Atos 7
God-Waŋarrwu Walŋamirr Dhäruk (DJR) vs NVT
1 Yo. Ga ŋayiny ŋuriŋiny ŋurruḏawalaŋu djirrikaymirriynydja yolŋuy dhä-birrka'yurr ŋanya Dhepinnha bitjarr, “Nhä yuwalk muka walal gan dhuwal nhuna lakaranhaminany?”
1 Então o sumo sacerdote lhe perguntou: “Estas acusações são verdadeiras?”.
2 — ausente —
2 Estêvão respondeu: “Irmãos e pais, ouçam-me! O Deus glorioso apareceu a nosso antepassado Abraão na Mesopotâmia, antes de ele se estabelecer em Harã,
3 — ausente —
3 e lhe disse: ‘Deixe sua terra natal e seus parentes e vá para a terra que eu lhe mostrarei’.
4 Bala yan ŋayi ŋunhi Yipurayimdja dhunupan rur'yurrnydja, bala yan marrtjinan, ga yan bili-i-i ga ŋayathaŋal ŋayi ŋunhiyi wäŋa Yarannha. Ga nhinan ŋayi ŋunhili märr-gurriri, bala ŋayi Yipurayimguny bäpa'mirriŋu dhiŋgaŋalnha, ga dhäŋur beŋuryiny ga bulu nhakun ŋayi God-Waŋarr waŋan nhanukal, ganarrthanharaw ŋurikiyi wäŋaw. Bala ŋanya ŋayi ŋunhi God-Waŋarryuny buluny gäŋal Yipurayimnha dhipala wäŋalil ŋunhi ŋanapurrnha ga dhiyaŋun bala nhina dhiyal.
4 Então Abraão saiu da terra dos caldeus e morou em Harã até seu pai morrer. Depois, Deus o trouxe aqui para a terra onde vocês agora vivem.
5 Yurr God-Waŋarryu yaka gurrupana dhuwandja wäŋa nhakun Yipurayimguny balanyamirriyyiny waluy, yakan ŋayi ŋula waŋgany nyumukuṉiny' nhanŋuwuy ŋayi märranha. Yurr ŋayathaŋalnydja ŋayi gan ŋunhiyi God-Waŋarrwuŋ wäwun'-nhirrpanawuy, bili God-Waŋarryu wäwun'tja gurrupar nhanukal Yipurayimgal bitjarr gam', ‘Dhuwandja dhu wäŋa nhuŋuwuy Yipurayim ga djamarrkuḻiw' walalaŋ nhokalaŋaw, bitjanna bili dhu wiyinŋumirra.’ Yurr ŋayipiny Yipurayimdja gan ŋunhi nhinan yothumiriw muka yan balanyamirriyyiny, bäyŋu nhanŋu ŋula djamarrkuḻi'.
5 “Mas Deus não lhe deu herança alguma aqui, nem mesmo o espaço de um pé. Contudo, prometeu que a terra toda pertenceria a Abraão e a seus descendentes, embora ele ainda não tivesse filhos.
6 Yurr God-Waŋarryuny nhanukal ŋunhi lakaraŋal Yipurayimgal bitjarr, ‘Nhokuŋuny dhu ga ŋunhi mala-bunhawuy djamarrkuḻi' nhina ŋunhal bala wiripuŋuŋur mulkuruŋur wäŋaŋur; nhinany walal dhu ga ŋunhi garrpinawuynha yolŋu'-yulŋuwuŋun, yurr djämany walal dhu ga ŋunhi ŋunhiliyiny wäŋaŋur märr wiyinnha. Walalnydja dhu ga ŋunhi wäŋa-nininyŋuynydja yolŋuy mala buman walalany bartjunmaraman, ga ŋayaŋu-miḏikumanna dhu walalany märr-wiyindhi yan, 400 dhuŋgarra.
6 Disse-lhe também que seus descendentes viveriam numa terra estrangeira, onde seriam escravizados e oprimidos por quatrocentos anos.
7 Yurr ŋarrany dhu ŋunhi mala-djarr'yunna ŋunhiwurrunhany ŋunhi bäpurruny mala yolŋuny walalany ŋunhi walal ŋuli ga djäma walalaŋ, bala nhuŋu dhu ŋunhi balanyamirriyyin djamarrkuḻiny' dhawaṯthunna beŋuryiny wäŋaŋur, bala walal dhu ga roŋiyirra rälin, ga dhiyalnha wäŋaŋur walal dhu ga ŋunhi buku-ŋal'yundja ŋarrakuny.’ Ga bitjarra ŋayi gan ŋunhi God-Waŋarryu lakaraŋal Yipurayimgalnydja.”
