Lucas 8
lag (LAG) vs ARA
1 Aya ˆyakalooke, Yéesu ajáa akera njɨra na atweeráa na míijii na maturii ˆyiísimiresimire kʉnʉ yoovariyʉla Masáare Maaja ya Ʉtemi wa Mʉlʉʉngʉ. Na mpɨɨndɨ ijo nɨ na vapooji vaachwe ikimi na vavɨrɨ ajáa.
1 Aconteceu, depois disto, que andava Jesus de cidade em cidade e de aldeia em aldeia, pregando e anunciando o evangelho do reino de Deus, e os doze iam com ele,
2 Kei, nɨ hamwɨ ajáa na vaantʉ vaki vɨɨngɨ ˆveene ajáa avaseyya mirimʉ mɨvɨ na vɨɨngɨ ˆajáa avahorya ndwáala jaavo. Na ʉmwɨ wa vaantʉ vaki avo nɨ Maríia Makɨdaléena, ˆajáa aseyyiwa mirimʉ mɨvɨ mufungatɨ,
2 e também algumas mulheres que haviam sido curadas de espíritos malignos e de enfermidades: Maria, chamada Madalena, da qual saíram sete demônios;
3 Yooáana muki wa Kúusa mwiimiriri wa máari ja mʉtemi Heróode. Wɨɨngɨ nɨ Susáana na vɨɨngɨ ˆvarɨ foo. Vaantʉ vaki ava vatooláa máari jaavo kʉmwaambirirya Yéesu na vapooji vaachwe.
3 e Joana, mulher de Cuza, procurador de Herodes, Suzana e muitas outras, as quais lhe prestavam assistência com os seus bens.
4 Mpɨɨndɨ mpuka nkʉʉlʉ ya vaantʉ ˆyiijiingáa fuma kɨra múuji, Yéesu akavavaɨra lusímo ʉlʉ,
4 Afluindo uma grande multidão e vindo ter com ele gente de todas as cidades, disse Jesus por parábola:
5 “Mʉhaandi ʉmwɨ ajáa adoma noo haanda mbeyʉ jaachwe. Mpɨɨndɨ ˆamyaaháa, mbeyʉ jimwi jikawyɨɨra njirii, jikalwaatwa na ndee jikʉʉja jikajirya.
5 Eis que o semeador saiu a semear. E, ao semear, uma parte caiu à beira do caminho; foi pisada, e as aves do céu a comeram.
6 Mbeyʉ jimwi jikawyɨɨra mwaalaliwyii. ˆJikamere, jikʉʉma sa viintʉ kʉjáa kusiina maaji.
6 Outra caiu sobre a pedra; e, tendo crescido, secou por falta de umidade.
7 Jimwi jikawyɨɨra haantʉ ˆhajáa na miíwa. Miíwa ɨkakʉlanʼya hamwɨ na jira mbeyʉ, miíwa ɨkajivaa, maa jikadundumala.
7 Outra caiu no meio dos espinhos; e estes, ao crescerem com ela, a sufocaram.
8 Maa kaa, jimwi jikawyɨɨra salwii ˆjiri na seve, jikamera, jikakʉla, jikavyaala maatʉkʉ vii, jimwi jikavyaala mara makumi ikimi (100).” ˆAkahʉmʉle kʉvawyɨɨra jeyyo, maa akasea na ngururu, “ˆArɨ na matu yo teerera, nɨ ateere!”
8 Outra, afinal, caiu em boa terra; cresceu e produziu a cento por um. Dizendo isto, clamou: Quem tem ouvidos para ouvir, ouça.
9 Mpɨɨndɨ kiduudi vapooji vaachwe vakamuurya, “Lusímo lwaako nɨ che loovariyʉla?”
9 E os seus discípulos o interrogaram, dizendo: Que parábola é esta?
10 Ne akavasea, “Nyuunyu mwaheewa nkalo yo taanga viintʉ vya Ʉtemi wa Mʉlʉʉngʉ, ivyo nɨ fuumbo. Maa kaa, vara sɨ ˆvarɨ Ʉtemii wa Mʉlʉʉngʉ, noovawyɨɨra kwa símo, sa,
10 Respondeu-lhes Jesus: A vós outros é dado conhecer os mistérios do reino de Deus; aos demais, fala-se por parábolas, para que, vendo, não vejam; e, ouvindo, não entendam.
