Lucas 7
lag (LAG) vs AAI
1 Yéesu ˆakahʉmʉle lʉʉsa masáare ayo yoosi kʉnʉ vaantʉ voomʉteerera, maa akadoma na múujii wa Kaperenáumu.
1 Jesu tur etei eo binan sabuw hinowar in sasawar ufunamaim na Capernaum tit.
2 Aho múujii, kwajáa kwatɨɨte mʉkʉ́ʉ́lʉ ʉmwɨ wa valwi nkoondo. Ʉhʉ mʉkʉ́ʉ́lʉ ajáa atɨɨte mʉtʉmami waachwe ˆajáa amweendamweenda. Haaha ʉhʉ mʉtʉmami ajáa alwaala sengerera akwye.
2 Nati’imaim Roman baiyowayan orot ukwarin ana akirwairafin isan biyabow kwanekwan i sawow gagamin bai morobomih biwa’an.
3 Ʉwo mʉkʉ́ʉ́lʉ wa valʉkalʉka ˆakateere masáare ya Yéesu, akatʉma vawosi va Kɨyahúudi vadome na kwa Yéesu, vakamʉloombe ʉʉje jɨ amʉhorye mʉtʉmami waachwe.
3 Baise Jesu na nati’imaim titit ana tur nonowar ana maramaim, Jew hai orot gagamih iyunih hin Jesu biyan hitit ana akir wairafin baiyawasin isan Jesu hifefeyan.
4 Novo ˆvakafike kwa Yéesu, vakamʉkalaamya mʉnʉmʉʉnʉ voosea, “Koonɨ kʉrɨ na mʉʉntʉ ˆavalwa ɨɨma neeja kwaambiririwa, nɨ ʉhʉ.
4 Basit Jew hai orot gagamih hina Jesu biyan hitit turobe’emaim hifefeyan hio, “Iti orot ana yababan i ekokok kwanekwan o baibais initin ana akir wairafin iniyawas.
5 Yeeye eenda ɨsɨ yiitʉ, baa kei noo atʉjeengera sinagóogi.”
5 Anayabin ata sabuw isah i yabow, aki ai Kou’ay Bar wowab.”
6 Aho, maa Yéesu akadomanʼya novo. Maa kaa, viintʉ ˆajáa akaarɨ kʉlɨ kʉlɨ na nyuumba ya ʉra mʉkʉ́ʉ́lʉ wa valwi nkoondo, ʉra mʉkʉ́ʉ́lʉ akatʉma vijeengi vyaachwe vakamʉsee Yéesu, “Aaɨ mʉkʉ́lʉ, karɨ ujuuwɨke tʉkʉ, nɨɨnɨ sɨ navalwa nɨɨma neeja kʉkʉteengya weewe wɨɨngɨre nyuumbii kwaanɨ tʉkʉ.
6 Basit bairi hin, naatu hina bar hibiyubin auman, baiyowayan orot ana ofonah afa iyunih hin Jesu biyan hitit hio, “Regah aki ai of iti na’atube eo, Aisim inan a nababan, anayabin ayu men orot gagamu boro inan au bar inatit.
7 Ɨkɨ noo ˆchooreka, niiyɨɨ́ne sɨ navalwa nɨɨma neeja kʉʉja na kwaako tʉkʉ. Maa kaa, lʉʉsa isáare vii na mʉtʉmami waanɨ ahole.
7 Na’atube ayu auman taiyuwu ai’itu ayu men orot gewasu boro anan nanamaim anatit, baise akokok turawat nao au akir wairafin boro nayawas.
8 Sa nɨɨnɨ nɨ mʉʉntʉ ˆnavɨɨkwa ɨsɨ ya wiimiriri, baa kei natɨɨte valwi nkoondo ɨsɨ yaanɨ. Koonɨ namʉséire ʉhʉ ‘Doma,’ adómaa na wɨɨngɨ ‘Ʉja,’ ne ʉʉ́jaa. Koonɨ namʉséire mʉtʉmami waanɨ ‘Bweeyya ɨkɨ,’ yeeye abwéeyyaa.”
8 Anayabin ayu auman baiyowayah orot isah, au fair ema’am, orot ta aniyun anao, ‘Ni’imaim kwen.’ I boro nan, naatu orot ta isan anao, ‘Iti’imaim kuna.’ I boro nan, naatu au akir wairafin orot ta isan anao, ‘Iti kusinaf.’ I boro nasinaf.”
