Gênesis 24
mkw (MKW) vs BKJ
1 Abalayami kumaka kiboba, mpe yandi vwandaka me nuna mingi. Yave sakumunaka yandi na mambu nyonso.
1 E Abraão era velho e bem avançado em idade; e o SENHOR havia abençoado Abraão em todas as coisas.
2 Kilumbu mosi, Abalayami tubaka na kuluntu ya bisadi ya yandi, yina vwandaka ntwadisi ya yinzo ya yandi: «Tula diboko ya nge na yisi ya dibunda ya munu.
2 E Abraão disse ao servo mais velho de sua casa, que governava sobre tudo o que ele tinha: Rogo-te que ponhas tua mão debaixo da minha coxa;
3 Mpe kudya ndefi na Nkumbu ya Yave, Nzambi ya mazulu na ntoto ti, nge ke kwedila ve mwana ya munu kento ya mu-Kaanani, na kati ya bakento ya yinsi yayi, kisika mu ke na kuzingaka.
3 e eu te farei jurar pelo SENHOR, o Deus do céu, e o Deus da terra, que tu não tomarás mulher para meu filho dentre as filhas dos cananeus, entre os quais eu habito;
4 Kasi, ni na yinsi ya munu mpe na kati ya dikanda ya munu, nge ke kwenda baka kento samu na mwana ya munu Isaaki.»
4 mas irás à minha terra, e à minha parentela, e tomarás uma mulher para meu filho Isaque.
5 Kisadi vutulaka: «Yinki mu ke sala kana kento yango ndima ve na kukwiza kwaku? Mu ke vutula mwana ya nge na yinsi yina nge katukaka?»
5 E o servo lhe disse: Se porventura a mulher não quiser seguir-me para esta terra, eu deixarei levar teu filho novamente para a terra de onde tu vieste?
6 Abalayami vutulaka: «Ve, kumeka ata fyoti ve na kuvutula mwana ya munu kuna!
6 E Abraão lhe disse: Cuida para que não leves meu filho para lá novamente.
7 Yave, Nzambi ya mazulu yina basisaka munu na yinsi ya dikanda ya munu, na yinzo ya tata ya munu, yandi kudyaka ndefi yayi: “Mu ke pesa yinsi yayi na bana ya nge”. Ni Nzambi yina mpe ke fidisa mbazi ya yandi na mantwala ya nge, samu ti nge kuzwa kento mosi kuna, samu na mwana ya munu.
7 O SENHOR Deus do céu, que me tirou da casa de meu pai, e da terra de minha parentela, e que falou comigo, e que jurou para mim, dizendo: À tua semente eu darei esta terra, ele enviará o seu anjo adiante de ti, e tu tomarás para o meu filho uma mulher de lá.
8 Kana kento yina ndima ve na kukwiza na nge, nge ke vwanda ve na mambu samu na ndefi yina mu me tumisa nge na kudya. Kasi kuvutula ata fyoti ve mwana ya munu kuna.»
8 E se a mulher não quiser te seguir, então tu estarás livre deste meu juramento; somente não leves o meu filho para lá novamente.
9 Na yina, kisadi tulaka diboko ya yandi na yisi ya dibunda ya mfumu ya yandi Abalayami. Mpe yandi kudyaka ndefi samu na dyambu yina.
9 E o servo colocou sua mão debaixo da coxa de Abraão, seu senhor, e jurou a ele acerca deste assunto.
10 Na manima, kisadi bakaka basamo kumi na kati ya basamo ya mfumu ya yandi. Yandi bakaka mpe bima nyonso ya ntalu ya mfumu ya yandi. Yandi telamaka mpe kwendaka na Mezopotami, na mbanza ya Nawole.
10 E o servo tomou dez camelos dos camelos do seu senhor, e partiu; pois todos os bens de seu senhor estavam em suas mãos. E ele se levantou, e foi à Mesopotâmia, para a cidade de Naor.
11 Ntangu kisadi kumaka na dibulu yina kele pene-pene ya mbanza, yandi vwandisaka basamo. Ya vwandaka me kuma nkokila, ntangu yina bakento ke kwendaka teka maza.
11 E ele fez seus camelos se ajoelharem fora da cidade, junto a um poço de água na hora da tarde, a hora em que as mulheres saem para tirar água.