7 Mas Deus disse: ‘Eu castigarei a nação que os escravizar, e, por fim, sairão dali e me adorarão neste lugar’.
8 “Ga bulu ŋayi God-Waŋarryu lakaraŋal Yipurayimgal bitjarr, ‘Dhuwandja ŋarra dhu gurrupanna nhokal ŋarrakuwuy ŋarra gumurrkunhaminyawuynydja rom dhuwalatjanna ŋunhi dhapi-wuḏanykunhaminyawurra romgurr, märr ŋayi dhu ga wäwun'tja dhuwali dhärran yan bitjanna bili wiyinŋumirra. Nhuma dhu ga ḏirramuwurrunhany djamarrkuḻiny' ḏarrtjalkkuman bukmaknha yan, ga dhiyaŋiyiny dhu ga ŋunhi mimbuynydja maŋutji-lakaraman ŋunhi nhumany ŋarrakuwuynha yan yolŋu walal, ga ŋarrany nhumalaŋgun God-Waŋarr.’ Ga bitjarr ŋayi gan ŋunhi God-Waŋarryu lakaraŋalnydja. Ga ŋunhi nhakun ŋayi Yipurayimgu gäthu'mirriŋu Yitjaktja dhawal-guyaŋan, bala ŋayi Yipurayimdhuny dhunupan ḏarrtjalkkuŋala ŋanya ŋunhi ŋayi 8-tja walu djuḻkthurr. Ga bitjarryi bili ŋayi Yitjakthuny nhanŋuwuynydja ŋayi gäthu'mirriŋuny Djaykupnhany ḏarrtjalkkuŋalyi, ga ŋayi ŋuriŋiyi Djaykupthuny bitjarryi yan bili ḏarrtjalkkuŋalyi nhanŋuwuynydja ŋayi ŋunhi 12-nhany gäthu'mirriŋuny, ŋunhiwurrunhany ŋunhi walal bäpa'mirriŋu 12-ku bäpurruw, Yitjuralwun malaw, nhanŋuwuynha God-Waŋarrwun yolŋu walal.”
8 “Naquele tempo, Deus deu a Abraão a aliança da circuncisão. Assim, quando seu filho Isaque nasceu, ele o circuncidou no oitavo dia. Essa prática continuou quando nasceu Jacó, filho de Isaque, e quando nasceram os doze filhos de Jacó, os patriarcas de Israel.
9 “Yo, ŋuriŋiwurruynydja Djaykupkalnydja gäthu'mirriŋuy walal mel-ḏiy'yurr ŋunhi wiripuŋuny Djaykupku gäthu'mirriŋuny yäkuny Djawutjipnhany, yukuyuku'mirriŋuny walalaŋguwuy walal, bala walal ŋunhi gurruparnydja ŋanya yolŋu'-yulŋuwala rrupiyawnha wuŋuḻi'yurr, bala walal djaw'yurra ŋanya balan Yetjiplila makarrlil wäŋalil, ga ŋunhalnydja Yetjiptja wäŋaŋur ŋayiny ŋunhi Djawutjiptja gan nhinan garrpinawuynha, yurr djämamirra walalaŋ. Yurr ŋayipiny ŋunhi God-Waŋarrnydja ŋunhiliyi nhanukal.
9 “Os patriarcas tiveram inveja de seu irmão José e o venderam como escravo para o Egito. Mas Deus estava com ele
10 Bala ŋayi ŋanya gan gäŋala God-Waŋarryuny latju'kuŋala dhikan ŋuliwitjarryiny ŋunhi marimirriwurrnydja wäŋakurr. Ŋayiny ŋanya gan ŋunhi God-Waŋarryuny guŋga'yurra Djawutjipnhany, bala ŋayi buŋgawaynydja ŋuriŋiny ŋurruŋuynydja wäŋa-Yetjippuyyuny manymak-lakaraŋala ŋanya Djawutjipnhany, bala ŋanya ŋayi ḻiya-djambatj lakaraŋala ga nhirrparnydja ŋayi ŋanya Djawutjipnhany buŋgawayaŋala. Yo, bukmak ŋunhiyi Yetjiptja makarr wäŋa ga yolŋu'-yulŋuny ŋayi nhirrpar nhanukala Djawutjipkala djägalil.”
10 e o livrou de todas as suas dificuldades. Deus concedeu a José favor e sabedoria diante do faraó, rei do Egito, e o faraó o nomeou governador de todo o Egito e administrador de seu palácio.
11 “Ga dhäŋur beŋuryiny ŋunhi, bala ŋayi ŋunhiyiny Yetjiptja wäŋa gapumiriwyinan baṉḏanydhinan, ga bukmak ŋunhiyi wäŋany gan dhärran räwaknha. Ga dhuwandja ŋunhi wäŋa Gaynandja bitjarryi bili yan räwakthindhi, bala limurruŋ mala-ŋurrkanhayŋuny gan nhinan galŋa-miḏikinan, marryan' mirithirra, bili ŋathany mala ŋunhi warrpam'nha winya'yurra bäyŋuthinan.
11 “Então veio uma fome sobre o Egito e sobre Canaã. Houve grande aflição, e nossos antepassados ficaram sem comida.
12 Bala ŋayi ŋunhi Djaykupthuny dhäwuny' ŋäkula ŋunhiwiliyi Yetjiplilnydja makarrlil wäŋalil, bili ŋunhiliyin gan ŋunhi ŋathany mala ŋorran dharrwany mirithirrnydja, ŋunhi walal gan ŋäthil ruwamŋuyaŋal. Bala yan ŋayi Djaykupthuny djuy'yurra nhanŋuwuy ŋayi gäthu'mirriŋunhan walalany ḏirramuwurrunhan limurruŋgun ŋunhi mala-ŋurrkanhayŋuny walalany balayin Yetjiplila wäŋalil ŋathawnha märranharaw. Marrtjinan walal gan, ga ŋunhiliyin walal märraŋal ŋathany, bala roŋiyinan.
12 Jacó soube que ainda havia cereal no Egito e enviou seus filhos, nossos antepassados, para comprarem alimento.
13 Galki ŋathany ŋunhi dhawar'yurra marrtjin, ga bulu nhakun walal balayi roŋiyin Yetjiplilyi ŋathaw märranharaw, bala balanyamirriyyin ŋayiny Djawutjiptja waŋanan maḻŋ'maranhaminan ŋanyapinya ŋayi ŋurikiwurruŋgalyi wäwa'mirriŋuwalnydja walalaŋgal nhanukalaŋuwal ŋayi. Ga bitjarrnha ŋayi ŋunhi lakaranhaminany walalaŋgal, ‘Way walal, ŋarrany dhuwal Djawutjip, yukuyuku'mirriŋu nhumalaŋ,’ bitjarr. Ga bulu ŋayi Djawutjipthu waŋan lakaraŋal buŋgawawalnydja wäŋa-Yetjippuywalnydja muka, ŋunhiŋuwuy dhäwu ŋunhi walal gan nhinan marrya' nhanŋu mäḻu'mirriŋu ga gurruṯumirr walal ŋunhal Gaynan wäŋaŋur.”
