Lucas 4
El Nuevo Testamento en el Mixteco de Ayutla (MIY) vs ARA
1 Te̱ chituꞌ vi̱ꞌ nimá Jesús xiinꞌ Espíritu Santo, te̱ ni̱ ke̱ta̱ a̱ i̱ti̱a̱ Jordán, te̱ ni̱ na̱ka̱ ña̱ꞌaꞌ Espíritu ja̱a̱nꞌ te̱ kuaꞌa̱n a̱ miiꞌ taxi̱nꞌ kaaꞌ,
1 Jesus, cheio do Espírito Santo, voltou do Jordão e foi guiado pelo mesmo Espírito, no deserto,
2 te̱ i̱kanꞌ ni̱ xika̱ a̱ niiꞌ uvi̱ xi̱ko̱ kivi̱ꞌ, te̱ ni̱ xi̱to̱ kua̱ꞌa̱ ña̱ꞌaꞌ ña̱ ndi̱va̱ꞌa̱. Te̱ nï̱ xi̱xi̱ a̱ sa̱kuuꞌ kivi̱ꞌ ja̱a̱nꞌ, sa̱kanꞌ na nde̱e̱ ndiꞌiꞌ ndo̱so̱ꞌ ndii, ni̱ xiꞌi̱ va̱ a̱ so̱ko̱.
2 durante quarenta dias, sendo tentado pelo diabo. Nada comeu naqueles dias, ao fim dos quais teve fome.
3 Te̱ ni̱ kaꞌa̱n ña̱ ndi̱va̱ꞌa̱ ja̱a̱nꞌ xiinꞌ a̱ ndii:
3 Disse-lhe, então, o diabo: Se és o Filho de Deus, manda que esta pedra se transforme em pão.
4 Te̱ ni̱ na̱kui̱i̱n Jesús nuu̱ꞌ ña̱ ja̱a̱nꞌ ndii:
4 Mas Jesus lhe respondeu: Está escrito:
5 Te̱ ni̱ na̱ka̱ ña̱ ndi̱va̱ꞌa̱ Jesús te̱ kuaꞌa̱n a̱ xiinꞌ a̱ xíniꞌ i̱i̱n i̱kuꞌ sukun va̱, te̱ i̱i̱n ni̱ niaꞌa̱ kui̱ti̱ꞌ ña̱ꞌaꞌ a̱ sa̱kuuꞌ ñu̱u̱ kuuꞌ nu̱uꞌ i̱i̱n yivi̱ꞌ.
5 E, elevando-o, mostrou-lhe, num momento, todos os reinos do mundo.
6 Te̱ ni̱ kaꞌa̱n ña̱ ndi̱va̱ꞌa̱ ja̱a̱nꞌ xiinꞌ a̱ ndii:
6 Disse-lhe o diabo: Dar-te-ei toda esta autoridade e a glória destes reinos, porque ela me foi entregue, e a dou a quem eu quiser.
7 Sa̱kanꞌ na kuiiꞌ naaꞌ kui̱i̱n xitiꞌ u̱nꞌ te̱ ko̱to̱ kaꞌnuꞌ u̱nꞌ yuꞌu̱ ndii, sa̱kuuꞌ ña̱ kaa̱ꞌ ku̱ndu̱u̱ ña̱ꞌa̱ u̱nꞌ ―ni̱ kachi̱ a̱ xiinꞌ Jesús.
7 Portanto, se prostrado me adorares, toda será tua.
8 Te̱ ni̱ kaꞌa̱n Jesús xiinꞌ ña̱ ndi̱va̱ꞌa̱ ja̱a̱nꞌ ndii:
8 Mas Jesus lhe respondeu: Está escrito:
9 Sa̱kanꞌ te̱ ni̱ na̱ka̱ ña̱ ndi̱va̱ꞌa̱ Jesús, te̱ kuaꞌa̱n a̱ xiinꞌ a̱ ñu̱u̱ Jerusalén. Te̱ ni̱ sa̱kaaꞌ a̱ Jesús xíniꞌ yu̱kunꞌ kaꞌnuꞌ miiꞌ sukun ka̱. Te̱ ni̱ kaꞌa̱n a̱ xiinꞌ Jesús ndii:
9 Então, o levou a Jerusalém, e o colocou sobre o pináculo do templo, e disse: Se és o Filho de Deus, atira-te daqui abaixo;
10 kua̱chi̱ ndii yoso̱ꞌ a̱ nuu̱ꞌ tu̱tu̱ Ndiosí miiꞌ kaꞌán a̱ ndii:
10 porque está escrito: Aos seus anjos ordenará a teu respeito que te guardem;
11 Te̱ ti̱i̱n ña̱ ja̱a̱nꞌ nda̱ꞌaꞌ u̱nꞌ te̱ nä̱ma̱ xa̱chiꞌ u̱nꞌ nde̱e̱ ñu̱ꞌuꞌ
11 e: Eles te susterão nas suas mãos, para não tropeçares nalguma pedra.
