Ngidh piti madhuya apiya geth mar, mina ya muli Awgadhaw parunu. Ngidh bangal mura ngaw ubilmayl aymoeypu.
2 E Abraão disse ao servo mais velho de sua casa, que governava sobre tudo o que ele tinha: Rogo-te que ponhas tua mão debaixo da minha coxa;
3 Nuy mina nubi apaw goewaw Awgadh, gimal daparaw Awgadh, ngidh lawnga ipi gasampa ngaw kazipa koezi Kananaw yoepkazingu.
3 e eu te farei jurar pelo SENHOR, o Deus do céu, e o Deus da terra, que tu não tomarás mulher para meu filho dentre as filhas dos cananeus, entre os quais eu habito;
4 Ngi ngaru bangal kuniya ngoena ngalaga nanga kazi madhin ipipa gasamaypa, ngaw thurkiyay kazipa Isakalpa nungu ipi bangal ngaru ngaw buwayngu.’
4 mas irás à minha terra, e à minha parentela, e tomarás uma mulher para meu filho Isaque.
5 Kalanu nuy zagethaw mabayg yapu poeybaydhin kedha, ‘Wara kedha na ngoewakaz ubigasin ngaybiya ngapa kuniya oesile nabi goegathoepa ina nginu lag mina koey sigal, ngath bangal midh manine? Ngath bangal kasa Isakan kuniya yoelpane nginu thathiw kuyku lagoepa?’
5 E o servo lhe disse: Se porventura a mulher não quiser seguir-me para esta terra, eu deixarei levar teu filho novamente para a terra de onde tu vieste?
6 Nuy kedha, ‘Maygi! Nuyn kuniya yoelpayg,
6 E Abraão lhe disse: Cuida para que não leves meu filho para lá novamente.
7 ina nubi boeradhar Awgadhaw ya wadhayzinga ngayapa a ngaw kaziw kazipa. Awgadhan nanga ngoena yoelpadhin ngaw thathiw lagoengu, ngaw mura buway lagoengu. Wa, nuydh Awgadhan bangal ngibiya wayane nungu angela ngibepa danal pathaypa, nginu zagethoepa ibupuydhaypa. Ngidh ngaw kazipa ipi gasamane ngay ngalagaz nanga ngapa.
7 O SENHOR Deus do céu, que me tirou da casa de meu pai, e da terra de minha parentela, e que falou comigo, e que jurou para mim, dizendo: À tua semente eu darei esta terra, ele enviará o seu anjo adiante de ti, e tu tomarás para o meu filho uma mulher de lá.
8 Wara kedha ngoewakaz ubigasin ngibiya ngapa oesile, wa, ngi bangal kalanu ubipa nubi wadhayzimayngu. Kasa kay kedha ngidh bangal nuyn kuniya oengayg senabi lagoepa.’
8 E se a mulher não quiser te seguir, então tu estarás livre deste meu juramento; somente não leves o meu filho para lá novamente.
9 Kalanu nuy zagethaw mabaygan nungu geth Abraman piti madhunu apal wanadhin, senawbi ya woedhayzi yoepa ridha poelaypa, Abraman yangukudupa aymoeypa.
9 E o servo colocou sua mão debaixo da coxa de Abraão, seu senhor, e jurou a ele acerca deste assunto.
10 Nuydh zagethaw mabaygan mura rugal buthpathamoeydhin nungu yawarpa. Nuydh Abramalngu ten mura kamelal gasamoeydhin, koey tetel uruyl. Kalanu nuy miyaydhin naygay doegampa Mesopoetaymiyapa, Abraman buway mabaygaw lagoepa, Nayon lagoepa.
10 E o servo tomou dez camelos dos camelos do seu senhor, e partiu; pois todos os bens de seu senhor estavam em suas mãos. E ele se levantou, e foi à Mesopotâmia, para a cidade de Naor.
11 Kurisipa nuy mangaydhin nuydh nungu kameloepa wal mizin kedha, ‘Apa nithamaw.’ Thana apiya poeydhan maynu pasinu. Senabi may sey goegathoenu adhal. Goeyga kay pawpa aymipa, thana goegathaw yoepkazil ngapa ngukipa.