9 Yéesu ˆakateere ayo masáare, akahwaalala mʉnʉmʉʉnʉ, akiilorera akɨɨlaanga ɨra mpuka ˆyamutuubáa, maa akavasea, “Noovawyɨɨra, sɨ nɨnoona kuruma ja ʉkʉ baa kʉrɨ ɨsɨ yoosi ya Isiraéeli tʉkʉ.”
9 Jesu iti orot ana tur nonowar ifofofor men kafaita, naatu tatabir sabuw hi’ufunun bairi hinan iuwih eo, “Anababatun a tur ao’owen Israel wanawananamaim ama areremor, men kafa’imo orot ta ana baitumatum iti na’atube aitinimih.”
10 Na vara vaantʉ ˆvajáa vatúmirwe noo mwaanɨrɨra Yéesu ˆvakahɨndʉke na kaayii kwa mʉkʉ́ʉ́lʉ wa valʉkalʉka, vakamʉshaana ʉra mʉtʉmami ahórire.
10 Imaibo orot kob nayah himatabir maiye hin bar hititit, akir wairafin yawas ma’am hi’itin.
11 Mpɨɨndɨ kiduudi, Yéesu akadoma na múujii ʉmwɨ, ˆʉséwaa Náini. Ʉko ajáa adomanʼya na vapooji vaachwe na mpuka nkʉʉlʉ ya vaantʉ.
11 Nati ufunamaim sabuw rau’ay gagamin na’in, naatu Jesu ana bai’ufununayah bairi hin bar merar wabin Nain imaim hitit.
12 ˆAkasengerere mutiryaangwii wa múuji, akalʉmana na mpuka ya vaantʉ viínwɨɨre mʉvɨrɨ wa mʉtavana ˆajáa awʉ́lɨɨre vootwaala noo taaha. Ʉhʉ mʉtavana noo mwaana ʉmwɨ vii wa mʉlala ʉmwɨ ajáa. Vaantʉ ˆvarɨ foo fuma múuji ʉwo nɨ hamwɨ vajáa na ʉwo mʉʉntʉ muki.
12 Jesu na bar merar ana fur awan titit auman, kwafur babin natun orot ta’imonamo morob, sabuw rau’ay gagamin na’in kwafur babin hibai hirerey auman natun hi’abar hititit bairi hitar.
13 Yéesu Mweenevyoosi ˆakamoone ʉwo maáma mʉlala, akamoonera mbavariri, maa akamʉsea, “Rɨra tʉkʉ.”
13 Jesu nuw kwafur babin i’itin ana maramaim dogoron wanawanan yababan awankaratan naatu kwafur isan eo, “Babin men inarerey.”
14 Yéesu akaseesa na heehi ya kɨtáanda, akakɨsaasya, maa vara vaantʉ ˆvajáa viínwɨɨre vakɨɨma. Aho, akasea, “Mʉtavana, nakʉséire inʉka!”
14 Imaibo na sabuw biyah tit eof ir sum butubun, sabuw orot hi’abar hinan hinutanub hibat, Jesu orot murubin isan eo, “Orot boubun kumisirimih ayu ao!”
15 Ʉwo mʉtavana ˆajáa awʉ́lɨɨre, akiinʉka, akaanda lʉʉsɨka. Aho, Yéesu akamʉkwaatya íyo waavo.
15 Orot murubin inu’in yawas misir mare ma tur eo. Jesu nawiy hairi hin hinah itin.
16 Vaantʉ voosi ˆvajáa aho, vakakwaatwa nɨ woowa, vakaanda mʉdʉʉmba Mʉlʉʉngʉ voosea, “Mʉláali na mʉtwe mʉkʉʉlʉ uújire na kʉrɨ suusu! Mʉlʉʉngʉ uújire noo vaambirirya vaantʉ vaachwe.”
16 Sabuw etei orot murubin yawas mimisir hi’itin hai bir ra’at baise God ana merar hiyi wabin hibora’ara’ah hio, “Dinab orot fairin anababatun wanawanatamaim tit! God ana sabuw baiyawasih isan na!”
