Lucas 8
God Nuye Kunwok (GUP) vs BKJ
1 Kaluk rerrikah Jesus rengehrey kore kuredbubuyika, kaluk kore kubolkkihkimuk dja mak kubolkyahwuyahwurd, kumekbe rengehrey benmarneyolyolmi, dja mak benbengdayhkeyi kunwok kunmak bu God Kawohrnan rowkkenh. Dja nawu twelve bininj nuye nawu apostle birridjarrkrey.
1 E aconteceu que, depois disto, ele foi em todas cidades e aldeias, pregando e anunciando as boas novas do reino de Deus; e os doze estavam com ele,
2 Dja warridj yikahwi daluk nawu Jesus benmarnbom, yikahwi nawu bindikarrmi namalngwarrewarre, dja yikahwi nawu birridoweni. Kaluk bedda wanjh Mary ngalbu ngeyyoy Magdalabeh, ngalbu seven namalngwarre birrikarrmi, Jesus benbebkeng benmunkeweng.
2 e certas mulheres, que haviam sido curadas de espíritos malignos e de enfermidades: Maria, chamada Madalena, da qual saíram sete demônios,
3 Dja mak Joanna ngalbu ngalbininjkobeng nuye Chuza nawu King Herod bimarnerurrknahnani, dja Susanna warridj. Bedda wanjh birrihdjarrkrey Jesus, dja warridj birriwern birribuyika daluk. Dja nawu bedda birrikukkarrmi, wanjh bindiwoni bu bindibidyikarrmi nungka Jesus dja nawu bininj nuye.
3 e Joana, a esposa de Cuza, mordomo de Herodes, e Suzana, e muitas outras que o serviam com os seus bens.
4 Wanjh bu birrimirndewern duninjh birrimarnebebmeni kunredbubuyikabeh, kaluk kubolkkihkimuk, wanjh Jesus benmarneyolyolmeng parable manbu kunwarlkkayken kunwok, yimeng,
4 E tendo se ajuntado uma grande multidão, e vindo até ele de todas as cidades, ele falou por parábola:
5 “Nakudji bininj wam dudjehdudjengi manmim. Bu balhmimburriweyi kore kabbal, yikahwi mankarrinj kore manbolh, wanjh kaluk bininj birrimelmelmi, dja warridj mayhmayh kumwam, nguneng rowk, yakwong.
5 Um semeador saiu a semear a sua semente; e enquanto ele semeava, uma parte da semente caiu à beira do caminho; e foi pisada, e as aves do céu a devoraram.
6 Yikahwi manmim mankarrinj kore kudjidmihdjidmi, dja bu mimkolhdebebmeng, wanjh dowerrinj dja kukkuyak.
6 E outra caiu sobre a pedra, e, tendo brotado, murchou, porque não havia umidade.
7 Dja yikahwi manmim mankarrinj kore mikardihkardird. Kaluk benedjarrkdjordmerrinj, wanjh manbu mankardird mankonyikonyi kolhdedjokkohmeng.
7 E outra caiu entre espinhos; e crescendo com ela os espinhos, sufocaram-na.
8 Dja yikahwi manmim mankarrinj kore kukulkmak, wanjh kunu djordmerrinj, wanjh manbarnem karrmi mandjalbarnemwern duninjh yiman kayime 100 times wernhyurrhkeng manbu manmim bu bininj burriweng.” Bu kuhni Jesus yimeng, wanjh wernhkayhmeng, yimeng, “Bu ngurrikarrme kunkanem kore ngurrihbekkankenh, wanjh ngurribekka!”
8 E outra caiu em boa terra, e, crescendo, produziu fruto, a cento por um. Dizendo ele estas coisas, clamava: Quem tem ouvidos para ouvir, ouça.
9 Wanjh bu bininj nuye nawu benhbukkabukkani, bedda birridjawam bu baleh kamenmenyime manmekbe kunwok manbu kunwarlkkaykenh.
9 E os seus discípulos perguntaram-no, dizendo: O que poderia ser esta parábola?
10 Wanjh Jesus yimeng, “Ngudda wanjh ngokko God ngunbengdayhkeng ngudberre dja ngurriburrbun yehyeng nawu yiman warlkkayindi kore nungka Kawohrnan Rowkkenh. Dja nawu birribadbuyika, bedda kabirridjalbekkan rowk bu kunwarlkkaykenh kunwok, parable manbu, ba kunu bu kabirrinan minj kabirriwernhburrkburrknan, dja bu kabirribekkan minj kabirriwernhburrkburrkbekkan.” [Isaiah 6:9] Kunmekbekenh kunu ngabenmarneyolyolme kore parables.
