Lucas 12
Anumaya Koti'a Saufa Lami'nea Ke (INO) vs BKJ
1 Nesu tauseni vaya'moki e'a ali'a atalu hu'naya afina Yisasi'a hokoteno akaeya ke ne'afea anaka'aife inake hu'ne Falasi mono ke ne'afea vaya'moki apaipafi hane'nea ya ake'a alakepa ohu'ne'a ameka apavayaleti apa'ke'atike ke nehaya yafe lapa'kaeya maitapa halove hu'netapao. Ani kavana kai hame'ya'mo halekino ala nehea avamete kava nehe. Lapa'kaeya ani yafe maitapa halove hu'netapao.
1 Enquanto isso ajuntou-se uma multidão de inúmeras pessoas, de tal modo que pisoteavam umas as outras, e ele começou a dizer primeiro aos seus discípulos: Cuidado com o fermento dos fariseus, que é a hipocrisia.
2 Ati'kamale'nisaya yana Anumaya Koti'a alino fole aike. Fala'kimale'nisaya ke henaka'a Anumaya Koti'a alino fole aisike'a mi'ko vaya'moki afikae.
2 Porque não há nada encoberto que não seja revelado, nem oculto que não venha a se tornar conhecido.
3 Lapa'kaeya mi'ko hanipi hu'nisaya ketapi Anumaya Koti'a yake feluka huno fole aisike'a mi'ko vaya'moki afikae. Mi'ko lapa'kaeya notapifi sumi sumi hutapa hu'nisaya ke Anumaya Koti'a no'kato'mule heti'neno ala kefati huno fole ailapatesike'a mi'ko vaya'moki afikae.
3 Porquanto tudo o que em trevas falastes, será ouvido na luz, e o que nos quartos tiverdes falado nos ouvidos, será proclamado dos telhados.
4 Lapa'kaeya vaya'nimokitapa nakaeya lamake hu'na lahapa'nepauve lapa'kaeya ameka lapa'kufa'ake lahapa'a kilapatesaya vaya'aife koli'api oheo. Ani vaya'moki lapa'ku mafa'ne'ae ha'a kitesaya lo'kiya'api o'male'ne.
4 E eu vos digo meus amigos: Não tenham medo dos que matam o corpo e depois não têm mais o que fazer.
5 Koli'a hisaya ve'ka lapavelikoe. Vaya hapano ki ne'apateno apa'ku mafa'ne'ae hani'ake kelifi ata leke leke nehea atafi apasaka huli'neno ne'apatalea ve'kae'ke lusiya hutapa koli heo. He lamake nakaeya lahapa'nepauve lapa'kaeya Anumaya Kotife'ke lusiya hutapa koli'a heo.
5 Mas eu vos mostrarei a quem deveis temer: Temei aquele que, depois de matar, tem poder para lançar no inferno; sim, eu vos digo, a esse temei.
6 — ausente —
6 Não se vendem cinco pardais por dois asses e nenhum deles fica esquecido diante de Deus?
7 — ausente —
7 Mas até os cabelos da vossa cabeça estão todos contados. Não temais, porque valeis mais do que muitos pardais.
8 Nakaeya lahapa'nepauve mako'ke ve'kamo'a vaya apaulakale nakaeya naki ne'ano “Yisasi'a naipafi mai'ne.” huno ano fole aiseana ani kava hu'na ko'ku'napakati e'noa ve'ka vaya'mo alinate'nea ve'kamo'na ani ve'kamo aki ko'ku'napi Anumayamo kayo kayo vaya'ai apaulakale aki a'na apa'kaeyafe “Nakaeya mafa'ne anaka mai'nae.” hu'na fole aipatekauve.
8 Eu também vos digo: Todo aquele que me confessar diante dos homens, também o Filho do homem o confessará diante dos anjos de Deus;
9 Fole aikoa'maki mako ve'kamo'a vaya apaulakale “Yisasi naipa o'ami'noe.” nehuno nakaeya a'kame'ya vai'nateseana ani kava hu'na Anumayamo kayo kayo vaya'ai apaulakale ani ve'ka na'kame'ya vai ne'ate'na “O'ake'noa ve'ka mai'ne.” hu'na hukoe.
9 mas quem me negar diante dos homens, será negado diante dos anjos de Deus.