11 E ele fez seus camelos se ajoelharem fora da cidade, junto a um poço de água na hora da tarde, a hora em que as mulheres saem para tirar água.
12 Nuy thoeythupagaydhin kedha, ‘Awgadh, ngi ngaw kuyku mabaygaw Awgadh, ngidh ngaw kaybaw zageth ridh palar.
12 E ele disse: Ó SENHOR Deus de meu senhor Abraão, rogo-te, dá-me bom êxito neste dia, e mostra bondade para com meu senhor Abraão.
13 Ngidh lak nginu mam a woenab poeybar ngaw kuyku mabaygoepa, Abramalpa. Ngi waza mura Kuykulnga ngibepa kakal ngay in ngukinu pasinu a itha mura yoepkazil ngapa ngukipa. Thana mura nubi goegathaw kazil. Ngay gar koerawayg yoepkaz nga matha ngoedhagidh ngaw kuyku mabaygaw kazipa ipi, ngayapa gar kakal aymar, ngoewakaz nga?
13 Eis que eu estou em pé aqui junto ao poço de água; e as filhas dos homens da cidade saem para tirar água;
14 ‘Na bangal nanga aymidhe, ngay bangal wara ngoewakazipa muledhe kedha, “Ngayapa gar kusungu nguki ngapa.” Na na kedha kuniya ngayapa, “Wani matha ngi lawnga ngukipa, mura ubipa nginu kameloepa lak kedha, ngath lak nguki gasampa nginu kameloepa mura.” Ina kay sikedh nabi yoepkaz ngidh adhapa thamadhin nginu zagethaw mabaygoepa ipi Isakalpa. Wa, nadh kasa nanungu kedha koey zageth aympa kamelal ngukin poeybepa, ngay ngulayg asin kedha, wa ina nginu adhapa thoemayzinga ipi, nginu poeybayzinga ngaw kuyku mabaygoepa. Na na kedha zagig nanga, na lawnga, ngidh bangal wara ngoewakaz adhapa thamane.’
14 E seja, pois, que a donzela a quem eu disser: Inclina o teu cântaro e beberei, e ela responder: Bebe, e também darei de beber aos teus camelos, essa seja a que designaste para o teu servo Isaque, e por ela saberei que tens misericórdia para com meu senhor.
15 — ausente —
15 E aconteceu que, antes que ele terminasse de falar, eis que saiu Rebeca, que era nascida a Betuel, filho de Milca, esposa de Naor, irmão de Abraão, com seu cântaro sobre seu ombro.
16 — ausente —
16 E a donzela era muito formosa à vista, uma virgem, nem homem algum a conhecia, e ela desceu ao poço, e encheu seu cântaro, e subiu.
17 Na na koezi dhadhiya aymiz nanga, nuy Abraman zagethaw mabayg tari zilamiz nabepa muliz kedha, ‘Ngidh gar ngayapa seyzi kusungu nguki?’
17 E o servo correu para encontrá-la, e disse: Permite-me, rogo-te, beber um pouco da água de teu cântaro.
18 Na kedha, ‘Wani.’ Nadh sobaginga thabayngu mulupa madhin ngukilnga kusu gasaman. Nuy waniz.
18 E ela disse: Bebe, meu senhor; e ela se apressou e abaixou seu cântaro sobre sua mão, e lhe deu de beber.
19 Nuydh nanga muwasin, na kedha, ‘Ngath lak nguki gasampa nginu kameloepa mura.’
19 E, acabando ela de lhe dar de beber, disse: Eu também tirarei água para os teus camelos, até que tenham bebido.
20 Nadh sobaginga nanu kusu pay yoewdhan kamelaw ngukiw zapunu, kalanu na lak ngukipa zilamiz, kurisipa kamelan mura nguki wanimoedhin.
20 E ela se apressou e esvaziou o seu cântaro no cocho, e correu novamente para o poço para tirar água, e tirou para todos os seus camelos.
21 Nuy zagethaw mabayg kasa nan danal pathar wara yaginga imaypa kedha Awgadhan sike nungu mab kuyku nidhan.
21 E o homem estava admirado de vê-la, e ficou em paz, para saber se o SENHOR havia feito prosperar sua viagem ou não.
22 Kamelan nanga nguki wani muwasin nanga nuydh zagethaw mabaygan nungu rugangu koey modhabil zapul gasamoeyn. Nuydh nabepa mamayin wara piti oengay za, a ukasar gethiya oengay za, thana mura koethilmayl, goli zapul.