12 Te̱ ni̱ na̱kui̱i̱n Jesús nuu̱ꞌ a̱ ndii:
12 Respondeu-lhe Jesus: Dito está:
13 Te̱ kii̱ꞌ ndi̱ꞌi̱ ni̱ xi̱to̱ kua̱ꞌa̱ ña̱ ndi̱va̱ꞌa̱ ja̱a̱nꞌ Jesús xiinꞌ sa̱kuuꞌ ña̱ ja̱a̱nꞌ ndii, ni̱ na̱ko̱o̱ ña̱ꞌaꞌ a̱ i̱i̱n xaꞌaꞌ.
13 Passadas que foram as tentações de toda sorte, apartou-se dele o diabo, até momento oportuno.
14 Te̱ ni̱ na̱ndi̱koꞌ Jesús ñu̱ꞌuꞌ Galilea chituꞌ vi̱ꞌ nimá a̱ xiinꞌ ña̱ ndi̱e̱eꞌ ña̱ taxiꞌ Espíritu Santo. Te̱ ni̱ kiku̱ kuento xaꞌa̱ꞌ a̱ sa̱kuuꞌ ñu̱u̱ ña̱ ñuꞌuꞌ nuu̱ꞌ ñu̱ꞌuꞌ ja̱a̱nꞌ xiinꞌ ñu̱u̱ ña̱ ñuꞌuꞌ ya̱ti̱n.
14 Então, Jesus, no poder do Espírito, regressou para a Galileia, e a sua fama correu por toda a circunvizinhança.
15 Te̱ kuaꞌa̱n a̱ ti̱xi̱n i̱ꞌi̱n vi̱ꞌe̱ miiꞌ nakayá ne̱ ñu̱u̱ ja̱a̱nꞌ te̱ saniaꞌá ña̱ꞌaꞌ a̱ xaꞌa̱ꞌ tu̱ꞌu̱n Ndiosí. Te̱ sa̱kuuꞌ ne̱ yivi̱ꞌ ja̱a̱nꞌ kaꞌán va̱ꞌa̱ xaꞌa̱ꞌ a̱.
15 E ensinava nas sinagogas, sendo glorificado por todos.
16 Ni̱ na̱ndi̱koꞌ Jesús ñu̱u̱ Nazaret miiꞌ ni̱ xa̱ꞌnu̱ a̱. Te̱ ni̱ xkaꞌndi̱a̱ a̱ ti̱xi̱n vi̱ꞌe̱ miiꞌ nakayá ne̱ ñu̱u̱ ja̱a̱nꞌ naa xi xaá a̱ sa̱a̱ kivi̱ꞌ sábado, ña̱ xina̱ndiee̱ꞌ ne̱ yivi̱ꞌ. Te̱ ni̱ xi̱kuii̱n ndi̱chi̱ a̱ te̱ ka̱ꞌvi̱ a̱ ña̱ yoso̱ꞌ nuu̱ꞌ tu̱tu̱ Ndiosí.