10 Mi'ko vaya'moki ko'ku'napakati e'noa ve'ka vaya'mo alinate'nea ve'ka hu'a haviya hunatesayana Anumaya Koti'a lahapaove lapatove nehuno aipa falu yapati alino atalelapatekaiya'maki mako ve'kamo'a Anumaya Koti Fate Akufa Avamu'amofe huno haviya huteseana Anumaya Koti'a ani ve'kae kahaove katove nehuno aipa falu yapati alino o'atalekaiye.
10 E a todo aquele que falar uma palavra contra o Filho do homem, lhe será perdoada, mas ao que blasfemar contra o Espírito Santo não lhe será perdoado.
11 Nakaeya ke hu'naya yafe lapatafa hute'a mono nopi kava vayate'ae kamani kava vayate'ae lapavale'a ala kake hulapatekefe nehaisaketapaena koli hutapa “Na'yane ke anona'ale hukune? Na'yane huta hisune?” ina akufa lapa'kesa o'afeo.
11 E, quando eles vos conduzirem às sinagogas, aos magistrados e poderosos, não cuideis de como ou o que respondereis, ou o que direis;
12 Ani kanatole Anumaya Koti Fate Akufa Avamu'amo'a “Inake heo.” huno lapavayale malesiketapa ani ke huke.
12 porque o Espírito Santo vos ensinará na mesma hora o que deveis dizer.
13 Ani ali'a atalu hu'naya vayapati mako ve'kamo'a inake huno Yisasina hapai'ne “Hu'ka apave nelina Nenao nepu'nimofe hapaikeno afoti'amo afeno yapati fa'ko huno mako kaya'a namino.”
13 E disse-lhe um da multidão: Mestre, fala ao meu irmão que ele divida comigo a herança.
14 Hu'nikeno Yisasi'a akaeyafe inake huno hapai'ne “Nakaeya kake hulapatete'na afeno yatapi ali'na fa'ko fa'ka hulapatesoa ve'ka o'mai'noe.”
14 E ele lhe disse: Homem, quem me fez por juiz ou um divisor entre vós?
15 Huteno mi'ko mai'naya vaya'aife inake huno hapapai'ne “Lapa'kaeya yakaitapa alakepa hu'netapao. Haviku mi'ko yate lapaulakamo'a akeno ha'ye hisiki maitapa halove hu'netapao. Nesu afeno ya male'nea ve'kamo'a ani afeno yateti avamu alino mai yana o'ali'ne.”
15 E ele disse-lhes: Acautelai-vos e guardai-vos da cobiça; porque a vida do homem não consiste na abundância das coisas que ele possui.
16 Mako avoya ke inake huno hapapai'ne mako nesu afeno ya male'nea ve'kamo hoyafina nesu alaka a'ne.
16 E ele falou-lhes uma parábola, dizendo: A terra de um certo homem rico produziu com abundância;
17 Alaka a'nikeno ani ve'kamo'a inake huno akesa afi'ne “Mani ne'ya'kona laki'na malesoa no'ni o'male'neanake'na hana kava hisoe?”
17 e ele pensava consigo mesmo, dizendo: O que eu farei pois não tenho espaço para guardar os meus frutos?
18 Ma ke huno akesa afe “Mi'ko ayu no'yaka'ni ali'na kapelete'na ala ala no'yaka kite'na mi'ko ne'ya'ni'ae mi'ko afeno ya'a'ni'ae ani kimalesoa nopi malekauve.” hu'ne.
18 E ele disse: Eu farei isto: derrubarei os meus celeiros, e edificarei maiores, e ali eu colocarei todos os meus frutos e os meus bens.
19 “Ina kava hute'na nakaeya'ne make hu'na hukoe naipa nakesamoka nesu afeno ya'ni'ae ne'ya'ni'ae hane'neanakeno haneme yatala kafufi ukeanake'na mai'na falu hu'ne'na ne'ya ne'ne'na amuse hu'na maikoe.” huno akesa afi'ne.
19 E eu direi à minha alma: Alma, tens em depósito muitos bens, para muitos anos; descansa, come, bebe e alegra-te.
20 Nehea'maki Anumaya Koti'a akaeyafe inake hu'ne “Anekinaki ve'ka meni hani'ainaka kavamu'ka kahafalesuke'ka falikane. Falisanana ali'ka anupa humale'nana ya'kona nala'a alike?” hu'ne.
