Mateus 13
Le'ec Ada' U T'an A Dios A Tumulbene (MOPNT) vs NVT
1 Pues te'i. Ti ilic a q'uin abe'e, joq'ui a Jesus ich naj. Bini ti tintal tu chi' a lagunaja.
1 Mais tarde, naquele mesmo dia, Jesus saiu de casa e sentou-se à beira-mar.
2 Top yaab a cristiano a much'lajoo' tu tzeele, mentücü, oqui ichil a barcojo. Tinlaji te'i ti ca'ansaj. Tulacaloo' a cristiano a much'a'anoo' te'iji, wa'anoo' ti que'en chi' a lagunaja.
2 Logo, uma grande multidão se juntou ao seu redor. Então ele entrou num barco, sentou-se e ensinou o povo que permanecia na praia.
3 Yaab u yadaj a Jesus ti'ijoo'o, pero chen ich mucult'an. —Jun tuul a winiqui, bini ti pac'.
3 Jesus contou várias parábolas, como esta: “Um lavrador saiu para semear.
4 Le'ec ti tan u pac'a, yan a semilla a c'axi tuwich bej. C'ochoo' a ch'iich'i. U molajoo' a semilla abe'e,— cu t'an a Jesusu.
4 Enquanto espalhava as sementes pelo campo, algumas caíram à beira do caminho, e as aves vieram e as comeram.
5 —Yan a püc'bi tuba ma' pim a lu'umu, yan a tunich yalama. Joq'ui ti jomol u men ma' pim a lu'umu,— cu t'an a Jesusu.
5 Outras sementes caíram em solo rochoso e, não havendo muita terra, germinaram rapidamente,
6 —Le'ec ti chücüjaji a q'uini, wochmi u le' u men ma' yan u can. Tiqui,— cu t'an a Jesusu.
6 mas as plantas logo murcharam sob o calor do sol e secaram, pois não tinham raízes profundas.
7 —Yan a püc'bi tuba yan a jabix a c'ünchiimi. Le'ec ti tan u ch'iil a püc'aala, ch'iji ilic a jabix a c'ünchiimi. U c'ascuntaj a püc'aala,— cu t'an a Jesusu.
7 Outras sementes caíram entre espinhos, que cresceram e sufocaram os brotos.
8 —Yan a püc'bi ichil a lu'um a quich'pana. Qui' u ch'iil a püc'aal te'i. U tz'aj u wich. Yan u tz'aj cien sut mas yaab tuwich a boon a püc'bijil. Yan u tz'aj sesenta sut mas yaab. Yan u tz'aj treinta sut mas yaab,— cu t'an a Jesusu.
8 Ainda outras caíram em solo fértil e produziram uma colheita trinta, sessenta e até cem vezes maior que a quantidade semeada.
9 —Le'ec mac patal u yubi in t'ana, yan u tz'eec tu yool,— cu t'an a Jesusu.
9 Quem é capaz de ouvir, ouça com atenção!”.
10 Pues te'i. Naatz'oo' u yaj cambal tu tzeel a Jesusu. —¿C'u' ca'a tan a t'an eteloo' ich mucult'an?— cu t'anoo' ti'i.
10 Os discípulos vieram e lhe perguntaram: “Por que o senhor usa parábolas quando fala ao povo?”.
11 —Tz'abi te'ex ca' a ch'a'e'ex u tojil yoc'ol biqui ti tan tun u tücaa' a Dioso. Ma' tz'abi abe' ti'ijoo' ulaac' a cristianoji,— cu t'an a Jesus ti'ijoo' ti uchi u nuuc.
11 Ele respondeu: “A vocês é permitido entender os segredos do reino dos céus, mas a outros não.
12 —Le'ec mac u c'ümaj a jaja, bel u ca'a tz'abül ti'i ca' u yeelte a jaj ti mas yaab. P'aatül u ca'a ti yaab a jaj u yeele. Le'ec mac a ma' u c'ümaj a jaja, bel u ca'a tochol ti'i boon a jaj u yeele,— cu t'an a Jesusu.
12 Pois ao que tem, mais lhe será dado, e terá em grande quantia; mas do que nada tem, até o que tem lhe será tirado.
13 —Baalo' ti yan, mentücü, tan in t'an ti'ijoo' ich mucult'an. Tanoo' u cha'antic pero ma' ta'achoo' u yilic. Tanoo' u yubic. C'u' betiqui, ma' ta'achoo' u yeeltic, ma'ax u ch'a'icoo' u tojil,— cu t'an a Jesusu.
