Mateus 18
Chaʼ tsoʼo nu nchcuiʼ jiʼi̱ Jesucristo nu xuʼna na (CTANT) vs ARIB
1 La cuiꞌ tyempo biꞌ ndyalaa lcaa nguꞌ nu ndyaca tsaꞌa̱ jiꞌi̱ slo Jesús chaꞌ chcuiꞌ nguꞌ loꞌo:
1 Naquela hora chegaram-se a Jesus os discípulos e perguntaram: Quem é o maior no reino dos céus?
2 Liꞌ ngusiꞌya Jesús jiꞌi̱ sca nu piti chaꞌ ca̱a̱ slo yu, chaꞌ tyatu̱ nu piti slo nguꞌ nu ndyaca tsaꞌa̱ jiꞌi̱.
2 Jesus, chamando uma criança, colocou-a no meio deles,
3 ―Chaꞌ liñi nchcuiꞌ naꞌ loꞌo ma̱ ―nacui̱ Jesús jiꞌi̱ nguꞌ biꞌ―, chaꞌ ná caca tyatí̱ ma̱ chaꞌ jiꞌi̱ ycuiꞌ Ndyosi chaꞌ caca Ni loo neꞌ cresiya jiꞌi̱ ma̱ si ná chaꞌa̱ chaꞌ tyiquee ma̱; ngaꞌa̱ chaꞌ caca tyiquee ma̱ ñiꞌya̱ laca tyiquee nu piti re, chaꞌ ná tyixi nduꞌni nguꞌ sube.
3 e disse: Em verdade vos digo que se não vos converterdes e não vos fizerdes como crianças, de modo algum entrareis no reino dos céus.
4 Sca ñati̱ nu laca ñiꞌya̱ laca nu piti re, sca ñati̱ nu ná tyixi tyiquee, nu ná ntiꞌ tyiji̱loo jiꞌi̱ tyaꞌa chaꞌ caca ycuiꞌ sca ñati̱ tlyu, biꞌ laca nu ndulo la chaꞌ jiꞌi̱ ca su laca ycuiꞌ Ndyosi loo.
4 Portanto, quem se tornar humilde como esta criança, esse é o maior no reino dos céus.
5 Nu loꞌo xtyucua ma̱ jiꞌi̱ sca ñati̱ ñiꞌya̱ ntiꞌ nu piti re xquiꞌya chaꞌ ngusñi tsoꞌo ma̱ chaꞌ jnaꞌ, la cuiꞌ juaꞌa̱ na nxtyucua ma̱ ꞌna laca.
5 E qualquer que receber em meu nome uma criança tal como esta, a mim me recebe.
6 ’Si ntsuꞌu ñati̱ nu ndatsaa jiꞌi̱ xaꞌ ñati̱ chaꞌ cuaꞌni nguꞌ chaꞌ cuxiꞌ, masi tatsaa ñati̱ biꞌ jiꞌi̱ nu piti re chaꞌ cuaꞌni yu chaꞌ cuxi, tsoꞌo la masi tyaaca̱ꞌ sca quichi tonu yane ñati̱ cuxi biꞌ, loꞌo liꞌ xtyú nguꞌ jiꞌi̱ ñati̱ biꞌ lo hitya tyujoꞌo chaꞌ tye chaꞌ jiꞌi̱ tsiyaꞌ ti; tsoꞌo la si cajaa ñati̱ nu juaꞌa̱ nduꞌni, chaꞌ ngaꞌaa tatsaa jiꞌi̱ xaꞌ la nguꞌ sube chaꞌ cuaꞌni nguꞌ chaꞌ cuxi.
6 Mas qualquer que fizer tropeçar um destes pequeninos que crêem em mim, melhor lhe fora que se lhe pendurasse ao pescoço uma pedra de moinho, e se submergisse na profundeza do mar.
7 ¡Tyaꞌna tsa ñati̱ chalyuu re! Ntsuꞌu tsa chaꞌ cuxi nu nduꞌni ñuꞌu̱ jiꞌi̱ tyiquee ñati̱. Lcaa hora ntsuꞌu chaꞌ cuxi juaꞌa̱ nde chalyuu, pana tlyu tsa chaꞌ caca jiꞌi̱ ñati̱ nu ndatsaa jiꞌi̱ tyaꞌa chaꞌ cuaꞌni nguꞌ chaꞌ cuxi; tlyu tsa chaꞌ tiꞌí tyacua jiꞌi̱ ñati̱ biꞌ nde loo la.
