Mateus 27
New Testament in Mixtec, Southern Puebla (MX:mit:Mixtec, Southern Puebla) (MIT_NTW) vs ARA
1 Daaní, na ní tùinuù, dandu nì càhàn dùtù xícusahnú xì tè‑dàndàcú nùù ñuu mà, nì candatnuhu tnahá‑né nansa quida‑ne, te cui Jesús.
1 Ao romper o dia, todos os principais sacerdotes e os anciãos do povo entraram em conselho contra Jesus, para o matarem;
2 Dandu nì nachicuhni‑nè ndahà‑yá, te cuàhàn‑nè xì‑yá nùù gobernador Poncio Pilato, te yucán nì ndòo‑ya ndahà témà.
2 e, amarrando-o, levaram-no e o entregaram ao governador Pilatos.
3 Daaní, Judas, divi ana nì cahin xì‑yá, nì cundaà ini‑nè ñà‑ndisa icúmí Jesús cui‑yà. Ñàyùcàndùá, nì naxicocuíìn ini‑nè, nì sàhàn‑nè nì naxiconihí‑né òcò ùxìn dìhùn plata nùù dùtù xícusahnú, xì nùù stná nècuàchì sahnú xídandacú, cachí‑nè xì nècuàchìmà:
3 Então, Judas, o que o traiu, vendo que Jesus fora condenado, tocado de remorso, devolveu as trinta moedas de prata aos principais sacerdotes e aos anciãos, dizendo:
4 ―Cuàchi nduá nì quide, vàchi còò falta xi nècuàchì nì dàyáhi ndahà‑nsiá. Doco nì naxiconihí nècuàchìmà, cachí‑nè: ―Có‑dàndòhájàn nsiùhù; chuun xi mii‑ní nduá.
4 Pequei, traindo sangue inocente. Eles, porém, responderam: Que nos importa? Isso é contigo.
5 Ñàyùcàndùá, nì ducùn Judas nsidaa dìhùn mà pisu veheñùhu, te nì quee‑ne nì dàcuáhnâ‑nè mii‑né xì yohò.
5 Então, Judas, atirando para o santuário as moedas de prata, retirou-se e foi enforcar-se.
6 Daaní, después nì dàtàcá dùtù mà dìhùn mà, te nì cachi‑nè: ―Có‑sâha ley xi‑nda permisu daquée‑nda dìhùn yohó alcancía xi Dios, vàchi sàhà ñà‑yòhó nì xìhì iin nèhivì.
6 E os principais sacerdotes, tomando as moedas, disseram: Não é lícito deitá-las no cofre das ofertas, porque é preço de sangue.
7 Ñàyùcàndùá, nì ndatnuhu tnahá‑né (nansa quida‑ne xì) dìhùn mà, te nì xiin‑ne iin ñuhù nani Itu Alfareru ñà‑cundua panteón ndé cundùxin nècuàchì inga ñuu.
7 E, tendo deliberado, compraram com elas o campo do oleiro, para cemitério de forasteiros.
8 Ñàyùcàndùá dìsáhà‑xí nì sàcùnani ñuhù mà Ñuhù Níì, te dècuèndè vichi ducán cachí‑nè xán.
8 Por isso, aquele campo tem sido chamado, até ao dia de hoje, Campo de Sangue.
9 Pues divi ducán nì cuu nsidaámà sàhà ñà‑nì cùú ndisa ñà‑ndùá nì cachitnùhu iin nècuàchì sànaha nani Jeremías, vàchi dohó nì tiaa‑ne: “Cutu ócò ùxìn dìhùn plata ndiaá‑yà, nì cachi nècuàchì raza Israel. Dandu después nì natnii‑ne dìhùn mà
9 Então, se cumpriu o que foi dito por intermédio do profeta Jeremias: Tomaram as trinta moedas de prata, preço em que foi estimado aquele a quem alguns dos filhos de Israel avaliaram;
10 nì xiin‑ne Itu Alfareru, nacua nì cachi Stoho‑ndà Señor xìˊ”.
10 e as deram pelo campo do oleiro, assim como me ordenou o Senhor.
11 Pues (hora yucán sànì sàà‑yà) nùù gobernador, te iín‑yá nùù‑té. Dandu nì ndàcàtnùhù‑té nùù‑yá, cachí‑te: ―¿A ndísá rey xi nècuàchì raza Judea nduu‑ní, á coó? Dandu nì cachi‑yà: ―Nacua cachí‑nî, divi ducán nduá.
