Lucas 22
Central Mazahua NT (MAZ_TBL) vs NTLH
1 Ya mi ngue ro zädä c'e mbaxua c'ü mi chjũ Pascua, 'ma mi siji o tjõmëch' i c'o dya mi bäns'ä.
1 Faltava pouco tempo para a Festa dos Pães sem Fermento , chamada Páscoa .
2 C'o ndamböcjimi 'ñe c'o mi xöpü o̱ ley Mizhocjimi mi ne ixto mbö't'üji e Jesús. Pero mi sũji c'o nte. Nguec'ua me mi jodü ja rvá sö ro mbö't'üji.
2 Os chefes dos sacerdotes e os mestres da Lei procuravam um jeito para matar Jesus em segredo porque tinham medo do povo.
3 C'ü dya jo mi dyojui e Judas Iscariote c'ü mi ngue 'naja c'o doce o̱ discípulo e Jesús. O 'ñünbü o̱ mü'bü e Judas.
3 Então Satanás entrou em Judas, chamado Iscariotes, que era um dos doze discípulos.
4 Nuc'ua e Judas o dyätä c'ü dya jo, o ma cja c'o ndamböcjimi 'ñe c'o comandante cja c'e templo, o ma ñaji ja rvá tsja e Judas ngue c'ua anguezeji ro sö ro zürüji e Jesús.
4 Judas foi falar com os chefes dos sacerdotes e com os oficiais da guarda do Templo para combinar a maneira como ele ia lhes entregar Jesus.
5 Anguezeji me co mäji c'ua, o mamaji c'ü ro ngõ't'üji e Judas.
5 Eles ficaram muito contentes e prometeram dar dinheiro a ele.
6 Nuc'ua e Judas o mama c'ü ro tsja ja c'o nzi va xipjiji. Nuc'ua mi jodü ja rvá zidyi anguezeji nu ja c'o ma bübü e Jesús, ngue c'ua ro sö ro zürüji e Jesús 'ma dya ri cãrã c'o nte.
6 Judas aceitou e começou a procurar uma oportunidade para entregar Jesus a eles, sem que o povo ficasse sabendo.
7 O zädä c'ua c'e pa 'ma mi jyodü ro mbö't'üji 'na ts'imë c'ü ro zaji c'ü rví pjongüji c'e mbaxua. Xo ro ziji o tjõmëch'i c'o dya mi bäns'ä. Tsjë'ma mi cjaji a cjanu.
7 Chegou o dia da Festa dos Pães sem Fermento , dia em que os judeus matavam carneirinhos para comemorar a Páscoa .
8 Nuc'ua e Jesús o ma't'ü e Pedro 'ñe e Juan o xipjivi: ―Mëvi ma dyät'ävi o jñõnü ngue c'ua rá sũpcöji ne mbaxua.
8 Então Jesus deu a Pedro e a João a seguinte ordem:
9 O ndünrü c'ua anguezevi o dyönüvi: ―¿Ja ngue c'ua i̱ṉ ne rá sigöji, ngue c'ua rá ma ät'äbe?
9 Eles perguntaram: — Onde o senhor quer que a gente prepare o jantar?
10 O ndünrü c'ua e Jesús o xipjivi: ―Dyärävi c'ü rí xi'ts'ivi. 'Ma rí sät'ävi cja c'e jñiñi, rí chjëji 'na bëzo c'ü ri tunü 'na xäjnä o ndeje. Rí möji angueze, xo rí tsjogüvi cja c'e ngumü nu ja ra cjogü angueze.
10 Jesus respondeu:
11 Rí xipjivi c'ua c'e bëzo c'ü menzumü nu: “C'ü rvá ẽcjöbe, mama c'e xöpüte rá ẽ xi'ts'ibe, ¿ja bübü c'e cuarto nu ja ra mimi co c'o o̱ discípulo ra ziji c'ü rguí zũpüji ne mbaxua?” Je rga cjanu rgui xipjivi c'e menzumü.
11 e digam ao dono dela: “O Mestre mandou perguntar a você onde fica a sala em que ele e os seus discípulos vão comer o jantar da Páscoa.”
12 Nuc'ua angueze ra jí'ts'ivi 'na jyäxcumü c'ü na nojo c'ü ya bübü texe c'o ni jyodü. Ngueje nu rí dyät'ävi o jñõnü nu, eñe e Jesús.