7 Ai do mundo, por causa dos tropeços! pois é inevitável que venham; mas ai do homem por quem o tropeço vier!
8 ’Ngaꞌa̱ chaꞌ xtyanu ma̱ tsiyaꞌ ti lcaa chaꞌ cuxi nu ndiya tsa tiꞌ ma̱ jiꞌi̱, masi tiji̱ꞌ tsa tiꞌ ma̱ jiꞌi̱ sca chaꞌ biꞌ ñiꞌya̱ laca si yaꞌ ma̱ laca, ñiꞌya̱ laca si quiyaꞌ ma̱ laca. Tsoꞌo la xana chalyuu nu ná ngaꞌa̱ chaꞌ tye jiꞌi̱ ma̱, masi ná loꞌo chaꞌ cuxi biꞌ nu tiji̱ꞌ tsa tiꞌ ma̱ jiꞌi̱, loꞌo liꞌ ná tyalaa ma̱ su ngaꞌaa tye tsiyaꞌ ti chaꞌ tyaqui̱ quiiꞌ.
8 Se, pois, a tua mão ou o teu pé te fizer tropeçar, corta-o, lança-o de ti; melhor te é entrar na vida aleijado, ou coxo, do que, tendo duas mãos ou dois pés, ser lançado no fogo eterno.
9 La cuiꞌ ti chaꞌ, masi ndiya tsa tiꞌ ma̱ sca chaꞌ cuxi nu ñaꞌa̱ ma̱ jiꞌi̱, ngaꞌa̱ chaꞌ xtyanu ma̱ chaꞌ biꞌ tsiyaꞌ ti, ñiꞌya̱ si culo ma̱ jiꞌi̱ ycuiꞌ cloo ma̱ chaꞌ ngaꞌaa taquiyaꞌ ma̱ jiꞌi̱ chaꞌ cuxi biꞌ tsiyaꞌ ti. Tsoꞌo la xana chalyuu nu ná ngaꞌa̱ chaꞌ tye jiꞌi̱ ma̱, masi ná loꞌo chaꞌ cuxi biꞌ nu tiji̱ꞌ tsa tiꞌ ma̱ jiꞌi̱, chaꞌ liꞌ ná tsaa ma̱ nde ca bilyaa su ná tye tsiyaꞌ ti chaꞌ tyaqui̱ quiiꞌ.
9 E, se teu olho te fizer tropeçar, arranca-o, e lança-o de ti; melhor te é entrar na vida com um só olho, do que tendo dois olhos, ser lançado no inferno de fogo.
10 ’Ná tsoꞌo si ná taquiyaꞌ ma̱ jiꞌi̱ sca ñati̱ ꞌna, masi jiꞌi̱ sca nu piti. Chaꞌ liñi nchcuiꞌ naꞌ loꞌo ma̱, chaꞌ ntsuꞌu xca̱ ca su ntucua ycuiꞌ Ni cuentya jiꞌi̱ lcaa nguꞌ sube biꞌ; lcaa hora ntsuꞌu chacuayáꞌ chcuiꞌ xca̱ biꞌ loꞌo ycuiꞌ Ndyosi Sti naꞌ cuentya jiꞌi̱ nu nguꞌ sube jiꞌi̱.
10 Vede, não desprezeis a nenhum destes pequeninos; pois eu vos digo que os seus anjos nos céus sempre vêm a face de meu Pai, que está nos céus.
11 Cua nda Ni ꞌna lijya̱a̱ chalyuu chacuayáꞌ jiꞌi̱ ycuiꞌ Ndyosi chaꞌ caca naꞌ ñati̱, chaꞌ cuaꞌni lyaá naꞌ jiꞌi̱ ñati̱ nu cua ngunaꞌ chalyuu jiꞌi̱ xquiꞌya chaꞌ cuxi.