20 Mas Deus lhe disse: Tolo, esta noite te requisitarão tua alma, e de quem serão estas coisas que tu preparaste?
21 Yisasi'a inake nehe “Mako vaya'moki apa'kai'api apa'kufa ali'a haisaya yafe moni afeno ali'a anupa humale'naya'maki Anumaya Koti amuse hisea kava ohisayana inani hu'noa ve'kakana vaya mai'nae.”
21 Assim é aquele que para si ajunta tesouros, e não é rico para com Deus.
22 Yisasi'a akaeya ke ne'afea anaka'aife inake huno hapapai'ne “Meni nakaeya lahapa'nepauve lapa'kaeya ameka lapa'kufale maisaya yafe lapa'kesa lapa o'aitapa ‘Meni na ne'ya nekaune?’ hutapa oheo. Lapa'kufale yafe lapa'kesa ne'afitapa ‘Na kenati havaikaune?’ hutapa oheo. Ina akufa lapa'kesa afime afime o'veo.
22 E ele disse aos seus discípulos: Por isso eu vos digo: Não sejais cuidadosos quanto à vossa vida, pelo que haveis de comer, nem quanto ao vosso corpo, pelo que haveis de vestir.
23 Ne'yana afa ya hane'niki lapavamu hane'niketapa mai ya'mo'ke akaseno kanale ya hane'ne. Kena havai yana ameka lapa'kufale yanaki lapavamu alitapa mai ya'ke kanale ya hane'ne.
23 A vida é mais do que a comida, e o corpo é mais do que o vestuário.
24 Namayaka'aife lapa'kesa afikeo ne'ya hoya'api ali'a ha'kalete'a ne'ya ali'a itu no'vaiye. Ne'ya no'api o'male'nea'maki Anumaya Koti'a ne'ya apamike'a ne'nae. Ne'naya'maki lapa'kaeya ve a'nemokitapa namayaka apa'kasetapa ala ya mai'nayakeno Anumaya Koti'a kanale'ya huno yakailapatekaiye.
24 Considerai os corvos, que não semeiam, nem colhem, nem têm despensa, nem celeiro, e Deus os alimenta; quanto mais sois vós mais valiosos do que as aves?
25 Lapa'kaeya folakatapifati mako ve'kamo'a ameka akufale yafe lo'kiya akesa afiseana ani ve'kamo'a akai'a avamu aise kana'a maleno avayu humale'neno yatala afina ofalino maikife? He'e lo'kiya'a o'male'neanakeno ako falike.
25 E qual de vós poderá, com os seus cuidados, acrescentar um côvado à sua estatura?
26 Inani aise kava hisaya lo'kiyatapi o'male'nisiketapaena na'ya hiketapa maisaya yafe lapa'kesa lapa ne'aiye?
26 Então se não sois capazes de fazer as coisas mínimas, por que andais cuidadosos com o restante?
27 Lapa'kesa afikeo kahaufaka vilasi ya'moki hai'a ause nehae. Ali'ya alite'a kena'api fa'kani'a no'ale. No'alea'maki nakaeya lahapa'nepauve a'ke'ainaka Solomoni'a kanale konakali'ae kena alo humale'naya kena havailino mai'nea'maki kahaufaka vilasi ya'mo ausemo'ke Solomoni alo hu'nea konakali yana akase'ne.
27 Considerai os lírios, como eles crescem; eles não trabalham, nem fiam; e eu vos digo que Salomão em toda a sua glória não se vestiu como um deles.
28 He lamake ani kahau yana hae'ake haiteno hoyafi hanekaiya'maki eka'a ako he'a hataka hisakeno vaitesike'a atafi kakaya'maki Anumaya Koti'a kanale konakali ause'alena hu ne'ateanaketapa lapa'kaeya'ae ve a'nemokitapa nakaeyafe afitapa lapaipafi male'naya yatapimo'a aise nehea'maki Anumaya Koti'a kanale'ya huno yakailapatekaiye.
28 Então se Deus assim veste a erva, que hoje está no campo e amanhã é lançada no forno, quanto mais vestirá a vós, Oh pequena fé?