11 Lusímo ʉlʉ ʉvariyuli waachwe nɨ ʉhʉ, mbeyʉ nɨ isáare ra Mʉlʉʉngʉ.
11 Este é o sentido da parábola: a semente é a palavra de Deus.
12 Mbeyʉ jira ˆjawyɨɨra njirii nɨ vara vaantʉ ˆvarɨtéeraa isáare ra Mʉlʉʉngʉ. Aho, Ikʉ́ʉ́lʉ ra Mirimʉ Mɨvɨ rɨkʉʉja, rɨkarɨseyya mitimii yaavo sa karɨ jɨ varume na valamuririwe tʉkʉ.
12 A que caiu à beira do caminho são os que a ouviram; vem, a seguir, o diabo e arrebata-lhes do coração a palavra, para não suceder que, crendo, sejam salvos.
13 Mbeyʉ jira ˆjawyɨɨra mwaalaliwyii, nɨ vaantʉ vara ˆvarɨtéeraa isáare ra Mʉlʉʉngʉ, maa vakarɨhokera na cheerʉ. Maa kaa, sɨ rɨvɨɨngɨ́raa mitimii tʉkʉ, sa viintʉ vasiina miriri yo rɨkwaata, kiikala varɨ noro kiduudi vii, na uturikiri ˆʉrɨ kʉʉja sa rɨra isáare, varékaa kʉra kuruma kwaavo.
13 A que caiu sobre a pedra são os que, ouvindo a palavra, a recebem com alegria; estes não têm raiz, creem apenas por algum tempo e, na hora da provação, se desviam.
14 Mbeyʉ jira ˆjawyɨɨra miíwii, nɨ ja vaantʉ vara ˆvarɨtéeraa isáare ra Mʉlʉʉngʉ. Maa kaa, ˆvarɨ tuuba kwiikala noro, raváwaa nɨ ʉhangaiki wa weerʉ, kukunguula máari na ʉláku wa viintʉ vya weerʉ, jeyyo, sɨ vakʉ́laa tʉkʉ.
14 A que caiu entre espinhos são os que ouviram e, no decorrer dos dias, foram sufocados com os cuidados, riquezas e deleites da vida; os seus frutos não chegam a amadurecer.
15 Na mbeyʉ jira ˆjawyɨɨra sevii, noo vaantʉ vara ˆvarɨtéeraa isáare ra Mʉlʉʉngʉ. Vakarɨteengya na wʉʉja mitimii yaavo, vakarɨkwaatya, na kwa uyimiriryi mʉkʉʉlʉ, vavyáalaa ndɨɨwa.
15 A que caiu na boa terra são os que, tendo ouvido de bom e reto coração, retêm a palavra; estes frutificam com perseverança.
16 Kusiina mʉʉntʉ ˆakórereryaa kɨmʉrɨ, maa akavisa nyiingwii tʉkʉ, au akakɨvɨɨka iruungwii ra kɨtáanda tʉkʉ. Kɨmʉrɨ nɨ kyaángwii kɨvɨ́ɨkwaa sa vaantʉ voosi ˆvookɨɨngɨra voone kɨweerʉ.
16 Ninguém, depois de acender uma candeia, a cobre com um vaso ou a põe debaixo de uma cama; pelo contrário, coloca-a sobre um velador, a fim de que os que entram vejam a luz.
17 Sa kɨra kɨɨntʉ ˆchaviswa, vɨɨkwa kɨrɨ kɨweerwii, na kɨra ˆchakʉnɨkɨrɨrwa, taangwa kɨrɨ.
17 Nada há oculto, que não haja de manifestar-se, nem escondido, que não venha a ser conhecido e revelado.
18 Haaha teereri neeja masáare ayo ˆnoovawyɨɨra. Ʉra ˆarɨ na kɨɨntʉ, koongereriwa arɨ kʉlookya, na ʉra ˆasiina kɨɨntʉ, vuulwa arɨ baa kɨra kidúúdi ˆiiséaa nɨ nocho arɨ.”
18 Vede, pois, como ouvis; porque ao que tiver, se lhe dará; e ao que não tiver, até aquilo que julga ter lhe será tirado.