17 Masáare aya ya Yéesu yakeenera ɨsɨ yoosi ya Yudéea na ɨsɨ joosi ˆjiri mʉkaaya.
17 Jesu iti sisinaf ana tur ra’at tafaram Judea wanawanan hima’am etei hinowar na’atube tafaram nati sisibinamaim hima’am auman hinowar.
18 Vapooji va Yooháani Mʉbatisáaji vakamuwyɨɨra masáare yoosi ˆyatʉmamwáa nɨ Yéesu. Yooháani akavaanɨrɨra vapooji vaachwe vavɨrɨ,
18 — ausente —
19 akavatʉma kwa Yéesu Mweenevyoosi vakamuurye jei, “Eri, weewe noo ʉra ˆalʉʉswa nɨ valáali na mʉtwe ˆyookʉʉja bakʉ tʉwoojere wɨɨngɨ?”
19 — ausente —
20 Vara vapooji ˆvakafike kʉrɨ Yéesu, maa vakasea, “Yooháani Mʉbatisáaji atʉtʉ́mɨre tukuurye, ‘Eri, weewe noo ʉra ˆalʉʉswa nɨ valáali na mʉtwe ˆwookʉʉja bakʉ tʉwoojere wɨɨngɨ?’”
20 Iti na’atube eo imaibo hina Jesu biyan hitit ana tur hi’owen hio, “Aki John Baptist o baibatiyimih iyafari ana, imih akokok inao ananowar, John o isa eo anonowar o iti ina, o aki boro orot ta isan anama anakaif.”
21 Mpɨɨndɨ ɨʼɨra Yéesu ajáa ahorya vaantʉ ndwáala, na ʉlwɨ́ɨrɨ waavo. Vara ˆvajáa na mirimʉ mɨvɨ akavahorya, na vahoku ˆvarɨ foo akavabweeyya voone.
21 Nati ana veya’amaim Jesu sabuw maumurih na’in hai sawow yumatah ta ta, naatu demon kauh hiyen hima hibiwawa’anih etei biyawasih. Naatu sabuw moumurih na’in matah fim iwa’an matah higewasin hinuwanuw.
22 Aho, maa Yéesu akavasea vara ˆvajáa vatúmirwe, “Tamanyi mʉkamʉwyɨɨre Yooháani yoosi ˆmwiiyónɨɨre na ˆmʉyatéɨɨre. Vahoku vookoona, vivete vooyeenda, ˆvarɨ na ʉlóónda voojirʉlwa, vimatu vooteera, vaantʉ ˆvaakwya voofʉfʉlwa na kei vakɨva voovariyʉrɨrwa Masáare Maaja.
22 Imih Jesu John ana bai’ufununayah iyafutih eo, “Kwamatabir kwan abisa kwa’i’itah John ana tur kwa’owen. Sabuw matah fim higewasin tinuwanuw, ah kafikafirih higewasin hibat tereremor, kokom ani’anih biyah igewasin, tainih gugurih higewasin tur tenonowar, naatu sabuw morobone abiyawasih, tur gewasin i yababan sabuw isah abibinan.
23 Atalariwa ʉra sɨ ˆarɨ hɨtwahɨtwa sa nɨɨnɨ.”
23 Sabuw iyab erekasiy auman ayu tibitutumu i boro men baigegewasin hinab!”
24 Vara vapooji va Yooháani ˆvakalooke, maa Yéesu akaanda kʉvawyɨɨra vara vaantʉ masáare ya Yooháani yoosea, “Nɨ che mwɨɨtáa laanga kʉra ɨsɨ ya ibaláángwii? Isaanga ˆrooringiwaringiwa nɨ mpeho wʉʉ?
24 Kob nayah himatabir John isan hinan ufut, Jesu tatabir sabuw rau’ay gagamin hina hima’am ibatiyih eo, “Arar yan John abisa sisinaf itinamih kwatit kwan? Kotar wadar bi’inuwas itinamih kwan?
25 Koonɨ sɨ jeyyo, nɨ che mwɨɨtáa laanga? Mʉʉntʉ ˆiirwíikire ɨngo ja iyoombe ikʉʉlʉ wʉʉ? Aka tʉkʉ, vaantʉ ˆviirwɨ́ɨkaa ɨngo ja iyoombe ikʉʉlʉ na ˆvarɨ na kɨra kɨɨntʉ ˆchabooha nɨ nyuumbii ja kɨtemi viíkalaa.
