Lucas 1
Kitapm kɛn Raa dɔɔko kiji ute jeege (KYQ) vs NVI
1 Teopil, jeege dɛna raaŋoga mɛtn taar nakgen deel daanjege tu se.
1 Muitos já se dedicaram a elaborar um relato dos fatos que se cumpriram entre nós,
2 Jeegen ɓaaɗo taaɗjeki mɛtn taar nakgen deel ese se ɔɔ naaɗe se ɓo jee saaɗgen mɛtn‑jiki aako ute kaamɗe, ɓɔrse naaɗe se ɓo kɛn tɛɗga jee lee wɔɔk taar *Raa se.
2 conforme nos foram transmitidos por aqueles que desde o início foram testemunhas oculares e servos da palavra.
3 Taa naan̰ se ɓo, Jaamus, gɔtn nakŋ se jaay uuno mɛtin̰ sum se, maam mꞋtuuro mɛtin̰ tak tak jaay ɓo maakin̰ tɔɔlumi ɔɔ mꞋje mꞋaisin̰ raaŋ te ɗoobin̰a.
3 Eu mesmo investiguei tudo cuidadosamente, desde o começo, e decidi escrever-te um relato ordenado, ó excelentíssimo Teófilo,
4 Bin ɓo do nakge tun kꞋtaaɗio mɛtin̰ se, naai Ꞌjeele kɛse ɓo taar mɛt ki.
4 para que tenhas a certeza das coisas que te foram ensinadas.
5 Kaaɗ kɛn *Ɛrɔd iŋgo gaar taa naaŋ Jude se, gaaba kalaŋ, *debm tɛɗn sɛrkɛ Raa ki kꞋdaŋin̰ Zakari. Naan̰ se mɛtn jee Abiage ɔɔ mɛndin̰ se ron̰a Elizabet; naan̰ kic mɛtjil gɛn *Aarunge.
5 No tempo de Herodes, rei da Judéia, havia um sacerdote chamado Zacarias, que pertencia ao grupo sacerdotal de Abias; Isabel, sua mulher, também era descendente de Arão.
6 Naaɗen di se paac jee bɛɛ naan Raa ki, naaɗe iŋg do *Ko Taar kɛn Raa ɛɗo *Musa ki ɔɔ nakgen kɛn Raa ɔɔ kꞋtɛɗ se, naaɗe paac tɛɗin̰ te ɗoobin̰a.
6 Ambos eram justos aos olhos de Deus, obedecendo de modo irrepreensível a todos os mandamentos e preceitos do Senhor.
7 Gaŋ naaɗe se ɔk gaange eyo, taa mɛndin̰ Elizabet se mɛndkarta ɔɔ naaɗe di se lɛ paac gɔɔlga.
7 Mas eles não tinham filhos, porque Isabel era estéril; e ambos eram de idade avançada.
8 Ɓii kalaŋ se, aan kaabm Zakari ki ute jeen̰ge gɛn ɓaa tɛɗn *sɛrkɛ maakŋ *Ɓee Raa ki.
8 Certa vez, estando de serviço o seu grupo, Zacarias estava servindo como sacerdote diante de Deus.
9 Aan gɔɔ jee tɛɗn sɛrkgen naan Raage tu kɛn lee tɛɗ do dɔkin̰ se, kɛn kaaɗin̰ jaay aanga num, naaɗe bɛɛr ɔɔɗ deb kalaŋ te salatia gɛn ɓaa kɛnd ɓee Mɛljege tu Raa ki ɔɔ taa Ꞌɓaa tɔɔcn nakŋ oot nijim naanin̰ ki.
9 Ele foi escolhido por sorteio, de acordo com o costume do sacerdócio, para entrar no santuário do Senhor e oferecer incenso.
10 Kaaɗ kɛn jaay Zakari ɛnd maakŋ Ɓee Raa ki gɛn tɔɔcn nakŋ oot nijim se, jee dɛn se iŋg naatn eem keem Raa.
10 Chegando a hora de oferecer incenso, o povo todo estava orando do lado de fora.
11 Gɔtn se, kɔɗn Mɛljege Raa teec naan Zakari ki ɔɔ naan̰ ɗaar do ji daam ki gɔtn kɛn kꞋlee kꞋtɔɔcn nakŋ oot nijim se.
11 Então um anjo do Senhor apareceu a Zacarias, à direita do altar do incenso.
12 Kɛn Zakari jaay aakin̰ se, nirlin̰ teece ɔɔ ɓeere ɔkin̰a.
12 Quando Zacarias o viu, perturbou-se e foi dominado pelo medo.
13 Gaŋ kɔɗn Raa ɗeekin̰ ɔɔ: «Ɔn̰te Ꞌɓeere Zakari! Taa Raa se naan̰ booyiga keemi. Mɛndi Elizabet se utu ai koojn̰ goon gaaba ɔɔ naai an̰ kɔnd ron̰ Jan.