12 Então ele mostrará a vocês uma grande sala mobiliada, no andar de cima. Preparem ali o jantar.
13 Anguezevi o mëvi c'ua, o ma chöt'üvi c'ua ja nzi va xipjivi. O dyät'ävi c'ua o jñõnü c'o ro ziji rvá zũpüji c'e mbaxua.
13 Os dois discípulos foram até a cidade e encontraram tudo como Jesus tinha dito. Então prepararam o jantar da Páscoa.
14 Nuc'ua 'ma mü o zädä c'e hora c'ü ro ziji c'e jñõnü, o mimi c'ua e Jesús cja c'e mexa. Xo 'ñe c'o o̱ discípulo.
14 Quando chegou a hora, Jesus sentou-se à mesa com os apóstolos
15 O mama c'ua e Jesús: ―Me rí negö c'ü 'natjo c'ua rá siji c'ü rga sũpcöji ne mbaxua ante c'ü rá sufregö.
15 e lhes disse:
16 Rí xi'tsc'öji, dya cja rá sigö c'ü rga sũpcö ne mbaxua; ya ra mbötcüji ja c'o nzi ga mbö't'üji o ts'imë c'o ni zũpüji ne mbaxua. Nuc'ua, ngueje nu ja manda Mizhocjimi cja rá sigöji na yeje 'ma.
16 Pois eu digo a vocês que nunca comerei este jantar até que eu coma o verdadeiro jantar que haverá no
17 O ndũ c'ua 'na vaso, cjanu o unü 'na pöjö Mizhocjimi. O mama c'ua: ―Chũji nu, rí siji i̱ṉ texeji.
17 Então Jesus pegou o cálice de vinho, deu graças a Deus e disse:
18 Rí xi'tsc'öji, dya cja rá sigö o̱ ndeje o uva hasta 'ma ra zädä c'ü rá mandagö nutscö o 'ñevguegö Mizhocjimi, embeji c'o discípulo.
18 Pois eu afirmo a vocês que nunca mais beberei deste vinho até que chegue o Reino de Deus.
19 Cjanu o jñü c'ua 'na tjõmëch'i o unü 'na pöjö Mizhocjimi. Cjanu o xënbi c'ua c'o o̱ discípulo, o xipjiji: ―Nujnu ngue ín cuerpogö nu. Co nín cuerpogö, rá päjtc'ägöji c'ü rvi chũji. Nu na cjagueji dya, dya rí jyombeñe rí tsjagueji nu, ngue c'ua rí mbenzgöji, eñe.
19 Depois pegou o pão e deu graças a Deus. Em seguida partiu o pão e o deu aos apóstolos, dizendo:
20 Nuc'ua 'ma ya vi nguarü vi ziji c'e tjõmëch'i, e Jesús xo ndũ c'e vaso. O yepe o unü 'na pöjö ja c'o nzi va jñü c'e tjõmëch'i. Cjanu o xipji c'o o̱ discípulo: ―Nujnu ngue ín tsjigö nu. C'ü rga pjödü ín tsji rá tũgö, ngue c'ü rgui pãrãgueji c'ü ra perdonaots'üji Mizhocjimi ja c'o nzi va mama.
20 Depois do jantar, do mesmo modo deu a eles o cálice de vinho, dizendo:
21 ’Tsjijñiji c'ü rá xi'tsc'öji. Nu c'ü ra nzhögügö cja o̱ dyë yo nte ngue c'ua ra mbötcüji, ngueje 'naja yo rrã sigöji o xëdyi.
21 Mas vejam: o traidor está aqui sentado comigo à mesa!
22 C'ü rvá ẽcjö cja Mizhocjimi, ngue c'ü ra mbötcüji ja c'o nzi va mama Mizhocjimi. Pero juejme ne bëzo nu ra nzhögügö. Ra tsjapü Mizhocjimi me ra sufre nu.
22 Pois o
23 Nuc'ua anguezeji pötü va dyönüji cjó mi ngue anguezeji c'ü ro tsja a cjanu ro nzhö e Jesús.
23 Então os apóstolos começaram a perguntar uns aos outros quem seria o traidor.
24 C'e xõmü, c'o discípulo o zöji o jña cjó mi ngue anguezeji c'ü ro tsja xo'ñi.
24 Os apóstolos tiveram uma forte discussão sobre qual deles deveria ser considerado o mais importante.
25 Nuc'ua o mama e Jesús o xipjiji: ―C'o o̱ rey c'o nte c'o dya ma't'ü Mizhocjimi, me mandaji yo nte. Me xipjiji c'ü pje ra tsja yo nte, maco ne c'o rey c'ü ra xiji me na jonteji.