25 Abisa itinamih kwatit kwan? Orot sawar wairafin e’abur gewas ma’am itinamih kwan? En anayabin sabuw hai abur gewasin i bar gewasihimaim tema’am.
26 Haaha nɨ che mwɨɨtáa koo laanga? Nɨ mʉláali na mʉtwe mwɨɨtáa ko laanga wʉʉ? Kɨkomi, noovawyɨɨra nɨ kʉlookya mʉláali na mʉtwe mwɨɨtáa ko laanga.
26 Imih kwao anowar. Abisa itinamih kwan? Dinab orot? Turobe, baise a tur ana’owen, iti orot i dinab oro’orot etei tafahimaim.
27 Ʉhʉ noo masáare yaachwe ˆyaandɨkwa Masáarii ˆYarɨ Mpeho,
27 Anayabin John isan, God iti na’atube eo Buk Atamaninamaim hikirum,
28 Kei Yéesu akasea, “Nɨ vawyɨɨra niise, kwa vaantʉ voosi kusiina ˆarɨ mʉkʉʉlʉ kʉlookya Yooháani tʉkʉ. Maa kaa, ʉra ˆarɨ muduudiduudi Ʉtemii wa Mʉlʉʉngʉ, noo mʉkʉʉlʉ kʉlookya Yooháani.”
28 Jesu iban eo maiye, “‘Tur anababatun a tur ao’owen, baibin hitatoub wanawanahimaim, orot men yait ta John natabirimih. Baise orot ta God ana aiwobomaim taiyuwin bikafai i John natabir.”
29 Vaantʉ voosi, hamwɨ na vasaankanʼyi kóodi vajáa vateera ayo masáare ya Yéesu. Vakaruma mʉryʉʉngʉ ˆiímyaa Mʉlʉʉngʉ nɨ mʉwoloki na avo noo vara ˆvajáa vabatisiwa nɨ Yooháani.
29 Sabuw etei, kabay o’onayah auman tur hinonowar ana maramaim, hiorereb God ana ef i turobe mutufurin, anayabin iti sabuw etei’imak i John bapataito itih.
30 Maa kaa, Mafarisáayo na vakiindya va Miiro sɨ vajáa vabatisiwa nɨ Yooháani tʉkʉ. Voovo vajáa vasiita mʉryʉʉngʉ Mʉlʉʉngʉ ˆajáa aviimirya.
30 Baise Pharisee naatu Ofafar Bai’obaiyenayah God abisa sinafumih kokok i hikwahir men hisinaf naatu John ana bapataito hikwahir.
31 Aho, Yéesu akavasea, “Na che ndɨrɨ kɨɨfwaanirirya mbyaala ɨhɨ? Nɨ na che yiifwɨ́ɨne mbyaala ɨhɨ?
31 “Imih sabuw iti boun tema’am hai itin boro abisa’amaim anayai anao? Hai itinin i mi’itube?
32 Mbyaala ɨhɨ yiifwɨ́ɨne na vasinga viíkyɨɨre isóokwii de vandookiisea,
32 Sabuw hai itinin i Kek gidigidih urababan tefafafow na’atube. Kek turih boro turahinah isah hio, ‘Aki tabin ana douduf arabirab baise kwa men kwabenabenamih. Naatu aki morob ana ew atatabor, baise kwa men kwarerereyamih.’
33 Sa Yooháani Mʉbatisáaji ʉʉja, sɨ arijáa mʉkáate baa kei sɨ anywijáa diváai tʉkʉ, nyuunyu mʉkasea, ‘Atɨɨte murimʉ mʉvɨ!’
33 John Baptist nan ana veya’amaim yohar bay, harew fokarih men eaa tomatom, naatu kwa kwao, ‘Iti orot i demon kaun hiyen!’
34 Maa kaa, Mwaana wa Mʉʉntʉ ʉʉja, yoorya no nywa, nyuunyu mʉkasea, ‘Mʉlaangi ʉhʉ, mwaafu na mʉreevi, mare ya vasaankanʼyi kóodi na vaduwalo.’