16 Indo para Nazaré, onde fora criado, entrou, num sábado, na sinagoga, segundo o seu costume, e levantou-se para ler.
17 I̱kanꞌ te̱ ni̱ ta̱xi̱ te̱ xitoꞌ vi̱ꞌe̱ ja̱a̱nꞌ tu̱tu̱ ña̱ ni̱ ke̱ꞌi̱ Isaías, te̱ ni̱ kaꞌa̱n tiakú tu̱ꞌu̱n Ndiosí xta̱ꞌanꞌ. Ni̱ nu̱niaꞌ Jesús tu̱tu̱ ja̱a̱nꞌ, te̱ ni̱ xi̱ni̱ a̱ miiꞌ yoso̱ꞌ ña̱ kaꞌán ndii:
17 Então, lhe deram o livro do profeta Isaías, e, abrindo o livro, achou o lugar onde estava escrito:
18 Espíritu xto̱ꞌo̱ e̱ꞌ Ndiosí yoo xiinꞌ i̱,
18 O Espírito do Senhor está sobre mim, pelo que me ungiu para evangelizar os pobres; enviou-me para proclamar libertação aos cativos e restauração da vista aos cegos, para pôr em liberdade os oprimidos,
19 Te̱ ni̱ ti̱a̱nu̱ꞌ tu̱ a̱ yuꞌu̱ te̱ kaꞌa̱n ndo̱so̱ꞌ i̱ ña̱ xa̱ ni̱ tondi̱a̱ kivi̱ꞌ ña̱ chi̱ndi̱e̱eꞌ xto̱ꞌo̱ e̱ꞌ Ndiosí yooꞌ.
19 e apregoar o ano aceitável do Senhor.
20 Sa̱kanꞌ te̱ ni̱ na̱tu̱viꞌ Jesús tu̱tu̱ ja̱a̱nꞌ, te̱ ni̱ na̱ta̱xi̱ ña̱ꞌaꞌ a̱ nda̱ꞌaꞌ te̱ xitoꞌ vi̱ꞌe̱ ja̱a̱nꞌ. Te̱ ni̱ xi̱ku̱nduꞌu̱ꞌ a̱. Te̱ sa̱kuuꞌ ne̱ ndieeꞌ vi̱ꞌe̱ ja̱a̱nꞌ ndii, ni̱ xto̱ꞌni̱ ni̱a̱ nuu̱ꞌ a̱.
20 Tendo fechado o livro, devolveu-o ao assistente e sentou-se; e todos na sinagoga tinham os olhos fitos nele.
21 Te̱ ni̱ xa̱ꞌaꞌ kaꞌán Jesús xiinꞌ ni̱a̱ ndii:
21 Então, passou Jesus a dizer-lhes: Hoje, se cumpriu a Escritura que acabais de ouvir.
22 Te̱ sa̱kuuꞌ ne̱ yivi̱ꞌ ja̱a̱nꞌ kaꞌán va̱ꞌa̱ xaꞌa̱ꞌ Jesús, te̱ nandani̱ va̱ ni̱a̱ xaꞌa̱ꞌ ña̱ nda̱tu̱nꞌ va̱ kaꞌán a̱. Te̱ ni̱ kaꞌa̱n xiinꞌ taꞌanꞌ ni̱a̱ ndii:
22 Todos lhe davam testemunho, e se maravilhavam das palavras de graça que lhe saíam dos lábios, e perguntavam: Não é este o filho de José?
23 Te̱ ni̱ kaꞌa̱n Jesús xiinꞌ ni̱a̱ ndii:
23 Disse-lhes Jesus: Sem dúvida, citar-me-eis este provérbio: Médico, cura-te a ti mesmo; tudo o que ouvimos ter-se dado em Cafarnaum, faze-o também aqui na tua terra.
24 Te̱ ni̱ kaꞌa̱n ka̱ a̱ ndii:
24 E prosseguiu: De fato, vos afirmo que nenhum profeta é bem-recebido na sua própria terra.
25 Ña̱ nda̱ku kaꞌán i̱ xiinꞌ ndo̱ꞌ ndii, ni̱ yoo̱ va̱ ne̱ kuaa̱nꞌ ka̱niiꞌ nuu̱ꞌ ñu̱ꞌuꞌ Israel yoꞌoꞌ kii̱ꞌ ni̱ xika̱ Elías xta̱ꞌanꞌ. Kivi̱ꞌ ja̱a̱nꞌ ndii, uni̱ kuiya̱ yoso̱ꞌ sa̱va̱ nï̱ ku̱u̱n savi̱ꞌ, te̱ ni̱ yoo̱ va̱ so̱ko̱ ka̱niiꞌ nuu̱ꞌ ñu̱ꞌuꞌ yoꞌoꞌ.