22 E aconteceu que, quando os camelos haviam acabado de beber, que o homem tomou um brinco de ouro de meio shekel de peso, e dois braceletes para as mãos dela, do peso de dez shekels de ouro.
23 Nuy kedha, ‘Ngay apasin ngibiya ngayapa gar muli nginu thathi nga, sey gar buthalnga ngoeymulpa ngaw mabaygal a ngay, kasa urapu kubilpa.’
23 E disse: De quem tu és filha? Dize-me, suplico-te. Há lugar na casa de teu pai para nos alojarmos?
24 Na kedha, ‘Ngoezu thathi Bethwel nuy Nayon kazi, a nungu apu Milka.
24 E ela lhe disse: Eu sou a filha de Betuel, filho de Milca, o que deu à luz a Naor.
25 Ngoey aydegal nginu kameloepa, kapu uthuy lag thanamulpa lak mepa a ngithamulpa lak kedha.’
25 E ela disse além disso a ele: Nós temos tanto palha quanto forragem suficientes, e lugar para se alojar.
26 — ausente —
26 E o homem curvou sua cabeça, e adorou ao SENHOR.
27 — ausente —
27 E ele disse: Bendito seja o SENHOR Deus de meu senhor Abraão, que não deixou desamparado meu senhor sem misericórdia e verdade. Eu estando no caminho, o SENHOR me conduziu à casa dos irmãos de meu senhor.
28 Na ngoewakaz zoelmaydhin nanu apuwaw lagoepa mura yadu thuray aymoedhin.
28 E a donzela correu, e contou aos da casa de sua mãe estas coisas.
29 — ausente —
29 E Rebeca tinha um irmão, e seu nome era Labão; e Labão correu até o homem, junto ao poço.
30 — ausente —
30 E aconteceu que, quando ele viu o brinco e os braceletes nas mãos de sua irmã, e quando ele ouviu as palavras de Rebeca, sua irmã, dizendo: Assim falou o homem comigo, que ele veio ao homem, e eis que ele estava em pé junto aos camelos diante do poço.
31 Nuy Leyboen kedha, Abraman zagethaw mabaygoepa, ‘Sa, mina ngi Awgadhaw woenabal mabayg, matha ngoedhagidh lawnga ngi in adhal. Ngaw lag ngithamulpa buthalnga a ngithamun kameloepa lak kedha.’ Kalanu thana mura lagoepa memayidhin.
31 E ele disse: Vem, bendito do SENHOR. Por que estás em pé aí fora? Pois eu preparei a casa, e lugar para os camelos.
32 Nuy Abraman zagethaw mabayg lagiya muy uthiz. Nuydh Leyboen mura kalmeloengu zapul adhapa memayin. Kalanu bupan poeybaydhin thanamulpa purthaypa, wara bupal thanamulpa apiya yuwipa nuydh ngukil kusumoeydhin thanamulpa mangayzi mabaygoepa ngaroepa garwoelgaypa.
32 E o homem entrou na casa, e ele desatou os seus camelos, e deu palha e forragem aos camelos, e água para lavar seus pés, e os pés dos homens que estavam com ele.
33 A kalanu aydel thanamulpa, kasa kay kedha Abraman zagethaw mabayg kedha mulaydhin thanamulpa, ‘Thuma, ngay kay ngaru ngithamulpa kulay a mulepa kalanu kay aygud.’
33 E foi posto alimento diante dele para comer, mas ele disse: Não comerei, até que eu tenha dito a minha incumbência. E ele disse: Fala.
34 Nuy zagethaw mabayg kedha, ‘Wa, ngay Abraman mabayg,
34 E ele disse: Eu sou o servo de Abraão.
35 Awgadhan koeyma woenab poeybadhin Abramalpa, nungu zapul koeygarsar mamuyl, nanil, kawal, silbal, golil, koeygarsar, zagethaw mabaygal, yoepkazil, matha kedha garkazil, wara kamelal a donkil mura koeygarsar nungu zapul.