13 É por isso que uso parábolas: eles olham, mas não veem; escutam, mas não ouvem nem entendem.
14 —Le'ec aj Isaiasa, jun tuul u yadaj u t'an a Dios uchi. Jajaji u t'an yoc'ol ala'oo'o.
14 “Cumpre-se, desse modo, a profecia de Isaías que diz: ‘Quando ouvirem o que digo, não entenderão. Quando virem o que faço, não compreenderão.
15 “Le'ecoo' a cristiano ada'a, chichaji u pol yoc'ol c'u' a ti'i a Dioso. P'aatoo' ti coocoo' u xiq'uin ti'i u yubical. U mutzajoo' u wich ti'i ma' u cha'anoo' etel u wich, ma'ax u yubicoo' etel u xiquin ma'ax u ch'a'icoo' u tojil ti'i ma' u c'üm-ooltiquenoo' ti'i ca' in ch'anesoo', cu t'an a Dioso,” cu t'an aj Isaiasa,—
15 Pois o coração deste povo está endurecido; ouvem com dificuldade e têm os olhos fechados, de modo que seus olhos não veem, e seus ouvidos não ouvem, e seu coração não entende, e não se voltam para mim, nem permitem que eu os cure’.
16 —Qui'e'ex cuchi a wool u men tane'ex a wilic. Tane'ex a wu'yic,— cu t'an a Jesusu.
16 “Felizes, porém, são seus olhos, pois eles veem; e seus ouvidos, pois eles ouvem.
17 —Tan in wadic te'ex u jajil. Yanoo' u yadajoo' u t'an a Dios uchi u yet'ocoo' a toj u na'ata, u c'atiintajoo' cuchi u yila' c'u' a tane'ex a wiliqui, pero ma' yan biqui. U c'atiintajoo' u yubi c'u' a tane'ex a wu'yiqui, pero ma' yan biqui,— cu t'an a Jesusu.
17 Eu lhes digo a verdade: muitos profetas e justos desejaram ver o que vocês têm visto e ouvir o que vocês têm ouvido, mas não puderam.
18 —Pues te'i. Le'ec ada' u nu'cul a mucult'an in wadaj yoc'ol aj pac'a,— cu t'an a Jesusu.
18 “Agora, ouçam a explicação da parábola sobre o lavrador que saiu para semear.
19 —Ala'aji, tan u yadic u pectzil a Dios yoc'ol biqui ti walac u tücaa' a Dioso, jabix cuchi tan u püq'uic a semilla ichil u tucul a maca. C'u' betiqui, ma' tan u ch'a'bül u tojil, mentücü, walac u c'ochol a quisin u toco' a t'an a püc'bi cuchi ichil u tuculu. Le'ec abe' u nu'cul boon a semilla a c'axi ti bej,— cu t'an a Jesusu.
19 As sementes que caíram à beira do caminho representam os que ouvem a mensagem sobre o reino e não a entendem. Então o maligno vem e arranca a semente que foi lançada em seu coração.
20 —Le'ec a semilla a püc'bi tuba jay a lu'umu, yan a tunich yalama, le'ec jabix a winic a jabix püc'bi u t'an a Dios ichil u püsüc'al. Tu jomolil u c'ümaj. Qui' u yool,— cu t'an a Jesusu.
20 As que caíram no solo rochoso representam aqueles que ouvem a mensagem e, sem demora, a recebem com alegria.
21 —C'u' betiqui, jabix ilic ti ma' yan u can a püc'aal a püc'bi tuba yan a tunich yalama, baalo' ilic ala'aji. Jadi' jun p'e rato ilic bel u cu tz'oques. Le'ec ca' yanac a yaja, wa ca' tz'abüc ti'i a yaj u men in t'ana, jomol u p'ütic u tz'ocsic in t'an,— cu t'an a Jesusu.
21 Contudo, uma vez que não têm raízes profundas, não duram muito. Assim que enfrentam problemas ou são perseguidos por causa da mensagem, cedo desanimam.