34 Baise Orot Natun na bay harew eaa tomatom kwa kwao, ‘Iti orot i ana bay aa naatu ana harew tom kakafin, kabay o’onayah naatu sabuw bowabow kakafih sinafuyah hai begon!’
35 Baa neembe nɨ jeyyo, tooti ya Mʉlʉʉngʉ yiiyónekiirye kɨkomi nɨ ya ʉwoloki kwa vaana vaachwe voosi.”
35 Baise God ana ukwar rerekab i sabuw iyab hikok tebaib isah ebiturobe.”
36 Sikʉ ɨmwɨ, Mʉfarisáayo ʉmwɨ ˆasewáa Simóoni ajáa amʉteengya Yéesu noo rya chákurya kaayii kwaachwe. Yéesu akatamanya na kaayii kwa ʉwo Mʉfarisáayo, maa akiikala kurya chákurya.Vayahúudi voorya méesii|alt="Jews eat at the table" src="lb00320c.tif" size="col" copy="Bass, The British & Foreign Bible Society, 1994." ref="7:36"
36 Pharisee orot ta wabin Simon Jesu ifefeyan na ana baremaim hairi bay aa isan, basit Jesu na orot ana bar run hairi hima bay hi’aa.
37 Haaha, aho múujii kʉjáa kwatɨɨte mʉʉntʉ muki ʉmwɨ ˆajáa mʉvɨ. Ʉwo mʉʉntʉ muki ˆakataange Yéesu amwaarɨ yoorya chákurya kwa Mʉfarisáayo, akatoola chʉ́pa ya iwye ˆɨrɨ na makuta ˆyanyʉ́kɨraa ya iyoombe ikarɨ.
37 Babin ta bowabow kakafin wairafin nati bar meraramaim ma’am, Jesu Pharisee ana baremaim ma bay eaa ana tur nowar, basit re kibub wabin alabaster kabayamaim hikwak biya rarouw yamurin gewasin hisuwai batabat bai na
38 ˆAkafike, akɨɨma nyuma heehi na majeo ya Yéesu. Akaanda rɨra na miísoori yaachwe yandoowyɨɨra majewii ya Yéesu, de ɨndoomʉhonola Yéesu na njwɨɨrɨ jaachwe. Akatuuba sʉndɨra majeo ya Yéesu na akayahaka yara makuta.
38 Jesu ufunane bat, anamaim rerey maturin re an hihuruf, naatu kwafure aribunamaim Jesu an sasam naatu an mamay. Imaibo raiy bai Jesu anamaim isuwai re.
39 Ʉra Mʉfarisáayo ˆajáa amʉtéengiirye Yéesu ˆakoone jeyyo, akaanda kiiririkana mutimii waachwe yoosea, “Ngaarɨ ʉhʉ mʉʉntʉ nɨ mʉláali na mʉtwe wa Ijʉva, ngaarɨ amányire ʉhʉ mʉʉntʉ muki yoomʉkwaata nɨ joolɨ ˆarɨ, na ngaarɨ amányire nɨ mʉvɨ.”
39 Iti na’atube sisinaf Pharisee orot i’itin ana maramaim, nuhinamaim not eo, “Iti orot dinab mowan na’at iti babin ebubutubun boro taso’ob, naatu boro taso’ob iti babin i yait, anayabin iti babin i bowabow kakafin wairafin!”
40 Aho, maa Yéesu akamʉsea ʉra Mʉfarisáayo, “Simóoni, natɨɨte isáare ˆnoosaaka nɨkʉwyɨɨre.” Ne akasea, “Mukiindya ngwyɨɨra.”
40 Naatu Jesu eo, “Simon, ayu tur ta anao inanowar.” “Bo i aisim bai’obaiyenayan. Kuo anowar.”
41 Yéesu akasea, “Kwajáa kwatɨɨte vaantʉ vavɨrɨ ˆvadaayiwáa noongwa nɨ mʉʉntʉ ʉmwɨ. Ʉmwɨ adaayiwáa mpía ja dináari magana yasaano (500) na wɨɨngɨ mpía ja dináari makumi yasaano (50).
41 Jesu eo, “Orot rou’ab hin orot ta kabay wairafin biyan kabay isan hifefeyan, basit orot 500 kina bai orot ta itin naatu 50 kina bai orot ta itin.