13 Da segunda vez que foram, José revelou sua identidade a seus irmãos e os apresentou ao faraó.
14 — ausente —
14 Depois, José mandou trazer para o Egito seu pai, Jacó, e todos os seus parentes, 75 pessoas ao todo.
15 — ausente —
15 Assim, Jacó foi para o Egito e ali morreu, bem como nossos antepassados.
16 Yurr ŋarakany walalaŋ yaka ganha ŋorranha Yetjiptja wäŋaŋur wiyinŋumirrnydja, bili yalalaŋumirriynydja walalaŋ ŋunhi djamarrkuḻiny' marrtjin, bala märraŋalnha ŋunhiyi ŋarakany walalany ŋunhiyi yolŋu'-yulŋunhany, bala walal gäŋala roŋanmaraŋala balayi Gaynanlil, bala walal dholkuŋalnydja walalany ŋarakany ŋunhala Djikamnha wäŋaŋur, ŋunhiwili bili wäŋalil ŋunhi ŋayi Yipurayimdhu märraŋal bäyim mel-wiḏi'mirriy guṉḏay ŋunhiyi mathirra miyalkku nhanukiyingalaŋaw ŋayi dholkunharaw.”
16 Seus corpos foram levados para Siquém e sepultados no túmulo que Abraão havia comprado por um certo preço dos filhos de Hamor.
17 “Yo, wiyinŋumirra gan ŋunhi napurr malany nhinan ŋunhiliyiny wäŋaŋur Yetjiptja, bala marrtjin ŋunhi God-Waŋarrwuny malany dharrwathinan, dharrwan gan mirithirra malany nhinan, yan bili-i-i ga walu marrtjin galkithin God-Waŋarrwu, ŋunhi ŋayi dhu walalany märraman dhawaṯmaraman beŋuryiny wäŋaŋur, bitjarr yan bili nhakun ŋayi wäwunguŋal ŋäthil Yipurayimgal.
17 “Aproximando-se o tempo em que Deus cumpriria sua promessa a Abraão, nosso povo se multiplicou grandemente no Egito.
18 Ga balanyamirriyyiny waluy, ŋayiny ŋunhi wiripun ḏirramu wapthurr buŋgawathinany ŋurikiyiny wäŋaw Yetjipkuny, yurr yakan ŋayi ŋunhi marŋgi nhanŋuny Djawutjipkuny.
18 Então subiu ao trono do Egito um novo rei, que nada sabia a respeito de José.
19 Ŋunhiyiny yuṯany buŋgawa yaka ganha djälthinya limurruŋgalaŋawnydja mala-ŋurrkanhayŋuw walalaŋ. Mayali'-gänha ŋayi ŋuli ganha ŋunhi walalany, ŋaramurryinya manapana, ga ŋunhi ŋuli yothu yuṯa dhawal-guyaŋanha, bala ŋayiny ŋuli ŋuriŋiyiny djaw'yunan, bala ŋurrkanhan, märr ŋayi ŋuli ŋunhiyi yothuny dhiŋganhan.”
19 Esse rei explorou e oprimiu nosso povo, forçando os pais a abandonarem seus filhos recém-nascidos, para que morressem.
20 — ausente —
20 “Por essa época, nasceu Moisés, um bebê especial aos olhos de Deus. Seus pais cuidaram dele em casa por três meses.
21 — ausente —
21 Quando tiveram de abandoná-lo, a filha do faraó o adotou e o criou como seu próprio filho.
22 Yo, ŋunhiwurryiny ŋunhi Yetjippuynydja yolŋu walal mirithirra yan ḻiya-djambatjmirra, bala walal gan yan marŋgikuŋala ŋanyanhany Mawtjitjnhany, ga mirithin yan ŋayi ŋunhi walalaŋguŋ marŋgithinany. Ga ŋunhi nhakun ŋayi ŋutharnydja ḏirramuthinany rumbal, ga waŋanany ŋayi gan ŋunhi ḏälyun dhärukthuny, ga djämany ŋayi gan ŋunhi romdja mirithirra ganydjarrmirra.”
22 Moisés foi educado em toda a sabedoria dos egípcios e era poderoso em palavras e ações.
23 “Ga ŋunhi ŋayi Mawtjitj dhuŋgarra 40-mirriyinany, bala ŋayi yan waŋanany gaŋgathinany bitjarrnha, ‘Ŋarrany dhu dhuwal marrtjin balan, nhäma ŋarra dhu marrtji ŋarrakuwuy ŋarra malany Yitjuralpuynhan yolŋuny walalany.’
23 “Certo dia, estando Moisés com quarenta anos, resolveu visitar seus parentes, o povo de Israel.
24 Bala ŋayi yan marrtjinan ŋunhiwiliyin wäŋalil, ga dharrnha ŋayi nhäŋal wäŋa-Yetjippuynhan yolŋuny, ŋayi gan ŋuriŋiyi ḏirramuynydja bumara bartjunmaraŋala waŋganynhan yolŋuny Yitjuralnhan bäpurruny. Bala ŋayi Mawtjitjtja dhunupan waṉḏinan, guŋga'yunarawnha ŋurikiyin maṉḏa-malawnha yolŋuw, bala ŋayi yan wutthurrnydja rakunygun ŋunhiyiny yolŋuny wäŋa-Yetjippuynhany.