13 Mas o anjo lhe disse: "Não tenha medo, Zacarias; sua oração foi ouvida. Isabel, sua mulher, lhe dará um filho, e você lhe dará o nome de João.
14 Goon se ai tɛɗi naai maaki ute raapm dɛn aak eyo ɔɔ ɓii koojin̰ ki se, jeege dɛna maakɗe utu Ꞌraapm kici.
14 Ele será motivo de prazer e de alegria para você, e muitos se alegrarão por causa do nascimento dele,
15 Taa naan̰ se utu Ꞌtɛɗn debm magala naan Mɛljege tu. Tɔtn koojn̰ bin̰ ute tɔtn te ɔrɔmin̰ se, naan̰ Ꞌkaay eyo. Num kɛn naan̰ utu maakŋ kon̰ ki sum ɓo, Raa utu an̰ ɗoocin̰ te *Nirl Salal.
15 pois será grande aos olhos do Senhor. Ele nunca tomará vinho nem bebida fermentada, e será cheio do Espírito Santo desde antes do seu nascimento.
16 Naan̰ an tɔɔɗn ɓaa ute gaan *Israɛlge dɛna naan Mɛlɗe Raa ki.
16 Fará retornar muitos dentre o povo de Israel ao Senhor, o seu Deus.
17 Ɔɔ naan̰ utu Ꞌlee naan Raa ki ute tɔɔgŋ *Ɛli ɔɔ ute Nirl Raa kɛn bɔɔyo don̰ ki se, taa naan̰ Ꞌtɛɗn bubge ute gaange se Ꞌkɔkŋ taasa ute naapa, ɔɔ jeegen kɛn baate tookŋ taar Raa se lɛ, naan̰ aɗen tɛrl maakɗe Ꞌtɛɗn jee kɛn tɛɗ nakge ute ɗoobin̰a. Bin jaay ɓo, naan̰ Ꞌtɛɗn jeege se Ꞌɗaap roɗe gɛn booy Mɛlɗe.»
17 E irá adiante do Senhor, no espírito e no poder de Elias, para fazer voltar o coração dos pais a seus filhos e os desobedientes à sabedoria dos justos, para deixar um povo preparado para o Senhor".
18 Zakari ɗeek kɔɗn Raa ki ɔɔ: «Naan̰ se maam mꞋan̰ mꞋjeelin̰ mꞋɔɔ ɗio? Taa maam lɛ mꞋgɔɔlga ɔɔ mɛndum kic lɛ gɔɔlga gɔɔlɔ.»
18 Zacarias perguntou ao anjo: "Como posso ter certeza disso? Sou velho, e minha mulher é de idade avançada".
19 Gɔtn se kɔɗn Raa tɛrlin̰ ɔɔ: «Maam ɓo mꞋGabriɛl kɛn mꞋɗaar naan Raa ki gɛn tɛɗn naabin̰a. Naan̰ ɓo ɔlumo taa mꞋtaaɗn te naai ɔɔ mꞋai taaɗn labar jigan ese se.
19 O anjo respondeu: "Sou Gabriel, o que está sempre na presença de Deus. Fui enviado para lhe transmitir estas boas novas.
20 ꞋBooyo! Aan gɔɔ naai uun te taarum ey se, naan ki se, naai Ꞌbooyo, naɓo Ꞌkɔŋ taaɗn taar eyo bini, taar maam taaɗi se Ꞌkaan ɗoobin̰ ki.»
20 Agora você ficará mudo. Não poderá falar até o dia em que isso acontecer, porque não acreditou em minhas palavras, que se cumprirão no tempo oportuno".