10 E ele disse: A vós é dado conhecer os mistérios do reino de Deus; mas aos outros por parábolas, para que vendo, eles não possam enxergar; e ouvindo, eles não possam compreender.
11 Wanjh Jesus yimeng, “Kuninjkunu wanjh kuhni kunwok kamenmenyime. Manbu manmim kayime God nuye kunwok.
11 Ora, a parábola é esta: A semente é a palavra de Deus.
12 Dja manmim manbu mankarrinj kore manbolh, wanjh kabenyolyolme bininj nawu kabirribekkan kunwok, dja Satan nawu Namarnde Duninjh kamre kamang kunmekbe kunwok kore kukange bedberre, wanjh kakan ba bu minj kabirriwoybukwon mak minj God kabenngehke.
12 E os que estão à beira do caminho são os que ouvem; então vem o diabo, e tira a palavra de seus corações, para não acontecer que, crendo, sejam salvos.
13 Dja manmim manbu mankarrinj kore kudjidmihdjidmi kabenyolyolme bininj nawu bu kabirribekkan kunwok, wanjh kabirrimang kabirrikuniwarnmakmen, dja bedda yiman rerrih manmim manbu mandedjmadyak bu kunkange bedberre minj kawernhnjilng. Dja kabirridjalwoybukwon bu kundedjdjumbungkenh, dja bu Satan nawu Namarnde kabendjurrkkan kabenrohrokme, wanjh kunu kabirridjalwarrhme.
13 E aqueles sobre pedra são os que, ouvindo recebem a palavra com alegria; mas não têm raiz, os quais creem por algum tempo, e no tempo da tentação se dispersam.
14 Dja manmim manbu mankarrinj kore mikardird kabenyolyolme bininj nawu kabirribekkan kunwok, dja bu kabirriballe wanjh nadjalwern nawu ngarre kurorre, nawu kabenhnjilngwarrewon, dja yimankek kabirrikukenworren, dja njalenjale nawu bedman kabirridjare, nanih rowk wanjh nawu kabenkangedjokkohme, dja bedda wanjh yiman manme manbu minj kadjolengmen dja kawernmerren.
14 E a que caiu entre espinhos, esses são os que ouviram, e indo adiante, são sufocados pelos cuidados e riquezas e deleites desta vida, e não dão fruto com perfeição.
15 Dja manmim manbu mankarrinj kore kukulkmak, wanjh kabenyolyolme bininj nawu kabirribekkan kunwok dja bulkkidj kabirrikarrme kukange bedberre, kabirrimarrkmang, dja bedda wanjh birrikangewoybuk, dja birrikangemak. Bedda wanjh munguyh kabirrikarrme madjamku baleh, wanjh yiman karrudjindan kukange bedberre kawarlahmen kunmekbe kunwok yiman kabarnemdangen rerrih kunmekbe kunwok kore kukange bedberre. Karri munguyh dja bebbehbeh kabirrikurduyime bu God kabenmarnedjare bedberre dja minj mak kabirriwarnyakmen munguyh. Bu kunmekbe kabirriyime wanjh yiman kayime manmim kabarnemdangen rerrih.”
15 Mas a da boa terra, estes são os que, tendo ouvido a palavra de coração sincero e bom, guardam-na e produzem fruto com perseverança.
16 “Dja minj nangale nawu kawurlhke lamp bu kadjalbarrkbun, dja minj mak kawolkkan kanjdji kore balabbala. Dja bininj nawu kawurlhke lamp wanjh kabarnname kaddum ba bininj nawu kabirringimerren wanjh kabenmarnebolkwolkan.
16 Nenhum homem, acendendo uma candeia, a cobre com um vaso, ou a põe debaixo da cama; mas a coloca no castiçal, para que os que entram vejam a luz.
17 Dja yehyeng rowk nawu bolkkime kawarlkkayindi wanjh kaluk bininj kabirrinan rowk kore kurobbe, dja nawu bolkkime minj kabirriburrbun wanjh kaluk bininj kabirribekkan dja kabirriburrbun.