11 Jesus estava em pé ante o governador; e este o interrogou, dizendo: És tu o rei dos judeus? Respondeu-lhe Jesus: Tu o dizes.
12 Dandu dùtù xícusahnú, xì nècuàchì xídandacú, nì càhàn tnùhù‑né sàhà‑yá, doco còò ni‑iñàha ni cachí‑yà.
12 E, sendo acusado pelos principais sacerdotes e pelos anciãos, nada respondeu.
13 Dandu nì cachi Pilatu xì‑yá: ―¿A có‑tiàcú‑nî ñà‑cuàhà guá câhàn tnùhù‑né dìquì‑ní?
13 Então, lhe perguntou Pilatos: Não ouves quantas acusações te fazem?
14 Doco mii‑yá, còò ni‑iñàha ni náxícóníhî‑yá. Ñàyùcàndùá, nì ndulocó gobernador mà.
14 Jesus não respondeu nem uma palavra, vindo com isto a admirar-se grandemente o governador.
15 Cunaha‑nsiá, cada nacává vicò pascua mà, tùha Pilatu daña‑té iin tè‑ndiàdí, ndéni‑te nì cui ndiadí ni cácàn nèhivì.
15 Ora, por ocasião da festa, costumava o governador soltar ao povo um dos presos, conforme eles quisessem.
16 Te quìvì yucán ndiadí iin tiàa iá cuàhà fama‑xi nani Barrabás.
16 Naquela ocasião, tinham eles um preso muito conhecido, chamado Barrabás.
17 Ñàyùcàndùá, na sánì nataca nèhivì cuáhà mà nùù Pilatu, dandu nì xìcàn tnùhù‑té nùù‑né, cachí‑te: ―¿Ana cuní‑nsià dàñà? ¿A divi Barrabás, te ò Jesús, ana cachí nduú Cristu?
17 Estando, pois, o povo reunido, perguntou-lhes Pilatos: A quem quereis que eu vos solte, a Barrabás ou a Jesus, chamado Cristo?
18 Ducán nì cachì‑te xi‑né, vàchi sà‑ìnáhá‑tê ñà‑cuisì sàhà envidia xi dùtù sànì yàha Jesús ndahà‑té.
18 Porque sabia que, por inveja, o tinham entregado.
19 Daaní, iá ìì‑té nùù silla ndé nsidándáà‑te chuun, te nì quesaa iin razón xi ñahàdìhí‑te, cachí‑nè: “Màsà quídá‑nî ni‑iñàha xi Jesús, vàchi nècuàchì vàha nduú‑né. Cunaha‑ní, cuàhà gá nì sàníˋ ñuú ndùvèhè nì quida nècuàchìmà, te nì nacani cuaá inì”, cachí razón mà.
19 E, estando ele no tribunal, sua mulher mandou dizer-lhe: Não te envolvas com esse justo; porque hoje, em sonho, muito sofri por seu respeito.
20 Doco dùtù mà xì nècuàchì xídandacú, nì chiyuhù‑né nèhivì cuáhà mà ñà‑nì cácàn‑nè dàñà Barrabás, te cui Jesús.
20 Mas os principais sacerdotes e os anciãos persuadiram o povo a que pedisse Barrabás e fizesse morrer Jesus.
21 Ñàyùcàndùá, nì càhàn gobernador xì nsidaa nèhivì mà, cachí‑te: ―Nùù ùì nècuàchì yohó, ¿índù nècuàchì cuní‑nsià dàñà? Dandu nì cachi nèhivì mà: ―¡Divi Barrabás!
21 De novo, perguntou-lhes o governador: Qual dos dois quereis que eu vos solte? Responderam eles: Barrabás!
22 Dandu nì cachì‑te xi‑né: ―Pues, nú ducán, dandu ¿nansa quide xì Jesús, divi ana cachí nduú Cristu? Te nì naxiconihí nsidaa‑né, cachí‑nè: ―¡Ni cuí‑nè nchìca cruz!
22 Replicou-lhes Pilatos: Que farei, então, de Jesus, chamado Cristo? Seja crucificado! Responderam todos.
23 Dandu cachí gobernador mà: ―¿Índù chuun cui‑nè ñà‑còò falta xi‑ne iá? Doco chicá ndee ní càna nèhivì cuáhà mà, cachí‑nè: ―¡Ni cuí‑nè nchìca cruz!