24 Ao ver um egípcio maltratando um israelita, defendeu o israelita e o vingou, matando o egípcio.
25 Bala ŋayi gan guyaŋanan Mawtjitjthuny bitjarrnha, yanbi balaŋ walal ŋunhiwurryiny walal-malany marŋgithinyan nhanŋu, dharaŋanan balaŋ walal ŋunhi God-Waŋarryu walalany dhu walŋakum ŋuriŋi Mawtjitjkal ŋurru-warryunaray. Yurr walalnydja ŋunhi walal-malaynydja ŋanya Mawtjitjnhany yaka dharaŋana yol ŋayi ŋunhiyi; yaka walal ganha djälthinya nhanŋu Mawtjitjku.”
25 Imaginou que seus irmãos israelitas entenderiam que ele havia sido enviado por Deus para resgatá-los, mas isso não aconteceu.
26 “Yo, wiripuŋuynydja munhay ŋayi Mawtjitj marrtjin balayi roŋiyindhi ŋunhiwiliyi walal-malawal wäŋalil, bala ŋayi nhäŋala märrma'nhan yolŋuny maṉḏany maṉḏa gan bunhamin maṉḏa-mala yan Yitjuralpuy yolŋu maṉḏa. Ga ŋayiny ŋunhi Mawtjitjtja marrtjin, djälthin ŋayi yan guŋga'yunaraw maṉḏaŋ, yanbi balaŋ ŋayi maṉḏany waŋgany-manapana ga galkithinan ŋayi bala waŋanan maṉḏaŋgal bitjarra, ‘Way maṉḏa, nhumany dhuwal be muka wäwa'manydji. Nhaku nhuma ga dhuwal bunhamirrnydja?’ bitjarr.
26 “No dia seguinte, visitou-os novamente e viu dois homens de Israel brigando. Tentando agir como pacificador, disse a eles: ‘Homens, vocês são irmãos; por que brigam um com o outro?’.
27 Ga ŋayiny ŋunhi waŋganydja bilyurr, ga dhunupan ŋayi ŋanya ḏur'yurra Mawtjitjnhany, bala waŋan bitjarra, ‘Gatjuy! Yol nhe dhuwal yolŋuny? Yolthu nhuna dhuwal nhirrparnydja? Nhe dhu be buŋgawathirrnydja ŋanapurruŋ ga mala-djarr'yunamirrnydja?
27 “Mas o homem que era culpado empurrou Moisés e disse: ‘Quem o nomeou líder e juiz sobre nós?
28 Nhaltjanna nhe dhu ŋarranhany? … buman murrkay'kuman? Bitjan nhakun nhe barpuru ŋunhi Yetjippuynha yolŋuny buma murrkay'kum?’ Ga bitjarra ŋayiny ŋunhiyiny waŋganydja yolŋu waŋan Mawtjitjkuny.
28 Vai me matar como matou o egípcio ontem?’.
29 Bala ŋayi ŋunhi Mawtjitjtja mirithinan yan barrarinany, ga dhunupan nhakun ŋayi ŋunhi ganarrthaŋala ŋunhiyiny wäŋa Yetjiptja, bala waṉḏinan wiripuŋulila wäŋalil barrkulila. Yo, ŋunhala ŋayi gan ŋunhi Midiyannha wäŋaŋur wiyin'tja nhinan, ga yan bili-i-i, ga märraŋal ŋayi miyalk, ga märrma' yothu maṉḏa ḏirramu maṉḏa maḻŋ'thurr nhanŋu ŋunhiliyin banydji yan wäŋaŋur Midiyannha.”
29 Quando Moisés ouviu isso, fugiu e foi viver como estrangeiro na terra de Midiã. Ali nasceram seus dois filhos.
30 “Yo, Mawtjitjtja gan nhinanan ŋunhiliyiny wiyinŋumirra, ga yan bili-i-i ga 40 dhuŋgarra djuḻkthurr. Bala waŋganymirrnydja ŋayi Mawtjitj gan nhinanan ŋunhala ḏiltjiŋura wäŋaŋur gapu-ranhdhakŋura, galki bukuŋur Djäniya yäkuŋur wäŋaŋur. Ga dhunupan ŋayi ŋunhi God-Waŋarrwuny dhäwu-gänhamirrnydja yolŋu maḻŋ'thurra nhanukal ŋunhiliyin. Yo, nhäŋal ŋayi Mawtjitjthu ŋunhin dharpan man'tjarrnha ŋayi gan ŋunhi nhäranan, yurr yaka ŋayi ŋunhiyi man'tjarrnydja nhäranha räwakthinyany ŋuriŋiyi gurthaynydja ŋäṉarryuny.
30 “Quarenta anos depois, no deserto próximo ao monte Sinai, um anjo apareceu a Moisés nas chamas de um arbusto que queimava.
31 Bala ŋayi Mawtjitjthuny ṉirr'yurra mirithinan nhäŋalnydja ŋunhiyiny, ga bulu nhakun ŋayi marrtjin galkithin, ŋayi dhu nhäma galkiŋur. Bala ŋayi ŋäkula rirrakaynydja Garraynhany God-Waŋarrnhany, ŋayi waŋanany bitjarrnha gam',
31 Quando Moisés viu aquilo, ficou admirado. Aproximando-se para observar melhor, ouviu a voz do Senhor, que disse:
32 ‘Ŋarrany dhuwal God-Waŋarr nhokalaŋaw mala-ŋurrkanhayŋuw walalaŋ, Yipurayimgu* ga Yitjakku* ga Djaykupku,’ bitjarr. Bala ŋayiny ŋunhi Mawtjitjtja marrmarryurra mirithinan, ga märr-barrarinan ŋayi ŋunhi buluŋuwnydja nhänharaw.