17 Porque não há nada em secreto, que não será manifesto; nem alguma coisa oculta, que não se tornará conhecida e venha à luz.
18 Wanjh kunu wardibu mandjad ngurribekkabekkan. Bininj nawu ngokko mey, wanjh God kabiwon kunwern, dja bininj nawu minj mayi God nuye, wanjh namekbe nanu God kabiyimang rowk warridj nawu nungka kayime yimankek karrmeninj.”
18 Vede, pois, como ouvis; porque aquele que tem, a ele será dado; e aquele que não tem, até o que parece ter lhe será tomado.
19 Wanjh ngalbadjan nuye Jesus, dja nawu birridanginj nawu narahrangem, birrimwam kore nungka ni, dja minj birrimarnebebmeninj darnkih dja birrimirndewern bindidjokkohmeng.
19 Então, foram ter com ele sua mãe e seus irmãos, e não podiam aproximar-se dele, por causa da multidão.
20 Wanjh nakudji bininj bimarneyimeng Jesus, yimeng, “Ngalbadjan ke dja nawu ngudda ngurridanginj kabirridi kuberrk, kabirridjare ngundinan.”
20 E foi-lhe contado por alguns que disseram: Tua mãe e teus irmãos estão lá fora, e querem ver-te.
21 Wanjh kunu Jesus benmarneyimeng, “Bininj nawu kabirribekkan God nuye kunwok dja kabirriwokmarrkmang, wanjh ngaye ngayime bu bedda wanjh ngalbadjan ngardduk dja mak nawu ngaye ngarridanginj.”
21 E, respondendo ele, disse-lhes: Minha mãe e meus irmãos são estes que ouvem a palavra de Deus, e a praticam.
22 Kaluk bu kunbarnangarrabuyika Jesus benmarneyimeng bininj nawu benhbukkabukkani, “Karridjowkke borledmikenh kore maninjmanu manlabbarlkimuk duninjh.” Wanjh birridjarrkbidbom kabbala, dja wanjh kunu birriballey.
22 Ora, aconteceu em um certo dia, que ele entrou no barco com seus discípulos, e disse-lhes: Vamos para o outro lado do lago. E eles partiram.
23 Bu kumekbe birribalhrey wanjh Jesus nungka kodjkeyonginj. Kaluk wanjh kunmayorrkkimuk bebmeng bedberre kore kurrulabeh, dja kukku bongihbongimi kore kabbala bobahbobarlmi, dja birrikuyinngakmeng.
23 Mas, enquanto navegavam, ele adormeceu; e desceu uma tempestade de vento sobre o lago, e enchiam-se de água, estando em perigo.
24 Wanjh bininj nuye birridjurlhmeng Jesus, dja birriyimeng, “Ngudda nawu kanbukkabukkan ngadberre, wanjh karrihngakme!” Wanjh nungka dolkkang, ngurdkeng kunmayorrk dja mak kukku manbu bobidbobidbuni, wanjh kunu ngurdmeng rowk, minj njale wohrokayi.
24 E, chegando-se a ele, o acordaram, dizendo: Mestre, Mestre, estamos perecendo. E ele, levantando-se, repreendeu o vento e a fúria da água; e eles cessaram, e houve calmaria.
25 Dja nungka benmarneyimeng, “Baleh ngunmarnewam ngudberre bu yimankek kandiwoybukwoyi?” Wanjh birrikeleminj dja mak birrimayahmeng birrimarneyimerrinj, “Kaluk nangale nawu bininj nawu warridj kawokrayekwon kunmayorrk dja mak kukku, dja kabimarrkmang?”
25 E ele disse-lhes: Onde está a vossa fé? E eles, temendo, maravilharam-se, dizendo uns aos outros: Que tipo de homem é este, que ordena até aos ventos e à água, e eles lhe obedecem?
26 Wanjh birridjalley kabbala birribebmeng kore bininj birrihni nawu birrikang kunred bolkngeyyoy Gergasa, kaluk borledmikenh kore Galilee.
26 E eles chegaram à terra dos gadarenos, que está defronte da Galileia.
27 Bu nungka Jesus balkoluy wanjh birrabkeng nakudji bininj kumekbe kubolkkimukbeh. Kaluk nungka namarnde nawern birrikarrmi, dja nahni bininj minj korroko djongburrimeninj njale, dja warridj minj korroko niwirrinj kore kunrurrk, dja djahdjalni kore kumidj midjmirnderri.