21 Kaaɗ kɛn se jee dɛn se iŋg aak kaamin̰a ɔɔ nakŋ se deel doɗe kɛn Zakari ɛnd maakŋ Ɓee Raa ki jaay teeco yɔkɔɗ ey se.
21 Enquanto isso, o povo esperava por Zacarias, estranhando sua demora no santuário.
22 Kɛn naan̰ teeco sum se, naan̰ ɔŋ taaɗ taar eyo. Naan̰ kɛn se, jee dɛn se saap jeelga ɔɔ Zakari aakoga ne ɗim maakŋ Ɓee Raa ki. Kɛn naan̰ jaay teeco se, naan̰ taaɗ te jin̰a, ɔŋ taaɗga ute taarin̰ ey sum.
22 Quando saiu, não conseguia falar nada; o povo percebeu então que ele tivera uma visão no santuário. Zacarias fazia sinais para eles, mas permanecia mudo.
23 Kɛn ɓii tɛɗn naabin̰ jaay aas se, Zakari ɔk tɛrl ɓaa ɓeen̰ ki.
23 Quando se completou seu período de serviço, ele voltou para casa.
24 Kɛn nakgen se jaay deel se, mɛndin̰ Elizabet tɛɗ mɛndkaama. Kɛn Elizabet jaay uun maaka sum se, maakŋ laap kɛn mii se, naan̰ ɔy ron̰ maak ki ɔɔ taaɗ te maakin̰ ɔɔ:
24 Depois disso, Isabel, sua mulher, engravidou e durante cinco meses não saiu de casa.
25 «Kɛse ɓo bɛɛ kɛn Mɛlum tɛɗum maam ki ɔɔ sɔkɔn̰um se, naan̰ ɔɔɗumsin̰ga naatn naan jeege tu.»
25 E ela dizia: "Isto é obra do Senhor fez! Agora ele olhou para mim com favor, para desfazer a minha humilhação perante o povo. "
26 Kɛn Elizabet jaay uun maaka ɔɔ ɔk laapa mɛcɛ se, tɛr Raa ɔlo kɔɗin̰ Gabriɛl daala taa naaŋ Galile ki, maakŋ gɛgɛr kɛn kꞋdaŋin̰ Nazarɛt,
26 No sexto mês Deus enviou o anjo Gabriel a Nazaré, cidade da Galiléia,
27 gɔtn goon mɛnd ki. Ɔɔ goon mɛnd se jeel te gaab eyo. Naan̰ se ron̰ Mari, gaabm kɛɛsin̰ se ron̰ Yusup ɔɔ Yusup se, naan̰ mɛtjil *Daud.
27 a uma virgem prometida em casamento a certo homem chamado José, descendente de Davi. O nome da virgem era Maria.
28 *Kɔɗn Raa ɛnd ɔŋin̰ ɓeen̰ ki ɔɔ ɗeekin̰ ɔɔ: «Tɔɔsɛ Mari, naai se ɔn̰ maaki raapm sakan̰. Taa Mɛljege Raa se naan̰ tɛɗiga bɛɛ ɔɔ naan̰ utu te naai.»
28 O anjo, aproximando-se dela, disse: "Alegre-se, agraciada! O Senhor está com você! "
29 Kɛn Mari jaay booy taar ese se, taar se deel don̰a ɔɔ naan̰ taaɗ te maakin̰ ɔɔ: «Kɛse ɓo tɛɗn tɔɔsn ɔɔ ɗio bini?»
29 Maria ficou perturbada com essas palavras, pensando no que poderia significar esta saudação.
30 Kɔɗn Raa tɛrlin̰ ɔɔ: «Mari, ɔn̰te gɛn ɓeere, taa naai se ɔŋga bɛɛ naan Raa ki!
30 Mas o anjo lhe disse: "Não tenha medo, Maria; você foi agraciada por Deus!
31 ꞋBooyo. Naai utu Ꞌtɛɗn mɛndkaama utu Ꞌkoojn̰ goon gaaba ɔɔ goon se an̰ kɔnd ron̰ Isa.
31 Você ficará grávida e dará à luz um filho, e lhe porá o nome de Jesus.
32 Naan̰ utu Ꞌtɛɗn magala naan Raa ki ɔɔ jꞋan̰ daŋin̰ Goon Raa Taaro. Mɛljege Raa utu an̰ kɛɗn gaar ɓugin̰ Daud.
32 Ele será grande e será chamado Filho do Altíssimo. O Senhor Deus lhe dará o trono de seu pai Davi,
33 Naan̰ Ꞌkɔsn gaara gɛn daayum do gaan *Israɛlge tu ɔɔ gaar naan̰ se Ꞌkɔŋ naŋ eyo.»
33 e ele reinará para sempre sobre o povo de Jacó; seu Reino jamais terá fim".