32 ‘Eu sou o Deus de seus antepassados, o Deus de Abraão, de Isaque e de Jacó’. Moisés tremia de medo e não tinha coragem de olhar.
33 Bala yan ŋayi ŋunhi Garraynydja waŋanan nhanukal bitjarrnha gam', ‘Gatjuy yupmaraŋun nhuŋuwuy nhe dhuwali dhapathuŋ'tja, bili dhuwandja nhe ga dhärrany dhiyala dharrpalŋura wäŋaŋurnydja, ŋunhi gänaŋ'maranhawuynha ŋarrakuŋun Garraywuŋun.
33 “Então o Senhor lhe disse: ‘Tire as sandálias, pois você está pisando em terra santa.
34 Nhäŋalnydja ŋarra gan ŋunhi ŋarrakuwuynydja yolŋuny walalany, burakinany walal gan ŋunhi dharrwan mirithirra ŋunhiliyiny wäŋaŋur Yetjiptja, ga ŋäma ŋarra walalany ga rirrakay ŋäthinyaminyawuy. Ga dhuwandja ŋarrapin marrtjin walŋakunharawnha walalaŋ, ŋarra dhu walalany dhawaṯmaraman beŋuryiny ŋunhi garrpinamirriŋurnydja romŋur. Go rälin marrtji ŋarrakala, ŋarra nhuna dhu djuy'yundja balayin Yetjiplila makarrlil wäŋalil,’ bitjarra ŋayi gan ŋunhi Garraynydja waŋan nhanukal Mawtjitjkalnydja.”
34 Por certo, tenho visto a aflição do meu povo no Egito. Tenho ouvido seus gemidos e desci para libertá-los. Agora vá, pois eu o envio de volta ao Egito’.
35 “Yo, ŋäthilnydja walal gan ŋunhi Mawtjitjnhany nyinyaŋdhurr muka nhäŋal, ga waŋan walal gan nhanŋu bitjarr, ‘Yolthu nhuna dhuwal waṉa-nhirrparnydja ŋanapurruŋguny buŋgawayinyaraw ga mala-djarr'yunaraw?’ Bitjarr walal gan ŋunhi ŋäthilnydja waŋan nhanŋu Mawtjitjkuny. Yurr ŋayipi yan ŋunhi ŋunhiyi bili yan waŋgany yolŋuny nhanukuŋuny God-Waŋarrwuŋuny djuy'yunawuy guŋga'yunarawnydja walalaŋ, ŋayin walalaŋ ŋunhi ŋurruŋuyinany, ŋayin walalany gan ŋunhi Mawtjitjthun gäŋalnydja dhawaṯmaraŋalnydja beŋurnydja ŋunhi garrpinamirriŋurnydja romŋur. Yurr yaka ŋayi ŋunhi gänany djäma ŋayipiny, ŋuriŋi ŋunhi God-Waŋarrwal dhäwu-gänhamirriy yolŋuy guŋga'yurrnydja ŋanya ga gäŋalnydja, ŋuriŋi ŋunhi ŋayi nhanukal milkunhamin ŋunhal ŋunhi bukuŋur, ŋunhi ŋayi man'tjarrnha nhäran.”
35 “Era esse o mesmo Moisés que o povo havia rejeitado quando lhe perguntaram: ‘Quem o nomeou líder e juiz?’. Por meio do anjo que apareceu a Moisés no arbusto em chamas, Deus o enviou para ser líder e libertador.
36 “Yo. Bala ŋayi Mawtjitjthuny ŋurru-warryurra gäŋala yolŋunhany walalany beŋuryiny Yetjipŋurnydja wäŋaŋur, dhawaṯmaraŋala ŋayi gan walalany, ga djämany ŋayi gan bulun dhika yindin mirithirra romdja ganydjarrmirra ŋunhiliyiny Yetjiptja wäŋaŋur, ga bulu ŋunhili ṉapuŋga wäŋaŋur yäkuŋur ‘Mikumirr Gapu’ ŋunhi gan bawkthurr yindi mirithirr guḻun, ŋunhiliyin ŋayi ŋunhi yindiny mirithirrnydja ganydjarrmirrnydja rom djäma, ga bitjarryi bili ŋayi gan ŋunhalnydja ŋunhi gapu-ranhdhakŋurnydja wäŋaŋur djämayi, ŋunhi walal gan nhinan ŋunhiliyi 40 dhuŋgarra-ŋupar.
36 Assim, com muitas maravilhas e sinais, ele os conduziu para fora do Egito, pelo mar Vermelho e pelo deserto, durante quarenta anos.
37 Yo, ŋayiny gan ŋunhi Mawtjitjthuny gäŋalnydja walalany mirithinan latju'kuŋalnha dhikan, ga waŋan ŋayi Mawtjitjthu walalany, lakaraŋal walalaŋ ŋurikiwurruŋ nhanukalaŋaw malaw Yitjuralpuyŋuw bitjarr, ‘God-Waŋarryuny dhu ŋunhi djuy'yun waŋganynha yolŋunhany djawarrkmirrinhany nhumalaŋ, balanyayi bili nhakun ŋarrany ŋayi djuy'yurr, yurr ŋayi dhu ŋunhi maḻŋ'thundja dhipuŋuryin nhumalaŋgalnha malaŋurnydja.’
37 “Esse mesmo Moisés disse ao povo de Israel: ‘Deus levantará para vocês um profeta como eu do meio de seu povo’.
