Lucas 11
Ri utzilaj rutzij ri Dios pa kachʼabel (CAKNT) vs NTLH
1 Y jun mej (bey) chic, ri Jesús c'o pa jun lugar, y nu'on orar. Y cuando xtane-ka riq'uin ri oración, jun chique ri ru-discípulos xu'ij che: Ajaf, kojatijoj chi naka'an orar, anche'l ri Juan Bautista xerutijoj ri ru-discípulos chi niqui'en orar, xcha'.
1 Um dia Jesus estava orando num certo lugar. Quando acabou de orar, um dos seus discípulos pediu: — Senhor, nos ensine a orar, como João ensinou os discípulos dele.
2 Y ja cuando ri Jesús xu'ij chique ri ru-discípulos: Cuando xtiben orar, tibana' jun oración anche'l re': Katata' Dios jatc'o chila' chicaj, can conojel ta ri winak xtiquiya' ta ak'ij, y nim ta xtiqui'en che ri lok'olaj abi'. Y xtoka yan ta ri k'ij cuando ja ret ri xcabano gobernar. Y ja' ta ri najo' ret can jari' ta ri xtibanataj we' chech-ulef, anche'l niqui'en ri jec'o awiq'uin chicaj.
2 Jesus respondeu:
3 Y taya' chuka' ri kaway ri nic'atzin chake k'ij-k'ij.
3 Dá-nos cada dia o alimento
4 Y can anche'l yekacoch' (yekacuy) conojel ri winak ri c'o quitzelal niqui'en chake, quiri' ta xta'an kaq'uin roj, xtacoch' (xtacuy) ta ri kamac ri naka'an chawech. Y man taya' lugar chi ri itzel nu'on chake chi jojtzak pa mac. Can kojacolo' chech, xcha' ri Jesús.
4 Perdoa os nossos pecados,
5 Y Jesús xu'ij chuka' chique ru-discípulos: Xa jun chiwe rix napon pa nic'aj-ak'a' riq'uin jun ru-amigo y nu'ij ta che: Tabana' favor chue, ninjal oxi' away.
5 Então Jesus disse aos seus discípulos:
6 Roma c'o jun nu-amigo naj petenak-wi y xoka wiq'uin, y ren xa man jun wey c'o wiq'uin chi ninya-apo che. Romari' tabana' favor chue, xcacha-apo che.
6 É que um amigo meu acaba de chegar de viagem, e eu não tenho nada para lhe oferecer.”
7 Y ri anchok che nac'utuj-wi-apo ri wey, c'a chech ruch'at xtich'o'n-pe chawe y xtu'ij: Tabana' favor man quinanak, roma ri ruchi-jay xa xintz'apij yan y ri ac'uala' xa wiq'uin ren yewer-wi. Romari' manak modo yicataj chi ninya-e chawe ri najo'.
7 — E imaginem que o amigo responda lá de dentro: “Não me amole! A porta já está trancada, e eu e os meus filhos estamos deitados. Não posso me levantar para lhe dar os pães.”
8 Y ri Jesús xu'ij chique ri ru-discípulos: Can ketzij-wi nin-ij chiwe, chi ri jun ri nic'utux-apo ri wey che, ne'cataj-pe, pero man roma ta je amigo riq'uin ri nic'utun-apo ri wey che; man roma ta ri' xte'cataj-pe. Raja' ne'cataj-pe y neruya-pe ronojel ri nic'atzin che, chi quiri' titane-ka ri jun ri nic'utun-apo ri wey che.
8 Jesus disse:
9 Y ren nin-ij chiwe rix, xcha' ri Jesús. Tibana' anche'l ri xu'on ri achi ri xbec'utun wey. Tic'utuj che ri Dios ri nic'atzin chiwe y raja' xtuya-pe chiwe. Ticanoj y xtiwil ri nijo'. Tic'ojc'a-apo ri ruchi-jay y jixc'oxex-pe.
9 Por isso eu digo: peçam e vocês receberão; procurem e vocês acharão; batam, e a porta será aberta para vocês.
10 Romari', xa can riq'uin ronojel iwánima nic'utuj che ri Dios, raja' can xtuya-wi-pe chiwe ri nic'utuj. Xa rix can nicanoj, can xtiwil-wi ri nicanoj. Y xa rix xtic'ojc'a' ri ruchi-jay, can xquixc'oxex-wi-pe.