23 Que mal fez ele? Perguntou Pilatos. Porém cada vez clamavam mais: Seja crucificado!
24 Dandu nì xini Pilatu còò ni‑iñaha níhìndèè‑té, cuisì quesáhá nacuídà fuerte nèhivì mà. Ñàyùcàndùá, nì xìcàn‑te tècuìí, te nì ndaha‑tè, indéhe nsidaa nèhivì mà, te nì cachì‑te xi‑né: ―Yùhù, mà cúnsídá cuàchi nú ni cuí nècuàchì yohó, vàchi còò ni‑iñàha iníhícá‑nê. Chuun xi mii‑nsiá nduá.
24 Vendo Pilatos que nada conseguia, antes, pelo contrário, aumentava o tumulto, mandando vir água, lavou as mãos perante o povo, dizendo: Estou inocente do sangue deste [justo]; fique o caso convosco!
25 Dandu nì cachi nsidaa nèhivì mà: ―Nsiùhù xì dèhe‑nsi ni cúnsídá cuàchi‑nsi sàhà nècuàchì jaàn.
25 E o povo todo respondeu: Caia sobre nós o seu sangue e sobre nossos filhos!
26 Dandu nì dàñà Pilatu Barrabás mà nùù nèhivì mà, doco Jesús, còó; nì dàndàcú‑te ñà‑nì ñáhnì cuìí‑yà, te después cùhùn‑yà màcùtuu‑ya nchìca cruz cui‑yà.
26 Então, Pilatos lhes soltou Barrabás; e, após haver açoitado a Jesus, entregou-o para ser crucificado.
27 Dandu soldadu xi gobernador mà, nì saca‑tèyá cuàhàn‑te xi‑yá vehechuún. Te nì cana‑tè nsidaa compañeru‑te ñà‑tnàtuu‑tè ndé iá‑yà.
27 Logo a seguir, os soldados do governador, levando Jesus para o pretório, reuniram em torno dele toda a coorte.
28 Dandu nì tavà‑té sìcoto xi‑ya, te nì chindixi‑tèyá iin capa cuahá.
28 Despojando-o das vestes, cobriram-no com um manto escarlate;
29 Te nì cava stná‑te iin corona iñù nì chicaà‑te dìnì‑yá, te nì dàcùníndáha stná‑teyá iin nù‑iin ndahà cuàhá‑yà. Dandu nì sàcuìta sisi‑té nùù‑yá, sácùndiaà‑teyá, cachí‑te: ―¡Viva! Vàchi ¡rey xi tè‑raza Judea nduu‑ní (vichi)!
29 tecendo uma coroa de espinhos, puseram-lha na cabeça e, na mão direita, um caniço; e, ajoelhando-se diante dele, o escarneciam, dizendo: Salve, rei dos judeus!
30 Te nì casivi dìí‑teyá. Dandu nì dìtá‑te nù‑iin ma ndahà‑yá nì cani fuerte‑te dìnì‑yá.
30 E, cuspindo nele, tomaram o caniço e davam-lhe com ele na cabeça.
31 Te na ní nsihi nì sàcùndiaà‑teyá ducán, dandu nì tavà‑té capa mà, te nì nachindixi‑tèyá sìcoto xi mii‑yá. Dandu nì saca‑tèyá cuàhàn‑te chituu‑tèyá nchìca cruz.
31 Depois de o terem escarnecido, despiram-lhe o manto e o vestiram com as suas próprias vestes. Em seguida, o levaram para ser crucificado.
32 Na ní caquee‑tè xì‑yá nì ndacùhun tnahá‑te xi iin tiàa ñuu Cirene nani Simón. Te divi nècuàchìmà nì catnii‑tè nì dàcuìdá‑tené cruz xi‑ya cuàhàn.
32 Ao saírem, encontraram um cireneu, chamado Simão, a quem obrigaram a carregar-lhe a cruz.
33 Dandu nì casaà‑te xi‑yá iin xaan nani Gólgota. Quìvì jaàn cachí dàhàn yucán, Nùù Iquì Dìnì.
33 E, chegando a um lugar chamado Gólgota, que significa Lugar da Caveira,
34 Dandu nì cunì‑te dacohó‑teyá vinu ia dácà tnàhá xì ñà‑ùà, doco na ní tuiyàá‑yàñà, cónì cùní gà‑yà coho‑yañà.
34 deram-lhe a beber vinho com fel; mas ele, provando-o, não o quis beber.