25 Na verdade vos digo que muitas viúvas havia em Israel no tempo de Elias, quando o céu se fechou por três anos e seis meses, reinando grande fome em toda a terra;
26 Ndisu̱ nï̱ ti̱ꞌviꞌ Ndiosí Elías ja̱a̱nꞌ te̱ chi̱ndi̱e̱eꞌ ra̱ ndee i̱i̱n ne̱ kuaa̱nꞌ ja̱a̱nꞌ. Süu̱ꞌ ja̱a̱nꞌ ndii ni̱ ti̱ꞌviꞌ ña̱ꞌaꞌ a̱ te̱ chi̱ndi̱e̱eꞌ ra̱ i̱i̱n ñaꞌ kuaa̱nꞌ, ñaꞌ ni̱ nduꞌu̱ꞌ ñu̱u̱ Sarepta, ña̱ nduuꞌ nda̱ꞌaꞌ ñu̱u̱ Sidón.
26 e a nenhuma delas foi Elias enviado, senão a uma viúva de Sarepta de Sidom.
27 Te̱ ni̱ yoo̱ va̱ tu̱ ne̱ kumiꞌ kuiꞌe̱ teꞌi ka̱niiꞌ nuu̱ꞌ ñu̱ꞌuꞌ Israel yoꞌoꞌ kii̱ꞌ ni̱ xika̱ Eliseo, te̱ ni̱ kaꞌa̱n tiakú tu̱ꞌu̱n Ndiosí xta̱ꞌanꞌ. Ndisu̱ nï̱ sa̱ndaꞌa ra̱ nde̱e̱ i̱i̱n ne̱ ja̱a̱nꞌ. Süu̱ꞌ ja̱a̱nꞌ ndii te̱ ni̱ na̱niꞌ Naamán, te̱ Siria, kui̱ti̱ꞌ ni̱ sa̱ndaꞌa ra̱ ―ni̱ kachi̱ a̱.
27 Havia também muitos leprosos em Israel nos dias do profeta Eliseu, e nenhum deles foi purificado, senão Naamã, o siro.
28 Te̱ kii̱ꞌ ni̱ xi̱ni̱ so̱ꞌo̱ ne̱ ndieeꞌ ti̱xi̱n vi̱ꞌe̱ ja̱a̱nꞌ ña̱ ni̱ kaꞌa̱n a̱ ndii, ni̱ na̱saa̱ꞌ xa̱va̱ꞌa̱ sa̱kuuꞌ ni̱a̱.
28 Todos na sinagoga, ouvindo estas coisas, se encheram de ira.
29 Sa̱kanꞌ na ni̱ ndo̱ndi̱chi̱ ni̱a̱, te̱ ni̱ xta̱ꞌniꞌ xa̱ꞌa̱ ni̱a̱ Jesús vi̱ꞌe̱ ja̱a̱nꞌ chindaꞌaꞌ ña̱ꞌaꞌ ni̱a̱, te̱ kuaꞌa̱n ni̱a̱ xiinꞌ a̱ nde̱e̱ nuu̱ꞌ ñu̱u̱ Nazaret ja̱a̱nꞌ. Te̱ ni̱ nde̱kui̱e̱ ni̱a̱ nde̱e̱ yu̱ꞌuꞌ ta̱ꞌviꞌ ya̱ti̱n miiꞌ nduuꞌ xaꞌa̱ꞌ ñu̱u̱ ja̱a̱nꞌ te̱ sa̱namaꞌ ña̱ꞌaꞌ ni̱a̱ nde̱e̱ ndienu̱.
29 E, levantando-se, expulsaram-no da cidade e o levaram até ao cimo do monte sobre o qual estava edificada, para, de lá, o precipitarem abaixo.
30 Ndisu̱ Jesús ndii, ni̱ xkaꞌndi̱a̱ a̱ te̱i̱n ne̱ ja̱a̱nꞌ, te̱ ni̱ ke̱ta̱ a̱ kuaꞌa̱n a̱.
30 Jesus, porém, passando por entre eles, retirou-se.
31 Te̱ ni̱ na̱kaa̱ꞌ Jesús nde̱e̱ ñu̱u̱ Capernaum, ña̱ kanduꞌu̱ꞌ nuu̱ꞌ ñu̱ꞌuꞌ Galilea. I̱kanꞌ te̱ ni̱ sa̱niaꞌá a̱ ne̱ yivi̱ꞌ ti̱xi̱n vi̱ꞌe̱ miiꞌ nakayá ne̱ ñu̱u̱ ja̱a̱nꞌ kivi̱ꞌ sábado, ña̱ xina̱ndiee̱ꞌ ni̱a̱.