11 {Porque o Filho do homem veio salvar o que se havia perdido.}
12 ’¿Ñiꞌya̱ ntiꞌ ma̱ ni? Cua ntsuꞌu sca siyento tyaꞌa xlyaꞌ jiꞌi̱ sca ñati̱, loꞌo liꞌ ngunaꞌ tsaca jiꞌi̱ yu. ¿Ñiꞌya̱ cuaꞌni yu liꞌ? Ndiꞌya̱ cuaꞌni yu ñacui̱ naꞌ: xtyanu yu jiꞌi̱ taju xlyaꞌ quiñaꞌa̱ biꞌ siiꞌ caꞌya su tsoꞌo ti ndiꞌi̱ niꞌ, chaꞌ tsaa yu tsaana yu jiꞌi̱ xlyaꞌ nu ngunaꞌ jiꞌi̱ yu biꞌ.
12 Que vos parece? Se alguém tiver cem ovelhas, e uma delas se extraviar, não deixará as noventa e nove nos montes para ir buscar a que se extraviou?
13 Loꞌo quije biꞌ jiꞌi̱ yu, ca chaa tsa tiꞌ yu liꞌ, chaꞌ tsoꞌo tsa ntsuꞌu tyiquee yu ñaꞌa̱ yu jiꞌi̱ nu sca ca xlyaꞌ nu cua ngunaꞌ jiꞌi̱ yu; pana ná ntsuꞌu chaꞌ culacua tiꞌ yu jiꞌi̱ nu jacuayala tyii ntucua caa tyaꞌa xlyaꞌ nu ndyanu tsoꞌo ti.
13 E, se acontecer achá-la, em verdade vos digo que maior prazer tem por esta do que pelas noventa e nove que não se extraviaram.
14 Ñiꞌya̱ nu nduꞌni nu xuꞌna xlyaꞌ biꞌ, chaꞌ ná chcunaꞌ ni sca xlyaꞌ jiꞌi̱ yu, la cuiꞌ juaꞌa̱ nduꞌni ycuiꞌ Ndyosi Sti ma̱ nu ntucua nde cua̱, chaꞌ ná ntiꞌ Ni chaꞌ chcunaꞌ chalyuu jiꞌi̱ ni tsaca ñati̱ xquiꞌya chaꞌ cuxi nu ntsuꞌu jiꞌi̱. Ná ntiꞌ ycuiꞌ Ni tsiyaꞌ ti chaꞌ tye chaꞌ jiꞌi̱ nguꞌ, masi sube tsa nguꞌ ntiꞌ ma̱.
14 Assim também não é da vontade de vosso Pai que está nos céus, que venha a perecer um só destes pequeninos.
15 ’Nu loꞌo ntsuꞌu nguꞌ tyaꞌa ma̱ nu nguaꞌni sca chaꞌ cuxi loꞌo ma̱, liꞌ tsaa ma̱ slo nguꞌ tyaꞌa ma̱ biꞌ, chaꞌ cuaana ti cachaꞌ ma̱ jiꞌi̱ nguꞌ biꞌ ñiꞌya̱ laca chaꞌ cuxi nu nguaꞌni nguꞌ loꞌo ma̱. Tsoꞌo tsa liꞌ si tyajaꞌa̱ nguꞌ tyaꞌa ma̱ biꞌ cuna nguꞌ chaꞌ nu chcuiꞌ ma̱ loꞌo nguꞌ; ca xñiꞌi̱ tiꞌ nguꞌ liꞌ, xquiꞌya chaꞌ cua nguaꞌni nguꞌ chaꞌ cuxi biꞌ. Liꞌ xaꞌ caca stuꞌba chaꞌ jiꞌi̱ ma̱ loꞌo nguꞌ tyaꞌa ma̱ biꞌ.
15 Ora, se teu irmão pecar, vai, e repreende-o entre ti e ele só; se te ouvir, terás ganho teu irmão;
16 Pana si ná tyajaꞌa̱ nguꞌ tyaꞌa ma̱ biꞌ cuna nguꞌ chaꞌ nu nchcuiꞌ ma̱ loꞌo nguꞌ, tsoꞌo la si tsaa ma̱ slo nguꞌ biꞌ chaca quiyaꞌ; pana loꞌo xi xaꞌ la nguꞌ tyaꞌa ma̱ tsaa ma̱ liꞌ, chaꞌ loꞌo nguꞌ biꞌ cuna nguꞌ chaꞌ nu chcuiꞌ tyucuaa ma̱, chaꞌ caca nguꞌ biꞌ testigo.
16 mas se não te ouvir, leva ainda contigo um ou dois, para que pela boca de duas ou três testemunhas toda palavra seja confirmada.