34 Mari tɔnd mɛtn kɔɗn Raa ɔɔ: «Nakŋ se tap ɓo Ꞌtɛɗn ɔɔ ɗio? Maam lɛ mꞋjeel te gaab ey ɓɔrtɔ.»
34 Perguntou Maria ao anjo: "Como acontecerá isso, se sou virgem? "
35 Kɔɗn Raa tɛrlin̰ ɔɔ: «*Nirl Salal utu aɗe bɔɔy doi ki, ɔɔ tɔɔgŋ Raa Taaro se utu ai deebm ute Nirlin̰ bat. Taa naan̰ se ɓo, goon naai an̰ kooj se Ꞌtɛɗn goon *salal ɔɔ naan̰ se jꞋan̰ daŋin̰ Goon Raa.
35 O anjo respondeu: "O Espírito Santo virá sobre você, e o poder do Altíssimo a cobrirá com a sua sombra. Assim, aquele que há de nascer será chamado santo, Filho de Deus.
36 ꞋBooyo: taasi Elizabet kɛn mɛndkarta se kic ɓo do gɔɔlin̰ ki se, tɛɗga mɛndkaama ɓɔrse ɔkga laapa mɛcɛ.
36 Também Isabel, sua parenta, terá um filho na velhice; aquela que diziam ser estéril já está em seu sexto mês de gestação.
37 Ɓɛrɛ, ne ɗim jaay ɔɔn̰ Raa ki se, gɔtɔ.»
37 Pois nada é impossível para Deus".
38 Gɔtn se Mari ɗeek ɔɔ: «Maam se mꞋɓul gɛn Raa. Maam mꞋtooko do taari ki. Ɔn̰ Ꞌtɛɗn aan gɔɔ kɛn naai Ꞌtaaɗum ro ki se.»
38 Respondeu Maria: "Sou serva do Senhor; que aconteça comigo conforme a tua palavra". Então o anjo a deixou.
39 Naan̰ kɛn se, Mari naar ook ɓaa maakŋ koge tun taa naaŋ Jude ki maakŋ gɛgɛr ki kalaŋ bini.
39 Naqueles dias, Maria preparou-se e foi depressa para a uma cidade da região montanhosa da Judéia,
40 Naan̰ ɓaa ɛnd ɓee Zakari ki ɔɔ tɛɗ tɔɔsɛ mɛndin̰ Elizabet ki.
40 onde entrou na casa de Zacarias e saudou Isabel.
41 Kɛn Elizabet jaay booy tɛɗn tɔɔsn Mari se, goon maakin̰ ki kic ɓo baag tɔɔbm ron̰a ɔɔ *Nirl Salal se ɗooc maakŋ kon̰ Elizabet.
41 Quando Isabel ouviu a saudação de Maria, o bebê agitou-se em seu ventre, e Isabel ficou cheia do Espírito Santo.
42 Gɔtn se naan̰ ɔɔɗ ɔɔy makɔn̰ɔ ɔɔ ɗeek Mari ki ɔɔ:
42 Em alta voz exclamou: "Bendita é você entre as mulheres, e bendito é o filho que você dará à luz!
43 Maam ara ɓo mꞋnaŋa kaca jaay ɓo
43 Mas por que sou tão agraciada, a ponto de me visitar a mãe do meu Senhor?
44 «ꞋBooyo: kɛn jaay maam booy tɛɗn tɔɔsn naai sum se, goon maakum ki kic ɓo maakin̰ ɓaa raapo ɔɔ baag tɔɔbm maakum ki.