12 Kisadi sambilaka mutindu yayi: «Yave, Nzambi ya mfumu ya munu Abalayami, sala ti mu sala mbwabanu ya mbote. Na kusala mutindu yina, nge ke lakisa bumbote ya nge na mfumu ya munu Abalayami.
12 E ele disse: Ó SENHOR Deus de meu senhor Abraão, rogo-te, dá-me bom êxito neste dia, e mostra bondade para com meu senhor Abraão.
13 Tala, mu me telama pene-pene ya dibulu ya maza. Bandumba ya mbanza ke na kubasika na kwiza teka maza.
13 Eis que eu estou em pé aqui junto ao poço de água; e as filhas dos homens da cidade saem para tirar água;
14 Bika ti ndumba yina mu ke tuba ti kulula diyuki ya nge samu ti mu kunwa maza, mpe kana yandi vutula: “Kunwa, na manima mu ke nwikisa mpe basamo ya nge”, mu ke zaba ti, ni kento yina nge me soola samu na kisyelo ya nge Isaaki. Na yina, mu ke zaba ti, nge me lakisa bumbote ya nge na mfumu ya munu Abalayami.»
14 E seja, pois, que a donzela a quem eu disser: Inclina o teu cântaro e beberei, e ela responder: Bebe, e também darei de beber aos teus camelos, essa seja a que designaste para o teu servo Isaque, e por ela saberei que tens misericórdia para com meu senhor.
15 Kisadi vwandaka me manisa ntete ve na kusambila mpe Lebeka kwizaka basika na diyuki ya yandi na zulu ya digembo. Lebeka vwandaka mwana ya Betwele, mutekolo ya Mileka. Mileka vwandaka kento ya Nawole, mpangi ya Abalayami.
15 E aconteceu que, antes que ele terminasse de falar, eis que saiu Rebeca, que era nascida a Betuel, filho de Milca, esposa de Naor, irmão de Abraão, com seu cântaro sobre seu ombro.
16 Lebeka vwandaka ndumba mosi ya kitoko mingi, mpe yandi vwandaka me zaba ntete ve babakala. Yandi kulumukaka na dibulu ya maza mpe fulusaka diyuki ya yandi. Na manima, yandi vutukaka.
16 E a donzela era muito formosa à vista, uma virgem, nem homem algum a conhecia, e ela desceu ao poço, e encheu seu cântaro, e subiu.
17 Kisadi ya Abalayami kwendaka mbangu samu na kubwabana yandi mpe yandi tubaka: «Mulemvo ya nge, pesa munu mwa maza ya kunwa na diyuki ya nge.»
17 E o servo correu para encontrá-la, e disse: Permite-me, rogo-te, beber um pouco da água de teu cântaro.
18 Lebeka tubaka: «Mfumu ya munu, kunwa ya nge.» Lebeka kululaka diyuki ya yandi na nswalu nyonso samu na kupesa kisadi yina maza.
18 E ela disse: Bebe, meu senhor; e ela se apressou e abaixou seu cântaro sobre sua mão, e lhe deu de beber.
19 Ntangu yandi manisaka na kupesa kisadi yina maza, yandi tubaka: «Mu ke teka mpe maza samu na basamo ya nge tii ntangu bawu nyonso ke manisa na kunwa.»
19 E, acabando ela de lhe dar de beber, disse: Eu também tirarei água para os teus camelos, até que tenham bebido.
20 Na nswalu nyonso, yandi sekulaka maza ya diyuki ya yandi na kisika yina bibulu ke kunwaka maza. Yandi kwendaka mbangu na kwenda teka dyaka maza na dibulu samu na basamo nyonso ya kisadi yina.
20 E ela se apressou e esvaziou o seu cântaro no cocho, e correu novamente para o poço para tirar água, e tirou para todos os seus camelos.
21 Kisadi ya Abalayami vwandaka tala Lebeka swii. Yandi vwandaka yufula yandi mosi na yisi ya ntima: «Yave ke na kusala ti mambu ya nzyetolo ya munu kubonga to yawu kubonga ve?»
21 E o homem estava admirado de vê-la, e ficou em paz, para saber se o SENHOR havia feito prosperar sua viagem ou não.
22 Ntangu basamo manisaka na kunwa maza, kisadi ya Abalayami pesaka na Lebeka kinzembele ya wolo mpe milunga zole ya wolo ya maboko. Mulunga yina vwandaka ya Beka mosi. Milunga ya maboko mpe vwandaka ya Beka mosi.