29 Ina kava hinaketapa lapa'kesa lapa ne'aitapa ‘Na ne'ya nekaune na li nekaune?’ hutapa lapa'kesa lapa o'aiyo.
29 E não busqueis o que comer, ou o que beber, nem sejais de mente duvidosa.
30 Ma mopafi vaya'moki Anumayamoteka apaipa o'ami'naya vaya'moki ma mopale yafe apa'kesa afi'a ne'maiya'maki lapa'kaeya Afotapimo'a nesaya ya'ae kena havaisaya ya'aefe ako afiteno mai'neanaki ma akufa ya lapamike.
30 Porque todas estas coisas as nações do mundo buscam; mas vosso Pai sabe que necessitais destas coisas.
31 Lapamikea'maki Anumaya Kotife ‘Yakailato.’ hutapa hisaya yafe hokotetapa lapa'kesa afifi hisakeno henaka'a ani mi'ko ne'yatapi'ae kenatapi'ae lapamiteno ani kumatena lapavaleno lapatekaiye.
31 Mas antes, buscai o reino de Deus, e todas essas coisas vos serão acrescentadas.
32 Vaya'nimokitapa lapa'kaeya aise sipi sipi afu anaka'ni mai'nayanaki koli oheo. Afotapimo'a kava yakaisea kumate visakeno kava yakaipatesaya yafe ako ke humale'nea yafe koli oheo.
32 Não temas, ó pequenino rebanho, porque é aprazível a vosso Pai dar-vos o reino.
33 Ako ke humale'nea'maki lapa'kaeya mi'ko yatapi miya hesaya vaya'aite alitapa vike'a miya hutesaketapa ani moni alitetapa afeno ya'api o'male vaya hapa'matapa apameo. Ina kava hisayana ko'ku'napi amuse yatapi alitapa avatati hukae. Ani ko'ku'napi alitapa avatati hisaya amuse yana hano ohuke. Kumaya ve'kamo'a kumaya'ya hukefena anile o'uke. Ha'kano'mo'a alino haviya ohuke.
33 Vendei o que tendes, e dai esmolas; provei para vós bolsas que não envelheçam, tesouro inesgotável nos céus, aonde não chega ladrão, nem a traça corrói.
34 Amuse yatapi hane'nea kumate lapaipamo'ae ani kumate hane'ne.”
34 Porque onde estiver o vosso tesouro, aí estará também o vosso coração.
35 Yisasi'a inake nehe “Ala kava ve'ka ako ekaiyanaki kenatapi alitapa aupa humale'netapa ala ata kanitapi kani atetapa avatati hutapa maiyo.
35 Estejam cingidos os vossos lombos, e as vossas lâmpadas acesas,
36 Mako ali'ya vaya'moki ala ve'ka'ape akeva maisaya kava hutapa akeva maiyo. Ani kava ve'ka mako a ali ve'kamo'a ne'ya ne'kano ke hikeno haino mai'neateti eteno eno kipate ne'amakisike'a makale kita ya'kitesaya yafe akeva mai'nae. Lapa'kaeya'ae ani kava hutapa avatati hu'netapa nakeva maiyo.
36 e sede vós semelhantes aos homens que esperam que o seu senhor retorne das bodas, para que, quando ele vier e bater, eles possam abrir-lhe imediatamente.
37 Ala ve'ka esea kanae apau o'kale'a avatati hu'a akeva mai'nisaya ali'ya vayana lusi amuse hukae. Lamake lahapa'nepauve ala ve'kamo'a akai'a kena alino aupa hu'neno ali'ya anaka'a hupatesike'a ne'ya ne hipale faitopale mai'nisakeno akai'a ne'ya alino apamike.
37 Abençoados são aqueles servos que, quando vier o senhor, os ache vigiando; em verdade eu vos digo que ele se cingirá, e os fará assentar à mesa, e, chegando-se, os servirá.
38 Folaku esifi? Hokote ko'kole ake ne'aisikeno esifi? Ani ali'ya vaya apau o'kale'a avatati hu'a akeva mai'nisakeno eno ne'apa'keseana ani ali'ya vaya lusi amuse hukae.
38 E, se ele vier na segunda vigília, ou vier na terceira vigília, e assim os encontrar, abençoados são estes servos.
39 Lapa'kaeya kumaya vaya'aife lapa'kesa afitapa haleo. No'mo afo'amo'a ‘Meni kumaya ve'ka ekaiye.’ huno afi'nininana ‘Kava yakaikoe.’ huteno kava yakai'neno ani kumaya ve'ka atalesikeno no'a heno kape olenine.