27 E, quando ele desembarcou, saiu-lhe ao encontro, fora da cidade, um certo homem que tinha demônios há muito tempo, e não usava roupas, nem habitava em alguma casa, mas nos sepulcros.
28 Bu nungka binang Jesus wanjh kunu kayhmeng dja mankang kore kumirrk nuye, dja wernkih duninjh kayhmeng, yimeng, “Njale ngudda yimwam kanhwarrewon Jesus, ngudda nawu Beywurd nuye God nawu Kawernhwohrnan Duninjh? Ngaye djawahdjawan, yuwn kanmarnbun ngadjakbekkan!”
28 Mas, vendo a Jesus, gritando, caiu diante dele, e disse em alta voz: O que tenho eu para fazer contigo, Jesus, Filho do Deus Altíssimo? Eu suplico-te que não me atormentes.
29 Kuhni yimeng bu Jesus biwokrayekwong nawu namalngwarre bu kabebme kabibawon nawu bininj. Dja kunwernhkah bihmangi bulkkidj, dja kunu bininj birrihnahnani, birridukkani wirlmurrng kubid dja mak kurrenge, dja nungka djalbakkeyi rowk, dja nawu namekbe namalngwarre bihdjalmunkeweyi kore kunbolkbubuyika manbu bininjyak.
29 (Porque tinha ordenado ao espírito imundo que saísse daquele homem. Porque frequentemente se apoderara dele; e guardavam-no preso, com correntes e cadeias; e, quebrando os grilhões, era impelido pelo demônio para os desertos).
30 Wanjh Jesus bidjawam nawu namarnde, “Ngudda baleh yingeyyo?” Dja nungka yimeng, “Ngangeyyo Nawu Ngarriwernkenh.” Kunmekbe ngeyburrinj dja birriwern nawu namarnde birrimarnengimi kore nahni bininj.
30 E Jesus perguntou-lhe, dizendo: Qual é o teu nome? E ele disse: Legião; porque muitos demônios tinham entrado nele.
31 Dja bedda nawu namarnde birriwernhdjawam birriyimeng, “Kab, yuwn kanwokrayekwon kanmunkewe ngadberre ngarrikolung kore kanjdji duninjh kore kabirridjakbekkan!”
31 E pediram-lhe para que não os mandasse para o abismo.
32 Kaluk kumekbe birriwern duninjh bikkibikki birridalknguni kumekbe kore mandulum, dja nawu namarnde birriwernhdjawam birriyimeng, “Kab kanmunkewemen kore nanih nawu bikkibikki.” Wanjh Jesus bendjalbawong birribebmeng birriwam.
32 E havia ali uma manada de muitos porcos pastando no monte; e pediram-lhe que lhes permitisse entrar neles; e ele lhos permitiu.
33 Wanjh kunu nawu namarnde nawern birribebmeng birribawong nawu bininj, dja bindimarnengimeng nawu bikkibikki, wanjh birriwern rowk birrirlobmerrinj birrimankarrinj kore kungarlkwarre, birringakmeng kukukku.
33 Então, os demônios saindo do homem, entraram nos porcos; e a manada correu violentamente a um lugar íngreme para o lago, e se afogaram.
34 Bu bininj nawu birrinahnani bikkibikki birrinang bu baleh kurduyimerranj, wanjh birrikelerlobmeng, birrimulewam rowk bedberre nawu kumekbe kubolkkimuk birrihni, dja mak nawu birrihni kore kabbal kore manme birrihdudjengi birrihyoy.
34 E aqueles que os alimentavam, vendo o que havia acontecido, fugiram e foram anunciá-lo na cidade e nos campos.
35 Wanjh bininj birribebmeng kabirrinan baleh kurduyimerranj, wanjh birrimarnebebmeng Jesus, birringalkeng bininj nawu namarnde birribawong, dja nungka ni kore Jesus nuye kurrenge, kaluk djongbuyindi kunmadj dja warridj bengmakminj. Wanjh kunu birrikeleminj.
35 Então, eles saíram para ver o que tinha acontecido, e vieram a Jesus, e encontraram o homem de quem haviam saído os demônios assentado aos pés de Jesus, vestido e em perfeito juízo, e eles ficaram com medo.