35 E o SENHOR abençoou meu senhor grandemente, e ele tornou-se grande; e ele lhe deu rebanhos, e gado, e prata, e ouro, e servos, e servas, e camelos e jumentos.
36 ‘Ngaw kuyku mabaygaw ipi Seray na koey apu aymaydhin nanga palay thurkiyay kazi gasamoedhin. Nuydh nubepa senawbi kazipa poeybadhin mura nungu zapul,
36 E Sara, esposa de meu senhor, deu um filho a meu senhor quando ela já estava velha, e a ele deu ele tudo que possui.
37 kalanu nuy ngayapa kedha, ngath ngaru ya wadhan nubepa kedha, mura nungu ubilnga aymaypa nungu kazipa. Nuy kedha ngayapa, “Ipi gasamayg koezi Kananaw ngoewakazingu ngaw kazipa.
37 E meu senhor me fez jurar, dizendo: Tu não tomarás mulher para meu filho dentre as filhas dos cananeus, em cuja terra eu habito;
38 Ngi ngaru ngaw thathiw buwaypa kuniya. Ngidh ngaw buwayngu ipi gasamar nubepa.”
38 mas tu irás à casa de meu pai, e à minha parentela, para tomar uma mulher para meu filho.
39 ‘Kalanu ngay yapupoeybiz kedha, na ngoewakaz sike ubigig ngaybiya ngapa kuniya Kananapa oesile.
39 E eu disse ao meu senhor: E se porventura a mulher não quiser me seguir.
40 Nuy kedha, “Nuydh Awgadhan bangal ngin danal pathaypu, kedha zoenguz kedha ngath mura thonara ngungu ubilmayl aymoeyrngu. Nuydh bangal nungu angela wayane ngibepa, danal poethaypa, nginu zagethoepa kuykunidhaypa. Ngi ngaru ngaw buwaypa bangal Isakalpa ipi lumepu.
40 E ele me disse: O SENHOR, diante de quem eu ando, enviará seu anjo contigo, e prosperará o teu caminho; e tu tomarás uma mulher para meu filho da minha parentela, e da casa de meu pai.
41 Ngoeban ya woedhayzimayngu pathidhayle kasa kay kedha thana nanga ubigigal nanga ngoewakaz ngibiya na woeyayg nanga, wa ngoeban ya wadhayzinga kasa gegeyadh ngi bangal nginu ubipa.”
41 Então tu estarás livre deste meu juramento, quando fores à minha parentela; e se eles não te derem uma, estarás livre do meu juramento.
42 Ngay ina kayb na mangema nanga nubi ngukiw maynu, wa ngaw thoeythupoegay kedha Awgadhoepa, Kuykulnga ngi ngaw kuyku mabaygaw Awgadh, ngidh gar nungu ubilnga kuyku nidhar.
42 E eu vim neste dia para este poço, e disse: Ó SENHOR Deus de meu senhor Abraão, se agora tu fizeres prosperar o caminho em que eu ando,
43 Ngay gar in pasinu maynu nipa. Ngidh ngayapa kakal aymar, ngoewakaz na bangal nanga aymidhe ngay bangal ngoewakazipa muledhe kedha, “Ngayapa gar nguki ngapa.”
43 eis que estou em pé junto ao poço de água, e acontecerá que, quando uma virgem vier para tirar água, e eu disser a ela: Dá-me, rogo-te, um pouco de água de teu cântaro para beber,
44 ‘Wa, ina kay sike nabi ngoewakaz ngidh adhapa thamadhin nanga ngaw kuyku mabaygaw kazipa ipi. Wa kedha nanga na ngaru kedha muledhe, “Wa, wani ngath kay kalanu nginu kameloepa nguki maypa.”
44 e ela me disser: Bebe tu, e eu tirarei também para teus camelos, seja esta a mulher que o SENHOR designou para o filho de meu senhor.
45 ‘Ngaw thoeythupoegaynu muynu amadhan kuthapa, na Rebeka mangiz nabiya kalmel nanu ngukiw za kusu. Na maypa woelmay ngukipa. Kalanu ngay ngukipa yapupoeybiz,
45 E antes que eu tivesse acabado de falar em meu coração, eis que Rebeca veio com seu cântaro no seu ombro, e ela desceu ao poço e tirou água. E eu lhe disse: Permite-me que eu beba, rogo-te.