22 —Le'ec a jabix a semilla a püc'bi tuba yan a jabix a c'ünchiimi, le'ec abe' jabix a mac u yubaj u t'an a Dioso. U c'ümaj. Pachili, top que'en u yool tu pach a jabix a c'u' a ti'i a yoc'olcaba. Top qui' u yool etel u ayic'alil. U men abe'e, tan u joc'ol ti'i ti ma'ax c'u' ti qui'il a jabix u c'ati a Dios a tan u yantal ti'iji,— cu t'an a Jesusu.
22 As que caíram entre os espinhos representam outros que ouvem a mensagem, mas logo ela é sufocada pelas preocupações desta vida e pela sedução da riqueza, de modo que não produzem fruto.
23 —Le'ec a jabix a semilla a püc'bi tuba quich'pan a lu'umu, le'ec abe'e, jabix a mac u yubaj u t'an a Dioso. U ch'a'aj u tojil. Ti'i ala'aji, walac u yantal a qui'ili. Tan u yantal u qui'il jabix a püc'aal a tan u tz'eec u wich a cien cuulu, wa a sesenta cuulu, wa a treinta cuulu,— cu t'an a Jesusu.
23 E as que caíram em solo fértil representam os que ouvem e entendem a mensagem e produzem uma colheita trinta, sessenta e até cem vezes maior que a quantidade semeada”.
24 Pues te'i. Le'ec a Jesusu, u yadaj ulaac' a mucult'an ti'ijoo' a cristianojo. —Le'ec biqui ti walac u tücaa' a Dioso, c'üs quet etel a t'an ada'a. Jun tuul a winiqui, u püc'aj u col etel a semilla a quich'pana,— cu t'an a Jesusu.
24 Esta foi outra parábola que Jesus contou: “O reino dos céus é como um agricultor que semeou boas sementes em seu campo.
25 —Le'ec ti tanoo' u wüyül a cristianojo, c'ochi u yettz'iiquil u yumil a colo. Tu yaam a semilla a püc'baaniji, u püc'aj a pocche'e, ca' tun bini,— cu t'an a Jesusu.
25 Enquanto os servos dormiam, seu inimigo veio, semeou joio no meio do trigo e foi embora.
26 —Caji ti ch'iil a pocche' etel a püc'aala. Caji to ti joc'ol u wich. Chiclaji ti yan a pocche' tu yaam a püc'aala,— cu t'an a Jesusu.
26 Quando a plantação começou a crescer, o joio também cresceu.
27 —Le'ecoo' u yaj meyaja, c'ochoo' etel u yumil a colo. “Noochwinic, ¿ma' wa quich'pan a semilla a püc'aja? ¿C'u' ca'a yan a pocche' tu yaama?” cu t'anoo' ti'i,— cu t'an a Jesusu.
27 “Os servos do agricultor vieram e disseram: ‘O campo em que o senhor semeou as boas sementes está cheio de joio. De onde ele veio?’.
28 —“Püc'bi te'i u men in wettz'iiquil,” cu t'an u yumil a colo. “¿A c'ati wa ca' xico'on ti jotzo' a pocche'e?” cu t'anoo' ti'i,— cu t'an a Jesusu.
28 “‘Um inimigo fez isso’, respondeu o agricultor. “‘Devemos arrancar o joio?’, perguntaram os servos.
29 —“Ma' beele'ex a jotzo'. Sabeensil u jotzbol a püc'aal etele,” cu t'an ti'ijoo' u yaj meyaj,— cu t'an a Jesusu.
29 “‘Não’, respondeu ele. ‘Se tirarem o joio, pode acontecer de arrancarem também o trigo.
30 —“Cha'e'ex u ch'iil asto ti qui'ac u ch'ücbül. Le'ec ca' c'ochoc u q'uinili, bel in quin wadü' ti'ijoo' in waj meyaj ca' u much'quintoo' a pocche' abe'e, ca' u c'üxoo' ti jujun chee ti'i ca' chuwbuc. Le'ec u wich a püc'aala, bel u ca'a taacbül ichil in rancho,” cu t'an u yumil a colo,— cu t'an a Jesus yoc'ol biqui ti walac u tücaa' a Dioso.
30 Deixem os dois crescerem juntos até a colheita. Então, direi aos ceifeiros que separem o joio, amarrem-no em feixes e queimem-no e, depois, guardem o trigo no celeiro’”.