25 Então Jesus disse:
26 Nu'tsc'eji, dya je rga cjatsc'eji nu. Bübüts'üji c'o ra ch'unü ra mbëzhiji na nojo, pero ni jyodü ra pjösteji nza cja 'na t'i c'ü xe sëbi. Zö bübütsc'eji c'o ra mandatsc'eji, pero ni jyodü ra mböxc'üji nza cja 'ma ri ngue 'na mbëpji.
26 Mas entre vocês não pode ser assim. Pelo contrário, o mais importante deve ser como o menos importante; e o que manda deve ser como o que é mandado.
27 ¿Ja ngue c'ü mamaji c'ü xenda na nojo? ¿Cjo ngue c'ü mimi cja mexa ga zi o xëdyi, o ngue c'ü sirve o jñõnü? Ngueje c'ü mimi cja mexa. Maco rí pjöstegö a ndetsc'eji.
27 Quem é o mais importante? É o que está sentado à mesa para comer ou é o que está servindo? Claro que é o que está sentado à mesa. Mas entre vocês eu sou como aquele que serve.
28 ’Zö dya ätcägö yo nte, zö me nugüji na ü, pero nu'tsc'eji sido i̱ṉ nzhodüji co nuzgö.
28 — Vocês têm estado sempre comigo nos meus sofrimentos.
29 Nguec'ua rí da'c'ü rí mandaji, ja c'o nzi va dyacügö mi Tatagö.
29 Por isso, assim como o meu Pai me deu o direito de governar, eu também dou o mesmo direito a vocês.
30 'Ma rá mandagö, nu'tsc'eji rí mimiji co nuzgö rá siji o xëdyi. Y rí tsjaji juesi rí jñünpüji ngüenda c'o ín menzumüji a Israel c'o tsja cja c'o doce estado.
30 Vocês vão comer e beber à minha mesa no meu
31 Xo mama c'ua e Jesús c'ín Jmugöji: ―Nu'tsc'e Simón, dyärä na jo c'ü rí xi'tsc'ö. E Satanás c'ü dya jo, o ch'unü sjëtsi ra zöc'üji i̱ṉ texeji. Ne angueze rí xõgueji co nuzgö rí pjöt'üji, nza cja ga mböt'ü o paxa 'ma pitsiji o ndëxü.
31 Jesus continuou:
32 Nu'tsc'e Simón, rí pãrãgö ra mezhe 'na ndajme ra ndõ'c'ü c'ü dya jo. Pero ró ö'tc'ü Mizhocjimi c'ü rí sido rí creozügö. 'Ma ra nzhogü in mü'bügue, rí pjös'ü yo nin cjuarma xo ra zëzhiji.
32 Mas eu tenho orado por você, Simão, para que não lhe falte fé. E, quando você voltar para mim, anime os seus irmãos.
33 O ndünrü c'ua e Simón Pedro o xipji e Jesús: ―Nu'tsc'e ín Jmuts'ügö, rí bübü dispuesto rá mëgövi, zö ra pantcavi a pjörü. Xo rí bübü dispuesto rá tũgö co nu'tsc'e.
33 Então Pedro disse a Jesus: — Estou pronto para ser preso e morrer com o senhor!
34 E Jesús o xipji: ―Nu'tsc'e Pedro, rí xi'ts'i, ante c'ü ra huë o tare, ya na jñi rgui mamague c'ü dya i̱ṉ pãcãgö.
34 Então Jesus afirmou:
35 O sido o ña e Jesús o xipji c'o discípulo: ―'Ma i̱ möcjeji i̱ ma zopjüji yo nte, ró xi'tsc'öji c'ü dya i̱ tsanaji o mape, ni xo i̱ jñünüji o merio. Xo ró xi'tsc'öji c'ü dya i̱ tsidyiji c'o ri chin'ch'iji. ¿Cjo pje c'o o bë'ts'iji 'ma? O ndünrü c'ua anguezeji o mamaji: ―Iyö, dya pje bëtsijme.