22 E aconteceu que, quando os camelos haviam acabado de beber, que o homem tomou um brinco de ouro de meio shekel de peso, e dois braceletes para as mãos dela, do peso de dez shekels de ouro.
23 Na manima, yandi tubaka: «Zabisa munu nge ke mwana ya nani? Mulemvo ya nge, na yinzo ya tata ya nge, beto lenda kuzwa kisika ya kulala samu na kulutisa mpimpa?»
23 E disse: De quem tu és filha? Dize-me, suplico-te. Há lugar na casa de teu pai para nos alojarmos?
24 Lebeka vutulaka: «Mu kele mwana ya Betwele, mpe mutekolo ya Mileka na Nawole.»
24 E ela lhe disse: Eu sou a filha de Betuel, filho de Milca, o que deu à luz a Naor.
25 Yandi tubaka dyaka: «Na yinzo ya beto, matiti ya kuyuma mpe madya ya kudikisa bibulu kele mingi, kisika ya kulala mpe kele.»
25 E ela disse além disso a ele: Nós temos tanto palha quanto forragem suficientes, e lugar para se alojar.
26 Kisadi ya Abalayami fukamaka mpe kubwaka kizizi na ntoto na ntadisi ya Yave.
26 E o homem curvou sua cabeça, e adorou ao SENHOR.
27 Yandi tubaka: «Nkembo na Yave, Nzambi ya mfumu ya munu Abalayami. Yandi me bika ve na kulakisa bumbote mpe kukwikama ya yandi na mfumu ya munu. Yave me twadisa munu na nzila tii na yinzo ya bampangi ya mfumu ya munu.»
27 E ele disse: Bendito seja o SENHOR Deus de meu senhor Abraão, que não deixou desamparado meu senhor sem misericórdia e verdade. Eu estando no caminho, o SENHOR me conduziu à casa dos irmãos de meu senhor.
28 Mwana ya kento kimaka mbangu na yinzo samu na kwenda zabisa mambu yina na mama ya yandi.
28 E a donzela correu, e contou aos da casa de sua mãe estas coisas.
29 Lebeka vwandaka na nkazi mosi, nkumbu ya yandi Labane. Labane basikaka mpe kimaka mbangu na dibulu ya maza, kisika muntu yina vwandaka.
29 E Rebeca tinha um irmão, e seu nome era Labão; e Labão correu até o homem, junto ao poço.
30 Labane talaka kinzembele na milunga ya maboko na kibusi ya yandi. Yandi kuwaka mpe ntangu kibusi ya yandi Lebeka vwandaka zonza ti: «Muntu yina me tuba na munu mutindu yayi, mutindu yayi.» Na yina, Labane kwendaka na sika ya muntu yango. Muntu yango vwandaka ya kutelama na basamo ya yandi pene-pene ya dibulu ya maza.
30 E aconteceu que, quando ele viu o brinco e os braceletes nas mãos de sua irmã, e quando ele ouviu as palavras de Rebeca, sua irmã, dizendo: Assim falou o homem comigo, que ele veio ao homem, e eis que ele estava em pé junto aos camelos diante do poço.
31 Labane tubaka: «Kwiza na sika ya beto, nge ke muntu yina Yave sakumunaka. Samu na yinki nge me vwanda na ngaanda? Mu me kubika kisika na yinzo samu na nge, mpe kisika samu na basamo ya nge.»
31 E ele disse: Vem, bendito do SENHOR. Por que estás em pé aí fora? Pois eu preparei a casa, e lugar para os camelos.
32 Na yina, kisadi ya Abalayami kwendaka na yinzo ya Labane. Labane kululaka mifuna yina vwandaka na zulu ya basamo. Yandi pesaka basamo matiti ya kuyuma mpe madya. Yandi pesaka mpe maza ya kusukula makulu na kisadi yina mpe bantu yina vwandaka na yandi.
32 E o homem entrou na casa, e ele desatou os seus camelos, e deu palha e forragem aos camelos, e água para lavar seus pés, e os pés dos homens que estavam com ele.
33 Na manima, ba pesaka bawu madya. Kasi kisadi tubaka: «Mu ke kudya ve kana mu zonza ntete ve mambu yina mu ke na yawu.» Labane vutulaka: «Zonza ya nge.»