46 Nadh sobaginga nanu kusu gasaman, kalanu ngayapa woenipa nguki manin. Na kedha mulaydhin, “Ngath kay kalanu nginu kameloepa nguki maypa!” Wa ngay waniz, kalanu nadh kamelal ngukin poeybiz.
46 E ela se apressou, e baixou seu cântaro de seu ombro, e disse: Bebe, e eu darei de beber também aos teus camelos. Assim eu bebi, e ela fez os camelos beberem também.
47 Ngay nabepa yapupoeybiz, “Nginu thathi nga?” Nadh ngayapa mura sakar manin nanu thathiw doegam, Bethwel, Nayom Milkom kazi. Kalanu ngath nabepa piti oengayza manin a gethiya oengayza.
47 E eu lhe perguntei, e disse: De quem tu és filha? E ela disse: A filha de Betuel, filho de Naor, que Milca lhe deu, e eu coloquei o brinco sobre a sua face, e os braceletes nas suas mãos.
48 Ngay kalanu kulun pasoeyniz thawmanin a eso pugiz Awgadhoepa kedha, ngi mina ngaw kuyku mabaygaw Awgadh. Ngidh ngoena balbayginga gethiya yoelparngu ngaw kuyku mabaygaw buwaypa. Ngayapa kakal kedha, nuydh Awgadhan ngithamun yoepkaz kazi adhapa thamadhin Abraman kazipa.
48 E eu curvei a minha cabeça, e adorei ao SENHOR, e bendisse ao SENHOR, Deus do meu senhor Abraão, que havia me conduzido no caminho certo para tomar a filha do irmão de meu senhor para seu filho.
49 Sa, ngitha nanga nubi za balbayginga buwayl thayane nanga ngaw kuyku mabaygoepa, ngayapa mulemiw midh nanga, ngath kay bangal pudhamayne, ngath bangal midh paru kuykul za aymoene nanga.’
49 E agora, se quiserdes agir de forma bondosa e verdadeira com meu senhor, dizei-mo; e se não, dizei-mo, para que eu possa tornar para a direita ou para a esquerda.
50 Leyboen a Bethwel palay kedha, ‘In nubi za Awgadhoengu ngapa, ngoeymulpa kuthoepa maypa lawnga.
50 Então Labão e Betuel responderam e disseram: A coisa procede do SENHOR; não podemos falar-te mal ou bem.
51 Wa, Rebeka ina mariw nginu kuyku mabaygaw kaziw ipi bangal aymoene Awgadhaw mulayzinga midh nanga.’
51 Eis que Rebeca está diante de ti, toma-a e vai. E deixa que ela seja a mulher do filho de teu senhor, como o SENHOR disse.
52 Nuydh nanga Abraman zagethaw mabaygan karngemidhin, nuydh kuyk patidan a thawmanin Awgadh.
52 E aconteceu que, quando o servo de Abraão ouviu as palavras deles, adorou ao SENHOR, curvando-se à terra.
53 Kalanu nuydh mina thoeyaygi kapu dhoemawakul a silba goli koethil zapul nabepa Rebekalpa kusumadhin a mina koey modhabil sibaw wanay zapul kusumoedhin nanu babathoepa a nanu apupa.
53 E o servo trouxe joias de prata, e joias de ouro, e vestes e os deu a Rebeca, e ele deu coisas preciosas também ao seu irmão e à sua mãe.
54 Kalanu Abraman zagethaw mabayg a nungu mabaygal aygud gasamoedhin a thana senabi kubil mura si madhin. Wara bathaynga nanga nuy kedha mulaydhin, ‘Ngoey ngaru kuniya ngaw kuyku mabaygoepa.’
54 E eles comeram e beberam, ele e os homens que estavam com ele, e passaram toda a noite. E se levantaram de manhã, e ele disse: Enviai-me a meu senhor.
55 Kasa kay kedha Rebekana babath a apu palay kedha, ‘Ngitha gar moegina thuma oesipa, ngoewakaz na ngaru koew ngoeymuniya lak urapun wikipa lawnga ten goeygipa. A na bangal senawki kay.’
55 E o irmão dela e a sua mãe disseram: Deixa que a donzela fique conosco alguns dias, pelo menos dez, e depois disso, ela irá.