19 Aho, ndʉʉ ya Yéesu na íyo waavo vakʉʉja noo mʉlaanga Yéesu, maa kaa, sɨ vadaha seesa na haantʉ ˆajáa tʉkʉ, sa vaantʉ vajáa ˆvamema maatʉkʉ vii.
19 Vieram ter com ele sua mãe e seus irmãos e não podiam aproximar-se por causa da concorrência de povo.
20 Aho, mʉʉntʉ ʉmwɨ akamʉsea Yéesu, “Íyo waanyu na vaanaanyu vamwaarɨ weerwii, voosaaka vakoone.”
20 E lhe comunicaram: Tua mãe e teus irmãos estão lá fora e querem ver-te.
21 Maa kaa, Yéesu akamʉsea, “Íyo wiitʉ na vandʉʉ vaanɨ nɨ vara voosi ˆvarɨtéeraa isáare ra Mʉlʉʉngʉ no rituuba.”
21 Ele, porém, lhes respondeu: Minha mãe e meus irmãos são aqueles que ouvem a palavra de Deus e a praticam.
22 Sikʉ ɨmwɨ, Yéesu ajáa aambʉka mashʉ́wa na vapooji vaachwe, maa akavasea, “Hendi tʉfɨrɨre na nyambʉko ya iriva.” Aho, vakakwaata lʉyeendo.
22 Aconteceu que, num daqueles dias, entrou ele num barco em companhia dos seus discípulos e disse-lhes: Passemos para a outra margem do lago; e partiram.
23 Na mpɨɨndɨ ˆvafɨrɨráa, Yéesu akakwaatwa nɨ tʉlo, maa akanyeyya. Aho, ihúmbuuto ˆradalavadalaava rɨkaanda wuva, maa mashʉ́wa ɨkaanda mema maaji, vakava vɨɨ́ngɨɨre iremii.
23 Enquanto navegavam, ele adormeceu. E sobreveio uma tempestade de vento no lago, correndo eles o perigo de soçobrar.
24 Vapooji vaachwe vakɨɨta noo mwiinukya, vakatʉla isóso voosea, “Aaɨ mʉkʉ́lʉ! Aaɨ mʉkʉ́lʉ! Sira tiise!” Hara Yéesu akiinʉka, akarɨdalavya rɨra ihúmbuuto na yara mapúunta. Hara, ihúmbuuto rɨkakirinya sawu, na maaji yakatʉʉla tʉ.
24 Chegando-se a ele, despertaram-no dizendo: Mestre, Mestre, estamos perecendo! Despertando-se Jesus, repreendeu o vento e a fúria da água. Tudo cessou, e veio a bonança.
25 Aho, akavuurya vapooji vaachwe, “Kuruma kwaanyu hai kʉrɨ?” Vapooji vaachwe vakahwaalala na vakakwaatwa nɨ woowa mʉnʉmʉʉnʉ, vaakiiyurya voosea, “De ʉhʉ nɨ ani, ˆmweene baa ihúmbuuto na maaji vyoomʉteera?”
25 Então, lhes disse: Onde está a vossa fé? Eles, possuídos de temor e admiração, diziam uns aos outros: Quem é este que até aos ventos e às ondas repreende, e lhe obedecem?
26 Yéesu na vapooji vaachwe vakafɨrɨra na nyambʉko ya iriva ra Galiláaya, vakafika ɨsɨ ya Vageráasi ˆɨrɨ mbarɨmbarɨ ya iriva.
26 Então, rumaram para a terra dos gerasenos, fronteira da Galileia.
27 Yéesu ˆakakiime vii hara mashúwii, maa akalʉmana na mʉʉntʉ ʉmwɨ ˆarɨ na mirimʉ mɨvɨ. Kwa mpɨɨndɨ nkʉʉlʉ ʉhʉ mʉʉntʉ sɨ iivɨ́kɨraa ɨngo tʉkʉ, baa kei sɨ iikaláa kaayii tʉkʉ nɨ mbiríírii vii iikaláa.
27 Logo ao desembarcar, veio da cidade ao seu encontro um homem possesso de demônios que, havia muito, não se vestia, nem habitava em casa alguma, porém vivia nos sepulcros.
28 Ʉwo mʉʉntʉ ˆakamoone Yéesu, akachwaama mbere yaachwe, akatʉlatʉʉla isóso, yoosea, “Che woosaaka kʉrɨ nɨɨnɨ, weewe Yéesu, Mwaana wa Mʉlʉʉngʉ ˆArɨ Mweerimweeri? Nookʉloomba, kuunturikirya tʉkʉ.”