36 Dja nawu Jesus birrihdjarrkrey nawu birrinang rowk, bedda wanjh bindimarnemulewam bu baleh Jesus yimeng bu bimarnbom namekbe bininj nawu birrihkarrmi namarnde.
36 E também os que tinham visto aquilo, contaram-lhes como o possuído por demônios havia sido curado.
37 Wanjh kunu birrimirndewern rowk nawu birrihni kore kumekbe kubolkwarlah bedberre Gergasenes birridjawam Jesus kabenbawon bedberre dja kare, dja birridjalwernhkeleminj duninjh. Wanjh kunu Jesus bidbom kore kabbala karrurndengkenh.
37 Então, toda a multidão da terra ao redor dos gadarenos pediu-lhe para que se afastasse deles, porque estavam tomados por grande temor; e entrando ele no barco, retornou.
38 Bininj nawu namarnde birribawong bihdjalwernhdjawani Jesus, yimeng, “Ngadjare ngarrdjarrkre.” Dja Jesus bimunkeweng, yimeng,
38 E o homem de quem haviam saído os demônios, lhe pedia para que pudesse estar com ele, mas Jesus o despediu, dizendo:
39 “Yirrurnde kured ke, dja yibenmarneyimen bu baleh kunwernhmak God ngunmarnekurduyimeng.” Wanjh nawu bininj wam benmarneyolyolmi bininj rowk nawu birrihni kore kumekbe kubolkkimuk, benmarneyolyolmi bu baleh kunwernhmak Jesus bimarnekurduyimeng.
39 Retorna para a tua própria casa, e mostra quão grandes coisas Deus fez por ti. E ele foi pelo seu caminho, publicando por toda a cidade quão grandes coisas Jesus lhe fizera.
40 Bu Jesus kumdurndi, wanjh nawu birrimirndewern bininj nawu birrihmadbuni wanjh birriwarnmakminj bu birrinang, dja birridabkeng.
40 E aconteceu que, ao retornar Jesus, a multidão o recebeu com alegria; porque todos o estavam esperando.
41 Wanjh kumekbe bimarnebebmeng nakudji bininj nawu ngeyyoy Jairus, nawu wohrnani kore synagogue kunrurrk yiwarrudjkenh. Wanjh nungka mankang kore Jesus kurrenge nuye dja biwernhdjawam, djareni Jesus rawinj kore kunrurrk nuye,
41 E eis que veio um homem chamado Jairo, que era um governante da sinagoga; e, prostrando-se aos pés de Jesus, pedia-lhe que fosse à sua casa;
42 dja nungka nuyeni ngalbeywurd ngalbu ngaldjalkudjini wurdyaw nuyeni, ngalbu mandjewk ngarreni darnkih twelve, wanjh ngalmekbe ngalyawk doweni kunkimuk, ngokko darnkih ngolekdadjmeninj. Bu Jesus kumekbe rengehrey, wanjh birrimirndewern birridjokkohmeng.
42 porque ele tinha uma filha única, de cerca de doze anos, que estava à morte. Mas, enquanto ele ia, as multidões o apertavam.
43 Wanjh ngalkudji daluk ngalbu kurlbahkurlbarey munguyh bu mandjewk nawern twelve, dja mak minj nangale karrmeninj kundulkarre bu bimarnbuyi.
43 E uma mulher que tinha um fluxo de sangue havia doze anos, e gastara todos os seus sustentos com médicos, e não pôde ser curada por ninguém,
44 Wanjh ngalmekbe daluk bimarnebebmeng kubodme nuye, wanjh djalwohkarrmeng nawu yiman kunyarl nawu welhwelmi kore manburrba nuye nawu Jesus djongbuhdjongbuyindi. Wanjh kunburrikudjiwi rerrih bimarneyakminj ngarre bu kurlbahkurlbarey.
44 chegando por detrás dele, tocou na orla da sua veste, e imediatamente estancou o fluxo do seu sangue.
45 Wanjh Jesus yimeng, “Nangale nanu nawu ngankarrmeng?” Wanjh bu birriwern birriyakwarrinj, Peter yimeng, “Ngudda nawu kanbukkabukkan ngadberre, birrimirndewern ngundidjokkohme, ngundingerrengerrehme.”
45 E disse Jesus: Quem me tocou? Quando todos negavam, Pedro e os que estavam com ele disseram: Mestre, a multidão te aperta e te pressiona, e dizes: Quem me tocou?