56 Abraman zagethaw mabayg kedha kuniya mulaydhin thanamulpa, ‘Ngitha ngoey woeydhayg, ina Awgadhan ngaw mab kuyku nidhaypa. Ngitha gar ngoena pawayaw ngaw kuyku mabaygoepa.’
56 E ele lhes disse: Não me detenhais, vendo que o SENHOR tem prosperado o meu caminho. Enviai-me para que eu possa ir ao meu senhor.
57 — ausente —
57 E eles disseram: Chamaremos a donzela, e perguntaremos de sua boca.
58 — ausente —
58 E eles chamaram Rebeca, e lhe disseram: Tu queres ir com este homem? E ela disse: Eu irei.
59 Kalanu thana nan wayadhin kalmel nanu kulay buway zagethaw mabayg, na koey apu.
59 E eles enviaram Rebeca, sua irmã, e sua ama, e o servo de Abraão, e seus homens.
60 Thana nanu doegam mabaygan poeybadhin woenab Rebekalpa kedha,
60 E eles abençoaram Rebeca, e lhe disseram: Tu és nossa irmã, seja a mãe de milhares de milhões, e que a tua semente possua o portão dos que te odeiam.
61 Kalanu Rebeka a nanu ngoewakaz zagethaw mabaygal a nanu kulay buway zagethaw mabayg buthpathemin a kameloenu gimal thanuraydhin. Kalanu thana mura kalmel Abraman zagethaw mabaygiya oesipa. Thana koeyma goeygilnga uzaraydhin kurusipa amadhan thamadhin.
61 E Rebeca se levantou, e suas donzelas, e montaram em seus camelos, e seguiram o homem. E o servo tomou Rebeca, e foi pelo seu caminho.
62 Isaka senabi thonara woelmay mabaygoegi maya. Nuy ngapa woelmay ngukiw maypa amadhan. May nel Nungu May Danal Pathay Kuykulnga Nuy Ngaru Igililnga. Nuy senawbi thonara Kananaw zey doegamoenu meparu.
62 E Isaque veio do caminho do poço Beer-Laai-Rói, pois ele habitava na terra do sul.
63 Nuy senawbi kutapa kulay miyaydhin gurguy mabapa puygi lagiya. Kedha nanga nuy nagiz, thanamun kamelal imiz.
63 E Isaque saiu para meditar no campo ao anoitecer. E ele levantou seus olhos, e viu, e eis que os camelos estavam vindo.
64 Nadh nanga Rebeka Isakan iman nanga na adhapa pagan kameloengu.
64 E Rebeca levantou seus olhos, e quando ela viu Isaque, desceu do camelo,
65 Kalanu na yapupoeybiz Abraman zagethaw mabaygoepa kedha, ‘Senaw nga boey kuniya ulaypa ngalpalpa?’ Nuy kedha, ‘Senaw ngaw kuykulnga.’ Kalanu nadh nanu paru dhoemawakun wardhan.
65 pois ela havia dito ao servo: Que homem é este que anda no campo ao nosso encontro? E o servo havia dito: É meu senhor. Por isso, ela tomou um véu e se cobriu.
66 Wa, kalanu Abraman zagethaw mabaygan balbayginga mura yadu thuray ayman, zapul midh paru mura nanga aymoeydhin.
66 E o servo contou a Isaque todas as coisas que ele havia feito.
67 Kalanu palay garwoeydhamoemoedhin, nuydh Isaka nan Rebekana yoelpadhin potowakupa nungu apu ngalaga nanga niparu a nuydh nan mina koeyma maman mayparuy, a mina koeyma danal poethaypu a siyargitha kabuthoepu matha kedha nungu apu midh nanga nuydh danal poethaypu. Kalanu nungu ngoenakap lak balbaygoesidhin nungu apuwaw awmoengu, mura balbayg asidhin.
67 E Isaque a levou para a tenda de Sara, sua mãe, e tomou Rebeca, e ela se tornou sua esposa. E ele a amou, e Isaque foi confortado após a morte de sua mãe.
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?
Estude este capítulo no WhatsApp
Peça à IA da Bíblia Fala para explicar Gênesis 24, comparar traduções ou montar um estudo — tudo direto pelo WhatsApp.