31 Pues te'i. Le'ec a Jesusu, u yadaj ulaac' a mucult'an ti'ijoo' a cristianojo. —Le'ec biqui ti walac u tücaa' a Dioso, c'üs quet etel jun cuul u nec'ix mostazaja. Jun tuul a winiqui, u püc'aj a jun cuul abe' ichil u cuuch u püc'aal,— cu t'an a Jesusu.
31 Então Jesus contou outra parábola: “O reino dos céus é como a semente de mostarda que alguém semeia num campo.
32 —U nec' ix mostazaja, mas tz'itz'i' tuwich ulaac' a püc'aala. C'u' betiqui, ti jobi u ch'iil, le'ec a mas nooch tuwich ulaac' a pocche'e. C'üs jabix che' ti ch'ijiji. Walacoo' u c'ochol a ch'iich' u betoo' u c'u' tu yaam u c'ü',— cu t'an a Jesus yoc'ol biqui ti walac u tücaa' a Dioso.
32 É a menor de todas as sementes, mas se torna a maior das hortaliças; cresce até se transformar em árvore, e vêm as aves e fazem ninho em seus galhos”.
33 Pues te'i. Le'ec a Jesusu, u yadaj ulaac' a mucult'an ti'ijoo' a cristianojo. —Le'ec biqui ti walac u tücaa' a Dioso, c'üs quet etel biqui ti walac u yaabtal a levaduraja. Jun tuul a nooch'upu, u much'quintaj jabix jun xoot' costal ti harina ti'i u betical a pana. U tz'aj a levadura ichil ti'i ca' u xaabte u bajil tulacal ichil,— cu t'an a Jesusu.
33 Jesus também contou a seguinte parábola: “O reino dos céus é como o fermento usado por uma mulher para fazer pão. Embora ela coloque apenas uma pequena quantidade de fermento em três medidas de farinha, toda a massa fica fermentada”.
34 Pues te'i. Tulacal abe' u yadaj a Jesus ti'ijoo' a cristiano ich mucult'an. Ma'ax c'u' a wa ma' u yadaj ti'ijoo' ich mucult'an.
34 Jesus sempre usava histórias e comparações como essas quando falava às multidões. Na verdade, nunca lhes falava sem usar parábolas.
35 Te'i jajaji u t'an jun tuul u yadaj u t'an a Dios uchi. —“Le'ec ca' c'ochoc u q'uinili, bel in quin wadü' c'u' a muca'an asto ti u cajeeb a yoc'olcaba. Bel in quin wadü' abe' ich mucult'an,” cu t'an a Dioso,— cu t'an a jun tuul abe'e.
35 Cumpriu-se, desse modo, o que foi dito por meio do profeta: “Eu lhes falarei por meio de parábolas; explicarei coisas escondidas desde a criação do mundo”.
36 Pues te'i. Joq'ui a Jesus tu yaamoo' u yaabil a cristianojo. Oqui ich naj. C'ochoo' u yaj cambal etel. —Adü to'on u nu'cul a mucult'an yoc'ol a pocche' a püc'bi tu yaam a püc'aala,— cu t'anoo' ti'i a Jesusu.
36 Em seguida, deixando as multidões do lado de fora, Jesus entrou em casa. Seus discípulos lhe pediram: “Por favor, explique-nos a história do joio no campo”.
37 —Le'ec mac tan u püq'uic a quich'pan semillaja, inen le'ec a yanajeen ti cristianojil,— cu t'an a Jesusu.
37 Jesus respondeu: “O Filho do Homem é o agricultor que planta as boas sementes.
38 —Le'ec a jabix a col abe'e, le'ec a yoc'olcaba. Le'ec a jabix a semilla a quich'pan abe'e, le'ecoo' a cristiano a ti'i a Dioso. Le'ec a jabix a pocche'e, le'ecoo' a cristiano a ti'i a quisini,— cu t'an a Jesusu.
38 O campo é o mundo, e as boas sementes são o povo do reino. O joio são as pessoas que pertencem ao maligno,
39 —Le'ec u yettz'iiquil u yumil a colo, le'ec u püc'aj a pocche' te'i. Ala'aji, a quisini. Le'ec a jabix u q'uinil u much'quinbeeb a püc'aala, le'ec u q'uinil u jobeeb a yoc'olcaba. Le'ecoo' a jabix in waj meyaja, le'ecoo' u yaj xa'num a Dios ti ca'ana,— cu t'an a Jesusu.