39 Mas sabei isto: que se o dono da casa soubesse a que hora viria o ladrão, ele teria vigiado, e não teria permitido que arrombasse a sua casa.
40 Ani kava hu'nea kava hutapa lapa'kaeya'ae avatati humaletapa akeva heo. Ko'ku'napati e'noa ve'ka vaya'mo alinate'nea ve'kamo'nae ‘O'mekaiye.’ nehutapa haviku mai'nisaya yapi e'na lahapau kakauve.” nehe.
40 Por isso, estai vós prontos também; porque o Filho do homem vem em uma hora que não penseis.
41 Pita'a inake he “Ala Nenao mani avoya ke lakaeya'ale'ke nehapi mi'ko vaya'mokitae ani ke nehane?” huno afine'ke.
41 Então, Pedro lhe disse: Senhor, dizes essa parábola a nós, ou também a todos?
42 Afine'kekeno Anumayamo'a inake nehe “Ali'ya ve'kamo'a akenopa hale'nea ve'ka ali'ya'a alike alike nehea ve'ka lapa'kaeyapi hanate mai'ne? Ani kava hu'nea ali'ya ve'kae ala kava ve'kamo'a inake huke ‘Mi'ko ali'ya vayate kava yakai'ne'ka ne'ya fa'ko hu'ka apamite apamite ho.’ huke.
42 E disse o Senhor: Qual é, pois, o mordomo fiel e prudente, que seu senhor fará governante sobre os servos, para lhes dar uma porção de alimento na estação devida?
43 Hukea'maki ani kava ve'ka henaka'a eteno ne'esikeno hokoteno hapai'nea akufa kava nehuno'aena ani ali'ya ve'kamo'a amuse huke.
43 Abençoado é aquele servo, a quem o senhor, quando vier, achar fazendo assim.
44 Lamake hu'na lahapa'nepauve ani kava hu'nea ali'ya ve'kae ala kava ve'kamo'a inake huke ‘Mi'ko ya'ni'ale kava yakaiyo.’ huke.
44 Em verdade eu vos digo que ele o fará governante sobre tudo o que ele tem.
45 — ausente —
45 Mas, e se aquele servo disser em seu coração: O meu senhor atrasa em sua vinda, e começa a espancar os servos e servas, e a comer e a beber, e a embriagar-se,
46 — ausente —
46 o senhor daquele servo virá em um dia quando ele não espera, e em uma hora quando ele não estiver ciente, e açoitá-lo-á severamente e irá designar-lhe sua porção com os incrédulos.
47 Mako ali'ya ve'kamo'a akai'a ala kava ve'kamo hau'nea kava ako afiteno kava ve'ka haiya kava ohuno alino avatati ohu'niseana ala kava ve'kamo'a akaeya lusi kayo amakike.
47 E o servo que sabia a vontade do seu senhor e não se preparou, nem fez conforme a sua vontade, será castigado com muitos açoites.
48 Amakikea'maki mako ali'ya ve'ka ala ve'ka'amo haiya kava o'afino havi kava hiseana ala kava ve'ka'amo'a vase huno hakaiye. Anumaya Koti'a mi'ko ya apami'nea vayafe ‘Anona'a etetapa mi'ko ya nameo.’ huke. Mi'ko ya apayapi male'nea vaya'aife ‘Etetapa anona'a lusiya nameo.’ huke.”
48 Mas, o que a não sabia e fez coisas dignas de açoites, será castigado com poucos açoites. Porque a quem quer que muito for dado, muito será requerido dele; e para o homem que muito foi confiado, muito mais se exigirá dele.
49 Yisasi'a inake nehe “Nakaeya e'noana ma mopafi ata atalesukeno lesea yafe e'noe. Ani atamo'a makale lesea yafe lusiya huno ne'nahaiye.
49 Eu vim para lançar fogo na terra; e o que eu quero, se este já está aceso?
50 Nakaeya nahaesakeno lusi nakafu kikea'maki makale o'nahakeno hififi lavate o'natea yafe naipamo'a kana'ake ne'nahaiye.