42 Vaantʉ ava vajáa vasiindwa rɨha. Ʉwo ˆajáa avakopesha akavasea noongwa jaavo jasírire. Haaha nɨ arɨkwɨ kati ya ava vavɨrɨ ˆarɨ mweenda kʉlookya mwiiwaachwe?”
42 Baise ana maramaim orot hairi aurih men karam boro orot kabay wairafin ana kabay wan hitay, imih orot kabay matuwan turan hairi’ika wabih bosairen. Imih orot menatan isan i ana yabow ra’at?”
43 Simóoni akasea, “Nɨ ʉra ˆasewa noongwa yaachwe nkʉʉlʉ kʉlookya yasírire.” Yéesu akamʉsea, “Walámwɨɨre kwa ʉwoloki.”
43 Simon Jesu iya’afut eo, “Anotanot orot nati kabay gagamin baibine.” Imaibo Jesu Simon iu, “Nati kuo i turobe.”
44 Aho, Yéesu akamʉlaanga ʉra mʉʉntʉ muki, maa akamʉsea Simóoni, “Wamwɨɨ́ne ʉhʉ mʉʉntʉ muki? Nɨɨ́ngɨɨre aha nyuumbii kwaako baa sɨ wʉʉmpɨ́ɨre maaji nooyye majeo yaanɨ tʉkʉ, maa kaa, ʉhʉ mʉʉntʉ muki oóyyiirye majeo yaanɨ na miísoori yaachwe na aampónwɨɨre majeo yaanɨ na njwɨɨrɨ jaachwe.
44 Imaibo Jesu tatabir babin isan Simon iu, “Iti babin i’itin? Ayu ana o a bar atit o men au sauwin isan harew iyai’imih, baise iti babin maturinamaim au sauw naatu aribunamaim au sasam.
45 Weewe sɨ waansʉ́ndɨɨre mpɨɨndɨ ˆwakuunuumbya tʉkʉ. Maa kaa, ʉhʉ keende ˆnɨɨ́ngɨɨre aha sɨ anareka kʉʉnsʉʉndɨra majeo yaanɨ tʉkʉ.
45 O men au merar iyi imamayu’umih, baise iti babin a bar aruruka busuruf au mamay men ihamiyimih.
46 Weewe sɨ waampákire makuta mutwii tʉkʉ, maa kaa, yeeye aampákire makuta ˆyanyʉ́kɨraa majewii yaanɨ.
46 O men olive iroro’onamaim aribu isuwei’imih, baise iti babin raiy yamurin gewasin au’umaim isuwai re.
47 Haaha nɨ kuwyɨɨra niise, kweenda kwaachwe nɨ kʉkʉ́ʉ́lʉ sa ʉvɨ waachwe ˆʉrɨ foo wasírire. Maa kaa, ʉra ʉvɨ kiduudi ˆwasírire, eenda kiduudi.”
47 Imih anababatun a tur ao’owen, iti babin ana bowabow kakafin maumurih na’in etei’imak anotanot tawiyen, anayabin ana yabow gagamin na’in ayu itu. Baise orot yait ana bowabow kakafin kikimin anotanotawiyen i ana yabow kikimin.”
48 Aho, maa Yéesu akamʉsea ʉra mʉʉntʉ muki, “Ʉvɨ waako wasírire!”
48 Imaibo Jesu babin isan eo, “A bowabow kakafih etei i anotanotawiyen.”
49 Maa kaa, vara ˆvarijáa ne aho, vakaanda kiiyurya voovo kwa voovo voosea, “Ʉhʉ nɨ ani ˆarɨ sea ʉvɨ wa mʉʉntʉ wasírire?”
49 Sabuw afa bairi hima bay hi’aau, hibusuruf taiyuwih hibabatiyih, “Iti i abi’orot bowabow kakafih notawiyenayan.”
50 Aho, Yéesu akamʉsea ʉra mʉʉntʉ muki, “Kuruma kwaako kwakʉhóniirye, tamanya na mwiikalo mʉʉja.”
50 Baise Jesu babin isan eo, “O a baitumatumamaim iyawasi tufuwamaim inatit inan.”
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?
Estude este capítulo no WhatsApp
Peça à IA da Bíblia Fala para explicar Lucas 7, comparar traduções ou montar um estudo — tudo direto pelo WhatsApp.