35 Daaní, nì chituu‑tèyá nchìca cruz. Te sìcoto xi‑ya, nì dasàn‑téâ según nansa nì nìhì iin iin‑tè na ní idàdìquí‑te sàhà‑ñá. Pues ducán nì quida‑tè sàhà ñà‑nì cùú ndisa palabra nì cachitnùhu nèhivì xí Dios sànaha na ní cachi‑nè: “Nì dasàn‑té sìcoto xi entre mii‑té, te nì idàdìquí‑te sàhà‑ñá”.
35 Depois de o crucificarem, repartiram entre si as suas vestes, tirando a sorte.
36 Daaní, nì sàcùndoo soldadu mà ñà‑cundiaà‑teyá.
36 E, assentados ali, o guardavam.
37 Te dìquì‑xí dìnì cruz xi‑ya nì sàcùtuu iin ñà‑càchítnùhu índù‑ñá dìsáhà‑xí dandohó‑teyá. Te dohó cacháˋ: “Ana yohó nduú Jesús, rey xi tè‑raza Judea”.
37 Por cima da sua cabeça puseram escrita a sua acusação: Este é Jesus, o Rei dos Judeus .
38 Cunaha‑nsiá, yucán nì sàcuìtandiaa stná ùì tècuìhnà nchìca cruz, iin‑tè ladu cuahá‑yà, te ingà‑te ladu itní‑yà.
38 E foram crucificados com ele dois ladrões, um à sua direita, e outro à sua esquerda.
39 Te nèhivì yáha yucán, nì canàhá stnâ‑nè xì‑yá, dacuico dínì‑né, cahíchì ini‑nèyà, cachí‑nè xì‑yá:
39 Os que iam passando blasfemavam dele, meneando a cabeça e dizendo:
40 ―¡Ndahví‑nî! vàchi cuàhàn‑ní dacaá‑nî veheñùhu cahnú, te tìxi ùnì quìvì nsidavàha saa‑níà, cachí‑nî. Nú ducán fuerte guá‑nî, dandu dacácu‑ní mii‑ní, nú ndisa Dèhemanì Dios nduu‑ní, te danuu‑ní mii‑ní nùù cruz jaàn cundehè‑nsí ―nì cachi‑nè.
40 Ó tu que destróis o santuário e em três dias o reedificas! Salva-te a ti mesmo, se és Filho de Deus, e desce da cruz!
41 Te divi‑ni ducán nì sàcùndiaa stná dùtù xícusahnú, te cutnáhâ stná nècuàchì ley xi veheñùhu, xì stná nècuàchì xídandacú; nsidaa‑né nì sàcùndiaa stná‑nè, cachí‑nè iin‑ne xì inga‑nè (sàhà‑yá):
41 De igual modo, os principais sacerdotes, com os escribas e anciãos, escarnecendo, diziam:
42 ―Nècuàchì jaàn, nìsa dacácu‑ne nècuàchì dava ga, doco mà cùì dacácu‑ne mii‑né. Nú ndisa rey xi nècuàchì raza‑ndà Israel nduú‑né, dandu ni danuú‑né mii‑né nùù cruz jaàn cundehè‑ndà, dandu cunindisa‑ndané.
42 Salvou os outros, a si mesmo não pode salvar-se. É rei de Israel! Desça da cruz, e creremos nele.
43 Dios cundéé îní‑nè, (cachí‑nè): pues nú ducán nduá, dandu ni dacácu‑yanè vichi, nú cuní‑yà, te nú ndisa Dèhemanì‑yá nduú‑né nacua cachí‑nè ―nì cachi tè‑xícusahnu‑ma.