38 Yo, ŋunhilin bili yan ŋayiny gan ŋunhi Mawtjitjtja nhinan gapu-ranhdhakŋura wäŋaŋur, Godkalaŋumirriwalnha yolŋuwal malaŋur ga limurruŋgalaŋuwalnha mala-ŋurrkanhayŋuwal walalaŋgal, ga ŋurikal ŋunhi Godkalaŋumirriwal dhäwu-gänhamirriwal ŋunhi ŋayi gan waŋan nhanukal ŋunhal bukuŋur yäkuŋur Djäniya; ga nhanukala ŋayi ŋunhi Mawtjitjkala God-Waŋarryuny gurrupar walŋamirrnydja ŋunhi dhäruk lakaranhaminyarawnydja marrtjinyaraw bala limurruŋguny.”
38 Moisés estava com nossos antepassados, a congregação do povo de Deus no deserto, quando o anjo lhe falou no monte Sinai, e ali Moisés recebeu palavras que dão vida, para transmiti-las a nós.
39 “Ga nhaltjarr walal ŋunhi limurruŋgalnydja mala-ŋurrkanhayŋuy walal? Märraŋal walal ŋula Mawtjitjnha dhäruk? Bäyŋu warray. Yaka walal ŋunhiyi ŋuriŋiwurruyyi märranha ga malthunna nhanŋu dhärukku; yanan walal bäykarraraŋala ŋäkul ŋanya Mawtjitjnhany, bala yan walal ŋanya gan ŋunhi bukuy-ŋurrkaŋala, bili walal gan ŋunhi djälthin walal dhu marrtji balayi roŋiyirr Yetjiplil makarrlil wäŋalil.”
39 “Mas nossos antepassados se recusaram a obedecer a Moisés. Eles o rejeitaram e, em seu íntimo, voltaram ao Egito.
40 “Bala walal waŋanany Mawtjitjkalaŋuwala wäwa'mirriŋuwalnydja Yärangala bitjarra gam', ‘Way, nhe napurruŋ dhu djäma ŋula nhä waŋarrkum, märr ŋayi dhu marrtji ŋuriŋiyi ŋanapurruny waṉa-gäma, bili ŋunhiyiny ḏirramu Mawtjitjtja ŋunhi ŋayi gan limurruny gäŋal beŋur Yetjipŋur makarrŋur wäŋaŋur räli, ŋula wanhan ŋayi dhikan winya'yurra.’
40 Disseram a Arão: ‘Faça para nós deuses que nos guiem, pois não sabemos o que aconteceu com esse Moisés que nos tirou do Egito’.
41 Bala walal djäman gan ŋamaŋamayurra ŋula nhän ŋunhi waŋarrnhan walalaŋguwuy walal, rumbalnydja walal gan ŋunhi djäma balanya nhakun buliki, bala walal gan ŋunhiyiny warrakan'nhan malany batharnydja gurrupanarawnydja ŋurikiyin waŋarrwun walalaŋgalaŋaw, bala walal gan ŋunhi buku-ŋal'yurra ŋurikiyiny waŋarrwu, ŋunhi goŋbuywun djämapuywu.
41 Logo, fizeram um ídolo em forma de bezerro, ofereceram-lhe sacrifícios e começaram a celebrar o objeto que haviam criado.
42 Bala ŋayi God-Waŋarrnydja ŋapan walalaŋ gurrupanmin; ganarrthaŋala walalany, märr walal dhu ga ŋunhi buku-ŋal'yundja ŋula nhakun malaŋuw ganyuwnha mala djiwarr'puywun, bitjan yan bili nhakun yolŋuy djawarrkmirriy gan wukirri baman' ŋäthil, bitjarr gam',
42 Então Deus se afastou deles e os entregou para servirem as estrelas do céu como deuses, conforme está escrito no livro dos profetas: ‘Foi a mim que vocês trouxeram sacrifícios e ofertas durante aqueles quarenta anos no deserto, povo de Israel?
43 Yuwalktja nhuma gan ŋunhi buku-ŋal'yurrnydja waŋarrwuny yäkuw Molikkun,*
43 Não, vocês carregaram o santuário de Moloque, a estrela de seu deus Renfã, e as imagens que fizeram para adorá-los. Por isso eu os enviarei para o exílio, para além da Babilônia’.
44 “Yo, ŋunhiliyin gan ŋunhi nharaŋŋura wäŋaŋur limurruŋgalnydja mala-ŋurrkanhayŋuy ŋayathaŋal buṉbuny ŋunhi wiṉiṉdja God-Waŋarrwuny, ŋunhi ŋayi God-Waŋarr gan nhinan ŋunhiliyi walalaŋgal. God-Waŋarrnydja ŋunhi ŋäthil yan dhäruk-gurrupanminany Mawtjitjkalnydja, ŋunhi nhaltjan walal dhu djäma ŋunhiyi wiṉiṉ, ga djämany walal nhakun ŋunhi dharaŋana yan balanya bili yan ŋunhi nhaltjarr ŋayi God-Waŋarryu lakaraŋal ŋäthil walalaŋgal.
44 “Nossos antepassados levaram com eles pelo deserto o tabernáculo, construído de acordo com o modelo que Deus havia mostrado a Moisés.