35 Depois Jesus perguntou aos discípulos: — Não faltou nada! — responderam eles.
36 O ndünrü c'ua e Jesús o xipjiji: ―Nudya, c'o cãjãts'üji mape ra ngana c'o. Xo rí jñünüji o merio. Na ngue dya cja ra recibidots'üji nza cja 'ma ot'ü. C'o dya jün o tjëdyi, ra mböji c'ü tëji ra ndõmüji.
36 Então Jesus disse:
37 Na ngue rí xi'ts'iji c'ü ni jyodü ra zädä o̱ jña Mizhocjimi c'ü mama a cjava rá sufregö: “Yo nte ra mamaji c'ü me na s'o c'ü”, eñe. Jã, ni jyodü ra zädä texe c'ü ya t'opjü ja rga sufregö.
37 Pois as
38 O mama c'ua c'o discípulo: ―Nu'tsc'e ín Jmuts'ügöjme, bübü va yeje tjëdyi. O ndünrü c'ua e Jesús o xipjiji: ―Na jotjo co nujyo.
38 Aí os seus discípulos disseram: — Senhor, aqui estão duas espadas.
39 Cjanu o mbedye c'ua e Jesús o ma cja c'e t'eje c'ü ni chjũ Olivos, o ma'a ja c'o nzi ma cja o̱ tjũrü. Xo möji co c'o o̱ discípulo.
39 Jesus saiu e foi, como de costume, ao monte das Oliveiras; e os seus discípulos foram com ele.
40 'Ma mü o zät'äji cja c'e t'eje, o mama c'ua e Jesús o xipjiji: ―Dyötüji Mizhocjimi c'ü dya rí dyätäji c'ü dya jo 'ma ra zöc'üji, embeji c'o.
40 Quando chegou ao lugar escolhido, Jesus disse:
41 Nuc'ua cjanu o xõgü co anguezeji, o ma c'ua na ts'ijẽ, nza cja 'ma ja c'o sobü 'na ndojo 'ma cjó c'o pana. O ndüñijõmü c'ua va dyötü Mizhocjimi.
41 Então se afastou a uma distância de mais ou menos trinta metros. Ajoelhou-se e começou a orar,
42 O mama: ―Mi Tatats'ügö. 'Ma rí ñegue, rí ts'a's'ü c'ü dya ra zädä c'ü rá sufregö. Pero dya rí tsjague c'ua ja rgá negö; tsjague c'ua ja nzi gui ñegue, eñe.
42 dizendo:
43 O 'ñetse c'ua 'na anxe c'ü vi 'ñeje a jens'e cja Mizhocjimi, o 'ñe tsjapü o zëzhi e Jesús.
43 [Então um anjo do céu apareceu e o animava.
44 Me ma sufre e Jesús. Xe ma ötü Mizhocjimi co texe o̱ mü'bü. O̱ jenzhe, me ma puncjü ma mbibi a jõmü nza cja o cji.
44 Cheio de uma grande aflição, Jesus orava com mais força ainda. O seu suor era como gotas de sangue caindo no chão.]
45 Nuc'ua 'ma mü o nguarü o dyötü Mizhocjimi, o böbü. Cjanu o ma c'ua nu ja mi bübü c'o o̱ discípulo. O chöt'üji ma ĩji, na ngue c'o mi cjijñiji ro sufre e Jesús.
45 Depois de orar, ele se levantou, voltou para o lugar onde os discípulos estavam e os encontrou dormindo, pois a tristeza deles era muito grande.
46 O mama c'ua e Jesús o xipjiji: ―¿Jenga i̱ṉ ĩcjeji? Rí ñangaji rí dyötüji Mizhocjimi, ngue c'ua dya rí dyätäji c'ü dya jo, 'ma ra zöc'üji.
46 E disse:
47 'Ma xe ma ña e Jesús, o säjä c'ua na puncjü o nte. Mi ot'ü a xo'ñi c'ü mi chjũ e Judas c'ü mi ngueje 'naja c'o doce discípulo. Cjanu o chëzhi c'ua cja e Jesús cjanu o zü'tp'ü o̱ jmi.
47 Jesus ainda estava falando, quando chegou uma multidão. Judas, um dos doze discípulos, que era quem guiava aquela gente, chegou perto de Jesus para beijá-lo.