17 Loꞌo liꞌ, si ná tyajaꞌa̱ nguꞌ tyaꞌa ma̱ biꞌ taquiyaꞌ nguꞌ tsiyaꞌ ti jiꞌi̱ tucua sna tyaꞌa ma̱, liꞌ cachaꞌ ma̱ chaꞌ biꞌ jiꞌi̱ taju ñati̱ jiꞌi̱ cuꞌma̱, nu stuꞌba nduꞌni tlyu ma̱ jiꞌi̱ ycuiꞌ Ndyosi. Loꞌo liꞌ si ñaꞌa̱ ti ná tyajaꞌa̱ nu nguꞌ tyaꞌa ma̱ biꞌ taquiyaꞌ nguꞌ jiꞌi̱ chaꞌ nu nchcuiꞌ ca taꞌa taju tyaꞌa ma̱ loꞌo nguꞌ, liꞌ ngaꞌaa cuaꞌni tyaꞌa ma̱ loꞌo nguꞌ biꞌ lacua. Ñiꞌya̱ si cua laca nguꞌ ñati̱ nu ná ntsuꞌu chaꞌ jiꞌi̱ loꞌo ycuiꞌ Ndyosi tsiyaꞌ ti, ñiꞌya̱ si laca nguꞌ msu jiꞌi̱ nguꞌ xaꞌ tsuꞌ nu cuiñi ti nxñi quiñaꞌa̱ tsa cñi cña loo jiꞌi̱ ma̱, juaꞌa̱ cuaꞌni ma̱ loꞌo nguꞌ biꞌ liꞌ.
17 Se recusar ouvi-los, dize-o à igreja; e, se também recusar ouvir a igreja, considera-o como gentio e publicano.
18 ’Chaꞌ liñi laca nu nchcuiꞌ naꞌ re, chaꞌ loꞌo ná cuaꞌni clyu tiꞌ ma̱ jiꞌi̱ ñati̱ xquiꞌya sca chaꞌ cuxi nu ndyuꞌni ñati̱ biꞌ, la cuiꞌ juaꞌa̱ ná cuaꞌni clyu tiꞌ ycuiꞌ Ndyosi jiꞌi̱ ñati̱ biꞌ nde loo la; pana loꞌo cuaꞌni clyu tiꞌ ma̱ jiꞌi̱ ñati̱, la cuiꞌ juaꞌa̱ cuaꞌni clyu tiꞌ Ni jiꞌi̱ ñati̱ biꞌ.
18 Em verdade vos digo: Tudo quanto ligardes na terra será ligado no céu; e tudo quanto desligardes na terra será desligado no céu.
19 ’Chaca quiyaꞌ cacha̱ꞌ jiꞌi̱ ma̱ chaꞌ chañi chaꞌ cuaꞌni Sti naꞌ nu ntucua nde cua̱ lcaa chaꞌ nu ndijña ma̱ jiꞌi̱ Ni, masi tucua tyaꞌa ti ma̱ ndu̱ ma̱, si stuꞌba chaꞌ nu ntsuꞌu tyiquee tyucuaa ma̱.
19 Ainda vos digo mais: Se dois de vós na terra concordarem acerca de qualquer coisa que pedirem, isso lhes será feito por meu Pai, que está nos céus.
20 Loꞌo naꞌ ngaꞌa̱ naꞌ loꞌo ma̱ macala su ndyuꞌu tiꞌi̱ tucua sna tyaꞌa ti ma̱ chacuayaꞌ ꞌna.
20 Pois onde se acham dois ou três reunidos em meu nome, aí estou eu no meio deles.
21 Liꞌ ñaa Pedro cacua la chaꞌ cachaꞌ jiꞌi̱ Jesús:
21 Então Pedro, aproximando-se dele, lhe perguntou: Senhor, até quantas vezes pecará meu irmão contra mim, e eu hei de perdoar? Até sete?
22 Liꞌ nguxacui̱ Jesús chaꞌ jiꞌi̱ Pedro:
22 Respondeu-lhe Jesus: Não te digo que até sete; mas até setenta vezes sete.
23 ’Chcuiꞌ naꞌ chaca chaꞌ loꞌo ma̱, chaꞌ caca cuayáꞌ tiꞌ ma̱ ñiꞌya̱ caca loꞌo laca ycuiꞌ Ni loo neꞌ cresiya jiꞌi̱ ñati̱: Chcuiꞌ naꞌ chaꞌ jiꞌi̱ sca rey nu ngua tiꞌ cuaꞌni tye taneꞌ, chaꞌ ndacui tsa msu jiꞌi̱.