45 Ga ŋunhiwurryiny yolŋu walal ŋunhi walal gan djäma wiṉiṉdja, ŋunhiny walal worruŋuyinan, bala walal marrtjin ŋunhi murrmurryurrnydja ŋunhiliyin banydjin yan nharaŋŋura wäŋaŋurnydja. Ga yalalany dhä-dhuḏitjtja gan ŋunhi God-Waŋarrwuny wiṉiṉ gäŋal djamarrkuḻiy'nha walalaŋgal, ga yan bili-i-i, ga gulŋiyin walal dhipal wäŋalil Gaynanlil ŋunhiŋumirryi. Marrtjinany walal gan ŋunhi, malthurrnydja nhanŋun Djatjuwawnha* yäkuw yolŋuw, bala walal yan märraŋala ŋunhiyiny wäŋa, djaw'yurrnydja walal ŋunhi ŋurikiwurruŋgala wiripuwurruŋgala bäpurruwal yolŋuwal mala. Bili God-Waŋarryu ŋayipi ŋunhi ŋaŋ'ŋaŋ'thurrnydja gan, dhawaṯmaraŋalnydja ŋäthil muka yan ŋunhi wiripuwurrunhany malany. Yo, limurruŋguny ŋunhi mala-ŋurrkanhayŋu walal gan nhinan dhiyala wäŋaŋur, yurr baḏak yan walal gan ŋunhi buku-ŋal'yurrnydja God-Waŋarrwuny ŋunhiliyi bili yan wiṉiṉŋurnydja, yan bili-i-i, ga Daybitmirriynha waluy.”
45 Anos depois, quando Josué comandou nossos antepassados nas batalhas contra as nações que Deus expulsou desta terra, foi levado com eles para seu novo território e ali ficou até o tempo do rei Davi.
46 “Yo, God-Waŋarrnydja ŋunhi mirithin märr-ŋamathinany nhäŋalnydja ŋanya Daybitnha, ga ŋayi ŋunhiyiny Daybittja djälthin ŋayi dhu djäma yuṯan buṉbu God-Waŋarrwuny, märr walal dhu ga Djaykupkalnydja yarraṯaŋur buku-ŋal'yundja God-Waŋarrwuny manymakŋurnha dhikan buṉbuŋurnydja.
46 “Davi encontrou favor diante de Deus e pediu para construir um templo permanente para o Deus de Jacó,
47 Yurr Daybitthuny yaka djäma buṉbuny ŋunhiyi; gäthu'mirriŋuynha nhanukal Daybitkal Djalamandhun yäkuy ŋunhi djämany dhuḻ'yurrnydja buṉbuny God-Waŋarrwuny.
47 mas foi Salomão quem o construiu.
48 Yurr ŋayiny ŋunhiyiny God-Waŋarr bulu warray garrwar, ga djuḻkmaram ŋayi ga, yaka ŋayi ŋuli gi ŋunhi God-Waŋarr nhini ŋunhiliny buṉbuŋur yolŋuwuŋuny goŋbuynydja djämapuy. Ŋäthil baman'tja djawarrkmirr yolŋu gan waŋan bitjarr gam',
48 O Altíssimo, porém, não habita em templos feitos por mãos humanas. Como diz o profeta:
49 ‘Djiwarrny'tja dhuwal wäŋa nhinanharawnha ŋarraku,
49 ‘O céu é meu trono, e a terra é o suporte de meus pés. Acaso construiriam para mim um templo assim tão bom?’, diz o Senhor. ‘Que lugar de descanso me poderiam fazer?
50 Bili dhuwandja ŋunhi bukmaktja ŋula nhä malany ŋarrakiyinguŋ yan djämapuynydja.’
50 Acaso não foram minhas mãos que criaram o céu e a terra?’.
51 Bala ŋayiny gan ŋunhi Dhepindja baḏaknha yan waŋan, lakaraŋalnydja marrtjin ŋurikiwurruŋgal ŋaḻapaḻmirriwalnydja. Ga bitjarr ŋayi gan ŋunhi waŋanany, “Nhä nhuma dhuwal yolŋuny walal? Raypirri-waḏatjmirr? … ŋänhamiriw walal? Ŋayaŋuny nhumalaŋ dhuwal ḏäl yan, ga buthuru nhumalaŋ dhumuk, bili yaka nhuma djäl God-Waŋarrwalaŋaw dhäwuw ŋänharaw. Yakan nhuma ŋuli gi dhuwal buthuru-bitjurr ŋamathaŋuny ŋurukuny ŋunhi Dhuyu-Birrimbirrwuny; bitjan bili nhuma ŋuli ga ŋunhi ŋanya bukuy-ŋurrkam yan, dharaŋana yan nhumalaŋ dhuwal romdja balanya bili yan nhakun mala-ŋurrkanhayŋuw nhumalaŋgalaŋaw.
51 “Povo teimoso! Vocês têm o coração incircuncidado e são surdos para a verdade. Resistirão para sempre ao Espírito Santo? Foi o que seus antepassados fizeram, e vocês também o fazem!
52 Ŋula ga waŋgany yolŋu djawarrkmirr nhina walŋa yan ŋunhi walal yaka ŋula nhumalaŋgal mala-ŋurrkanhayŋuy walal bunha murrkay'kunha? Ga bitjarr bili walal gan bumar murrkay'kuŋal ŋunhi God-Waŋarrwu djawarrkmirrinhany walalany, ŋunhi walal ŋuli ganha lakaranha be ŋäthil bitjana, ‘Galki ŋayi dhu ŋunhiyi rom-dhunupany yolŋu bunan dhiyala.’ Ga yuwalknha ŋayi ŋunhi ŋunhiyi rom-dhunupany yolŋu marrtjin räliny dhipalnydja munatha'lilnydja wäŋalil, ga nhumany ŋunhi dhiyaŋuwurruynydja ŋanyanhany goŋ-gurrupar ŋurikal miriŋuwal, bala yan nhuma bumarnydja ŋanya murrkay'kuŋala.”
52 Que profeta seus antepassados não perseguiram? Mataram até aqueles que predisseram a vinda do Justo, a quem vocês traíram e assassinaram!