44 Logo que a sua saudação chegou aos meus ouvidos, o bebê que está em meu ventre agitou-se de alegria.
45 Naai se Ꞌmaaki raapo taa naai Ꞌtookga taar kɛn Mɛljege taaɗi se, taa nakŋ naan̰ taaɗi se utu Ꞌkaan ɗoobin̰ ki.»
45 Feliz é aquela que creu que se cumprirá aquilo que o Senhor lhe disse! "
46 Gɔtn se Mari ɗeek ɔɔ:
46 Então disse Maria: "Minha alma engrandece ao Senhor
47 Maakum ɗooc te maak‑raapo do Raa ki; naan̰ se Mɛl Kaajuma.
47 e o meu espírito se alegra em Deus, meu Salvador,
48 Maam mꞋɓulin̰ kɛn jeege aalum maak ey se, naan̰ saapga dom ki.
48 pois atentou para a humildade da sua serva. De agora em diante, todas as gerações me chamarão bem-aventurada,
49 Taa Raa Sidburku se tɛɗumga nakgen bɛɛ dɛn aak eyo
49 pois o Poderoso fez grandes coisas em meu favor; santo é o seu nome.
50 Daayum naan̰ tɛɗ bɛɛn̰a do jeege tun ɓeerin̰.
50 A sua misericórdia estende-se aos que o temem, de geração em geração.
51 Raa se taaɗga tɔɔgin̰a
51 Ele realizou poderosos feitos com seu braço; dispersou os que são soberbos no mais íntimo do coração.
52 Gaarin̰gen tɔɔgŋ kꞋjeel jeel gɔtɗe se,
52 Derrubou governantes dos seus tronos, mas exaltou os humildes.
53 Jee ɓo tɔɔlɗe se, naan̰ ɛɗɗenga kɔsɔ ute maraadɗe
53 Encheu de coisas boas os famintos, mas despediu de mãos vazias os ricos.
54 Raa se naan̰ dirig te gɛn tɛɗn bɛɛn̰ jeen̰ge tu eyo
54 Ajudou a seu servo Israel, lembrando-se da sua misericórdia
55 Kɛse ɓo nakŋ kɛn naan̰ taaɗo bubjege tu
55 para com Abraão e seus descendentes para sempre, como dissera aos nossos antepassados".
56 Tɛr gɔtn se, Mari tiŋg te Elizabet se ɓaa ɓaa nakŋ laapa mɔtɔ jaay, ɔk tɛrl ɓaa ɓeen̰ ki.
56 Maria ficou com Isabel cerca de três meses e depois voltou para casa.
57 Ɓii kɛn Elizabet an kooj jaay aan se, naan̰ ooj goon gaaba.
57 Ao se completar o tempo de Isabel dar à luz, ela teve um filho.
58 Kɛn jee do daamboogin̰ge ute taasin̰ge jaay booy bɛɛ kɛn Raa tɛɗin̰ se, naaɗe tɛɗ maak‑raapo ute naan̰a.
58 Seus vizinhos e parentes ouviram falar da grande misericórdia que o Senhor lhe havia demonstrado e se alegraram com ela.
59 Kɛn ooj jaay ɔk ɓii marta se, naaɗe uun ɓaano ute goono taa jꞋan̰ *kɔjn̰ pɔndɔ. Gɔtn se jeege ɔɔ goono se jꞋan̰ daŋin̰ ute ro bubin̰ Zakari.
59 No oitavo dia foram circuncidar o menino e queriam dar-lhe o nome do pai, Zacarias;
60 Gɔtn se kon̰a ɛɛp taarin̰a ɔɔ taaɗɗen ɔɔ: «Bin eyo! Goono se jꞋan̰ daŋin̰ Jan.»
60 mas sua mãe tomou a palavra e disse: "Não! Ele será chamado João".
61 Naaɗe tɛrlin̰ ɔɔ: «Taa ɓeese ki se nam ron̰a bin se, ɓɛrɛ, gɔtɔ.»
61 Disseram-lhe: "Você não há nenhum parente com esse nome".
62 Ɔɔ naaɗe tɔnd mɛtn bubin̰a ute jiɗe, taa n̰Ꞌaɗen taaɗa goono se tap ɓo naan̰ je jꞋan̰ daŋin̰ naŋa?
62 Então fizeram sinais ao pai do menino, para saber como queria que a criança se chamasse.
63 Bubin̰ taaɗɗen ute jin̰a ɔɔ kꞋɓaano ute kaaga paak paaka. Naan̰ raaŋ ro ki ɔɔ: goono se ron̰ Jan. Jeegen paacn̰ iŋg gɔtn ese jaay aak nakŋ se tap ɓo ɔkɗen taaɗ eyo.