28 E, quando viu a Jesus, prostrou-se diante dele, exclamando e dizendo em alta voz: Que tenho eu contigo, Jesus, Filho do Deus Altíssimo? Rogo-te que não me atormentes.
29 Alʉʉsa jeyyo, sa Yéesu ajáa ɨɨséire ɨyo mirimʉ mɨvɨ yiisunke kʉrɨ ʉwo mʉʉntʉ. Ɨyo mirimʉ mɨvɨ, ɨjáa yamuturikirya maatʉkʉ vii. Vaantʉ vamʉyeekeráa nyuumbii na vamuchuungáa na mɨnyololo mɨkonwii na mawulwii, maa kaa, yeeye adʉmʉladʉmʉláa, na ɨyo mirimʉ mɨvɨ yamʉtwaaláa na ɨsɨ ya ibaláángwii.
29 Porque Jesus ordenara ao espírito imundo que saísse do homem, pois muitas vezes se apoderara dele. E, embora procurassem conservá-lo preso com cadeias e grilhões, tudo despedaçava e era impelido pelo demônio para o deserto.
30 Haaha, maa Yéesu akuuyurya, “Irina raako noo ani?” Ʉkasea, “Irina raanɨ nɨ Mayana na Mayana ya Valwi Nkoondo,” sa nɨ mirimʉ mɨvɨ ˆɨrɨ foo ɨjáa yamwɨɨngɨra.
30 Perguntou-lhe Jesus: Qual é o teu nome? Respondeu ele: Legião, porque tinham entrado nele muitos demônios.
31 Aho ɨra mirimʉ mɨvɨ ikiilomboola maatʉkʉ vii kʉrɨ Yéesu, karɨ iikibirye na Ntarii tʉkʉ.
31 Rogavam-lhe que não os mandasse sair para o abismo.
32 Haaha mpɨɨndɨ ijo, heehi na aho haantʉ kʉjáa kwatɨɨte ufya wa nkaamba ˆjooriisha mbarɨmbarɨ ya lʉʉlʉ. Ɨra mirimʉ mɨvɨ ikiilomboola kʉrɨ Yéesu, yoosea, “Kalaama tʉrekere, tʉkajɨɨngɨre jira nkaamba.” Ne akɨɨrekera.
32 Ora, andava ali, pastando no monte, uma grande manada de porcos; rogaram-lhe que lhes permitisse entrar naqueles porcos. E Jesus o permitiu.
33 Ɨra mirimʉ mɨvɨ ɨkafuma kwa ʉra mʉʉntʉ, maa ɨkɨɨta kɨɨngɨra jira nkaamba. Ufya woosi wa nkaamba ʉkagɨrɨtɨra na kɨwoongwii, maa jikabʉrʉkɨra na irivii na nkaamba joosi vʉʉ jikakwya.
33 Tendo os demônios saído do homem, entraram nos porcos, e a manada precipitou-se despenhadeiro abaixo, para dentro do lago, e se afogou.
34 Varíisi va jira nkaamba ˆvakoone jeyyo, vakakʉʉrɨka itɨ́ɨjo, vakatwaala mʉlomo kwa vaantʉ ˆvajáa mawundii na múujii.
34 Os porqueiros, vendo o que acontecera, fugiram e foram anunciá-lo na cidade e pelos campos.
35 Vaantʉ vakadoma noo laanga masáare ˆmeene yajáa yafʉ́mɨɨre. ˆVakafike kʉrɨ Yéesu, vakamoona ʉra mʉʉntʉ ˆajáa aséyyiiwe mirimʉ mɨvɨ, iíkyɨɨre mawulwii ya Yéesu, iivɨ́kɨɨre ɨngo, arɨ na mɨryʉʉngʉ yaachwe! Vakoofa maatʉkʉ vii.
35 Então, saiu o povo para ver o que se passara, e foram ter com Jesus. De fato, acharam o homem de quem saíram os demônios, vestido, em perfeito juízo, assentado aos pés de Jesus; e ficaram dominados de terror.