33 E foi posto alimento diante dele para comer, mas ele disse: Não comerei, até que eu tenha dito a minha incumbência. E ele disse: Fala.
34 Kisadi tubaka: «Mu ke kisadi ya Abalayami.
34 E ele disse: Eu sou o servo de Abraão.
35 Yave sakumunaka mingi mfumu ya munu. Yandi me sala ti mfumu ya munu kuvwanda muntu ya nene. Yave me pesa yandi mameme, bankombo, basamo, bambuluku mpe bangombe, wolo na palata, mpe bisadi ya bakento na ya babakala.
35 E o SENHOR abençoou meu senhor grandemente, e ele tornou-se grande; e ele lhe deu rebanhos, e gado, e prata, e ouro, e servos, e servas, e camelos e jumentos.
36 Mpe Saala, kento ya mfumu ya munu, butaka mwana ya bakala na yandi, na buboba ya yandi. Ni na mwana yina, mfumu ya munu me pesa mvwilu ya yandi nyonso.
36 E Sara, esposa de meu senhor, deu um filho a meu senhor quando ela já estava velha, e a ele deu ele tudo que possui.
37 Na yina, mfumu ya munu tumisaka munu na kudya ndefi ti mu fwana kukwedila ve mwana ya yandi kento ya mu-Kaanani, na kati ya bakento ya yinsi, kisika yandi ke na kuzingaka.
37 E meu senhor me fez jurar, dizendo: Tu não tomarás mulher para meu filho dentre as filhas dos cananeus, em cuja terra eu habito;
38 Yandi tubaka na munu: “Kudya ndefi ti nge ke kwenda na sika ya dikanda ya munu, na sika ya bantu ya yinzo ya tata ya munu, mpe kuna, nge ke kuzwa kento samu na mwana ya munu.”
38 mas tu irás à casa de meu pai, e à minha parentela, para tomar uma mulher para meu filho.
39 Mu tubaka na mfumu ya munu: “Yinki mu ke sala kana kento yango ndima ve na kukwiza kwaku?”
39 E eu disse ao meu senhor: E se porventura a mulher não quiser me seguir.
40 Yandi vutulaka na munu: “Mu ke tambulaka na ntadisi ya Yave Nzambi ya munu. Yandi ke fidisa mbazi ya yandi na mantwala ya nge, samu ti nge sala nzyetolo ya mbote. Mpe nge ke kwedila mwana ya munu kento na kati ya dikanda ya munu, na kati ya bantu ya yinzo ya tata ya munu.
40 E ele me disse: O SENHOR, diante de quem eu ando, enviará seu anjo contigo, e prosperará o teu caminho; e tu tomarás uma mulher para meu filho da minha parentela, e da casa de meu pai.
41 Kana nge kuma na sika ya dikanda ya munu, nge ke kuzwa ve nsiingulu samu na ndefi yina. Kana bawu ba pesa nge ve kento, nge ke kuzwa ve nsiingulu samu na ndefi yina.”
41 Então tu estarás livre deste meu juramento, quando fores à minha parentela; e se eles não te derem uma, estarás livre do meu juramento.
42 Bubu yayi, ntangu mu kumaka na dibulu ya maza, mu sambilaka mutindu yayi: “Yave, Nzambi ya mfumu ya munu Abalayami, sala ti mambu ya nzyetolo yayi mu ke na kusala kubonga.
42 E eu vim neste dia para este poço, e disse: Ó SENHOR Deus de meu senhor Abraão, se agora tu fizeres prosperar o caminho em que eu ando,
43 Tala, mu me telama pene-pene ya dibulu ya maza. Mu ke tuba na ndumba yina ke basika na kwiza teka maza: mulemvo ya nge, pesa munu mwa maza ya kunwa na diyuki ya nge.
43 eis que estou em pé junto ao poço de água, e acontecerá que, quando uma virgem vier para tirar água, e eu disser a ela: Dá-me, rogo-te, um pouco de água de teu cântaro para beber,
44 Kana yandi vutula: Kunwa ya nge, mu ke teka mpe maza samu na basamo ya nge. Ni kuna, mu ke zaba ti, yayi ni kento yina Yave me soola samu na mwana ya mfumu ya munu.”
44 e ela me disser: Bebe tu, e eu tirarei também para teus camelos, seja esta a mulher que o SENHOR designou para o filho de meu senhor.