63 Ele pediu uma tabuinha e, para admiração de todos, escreveu: "O nome dele é João".
64 Gaŋ gɔtn se sum ɓo, Zakari, Raa ɛɛpin̰ taarin̰a baag taaɗn taara ɔɔ naan̰ tɔɔm Raa.
64 Imediatamente sua boca se abriu, sua língua se soltou e ele começou a falar, louvando a Deus.
65 Jee do daamboogɗege jaay booy se, ɓeere ɓaa ɔkɗe ɔɔ jeegen iŋg maakŋ koge tun kɛn taa naaŋ Jude ki paac se, naaɗe lee ɔɔs maana do nakge tun deel se.
65 Todos os vizinhos ficaram cheios de temor, e por toda a região montanhosa da Judéia se falava sobre essas coisas.
66 Jeegen paacn̰ booy mɛtn taar nakgen ese se, taar se naaɗe ɔkin̰ maakɗe ki ɔɔ naaɗe taaɗ ute naapa ɔɔ: «Goon se tap ɓo Ꞌtɛɗn goon ɔɔ ɗi?» Anum goon se, ɗeere, Raa utu te naan̰a.
66 Todos os que ouviam falar disso se perguntavam: "O que vai ser este menino? " Pois a mão do Senhor estava com ele.
67 Gɔtn se, Zakari bubm Jan se, maakin̰ ɗooc ute *Nirl Salal ɔɔ Nirl Salal se ɔlin̰ taaɗ ɔɔ:
67 Seu pai, Zacarias, foi cheio do Espírito Santo e profetizou:
68 «KꞋtɔɔmki Mɛljege, naan̰ ɓo Raa gɛn gaan *Israɛlge,
68 "Louvado seja o Senhor, o Deus de Israel, porque visitou e redimiu o seu povo.
69 Maakŋ ɓee gɛn ɓulin̰ Gaar *Daud se,
69 Ele promoveu poderosa salvação para nós, na linhagem do seu servo Davi,
70 Kɛse ɓo taar kɛn jeegen *salal kɛn taaɗ taar teeco taar Raa ki
70 ( como falara pelos seus santos profetas, na antigüidade ),
71 Naan̰ taaɗjekiga ɔɔ
71 salvando-nos dos nossos inimigos e da mão de todos os que nos odeiam,
72 Taa naan̰ tɛɗga bɛɛ do bubjege tu
72 para mostrar sua misericórdia aos nossos antepassados e lembrar sua santa aliança,
73 aan gɔɔ kɛn naan̰ naamo taarin̰a bubjege tu *Abraam ki.
73 o juramento que fez ao nosso pai Abraão:
74 Kɛn naan̰ jaay ɔɔɗjekiga dojege ji jee taamooyjege tu se,
74 resgatar-nos da mão dos nossos inimigos para servi-lo sem medo,
75 ɔɔ daayum naanin̰ ki se jꞋaki tɛɗn jee salal,
75 em santidade e justiça, diante dele todos os nossos dias.
76 Anum, naai goonum se,
76 E você, menino, será chamado profeta do Altíssimo, pois irá adiante do Senhor, para lhe preparar o caminho,
77 ɔɔ naai Ꞌtɛɗn jeen̰ge Ꞌjeele, Raa se debm tɔɔl *kusin̰ɗe
77 para dar ao seu povo o conhecimento da salvação, mediante o perdão dos seus pecados,
78 Taa Raa naajege se, naan̰ debm bɛɛ dɛn aak eyo.
78 por causa das ternas misericórdias de nosso Deus, pelas quais do alto nos visitará o sol nascente
79 Naan̰ utu wɔɔr jeegen iŋg maakŋ gɔt kɛn ɔɔɗɔ
79 para brilhar sobre aqueles que estão vivendo nas trevas e na sombra da morte, e guiar nossos pés no caminho da paz".
80 Goono se teepe ɔɔ mɛtɛk ɓaa te naanin̰a. Naan̰ ɓaa iŋg do kɔɗ‑ɓaar ki ɔɔ tiŋg bini aan ɓii kɛn naan̰ baag tɛɗn naabin̰ naan gaan *Israɛlge tu.
80 E o menino crescia e se fortalecia no espírito; e viveu no deserto, até aparecer publicamente a Israel.
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?
Estude este capítulo no WhatsApp
Peça à IA da Bíblia Fala para explicar Lucas 1, comparar traduções ou montar um estudo — tudo direto pelo WhatsApp.