53 “Yo, nhumalaŋ warray ŋayi ŋunhi God-Waŋarryu gurrupar romdja nhanŋuwuy ŋayi, ŋurikiwurruŋgalaŋuwurrnydja ŋunhi djiwarr'puywalnydja dhäwu-gänhamirriwal yolŋuwal walalaŋgal. Yurr nhumany yaka warray märranha ŋunhiyi romnha, ga buthuru-bitjunany nhuma nhanŋu bäyŋun.” Bitjarr ŋayi gan ŋunhi Dhepindhu lakaraŋalnydja ŋurikiwurruŋguny ŋaḻapaḻmirriwnydja.
53 Vocês desobedeceram à lei de Deus, embora a tenham recebido das mãos de anjos”.
54 Bala walal ŋunhi ŋaḻapaḻmirrnydja yolŋu walal mirithinan maḏakarritjthinany Dhepinguny, ŋaramurryinany walal ŋunhi nhanŋu ŋuriŋiyi dhärukthuny nhanukal, bala walal nhakun ḻirra-ḻäwunhaminan mirithinan nhanŋu bunharawnha yan.
54 Os líderes judeus se enfureceram com a acusação de Estêvão e rangiam os dentes contra ele.
55 Yurr ŋayipiny ŋunhi Dhepindja yolŋu baḏak yan gan dhärran dhaŋaŋmirr Dhuyu-Birrimbirrwalaŋumirr, bala yan ŋayi maŋutji-garramatthinany djiwarr'lila God-Waŋarrwalnha yirralkalil, bala yan ŋayi nhäŋalnha God-Waŋarrnhan ŋayi gan djeŋarra'mirriyin, ga wiripuny Djesunhany, ŋayi gan dhärranany galkin yänan God-Waŋarrwalnha dhunupa'ŋuŋura gali'ŋurnydja.
55 Mas Estêvão, cheio do Espírito Santo, olhou firmemente para o céu e viu a glória de Deus, e viu Jesus em pé no lugar de honra, à direita de Deus.
56 Bala ŋayi yan Dhepindja waŋanan bitjarrnha, “Way, nhäŋu ŋathil walal! Nhäman ŋarra ga dhuwal djiwarrny'tja God-Waŋarrwuny wäŋa dhärra ga ḻapthunawuynha bilin, ga nhäman ŋarra ga Djesunhany, ŋayi ga dhärrany ŋunha galkin yanan nhanukala God-Waŋarrwala dhunupa'ŋuŋura gali'ŋurnydja, ŋurruŋun ŋayi ŋunha mirithirra.”
56 “Olhem!”, disse ele. “Vejo os céus abertos e o Filho do Homem em pé no lugar de honra, à direita de Deus!”
57 Ga dhunupan walalnydja ŋunhi ḏilkurruwurrnydja yolŋu walal buthuru-gunganhaminan goŋdhun walalaŋgiyingal walal ŋänhaŋurnydja, yurr walal gan ŋunhi yatjunminany mirithinan, buthuru-djaw'yunminan manapar ŋurikin dhäwuwnha Dhepingalaŋawnha. Bala yan dhunupan walal gundupuŋalnydja, baṯnha walal ŋanya ŋayathaŋal,
57 Eles taparam os ouvidos e, aos gritos, lançaram-se contra ele.
58 bala walal marrtjin warryu'-warryurra ŋanya balan dhawaṯmaraŋala beŋuryiny ŋunhi wäŋaŋur. Ga dhunupan yan walal marrtjin ŋunhi guṉḏan wapmaraŋal, bala walal marrtjin bumara ŋanya Dhepinnhany djirrmaraŋal nhanukal guṉḏan. Ga waŋgany gan yuṯa ḏirramu dhärran ŋunhiliyi yäku Djol, yurr nhäŋal ŋayi gan walalany ŋunhiwiliyi. Ga walalnydja ŋuriŋiwurruynydja ŋunhi walal mel-marŋgimirr nhanŋu Dhepingu, walalnydja ŋunhi ḻarrmaraŋala walalaŋguwuy girriny' mala bala rarr'yurrnydja marrtjin ḻukulilnydja nhanukala Djolwala djägawnydja.
58 Arrastaram-no para fora da cidade e começaram a apedrejá-lo. Seus acusadores tiraram os mantos e os deixaram aos pés de um jovem chamado Saulo.
59 Bitjarr bili walal gan ŋanya ŋunhi bumarnydja guṉḏaynydja wirriw'-wirriwyurrnydja, bala ŋayi Dhepindja waŋanan yatjurrnydja märrliliyanhaminany Garraywalnydja bitjarrnha gam', “Garray Djesu, märraŋun ŋarrany go birrimbirrnydja nhokiyingalnha goŋlil.”
59 Enquanto atiravam as pedras, Estêvão orou: “Senhor Jesus, recebe o meu espírito”.
60 Bala yan ŋayi bun'kumu-djipthurra, ga buluny ŋayi waŋan yatjurrnydja bitjarrnha, “Garray, bäy-lakaraŋun walalaŋ. Yaka walalany wiyindja gäŋu dhuwalaŋuwuyyiny djämapuy yätjkurruwuynydja.” Yo, waŋanany ŋayi ŋunhi bitjarryiny, bala yan dhunupan dhiŋgaŋalnha.
60 Então caiu de joelhos e gritou: “Senhor, não os culpes por este pecado!”. E, com isso, adormeceu.
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?
Estude este capítulo no WhatsApp
Peça à IA da Bíblia Fala para explicar Atos 7, comparar traduções ou montar um estudo — tudo direto pelo WhatsApp.