31 E desceu a Cafarnaum, cidade da Galileia, e os ensinava no sábado.
32 Te̱ ni̱ na̱nda̱ni̱ ni̱a̱ sa̱a̱ saniaꞌá ña̱ꞌaꞌ a̱, sa̱kanꞌ ña̱ ni̱ kaꞌa̱n a̱ xiinꞌ ña̱ ndi̱e̱eꞌ.
32 E muito se maravilhavam da sua doutrina, porque a sua palavra era com autoridade.
33 Te̱ ni̱ yoo̱ i̱i̱n te̱ naá ña̱ ndi̱va̱ꞌa̱ nimá ti̱xi̱n vi̱ꞌe̱ ja̱a̱nꞌ, te̱ ni̱ ndeꞌi̱ tiꞌeꞌ ña̱ ndi̱va̱ꞌa̱ ja̱a̱nꞌ kaꞌán a̱ ndii:
33 Achava-se na sinagoga um homem possesso de um espírito de demônio imundo, e bradou em alta voz:
34 ―Kuaꞌan Jesús, te̱ Nazaret, na̱ko̱o̱ u̱nꞌ ndu̱. ¿Ndichun kua̱xi̱ sa̱ta̱ñaꞌa̱ꞌ u̱nꞌ ndu̱? ¿Ñáá kua̱xi̱ u̱nꞌ te̱ sa̱ndo̱ñuꞌuꞌ u̱nꞌ ndu̱? Xiní yuꞌu̱ yo̱o̱ nduuꞌ yoꞌó. Ña̱ su̱ꞌu̱n kuenta Ndiosí nduuꞌ u̱nꞌ ―ni̱ kachi̱ a̱.
34 Ah! Que temos nós contigo, Jesus Nazareno? Vieste para perder-nos? Bem sei quem és: o Santo de Deus!
35 I̱kanꞌ te̱ ni̱ kaꞌa̱n ndi̱e̱eꞌ Jesús xiinꞌ ña̱ ja̱a̱nꞌ ndii:
35 Mas Jesus o repreendeu, dizendo: Cala-te e sai deste homem. O demônio, depois de o ter lançado por terra no meio de todos, saiu dele sem lhe fazer mal.
36 Te̱ sa̱kuuꞌ ne̱ ja̱a̱nꞌ ndii, ni̱ na̱nda̱ni̱ xa̱va̱ꞌa̱ ni̱a̱, te̱ ni̱ kaꞌa̱n xiinꞌ taꞌanꞌ ni̱a̱ ndii:
36 Todos ficaram grandemente admirados e comentavam entre si, dizendo: Que palavra é esta, pois, com autoridade e poder, ordena aos espíritos imundos, e eles saem?
37 Te̱ ni̱ kiku̱ kuento xaꞌa̱ꞌ Jesús ka̱niiꞌ nuu̱ꞌ ñu̱ꞌuꞌ ja̱a̱nꞌ.
37 E a sua fama corria por todos os lugares da circunvizinhança.
38 Te̱ ni̱ ke̱ta̱ Jesús vi̱ꞌe̱ ja̱a̱nꞌ, te̱ kuaꞌa̱n a̱ vi̱ꞌe̱ Simón. Te̱ ñaꞌ ti̱so̱ Simón ja̱a̱nꞌ ndii, ka̱ꞌniꞌ ndi̱e̱eꞌ tiinꞌ ña̱ꞌaꞌ kanduꞌu̱ꞌ aꞌ vi̱ꞌe̱ ja̱a̱nꞌ. Te̱ kii̱ꞌ ni̱ xa̱a̱ Jesús i̱kanꞌ ndii, ni̱ kaꞌa̱n ndaꞌvi ne̱ yivi̱ꞌ xiinꞌ a̱ xaꞌa̱ꞌ ñaꞌ ja̱a̱nꞌ.
38 Deixando ele a sinagoga, foi para a casa de Simão. Ora, a sogra de Simão achava-se enferma, com febre muito alta; e rogaram-lhe por ela.