46 Dja Jesus yimeng, “Nakudji ngankarrmeng dja ngaburrbun bu kundulkarre nganmarnewam.”
46 E disse Jesus: Alguém me tocou, porque eu percebi que saiu virtude de mim.
47 Wanjh ngalbu daluk bu burrbom bu birrikurdunang, wanjh kunu ngaleng kumwam kukdeldelmi, dja mankang kumirrk nuye, wanjh ngalengman bimarneyimeng kore birrimirndewern bininj birribekkani, mulewarrinj bu njalekenh bikarrmeng, dja mak bu kundjalburrikudji rerrih bu bikarrmeng wanjh djalmakminj bu bimarnbom.
47 Então, vendo a mulher que não podia ocultar-se, ela veio tremendo, e prostrando-se diante dele, declarou-lhe perante todo o povo a causa por que lhe havia tocado, e como ela fora curada imediatamente.
48 Wanjh Jesus bimarneyimeng, “Korlonj, ngudda kanwoybukwong, wanjh kunu ngaye marnbom. Bonj, yidjallay kunmodmikenh dorrengh.”
48 E ele lhe disse: Filha, tem bom ânimo, a tua fé te sarou; vai em paz.
49 Bu nungka balwokdi, wanjh nakudji bininj kumbebmeng nawu ningihni kore Jairus nuye kunrurrk, wanjh nungka kumwam bimarneyimeng Jairus, “Ngalbu ngalbeywurd ke, wanjh bonj korroko doweng, wanjh yibawo, yuwn munguyh yidjurrkkan nahni nawu kanbukkabukkan.”
49 Enquanto ele ainda falava, veio alguém da casa do governante da sinagoga, dizendo: A tua filha está morta; não incomodes o Mestre.
50 Dja Jesus bu kunmekbe bibekkang, wanjh nungka bimarneyimeng Jairus, “Yuwn yikele, dja kandjalwoybukwo, wanjh kunu ngamarnbun.”
50 Mas Jesus, ouvindo-o, respondeu-lhe, dizendo: Não temas; crê somente, e será salva.
51 Wanjh bu birribebmeng kore kunrurrk, nungka Jesus minj nangale nabuyika benngimowoyi, birridjalkudji birridjarrkngimeng wanjh Peter, John, James, dja mak kornkumo dja ngalbadjan ngarreni ngalbu ngalyawk.
51 E, ele entrando na casa, não permitiu que nenhum homem entrasse, senão a Pedro, e a Tiago, e a João, e ao pai e a mãe da menina.
52 Wanjh nawu kumekbe birrihni, bedda birriwern birrimarnenalkbuni dja mak birriberrekalkdorreni. Dja Jesus benmarneyimeng, “Yuwn ngurrinalkbun, dja ngalkka minj dowimeninj, dja kahdjalkeyo.”
52 E todos choravam, e a pranteavam; mas ele disse: Não choreis; ela não está morta, mas dorme.
53 Wanjh kunu birridjekmiwong, dja birriburrbom bu woybukkih doweng.
53 E eles riam dele, para o desprezarem, sabendo que ela estava morta.
54 Dja nungka bibidkarrmeng, wanjh wernkih wokdanj, yimeng, “Ngardduk wurdyaw, wanjh yirrolkka!”
54 E ele, pondo-os todos fora, tomando-a pela mão, e clamou, dizendo: Menina, levanta-te.
55 Wanjh kunmalng ngalengngarre bimarnedurndi, wanjh ngaleng dolkkang kundjalmekbe rerrih, dja nungka benmarneyimeng, “Ngurriwo manme ba kangun.”
55 E o seu espírito voltou, e ela se levantou imediatamente; e ele ordenou que lhe dessem de comer.
56 Wanjh nawu ngalbadjan kornkumo benekangebarrhmeng, dja nungka benbenewokrayekwong, yimeng, “Yuwn nangale ngurrbenmarneyime bu kuhni kurduyimerranj.”
56 E seus pais ficaram admirados; mas ele ordenou-lhes que a nenhum homem contassem o que havia acontecido.
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?
Estude este capítulo no WhatsApp
Peça à IA da Bíblia Fala para explicar Lucas 8, comparar traduções ou montar um estudo — tudo direto pelo WhatsApp.