45 Mu vwandaka me manisa ntete ve na kusambila na yisi ya ntima, Lebeka kwizaka basika na diyuki ya yandi na zulu ya digembo. Yandi kulumukaka na dibulu mpe yandi tekaka maza. Mu tubaka na yandi: “Mulemvo ya nge, pesa munu mwa maza ya kunwa.”
45 E antes que eu tivesse acabado de falar em meu coração, eis que Rebeca veio com seu cântaro no seu ombro, e ela desceu ao poço e tirou água. E eu lhe disse: Permite-me que eu beba, rogo-te.
46 Yandi kululaka diyuki ya yandi na nswalu mpe yandi tubaka: “Kunwa ya nge, mu ke pesa mpe basamo ya nge maza.” Mu kunwaka mpe yandi pesaka mpe basamo maza.
46 E ela se apressou, e baixou seu cântaro de seu ombro, e disse: Bebe, e eu darei de beber também aos teus camelos. Assim eu bebi, e ela fez os camelos beberem também.
47 Mu yufulaka yandi: “Nge ke mwana ya nani?” Yandi vutulaka: “Mu kele mwana ya Betwele, mpe mutekolo ya Mileka na Nawole.” Na yina, mu tulaka yandi kinzembele na mbombo mpe milunga na maboko.
47 E eu lhe perguntei, e disse: De quem tu és filha? E ela disse: A filha de Betuel, filho de Naor, que Milca lhe deu, e eu coloquei o brinco sobre a sua face, e os braceletes nas suas mãos.
48 Mu fukamaka mpe mu kubwaka kizizi na ntoto, na ntadisi ya Yave. Mu tondaka Yave, Nzambi ya mfumu ya munu Abalayami. Yandi me twadisa munu na nzila ya mbote na kwiza kuzwa ndumba ya mpangi ya mfumu ya munu, samu na mwana ya yandi ya bakala.
48 E eu curvei a minha cabeça, e adorei ao SENHOR, e bendisse ao SENHOR, Deus do meu senhor Abraão, que havia me conduzido no caminho certo para tomar a filha do irmão de meu senhor para seu filho.
49 Ntangu yayi, beno zabisa munu kana beno zola kulakisa luzolo mpe kukwikama ya beno na mfumu ya munu. Kana beno zola ve, beno zabisa munu samu ti mu kwenda ya munu kisika ya nkaka.»
49 E agora, se quiserdes agir de forma bondosa e verdadeira com meu senhor, dizei-mo; e se não, dizei-mo, para que eu possa tornar para a direita ou para a esquerda.
50 Labane na Betwele vutulaka: «Dyambu yayi me katuka na Yave, beto kele ve na dyambu ya kuzonza.
50 Então Labão e Betuel responderam e disseram: A coisa procede do SENHOR; não podemos falar-te mal ou bem.
51 Lebeka yandi yayi na mantwala ya nge. Baka yandi mpe nata yandi, samu ti yandi kuvwanda kento ya mwana ya mfumu ya nge mutindu Yave me tuba yawu.»
51 Eis que Rebeca está diante de ti, toma-a e vai. E deixa que ela seja a mulher do filho de teu senhor, como o SENHOR disse.
52 Ntangu kisadi ya Abalayami kuwaka mambu yina, yandi kubwaka kizizi na ntoto na ntadisi ya Yave.
52 E aconteceu que, quando o servo de Abraão ouviu as palavras deles, adorou ao SENHOR, curvando-se à terra.
53 Kisadi basisaka bima ya wolo, bima ya palata mpe binkuti, yandi pesaka yawu na Lebeka. Yandi pesaka mpe bima ya ntalu na nkazi ya Lebeka mpe na mama ya yandi.
53 E o servo trouxe joias de prata, e joias de ouro, e vestes e os deu a Rebeca, e ele deu coisas preciosas também ao seu irmão e à sua mãe.
54 Na manima, kisadi ya Abalayami na bantu yina vwandaka na yandi kudyaka mpe kunwaka, bawu lalaka kuna.
54 E eles comeram e beberam, ele e os homens que estavam com ele, e passaram toda a noite. E se levantaram de manhã, e ele disse: Enviai-me a meu senhor.
55 Mama mpe nkazi ya Lebeka tubaka: «Bika ti Lebeka kuvwanda dyaka na beto mwa bilumbu kumi. Na manima, yandi lenda kwenda.»