23 Por isso o reino dos céus é comparado a um rei que quis tomar contas a seus servos;
24 Loꞌo nguxana ca ti nclyacua tiꞌ rey juaꞌa̱, hora ti nduꞌu tucua nguꞌ slo rey biꞌ, ñaa loꞌo nguꞌ jiꞌi̱ sca msu nu ndacui tyu̱u̱ tsa miyu̱ paxu jiꞌi̱.
24 e, tendo começado a tomá-las, foi-lhe apresentado um que lhe devia dez mil talentos;
25 Ná ntsuꞌu cñi tsiyaꞌ ti jiꞌi̱ msu biꞌ, chaꞌ tya taneꞌ biꞌ jiꞌi̱ xuꞌna yu; biꞌ chaꞌ ngulo xuꞌna yu cña chaꞌ cujuiꞌ nguꞌ jiꞌi̱ msu biꞌ, loꞌo jiꞌi̱ clyoꞌo yu, loꞌo jiꞌi̱ ca taꞌa sñiꞌ yu, loꞌo lcaa na nu ntsuꞌu jiꞌi̱ msu biꞌ ca cayaꞌ chaꞌ tya cñi nu ndacui jiꞌi̱ xuꞌna yu liꞌ.
25 mas não tendo ele com que pagar, ordenou seu senhor que fossem vendidos, ele, sua mulher, seus filhos, e tudo o que tinha, e que se pagasse a dívida.
26 Ndyutsi̱i̱ tsa msu biꞌ liꞌ, nclyú yu lo yuu su ndu̱ xuꞌna yu. Liꞌ ndyatu̱ sti̱ꞌ slo yu chaꞌ jña xi tyempo jiꞌi̱ xuꞌna yu: “Xuꞌna”, nacui̱ msu biꞌ jiꞌi̱ rey, “talo xi ꞌna. Ta la xi tyempo ꞌna chaꞌ tya naꞌ lcaa cñi nu ndacui naꞌ jinuꞌu̱ ca tiyaꞌ la.”
26 Então aquele servo, prostrando-se, o reverenciava, dizendo: Senhor, tem paciência comigo, que tudo te pagarei.
27 Ngua tyaꞌna tiꞌ xuꞌna msu biꞌ jiꞌi̱ liꞌ, nguaꞌni clyu tiꞌ jiꞌi̱ msu jiꞌi̱ cuentya jiꞌi̱ taneꞌ biꞌ. “Cua ndye taneꞌ jinuꞌu̱ juani. Ngaꞌaa ndacui nuꞌu̱ jnaꞌ”, nacui̱ xuꞌna yu jiꞌi̱ yu. Cua nduꞌu msu biꞌ ndyaa liꞌ.
27 O senhor daquele servo, pois, movido de compaixão, soltou-o, e perdoou-lhe a dívida.
28 Tyucui̱i̱ nde su ndyaa yu, liꞌ ndyacua tyaꞌa yu loꞌo tyaꞌa msu yu nu ndacui xti ti cñi jiꞌi̱ yu. Hora ti ngusñi yu yane tyaꞌa, tyaala tsa nguaꞌni yu jiꞌi̱ tyaꞌa msu yu. “¿Ni hora tya nuꞌu̱ cñi nu ndacui nuꞌu̱ ꞌna?” nacui̱ yu jiꞌi̱ tyaꞌa msu yu.
28 Saindo, porém, aquele servo, encontrou um dos seus conservos, que lhe devia cem denários; e, segurando-o, o sufocava, dizendo: Paga o que me deves.
29 Loꞌo nu ndacui xti ti cñi biꞌ ni, ndyatu̱ sti̱ꞌ slo msu tyaala biꞌ, ndijña xi chaꞌ clyu tiꞌ jiꞌi̱ yu tyaala biꞌ, chaꞌ caca tyaꞌna tiꞌ yu jiꞌi̱: “Talo nuꞌu̱ xi ꞌna”, nacui̱ jiꞌi̱ nu tyaala biꞌ. “Ta la xi tyempo ꞌna chaꞌ tya naꞌ lcaa cñi nu ndacui naꞌ jinuꞌu̱ ca tiyaꞌ la xi.”