48 Nuc'ua e Jesús o xipji: ―Nu'tsc'e Judas. Rvá ẽcjö cja Mizhocjimi. Maco va ẽ sütcü ín jmi ngue c'ua yo va dyocjeji ra mbãcöji nguetscö e Jesús, ngue c'ua ra zinzgöji.
48 Mas Jesus disse:
49 C'o mi dyoji e Jesús, 'ma mü o jñandaji c'ü ya ro zidyiji e Jesús, o xipjiji c'ua: ―¿Cjo na jo rá ya'büjme co tjëdyi yo?
49 Quando os discípulos que estavam com Jesus viram o que ia acontecer, disseram: — Senhor, devemos atacar essa gente com as nossas espadas?
50 Cjanu o tsja c'ua 'na c'o discípulo o ya'bü 'na tjëdyi 'naja c'o o̱ mbëpji c'ü mi mero ndamböcjimi, o jñüpcü o̱ ngõ cja o̱ jodyë.
50 Um deles feriu com a espada o empregado do Grande Sacerdote , cortando a sua orelha direita.
51 O ndünrü c'ua e Jesús o mama: ―Iyö. Jyëziji ra tsjacüji c'ua ja c'o nzi ga neji, embeji c'o discípulo. Nuc'ua e Jesús o jopcü c'ua c'ü o̱ ngõ c'e mbëpji.
51 Mas Jesus ordenou: Aí tocou na orelha do homem e o curou.
52 Nuc'ua e Jesús cjanu o zopjü c'o ndamböcjimi, 'ñe c'o comandante cja c'e templo, 'ñe c'o 'ñaja c'o pje mi pjëzhi c'o vi 'ñe zidyi e Jesús, o xipjiji: ―¿Jenga i̱ṉ cjagueji a cjanu? I̱ pedyeji cja c'in jñiñiji va ẽ sücöji nza cja 'ma ri nguezgö 'na mbẽ, va jünji in chjëdyiji 'ñe in ngarroteji.
52 Em seguida disse aos chefes dos sacerdotes, aos oficiais da guarda do Templo e aos líderes judeus que tinham vindo para prendê-lo:
53 Pama mi bünc'öji co nu'tsc'eji cja c'e templo, maco dya mi sücügöji 'ma. Pero nudya, ngue ne hora nu ya ch'a'c'üji rí tsjacöji yo. Ngue ne hora nu ya ch'unü e Satanás c'ü dya jo, ra tsja ja c'o nzi ga ne.
53 Eu estava com vocês todos os dias no pátio do Templo, e vocês não tentaram me prender. Mas esta é a hora de vocês e também a hora do poder da escuridão.
54 Nuc'ua anguezeji o pënch'iji e Jesús, cjanu o zidyiji cja o̱ ngumü c'ü mi mero ndamböcjimi. 'Ma ya mi möji, e Pedro mi bëpjatjo na jẽ cja e Jesús.
54 Eles prenderam Jesus e o levaram até a casa do Grande Sacerdote . E Pedro os seguia de longe.
55 'Ma mü o zät'äji, o 'ñõrüji c'ua 'na sivi a nde cja c'e tji, o mimiji c'ua o pa't'üji. E Pedro xo mimi co anguezeji.
55 Quando acenderam uma fogueira no meio do pátio, Pedro foi e sentou-se com os que estavam em volta do fogo.
56 'Na ndixũ c'ü mi mbëpite nu, o jñandaji e Pedro mi junrü cja o̱ jya's'ü c'e sivi. O nguin'chp'i c'ua o̱ jmi, cjanu o mama: ―Nujnu, nde mi dyoji e Jesús.
56 Uma das empregadas o viu sentado ali perto da fogueira, olhou bem para ele e disse: — Este homem também estava com Jesus!
57 O ngädä c'ua e Pedro o mama: ―Dya rí pãrãgö nu.
57 Mas Pedro negou, dizendo: — Mulher, eu nem conheço esse homem!
58 Dya mezhe c'ua, c'ü 'naja nte o jñanda mi junrü nu e Pedro, cjanu o xipji: ―Xo ngue'tsc'e 'naja c'o nde mi dyoji e Jesús. O mama c'ua e Pedro: ―Nu'tsc'e bëzo, dya nguetscö.
58 Pouco tempo depois, um homem o viu ali e disse: — Você também é um deles! Mas Pedro respondeu: — Homem, eu não sou um deles.