39 e o inimigo que plantou o joio no meio do trigo é o diabo. A colheita é o fim dos tempos, e os que fazem a colheita são os anjos.
40 —Jabix ilic ti much'quinbi a pocche' y chuwi ich c'aac', baalo' ilic a bel u ca'a ti uchul ti'i u jobeeb a yoc'olcaba,— cu t'an a Jesusu.
40 “Da mesma forma que o joio é separado e queimado no fogo, assim será no fim dos tempos.
41 —Le'ec inen a yanajeen ti cristianojili, bel in quin tücaa'te u yaj xa'num a Dios ti ca'ana. Beloo' u cu much'quinte y beloo' u cu joq'ues ichil in cuenta boon tuul mac a walacoo' u tz'eec ca' betabüc a c'as u yet'ocoo' a walacoo' u betic a c'asa,— cu t'an a Jesusu.
41 O Filho do Homem enviará seus anjos, e eles removerão do reino tudo que produz pecado e todos que praticam o mal
42 —Beloo' u ca'a pulbul ichil a c'aac' a top chücüj u yoox u menoo' u yaj xa'num a Dios ti ca'ana. Te'i u yoc'oloo' y jürütlemacoo' xan u coj u menoo' u yajil,— cu t'an a Jesusu.
42 e os lançarão numa fornalha ardente, onde haverá choro e ranger de dentes.
43 —Pues te'i. Le'ec ti pulboo' te'i, le'ecoo' a toj u na'ata, beloo' u ca'a ti chictal u sasilil jabix ilic u sac a q'uin tu cuentajoo' ti Tat. Le'ec mac patal u yubi in t'ana, yan u tz'eec tu yool,— cu t'an a Jesusu.
43 Então os justos brilharão como o sol no reino de seu Pai. Quem é capaz de ouvir, ouça com atenção!”
44 —Pues te'i. Le'ec biqui ti walac u tücaa' a Dioso, c'üs quet etel a mucult'an ada'a. C'üs quet etel jabix c'u'ac a top co'oj u tool a muca'an ich lu'umu. Cüxtabi u men jun tuul winic y te'i ilic u ca' mucaj. Top qui' u yool. Bini u cono' tulacal a c'u' a yan ti'iji, ti'i ca' yanac u tool a lu'umu. U q'uexaj a lu'um abe' ti'i ca' p'aatüc ti'i abe' a top co'oj u toolo,— cu t'an a Jesus yoc'ol biqui ti walac u tücaa' a Dioso.
44 “O reino dos céus é como um tesouro escondido que um homem descobriu num campo. Em seu entusiasmo, ele o escondeu novamente, vendeu tudo que tinha e, com o dinheiro da venda, comprou aquele campo.”
45 —Pues te'i. Le'ec biqui ti walac u tücaa' a Dioso, c'üs quet etel a mucult'an ada'a. Jun tuul aj men negociojo, tan u manül u q'uexe' a c'aap a quich'pana,— cu t'an a Jesusu.
45 “O reino dos céus também é como um negociante que procurava pérolas da melhor qualidade.
46 —Jun p'eel q'uin u cüxtaj jun cuul a top co'oj u toolo. Bini u cono' tulacal a c'u' a yan ti'iji, ti'i ca' yanac u tool a c'aap abe'e. U q'uexaj,— cu t'an a Jesusu.
46 Quando descobriu uma pérola de grande valor, vendeu tudo que tinha e, com o dinheiro da venda, comprou a tal pérola.”
47 —Pues te'i. Le'ec biqui ti walac u tücaa' a Dioso, c'üs quet etel a mucult'an ada'a. C'üs quet etel a chinchor a pulbi ich ja' ti'i müch cüy. Müchbi a cüy a yaab paay u wichi,— cu t'an a Jesusu.
47 “O reino dos céus é, ainda, como uma rede de pesca que foi lançada ao mar e pegou peixes de todo tipo.
48 Le'ec ti tudi u müchbeeb a cüy abe'e, jiilbi chi' ja' u menoo' a winiqui. Tinlajoo' u yeete a quich'pan cüyü. U tz'ajoo' ichil u cuuchil. Boon a cüy a ma' qui'i, u pulajoo',— cu t'an a Jesusu.
48 Quando a rede estava cheia, os pescadores a arrastaram até a praia, sentaram-se e juntaram os peixes bons em cestos, jogando fora os ruins.