36 Na vara ˆvajáa voona, vakavawyɨɨra vaantʉ vɨɨngɨ ˆvyeene ʉra mʉʉntʉ ˆajáa na mirimʉ mɨvɨ ahoriwa nɨ Yéesu.
36 E algumas pessoas que tinham presenciado os fatos contaram-lhes também como fora salvo o endemoninhado.
37 Vaantʉ voosi va ɨsɨ ya Vageráasi na ɨsɨ ˆjarɨɨngɨrɨra, vakakwaatwa nɨ woowa mʉnʉmʉʉnʉ, maa voosi vakamʉloomba Yéesu alooke aho meevo. Aho, maa Yéesu akaambʉka mashʉ́wa, akahɨndʉka.
37 Todo o povo da circunvizinhança dos gerasenos rogou-lhe que se retirasse deles, pois estavam possuídos de grande medo. E Jesus, tomando de novo o barco, voltou.
38 Haaha de Yéesu alooke, ʉra mʉʉntʉ ˆajáa aséyyiiwe mirimʉ mɨvɨ akiiloombererya atamanyanʼye na Yéesu. Maa kaa, Yéesu akamʉsɨɨtɨra, yoosea,
38 O homem de quem tinham saído os demônios rogou-lhe que o deixasse estar com ele; Jesus, porém, o despediu, dizendo:
39 “Hɨndʉka na meenyu, ʉkavawyɨɨre vaantʉ ˆvyeene Mʉlʉʉngʉ akʉtʉ́mamɨɨre masáare makʉʉlʉ.” Aho, ʉra mʉʉntʉ akiitamanyirya, akɨtookaarya múujii waachwe woosi masáare makʉʉlʉ ˆmeene Yéesu ajáa amʉtʉ́mamɨɨre.
39 Volta para casa e conta aos teus tudo o que Deus fez por ti. Então, foi ele anunciando por toda a cidade todas as coisas que Jesus lhe tinha feito.
40 Haaha Yéesu ˆakahɨndʉke na nyambʉko ya iriva ra Galiláaya, akateengiwa nɨ mpuka nkʉʉlʉ ya vaantʉ ˆvamʉwoojeráa.
40 Ao regressar Jesus, a multidão o recebeu com alegria, porque todos o estavam esperando.
41 Aho, akʉʉja mʉʉntʉ ʉmwɨ irina raachwe Yaíiro. Ʉhʉ nɨ mʉlongooli wa sinagóogi ajáa. Akawya majewii ya Yéesu yoomʉloomba atamanye na kaayii kwaachwe.
41 Eis que veio um homem chamado Jairo, que era chefe da sinagoga, e, prostrando-se aos pés de Jesus, lhe suplicou que chegasse até a sua casa.
42 Ʉko kaayii kwaachwe muhíínja waachwe wa mpeke wa myaaka ikimi na ɨvɨrɨ ajáa aséngerɨɨre kukwya.
42 Pois tinha uma filha única de uns doze anos, que estava à morte. Enquanto ele ia, as multidões o apertavam.
43 Aho, kʉjáa kwatɨɨte mʉʉntʉ muki ˆajáa na ndwáala yo fuma sakami kwa myaaka ikimi na ɨvɨrɨ. [Yeeye ajáa amala máari jaachwe joosi vʉʉ kwa vaanga,] baa kusiina yoyoosi ˆadaha mʉhorya tʉkʉ.
43 Certa mulher que, havia doze anos, vinha sofrendo de uma hemorragia, e a quem ninguém tinha podido curar [e que gastara com os médicos todos os seus haveres],
44 Ʉra mʉʉntʉ muki akamutuuba Yéesu kʉnʉ nyuma, maa akasaasya mʉkáwo wa nkáancho yaachwe. Hahara, sakami ɨkadeenʼya.
44 veio por trás dele e lhe tocou na orla da veste, e logo se lhe estancou a hemorragia.
45 Aho, Yéesu akuurya, “Nɨ ani aansáasiirye?” Vaantʉ voosi ˆvakasiite, maa Peéteri akamʉsea, “Aaɨ mʉkʉ́lʉ, ɨhɨ mpuka ya vaantʉ yoosi yookufiinda na vookiifenyenkererya!”
45 Mas Jesus disse: Quem me tocou? Como todos negassem, Pedro [com seus companheiros] disse: Mestre, as multidões te apertam e te oprimem [e dizes: Quem me tocou?].