43 Confiou em Deus; pois venha livrá-lo agora, se, de fato, lhe quer bem; porque disse: Sou Filho de Deus.
44 Te dècuèndè stná tècuìhnà itándiaa stná nchìca cruz yucán, nì canàhá stná‑te xi‑yá.
44 E os mesmos impropérios lhe diziam também os ladrões que haviam sido crucificados com ele.
45 Daaní, dècuèndè càxíhúì xì ndéˋ càhúnì nì nàcuììn tnùù inicutu ñuu yucán.
45 Desde a hora sexta até à hora nona, houve trevas sobre toda a terra.
46 Te nahi càhúnì nì ndàhì ndee‑yá, cachí‑yà: ―Elí, Elí, ¿lama sabactani? ―te dohó cuní cachàmà: ¡Dios mío, Dios mío! ¿A ñá‑sànì ndòo nihni nduá yohó?
46 Por volta da hora nona, clamou Jesus em alta voz, dizendo: Eli, Eli, lamá sabactâni? O que quer dizer: Deus meu, Deus meu, por que me desamparaste?
47 Te dava nècuàchì itá yucán, nì tiacu‑nè ndáhì‑yà ducán, ñàyùcàndùá nì cachi‑nè: ―Elías caná‑né.
47 E alguns dos que ali estavam, ouvindo isto, diziam: Ele chama por Elias.
48 Ñàyùcàndùá, nì dàyáà iin‑tè nì quihin‑tè iin ñà‑ñàhmá uun nani esponja, te nì chindaxin‑tèá xì vinu nì xìò, nì chihi‑tèá dìnì iin vara yutnù, te nì sàha‑tèyá nì sihvi‑yá.
48 E, logo, um deles correu a buscar uma esponja e, tendo-a embebido de vinagre e colocado na ponta de um caniço, deu-lhe a beber.
49 Dandu nì cachi ingà‑te: ―Nacoo‑nínè, cundiatu‑nda, áma quíxí Elías dacácu xi‑né.
49 Os outros, porém, diziam: Deixa, vejamos se Elias vem salvá-lo.
50 Dandu inga xichi nì ndàhì ndee‑yá, te nì xìhì‑yà.
50 E Jesus, clamando outra vez com grande voz, entregou o espírito.
51 Daaní, yucán ini veheñùhu cahnú nì quedava ìì cortina cahnú sadí nihni cuartu xan; iin‑ni nì ndàtà‑ñá ndè dìnì‑xí xì ndéˋ tìxi‑xi. Te nì tnàa stná ñuhìví, te nì ndàtà cavà nahnú.
51 Eis que o véu do santuário se rasgou em duas partes de alto a baixo; tremeu a terra, fenderam-se as rochas;
52 Dècuèndè nì nuna stná cuàhà lugar ndé índùxin nsìi. Ñàyùcàndùá na sánì natiacu‑yà después, dandu nì natiacu stná cuàhà nècuàchì sànaha nduú nèhivì xí‑yá, nì caquee‑ne ndé índùxin‑ne nì caquìhvi‑ne ini ñuu ìì (Jerusalén), te nì ndecoyo‑ne nùù cuàhà nèhivì ndoó yucán.
52 abriram-se os sepulcros, e muitos corpos de santos, que dormiam, ressuscitaram;
53 — ausente —
53 e, saindo dos sepulcros depois da ressurreição de Jesus, entraram na cidade santa e apareceram a muitos.
54 (Cunaha‑nsia, frente ndé iín cruz xi Jesús,) yucán iín stná iin capitán xì compañeru‑te, xíndiaà‑teyá. Te na ní caxinì‑te nansa nì cuu ñà‑nì tnàa guá, dandu nì yùhí gà‑te, cachí‑te: ―Ñà‑ndáà nduá, Dèhemanì Dios nì sanduu nècuàchì jaàn.
54 O centurião e os que com ele guardavam a Jesus, vendo o terremoto e tudo o que se passava, ficaram possuídos de grande temor e disseram: Verdadeiramente este era Filho de Deus.
55 Daaní, yucán itá xica stná cuàhà nècuàchì ñahà, indéhe‑ne: nècuàchì ladu Galilea nduú‑né, te cutnáhâ‑né xì‑yá nì quixi ndè ñuu mà ñà‑chindee stná‑nèyà.
55 Estavam ali muitas mulheres, observando de longe; eram as que vinham seguindo a Jesus desde a Galileia, para o servirem;
56 Iin‑ne nduú María Magdalena, te inga‑nè nduú María dihi Jacobo xì José, te inga‑nè nduú ñahàdìhí Zebedeo.
56 entre elas estavam Maria Madalena, Maria, mãe de Tiago e de José, e a mulher de Zebedeu.