59 O mezhe c'ua 'na hora, cjanu o mama c'ua c'ü 'naja: ―Na cjuana rí pãrãgö, ne bëzo nu, nde mi dyoji e Jesús. Xo menzumü a Galilea nu.
59 Mais ou menos uma hora depois, outro insistiu: — Você estava mesmo com ele porque também é galileu.
60 O mama c'ua e Pedro: ―Nu'tsc'e bëzo, dya rí pãrãgö c'ü i̱ṉ mangue. Nuc'ua 'ma mi ña e Pedro, cjanu o huë c'ua 'na tare.
60 Mas Pedro respondeu: — Homem, eu não sei do que é que você está falando! Naquele instante, enquanto ele falava, o galo cantou.
61 Nuc'ua e Jesús c'ü ín Jmugöji o jñandaji e Pedro. Nuc'ua e Pedro o mbeñe c'o jña c'o vi xipji c'ín Jmugöji: “Ante c'ü ra huë o tare, ya na jñi rgui mamague c'ü dya i̱ṉ pãcãgö”, vi 'ñeñe.
61 Então o Senhor virou-se e olhou firme para Pedro, e ele lembrou das palavras que o Senhor lhe tinha dito: “Hoje, antes que o galo cante, você dirá três vezes que não me conhece.”
62 Nuc'ua e Pedro o mbedye a tji, me go huë co texe o̱ mü'bü.
62 Então Pedro saiu dali e chorou amargamente.
63 C'o bëzo c'o mi pjörü e Jesús, me mi cjapüji burla e Jesús, y mi päräji.
63 Os homens que estavam guardando Jesus zombavam dele e batiam nele.
64 Cjanu o ngo'tp'üji o̱ ndö co 'na ts'imbayo. Cjanu o ya'büji o̱ jmi, o xipjiji: ―'Ma o 'ñempc'e Mizhocjimi, mamague cjó ngue c'ü o mbäräts'ü, embeji.
64 Taparam os olhos dele e perguntavam: — Quem foi que bateu em você? Adivinhe!
65 Y pje c'o nde mi xipjiji ma zadüji.
65 E diziam muitas outras coisas para insultá-lo.
66 Nuc'ua 'ma ya mü o jyans'ü, o jmurü c'ua c'o tita c'o pje mi pjëzhi cja c'e jñiñi, 'ñe c'o ndamböcjimi, 'ñe c'o mi xöpü o̱ ley Mizhocjimi. O zidyiji c'ua e Jesús nu ja ro jñünpüji ngüenda. O jñünpüji c'ua ngüenda o xipjiji:
66 Quando amanheceu, alguns líderes dos judeus, alguns chefes dos sacerdotes e alguns mestres da Lei se reuniram. Depois mandaram levar Jesus diante do Conselho Superior .
67 ―¿Cjo ngue'tsc'e e Cristo? Xitsijme. O ndünrü c'ua angueze o xipjiji: ―Zö ro xi'ts'iji, pero dya i̱ṉ creozüji.
67 Então lhe disseram: — Diga para nós se você é o Ele respondeu:
68 Nu 'ma xo ro önnc'ügöji, dya xo ri chjünrügueji. Dya xo ri xäcäzüji.
68 E, se eu fizer uma pergunta, vocês não vão responder.
69 Nutscö rvá ẽcjö cja Mizhocjimi, dya ra mezhe rá ma mimi cja o̱ jodyë Mizhocjimi c'ü me na zëzhi.
69 Mas de agora em diante o
70 Texeji o mamaji c'ua: ―¿Cjo ngue'tsc'e o̱ T'its'ü Mizhocjimi 'ma? O ndünrü c'ua e Jesús o xipjiji: ―Jã, nguezgö c'ua ja vi mangueji.
70 Aí todos perguntaram: — Então você é o Filho de Deus? Jesus respondeu:
71 Anguezeji o mamaji c'ua: ―¿Pje xe ni jyodü o testigo? Nuzgötsjëji ró äräji c'o o mama.
71 E eles disseram: — Não precisamos mais de testemunhas. Nós mesmos ouvimos o que ele disse.
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?
Estude este capítulo no WhatsApp
Peça à IA da Bíblia Fala para explicar Lucas 22, comparar traduções ou montar um estudo — tudo direto pelo WhatsApp.