55 E o irmão dela e a sua mãe disseram: Deixa que a donzela fique conosco alguns dias, pelo menos dez, e depois disso, ela irá.
56 Kasi kisadi ya Abalayami vutulaka: «Beno lutisa munu ntangu ve, Yave me sala ti nzyetolo ya munu kuluta mbote. Beno bika ti mu vutuka na sika ya mfumu ya munu.»
56 E ele lhes disse: Não me detenhais, vendo que o SENHOR tem prosperado o meu caminho. Enviai-me para que eu possa ir ao meu senhor.
57 Na yina, bawu vutulaka: «Beto bokila ndumba yandi mosi, samu na kuyufula dibanza ya yandi.»
57 E eles disseram: Chamaremos a donzela, e perguntaremos de sua boca.
58 Bawu bokilaka Lebeka mpe ba yufulaka yandi: «Nge zola kukwenda na bakala yayi?» Lebeka vutulaka: «Ee, mu ke kwenda na yandi.»
58 E eles chamaram Rebeca, e lhe disseram: Tu queres ir com este homem? E ela disse: Eu irei.
59 Bawu bikaka kibusi ya bawu Lebeka na kento yina vwandaka keba yandi. Bawu kwendaka kintwadi na kisadi ya Abalayami mpe bantu yina kwizaka na yandi.
59 E eles enviaram Rebeca, sua irmã, e sua ama, e o servo de Abraão, e seus homens.
60 Bawu sakumunaka Lebeka na kutuba:
60 E eles abençoaram Rebeca, e lhe disseram: Tu és nossa irmã, seja a mãe de milhares de milhões, e que a tua semente possua o portão dos que te odeiam.
61 Na yina, Lebeka na bandumba yina vwandaka bisadi ya yandi, bawu yulukaka na zulu ya basamo, mpe bawu landaka kisadi ya Abalayami. Ni mutindu yina, kisadi ya Abalayami kwendaka na Lebeka.
61 E Rebeca se levantou, e suas donzelas, e montaram em seus camelos, e seguiram o homem. E o servo tomou Rebeca, e foi pelo seu caminho.
62 Ntangu mambu yayi vwandaka salama, Isaaki kwendaka zinga na kizunga ya Nengeve. Yandi katukaka na dibulu ya maza yina ba vwandaka bokila Layayi-Loyi.
62 E Isaque veio do caminho do poço Beer-Laai-Rói, pois ele habitava na terra do sul.
63 Na nkokila, Isaaki basikaka samu na kwenda tambula na kati ya bilanga. Yandi vumbulaka yintu mpe yandi talaka basamo yina vwandaka kwiza.
63 E Isaque saiu para meditar no campo ao anoitecer. E ele levantou seus olhos, e viu, e eis que os camelos estavam vindo.
64 Ntangu Lebeka talaka Isaaki, yandi kulumukaka na samo.
64 E Rebeca levantou seus olhos, e quando ela viu Isaque, desceu do camelo,
65 Mpe yandi yufulaka na kisadi ya Abalayami: «Muntu yina ke na kati ya bilanga mpe ke na kwizaka bwabana beto, ya ke nani?» Kisadi vutulaka: «Yandi kele mfumu ya munu. Na yina, Lebeka fukaka kizizi ya yandi na kitambala.»
65 pois ela havia dito ao servo: Que homem é este que anda no campo ao nosso encontro? E o servo havia dito: É meu senhor. Por isso, ela tomou um véu e se cobriu.
66 Kisadi ya Abalayami zabisaka na Isaaki mambu nyonso yina yandi salaka.
66 E o servo contou a Isaque todas as coisas que ele havia feito.
67 Na manima, Isaaki nataka Lebeka na yinzo ya lele, yina bikaka Saala. Yandi bakaka Lebeka mpe Lebeka kumaka kento ya yandi. Isaaki zolaka Lebeka mpe yandi kuzwaka mbombolo na lufwa ya mama ya yandi Saala.
67 E Isaque a levou para a tenda de Sara, sua mãe, e tomou Rebeca, e ela se tornou sua esposa. E ele a amou, e Isaque foi confortado após a morte de sua mãe.
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?
Estude este capítulo no WhatsApp
Peça à IA da Bíblia Fala para explicar Gênesis 24, comparar traduções ou montar um estudo — tudo direto pelo WhatsApp.