39 Sa̱kanꞌ te̱ ni̱ xi̱to̱ ndo̱so̱ꞌ Jesús ñaꞌ ja̱a̱nꞌ, te̱ ni̱ kaꞌa̱n ndi̱e̱eꞌ a̱ xiinꞌ ka̱ꞌniꞌ ja̱a̱nꞌ, te̱ ni̱ ki̱e̱e̱ ña̱ꞌaꞌ a̱. Xa̱ kaꞌán e̱ꞌ, te̱ ni̱ ndo̱koo̱ aꞌ, te̱ ni̱ xa̱ꞌaꞌ aꞌ ndukuꞌ aꞌ ña̱ ku̱xi̱ a̱ xiinꞌ te̱ ja̱a̱nꞌ.
39 Inclinando-se ele para ela, repreendeu a febre, e esta a deixou; e logo se levantou, passando a servi-los.
40 Te̱ xa̱kuaa̱ꞌ ña̱ xa̱ ketá ñu̱ꞌu̱ ndii, sa̱kuuꞌ ne̱ kumiꞌ ne̱ kuni ku̱vi̱ xiinꞌ kiꞌinꞌ nuu̱ꞌ kuiꞌe̱ ndii, ni̱ xan ndi̱a̱ka̱ ña̱ꞌaꞌ ni̱a̱ nuu̱ꞌ Jesús. Te̱ ni̱ tondi̱a̱ nda̱ꞌaꞌ a̱ i̱ꞌi̱n ne̱ ja̱a̱nꞌ, te̱ ni̱ sa̱ndaꞌa ña̱ꞌaꞌ a̱.
40 Ao pôr do sol, todos os que tinham enfermos de diferentes moléstias lhos traziam; e ele os curava, impondo as mãos sobre cada um.
41 Te̱ ni̱ ki̱e̱e̱ tu̱ kuaꞌa̱ꞌ ña̱ ndi̱va̱ꞌa̱ ña̱ ñuꞌuꞌ nimá ne̱ yivi̱ꞌ ja̱a̱nꞌ, te̱ kaꞌán tiꞌeꞌ a̱ xiinꞌ Jesús ndii:
41 Também de muitos saíam demônios, gritando e dizendo: Tu és o Filho de Deus! Ele, porém, os repreendia para que não falassem, pois sabiam ser ele o Cristo.
42 Te̱ ni̱a̱ꞌa̱ va̱ kua̱xi̱ kitúꞌ, te̱ ni̱ ndo̱koo̱ Jesús, te̱ ni̱ ke̱ta̱ a̱ vi̱ꞌe̱ ja̱a̱nꞌ, te̱ kuaꞌa̱n a̱ i̱i̱n xaanꞌ miiꞌ taxi̱nꞌ kaaꞌ xaꞌa̱ꞌ kuꞌu̱. Te̱ ni̱ xaꞌa̱n na̱ndu̱kuꞌ ña̱ꞌaꞌ ne̱ yivi̱ꞌ kuaꞌa̱ꞌ ja̱a̱nꞌ, te̱ ni̱ nde̱kui̱e̱ ni̱a̱ miiꞌ iinꞌ a̱ ja̱a̱nꞌ, te̱ ni̱ xika̱ ni̱a̱ na̱ka̱si̱ ña̱ꞌaꞌ ni̱a̱, te̱ ndoo̱ a̱ ñu̱u̱ ni̱a̱.
42 Sendo dia, saiu e foi para um lugar deserto; as multidões o procuravam, e foram até junto dele, e instavam para que não os deixasse.
43 Ndisu̱ ni̱ kaꞌa̱n Jesús xiinꞌ ni̱a̱ ndii:
43 Ele, porém, lhes disse: É necessário que eu anuncie o evangelho do reino de Deus também às outras cidades, pois para isso é que fui enviado.
44 Sa̱kanꞌ te̱ ni̱ xaꞌa̱n a̱ kaꞌa̱n ndo̱so̱ꞌ a̱ tu̱ꞌu̱n va̱ꞌa̱ ja̱a̱nꞌ ti̱xi̱n i̱ꞌi̱n vi̱ꞌe̱ miiꞌ nakayá ne̱ ndieeꞌ ñu̱u̱ ña̱ ñuꞌuꞌ nuu̱ꞌ ñu̱ꞌuꞌ Galilea ja̱a̱nꞌ.
44 E pregava nas sinagogas da Judeia.
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?
Estude este capítulo no WhatsApp
Peça à IA da Bíblia Fala para explicar Lucas 4, comparar traduções ou montar um estudo — tudo direto pelo WhatsApp.