29 Então o seu companheiro, caindo-lhe aos pés, rogava-lhe, dizendo: Tem paciência comigo, que te pagarei.
30 Pana nu msu tyaala biꞌ ni, ná ngua tyaꞌna tiꞌ yu jiꞌi̱ tyaꞌa msu yu tsiyaꞌ ti; hora ti ngusta yu quiꞌya jiꞌi̱ ca toniꞌi̱ cña, chaꞌ suꞌba nguꞌ jiꞌi̱ neꞌ chcua̱ ñaꞌa̱ cuayáꞌ nu tya cñi nu ndacui jiꞌi̱ yu.
30 Ele, porém, não quis; antes foi encerrá-lo na prisão, até que pagasse a dívida.
31 Loꞌo cua naꞌa̱ lcaa tyaꞌa msu yu ñiꞌya̱ ngua chaꞌ cuxi nu nguaꞌni yu tyaala biꞌ, xñiꞌi̱ xi tiꞌ nguꞌ cuentya jiꞌi̱ nu ngaꞌa̱ neꞌ chcua̱ biꞌ liꞌ. Biꞌ chaꞌ ndyaa nguꞌ ca slo xuꞌna nguꞌ biꞌ, ndachaꞌ nguꞌ lcaa chaꞌ biꞌ jiꞌi̱ xuꞌna, ñiꞌya̱ nu ngua jiꞌi̱ nu ndacui cñi biꞌ.
31 Vendo, pois, os seus conservos o que acontecera, contristaram-se grandemente, e foram revelar tudo isso ao seu senhor.
32 Hora ti ngusiꞌya xuꞌna yu jiꞌi̱ msu tyaala biꞌ chaꞌ xaꞌ tya̱a̱ yu ca slo. “Cuxi tsa tyiquee nuꞌu̱”, nacui̱ xuꞌna jiꞌi̱ msu tyaala biꞌ. “Cua ngüijña nuꞌu̱ chaꞌ clyu tiꞌ ꞌna, loꞌo juaꞌa̱ nguaꞌni clyu tiꞌ naꞌ jinuꞌu̱ nquichaꞌ, masi quiñaꞌa̱ tsa cñi ndacui nuꞌu̱ ꞌna.
32 Então o seu senhor, chamando-o á sua presença, disse-lhe: Servo malvado, perdoei-te toda aquela dívida, porque me suplicaste;
33 Loꞌo juani ni, ¿ni chaꞌ ná nguaꞌni tyaꞌna tiꞌ nuꞌu̱ jiꞌi̱ tyaꞌa msu nu ndacui xti ti cñi hi̱, ñiꞌya̱ nguaꞌni tyaꞌna tiꞌ naꞌ jinuꞌu̱?”
33 não devias tu também ter compaixão do teu companheiro, assim como eu tive compaixão de ti?
34 Ngua ñasi̱ꞌ tsa xuꞌna msu biꞌ jiꞌi̱ msu tyaala biꞌ liꞌ, ngulo cña chaꞌ xñi policia jiꞌi̱, chaꞌ suꞌba nguꞌ jiꞌi̱ neꞌ chcua̱, chaꞌ xcubeꞌ nguꞌ jiꞌi̱ ñaꞌa̱ cuayáꞌ nu tya msu tyaala biꞌ lcaa cñi nu ndacui jiꞌi̱ xuꞌna yu. Biꞌ laca cui̱i̱ jiꞌi̱ rey loꞌo msu jiꞌi̱.
34 E, indignado, o seu senhor o entregou aos verdugos, até que pagasse tudo o que lhe devia.
35 ’Ñiꞌya̱ nguaꞌni rey biꞌ ―nacui̱ Jesús jiꞌi̱ nguꞌ―, juaꞌa̱ cuaꞌni Sti naꞌ nu ntucua nde cua̱ loꞌo lcaa ma̱ nu ná tyucui tyiquee ma̱ ndyiꞌya ma̱ chaꞌ clyu tiꞌ jiꞌi̱ tyaꞌa ma̱.
35 Assim vos fará meu Pai celestial, se de coração não perdoardes, cada um a seu irmão.
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?
Estude este capítulo no WhatsApp
Peça à IA da Bíblia Fala para explicar Mateus 18, comparar traduções ou montar um estudo — tudo direto pelo WhatsApp.