49 —Baalo' ti bel u ca'a ti uchul ti'i u jobeeb a yoc'olcaba. Udeloo' u ca'a u yaj xa'num a Dios ti ca'ana. Beloo' u cu joq'ues tu bajil a c'as etel a toj u na'ata.
49 Assim será no fim dos tempos. Os anjos virão, separarão os perversos dos justos
50 Le'ecoo' a c'asa, beloo' u ca'a pulbul ichil a c'aac' a top chücüj u yoox u menoo' u yaj xa'num a Dios ti ca'ana. Te'i u yoc'oloo' y jürütlemacoo' u coj u menoo' u yajil,— cu t'an a Jesusu.
50 e os lançarão na fornalha ardente, onde haverá choro e ranger de dentes.
51 —Pues te'i. ¿A ch'a'aje'ex wa u tojil tulacal a t'an in wadaj to te'exe?— cu t'an a Jesus ti'ijoo' u yaj cambal. —Ti ch'a'aj u tojil,— cu t'anoo' ti'i.
51 Vocês entendem todas essas coisas?” “Sim”, responderam eles.
52 —Tulacaloo' u yaj ca'ansajil u ley aj Moises a ocoo' ti'i in waj cambala, tanoo' u cünic biqui ti walac u tücaa' a Dioso. Ala'oo'o, jabixoo' u yumil a naja. Le'ec u t'an Dios u yeele, jabix u ayic'alili. Tu yaam u ayic'alil walac u joc'sic a c'u' a tumulben etel a c'u' a uchbene,— cu t'an a Jesusu.
52 Então ele acrescentou: “Todo mestre da lei que se torna discípulo no reino dos céus é como o dono de uma casa que tira do seu tesouro verdades preciosas, tanto novas como velhas”.
53 Pues te'i. Le'ec ti jobi u yadic tulacal a mucult'an abe'e, joq'ui te'i a Jesusu.
53 Quando Jesus terminou de contar essas parábolas, deixou aquela região
54 Bini tuba ch'iji. U ca'ansajoo' a cristiano ichil a naj tuba walacoo' u much'tal u c'ajes a Dioso. Sa'too' u yool a cristianojo. —¿Tuba u cünaj a c'u' u yeele? ¿Tuba u cünaj u bete' a milagrojo?— cu t'anoo' tu bajil.
54 e voltou para Nazaré, cidade onde tinha morado. Enquanto ensinava na sinagoga, todos se admiravam e perguntavam: “De onde lhe vêm a sabedoria e o poder para realizar milagres?
55 —¿Ma' wa le'ec ala'i u mejen aj carpinterojo? ¿Ma' wa ix Maria u c'aba' u na'? ¿Ma' wa le'ecoo' u yitz'in, le'ec aj Jacob, aj Jose, aj Simon, aj Judasa?— cu t'anoo' tu bajil.
55 Não é esse o filho do carpinteiro? Conhecemos Maria, sua mãe, e também seus irmãos, Tiago, José, Simão e Judas.
56 —¿Ma' wa que'enoo' ich caj u yix ch'upul itz'in a Jesusu? ¿Tuba tali ala'i ti'i ca' u cünü' boon u yeele?— cu t'anoo' tu bajil.
56 Todas as suas irmãs moram aqui, entre nós. Onde ele aprendeu todas essas coisas?”.
57 Ma' c'ocha'anoo' tu wich ti top patal a Jesusu. —Le'ec a tz'abi u yanil u yadü' u t'an a Dioso, walac u tz'ocsabül u yanil ca'ax tubajac. C'u' betiqui, ichil u caal wa ichil u yotocho, ma' ta'ach u tz'ocsabül u yanil,— cu t'an a Jesus ti'ijoo'o.
57 E sentiam-se muito ofendidos. Então Jesus lhes disse: “Um profeta recebe honra em toda parte, menos em sua cidade e entre sua própria família”.
58 Ma' u betaj ti yaab a milagro te'i u men ma' u c'atiintajoo' u tz'oques u t'an.
58 E, por causa da incredulidade deles, realizou ali apenas uns poucos milagres.
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?
Estude este capítulo no WhatsApp
Peça à IA da Bíblia Fala para explicar Mateus 13, comparar traduções ou montar um estudo — tudo direto pelo WhatsApp.