57 Daaní, na ní cuaà quìvì yucán, dandu nì sàà stná iin nècuàchì ñuu tii Arimatea nani José. Iin nècuàchì cuìcà nduú‑né, te nchícùn stná‑nè ichì‑yá.
57 Caindo a tarde, veio um homem rico de Arimateia, chamado José, que era também discípulo de Jesus.
58 Te divi‑ne nì sàhàn nùù Pilatu, nì xìcàn‑nè cuerpu‑yà. Dandu nì cachi Pilatu xì soldadu ñà‑nì cuáha‑tè nècuàchìmà iquìcúñú‑yà.
58 Este foi ter com Pilatos e lhe pediu o corpo de Jesus. Então, Pilatos mandou que lho fosse entregue.
59 Ñàyùcàndùá, nì sàhàn José nì naquihin‑neyà, te nì chidùcún‑nèyà iin dahmà iá ndoo.
59 E José, tomando o corpo, envolveu-o num pano limpo de linho
60 Te sàhà ñà‑làcà nì sate nèhivì xí‑né iin cueva nùù cavà, ñàyùcàndùá, divi yucán nì chinacaa‑nèyà. Dandu nì dàtùí nihni‑ne iin cavà cahnú nì sàcùndiadi yuhù cueva mà, te cuàhàn‑nè.
60 e o depositou no seu túmulo novo, que fizera abrir na rocha; e, rolando uma grande pedra para a entrada do sepulcro, se retirou.
61 Doco yucán nì ndòo María Magdalena xì inga María mà, xíndoo‑ne frente lugar ndé nì ndùxin‑ya.
61 Achavam-se ali, sentadas em frente da sepultura, Maria Madalena e a outra Maria.
62 Daaní, nì yàha quìvì mà, divi quìvì nduú vigilia xi quìvì descansu. Dandu meru quìvì (descansu) mà nì sàhàn itnii dùtù xì iin ùì stná nècuàchì fariseu, nì tnàtuu‑ne nùù Pilatu,
62 No dia seguinte, que é o dia depois da preparação, reuniram-se os principais sacerdotes e os fariseus e, dirigindo-se a Pilatos,
63 nì cachi‑nè xì‑té: ―Señor gobernador, nsiùhù nsinúú ini‑nsì nansa nì cachi (Jesús) na xicánúú íì‑né dandahví‑nè nèhivì, nì cachi‑nè ñà‑tìxi ùnì quìvì icúmí‑nê natiacu‑nè.
63 disseram-lhe: Senhor, lembramo-nos de que aquele embusteiro, enquanto vivia, disse: Depois de três dias ressuscitarei.
64 Ñàyùcàndùá, cuní‑nsì dandacu‑ní ñà‑cundiaa vàha soldadu sepultura dècuèndè nì xínu quìvì únì, vàchi nú coó, vihini nataca nèhivì xí nècuàchìmà ñuú, te tavà‑nàné, dandu después cachi‑nè xì nèhivì ñà‑sànì natiacu nècuàchìmà nduá. Te nú ducán, dandu cundua iin tnùhu chicá cahnú nùù palabra nìsa cachi nècuàchìmà antes.
64 Ordena, pois, que o sepulcro seja guardado com segurança até ao terceiro dia, para não suceder que, vindo os discípulos, o roubem e depois digam ao povo: Ressuscitou dos mortos; e será o último embuste pior que o primeiro.
65 Dandu nì cachi Pilatu xì‑né: ―Vàtùni iá cùhùn iin ùì soldadu, nacua xícàn‑nsià. Te cuahán stnâ mii‑nsiá nùù sepultura, te chicadi vàha‑nsiañà nacua cui quida‑nsia.
65 Disse-lhes Pilatos: Aí tendes uma escolta; ide e guardai o sepulcro como bem vos parecer.
66 Ñàyùcàndùá, nì caquihin nècuàchìmà ichì cuàhàn‑nè ndè sepultura, te chicá fuerte nì chicadi‑nè lugar mà. Te nì candòo stná itnii soldadu xíndiaa.
66 Indo eles, montaram guarda ao sepulcro, selando a pedra e deixando ali a escolta.
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?
Estude este capítulo no WhatsApp
Peça à IA da Bíblia Fala para explicar Mateus 27, comparar traduções ou montar um estudo — tudo direto pelo WhatsApp.