50 Mas eu tenho um batismo para ser batizado; e como estou afligido até que venha a cumprir-se!
51 Lapa'kaeya hana lapa'kesa ne'afe ‘Yisasi'a ma mopafi vaya'mokita kame ya nehuna ya huno laka hulatefe e'ne.’ hutapa nehafe? Ina kava ohukoanake'na nakaeya lamake lahapa'nepauve nakaeya ma mopafina e'noana ve a'ne ali'na fa'ko fa'ka hisoa yafe e'noe.
51 Suponhas que eu vim dar paz à terra? Eu vos digo: Não; mas antes divisão.
52 Meni afina aepa he'a naya mako kaya ve alavemoki mako'ke nopi mai'nisayapati aolefi ali'a fa'ko nehu'a aole'ae mako'ae anaka'moki aole kame ane'anatesayana aolemokani aole'ae mako'ae anakana ani ya hu'ana kame apateka'ae.
52 Porque, daqui em diante, estarão cinco divididos em uma casa; três contra dois, e dois contra três.
53 Hute'a afo'amo'a ne'mafa'ne'a kame atesikeno ne'mafa'ne'amo'a afo'amona kame atesike'a huka'ae. Ani kava huno ita'amo'a a'mafa'ne'a kame atesikeno a'mafa'ne'amo'a ita'amona kame atekaiye. Mako ve'kamo ita'amo'a anofelo'amona kame ane'ateseana saufa anofelo'amo'a ani kava huno alopa anofelo'amona kame atekaiye.”
53 O pai estará dividido contra o filho, e o filho contra o pai; a mãe contra a filha, e a filha contra a mãe; a sogra contra a sua nora, e a nora contra sua sogra.
54 Yisasi'a ali'a atalu hu'naya ve a'ne'aife inake huno hapa'nepaiye “Lapa'kaeya yake lavino nefalea kateka hiya'mo'a kana'ake nehuno alino kofiketapa ne'aketapaena ‘Meni ko aike.’ hutapa nehakeno ko ne'aiye.
54 E ele também dizia à multidão: Quando vedes subir uma nuvem do oeste, imediatamente dizeis: Lá vem chuva; e assim acontece.
55 Lapa'kaeya o'ko ko'ku'na ne'aketapaena ‘Meni lusi yake nelesikeno amu'ko'ake huke.’ hutapa nehakeno lamake ani kava huno lusi yake nele.
55 E quando vedes soprar o vento sul, dizeis: Haverá calor; e assim acontece.
56 Neleanaki lapa'kaeya lapaipafi afitapa o'male'naki ameka lapavayaleti ke vakala vaya mai'nae. Ko'ku'nate'ae mopale'ae fole aiya yana aketapa aeto nehaya'maki na'ya hiketapa meni afina fole aiya yana aketapa aeto nohae?
56 Hipócritas, podeis discernir a face da terra e do céu; mas, como não discernis este tempo?
57 Na'ya hiketapa lapa'kaeyatapi alakepa kava'ae alakepa ohu kava'ae afitapa fa'ko hutapa no'afe?
57 Sim, e por que vós mesmos não julgam o que é certo?
58 Kake hukatekefe hea ve'ka'ae alino fa'ko hisea ve'kale kateka ne'utanaena ani kake hukatekefe hisea ve'ka'ae kake hutana hale'ao. Haviku ani ve'kamo'a kavaleno ke afi'a fa'ko nehaya vaya'aite visike'a inaleti kavalemale'a ati vaya'moki apayapi katesake'a ati vaya'moki kavale'a nofi hukatekae.
58 Porque, quando fores com o teu adversário ao magistrado, esforça-te para pôr em ordem o assunto com ele no caminho, para que ele não te arraste ao juiz, e o juiz te entregue ao oficial, e o oficial te lance na prisão.
59 Nofi hukatesake'kaena kake hukate'nea ve'kamo'a ‘Nameo.’ huno hu'nisea ya o'ami'nisanana nofi hukate'niseapati makale hano hu'ka o'mekane.” hu'ne.
59 Eu te digo que não sairás de lá enquanto não pagares o último ceitil.
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?
Estude este capítulo no WhatsApp
Peça à IA da Bíblia Fala para explicar Lucas 12, comparar traduções ou montar um estudo — tudo direto pelo WhatsApp.