46 Maa kaa, Yéesu akasea, “Kwatɨɨte mʉʉntʉ ˆaansáasiirye, sa kwatɨɨte ngururu jo horya mʉʉntʉ ˆjaanfúmire.”
46 Contudo, Jesus insistiu: Alguém me tocou, porque senti que de mim saiu poder.
47 Ʉra mʉʉntʉ muki ˆakataange sɨ arɨ daha kwiivisa tʉkʉ, akiiturirya, kʉnʉ yootetema nɨ woowa, maa akachwaama mbere ya Yéesu. Aho, akalʉʉsa mbere ja vaantʉ voosi ˆcheene kɨmʉbwéeyyiirye amʉsaasye Yéesu na ˆvyeene ahóriiwe hahara.
47 Vendo a mulher que não podia ocultar-se, aproximou-se trêmula e, prostrando-se diante dele, declarou, à vista de todo o povo, a causa por que lhe havia tocado e como imediatamente fora curada.
48 Aho, maa re Yéesu akamʉsea, “Muhíínja waanɨ, kuruma kwaako kwakʉhóriirye. Tamanya na mwiikalo mʉʉja!”
48 Então, lhe disse: Filha, a tua fé te salvou; vai-te em paz.
49 Mpɨɨndɨ Yéesu ˆajáa akaarɨ yoolʉʉsɨka, akʉʉja mʉʉntʉ fuma kaayii kwa Yaíiro, maa akamʉsea, “Muhíínja waako awʉ́lɨɨre. Aaɨ reka tuuba kumujuuwa Mukiindya.”
49 Falava ele ainda, quando veio uma pessoa da casa do chefe da sinagoga, dizendo: Tua filha já está morta, não incomodes mais o Mestre.
50 Maa kaa, Yéesu ˆakateere jeyyo, akamʉsea Yaíiro, “Kwiitweetya tʉkʉ, ruma vii, muhíínja waako hola arɨ.”
50 Mas Jesus, ouvindo isto, lhe disse: Não temas, crê somente, e ela será salva.
51 Yéesu ˆakafike kaayii kwa Yaíiro, akavakaanʼya vaantʉ vɨɨngɨ kwɨɨngɨra hamwɨ ne na nyuumbii, maa kaa, ˆveene ɨɨngɨra novo nɨ vala Peéteri, Yooháani, Yaakúupu, na taáta na íyo waala ʉra muhíínja.
51 Tendo chegado à casa, a ninguém permitiu que entrasse com ele, senão Pedro, João, Tiago e bem assim o pai e a mãe da menina.
52 Mpɨɨndɨ ijo vaantʉ voosi varɨráa no myaa sa ʉra muhíínja. Maa kaa, Yéesu akavasea, “Reki kʉrɨra! Muhíínja sɨ awʉ́lɨɨre tʉkʉ, nɨ anyéyyiirye vii.”
52 E todos choravam e a pranteavam. Mas ele disse: Não choreis; ela não está morta, mas dorme.
53 Vaantʉ ˆvajáa aho, vakaanda kʉmʉseka na heenchʉ, sa vajáa vatáangire ʉra muhíínja akwíire.
53 E riam-se dele, porque sabiam que ela estava morta.
54 Aho, Yéesu akamʉkwaata mʉkono ʉra muhíínja, maa akamʉsea na ngururu, “Musinga, inʉka!”
54 Entretanto, ele, tomando-a pela mão, disse-lhe, em voz alta: Menina, levanta-te!
55 Hahara, mʉtɨma waachwe ʉkamʉhɨndʉkɨra, ne akiinʉka chaangʉ. Yéesu akavasea vara vaantʉ vamʉheere chóorya ʉra muhíínja arye.
55 Voltou-lhe o espírito, ela imediatamente se levantou, e ele mandou que lhe dessem de comer.
56 Taáta na íyo waala ʉra muhíínja vakahwaalala maatʉkʉ vii. Maa kaa, Yéesu akavakaanʼya karɨ valʉʉse kʉrɨ mʉʉntʉ yoyoosi yara ˆyajáa yafʉ́mɨɨre tʉkʉ.
56 Seus pais ficaram maravilhados, mas ele lhes advertiu que a ninguém contassem o que havia acontecido.
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?
Estude este capítulo no WhatsApp
Peça à IA da Bíblia Fala para explicar Lucas 8, comparar traduções ou montar um estudo — tudo direto pelo WhatsApp.