10 Porque todos aqueles que pedem recebem; aqueles que procuram acham; e a porta será aberta para quem bate.
11 Y rix ri jix tata'j chic, ¿jixtiquier como niya' jun abaj pa ruk'a' jun iwalc'ual, cuando nuc'utuj jun ruway chiwe? ¿O niya' ta jun cumetz pa ruk'a', cuando ri ac'ual xa jun quer nrojo'?
11 Por acaso algum de vocês será capaz de dar uma cobra ao seu filho, quando ele pede um peixe?
12 ¿O niya' ta chuka' jun alacrán pa ruk'a', cuando ri ac'ual xa jun sakmolo' ri nuc'utuj chiwe?
12 Ou, se o filho pedir um ovo, vai lhe dar um escorpião?
13 Rix man jixtiquier ta niben quiri' chique ri iwalc'ual. Más que rix itzel ino'j (ina'oj), pero man jun mej (bey) niya' jun itzel ex chique. Rix ja ri utz tak ex ri niya'. Más chech ri' nu'on ri Itata' ri c'o chicaj. Raja' can nuya-wi ri Espíritu Santo chique ri can niquic'utuj, xcha' ri Jesús.
13 Vocês, mesmo sendo maus, sabem dar coisas boas aos seus filhos. Quanto mais o Pai, que está no céu, dará o Espírito Santo aos que lhe pedirem!
14 Jun k'ij c'o-apo chech ri Jesús jun achi mem, raja' quiri' rubanon roma c'o jun itzel espíritu riq'uin. Y cuando ri Jesús xu'ij che ri itzel espíritu chi tel-e riq'uin ri achi ri', ri itzel espíritu can xel-wi-e, y ri achi ri man nich'o'n ta, xch'o'n chic jun mej (bey). Y ri winak ri xquitzu' ri xbanataj, can xsatz quino'j (xsatz quic'u'x).
14 Jesus estava expulsando de certo homem um demônio que não o deixava falar. Quando o demônio saiu, o homem começou a falar. A multidão ficou admirada,
15 Pero jec'o chuka' jujun xqui'ij: Ri Jesús c'o ri Beelzebú riq'uin, ri cajaf ri itzel tak espíritus. Y ja ri Beelzebú ri niyo'n ruchuk'a' chi quiri' nitiquier yerulesaj ri itzel tak espíritus.
15 mas alguns disseram: — É
16 Y jec'o ch'aka chic, xe chi niquitojtobej ri Jesús xqui'ij che chi tu'ona' jun milagro chicaj, chi tuc'utu' xa can ja-wi ri Dios ri takayon-pe richi, xecha'.
16 Outros, querendo conseguir alguma prova contra Jesus, pediam que ele fizesse um milagre para mostrar que o seu poder vinha de Deus.
17 Pero ri Jesús reta'n ri niquinojij ri achi'a' ri', romari' xu'ij chique: Xa ta ri winak chi jun rech-ulef man junan ta yenojin y ca'i' quiwech niqui'en-ka, nipe ayowal chiquicojol. Y re' man utz ta, roma man xquielayoj ta xquiec'ue' junan chech-ulef. Y quiri' chuka' pa jun jay, xa jalajoj quiwech niqui'en-ka y niquijach-ka-qui', manak chic xquiec'ue' junan chech-ulef.
17 Mas Jesus, conhecendo os pensamentos deles, disse:
18 Y quiri' chuka' ri Satanás, man utz ta nu'on-ka ayowal quiq'uin ri rusamajel, roma xa quiri' nu'on, man utz ta xa chirij raja' mismo nicataj-ka. Roma xa quiri' nu'on, ruyon nic'ue' can y ch'anin nitzak. Y ren quiere' nin-ij chiwe, roma rix ni'ij chi ren c'o ri Beelzebú wiq'uin y romari' yitiquier yenlesaj ri itzel tak espíritus.
18 Se o reino de Satanás tem grupos que lutam entre si, como continuará a existir? Vocês dizem que é Belzebu que me dá poder para expulsar demônios.
19 Rix quiri' ninojij chuij ren, chi c'o ri Beelzebú wiq'uin romari' yitiquier yenlesaj ri itzel tak espíritus, ¿pero anchique ninojij rix chiquij ri yetzekleben iwichi? ¿Ancu'x (Anchique) yoyo'n uchuk'a' chique reje' chi yetiquier yequilesaj itzel tak espíritus chuka'? Romari' can ja' ri niqui'en reje' nuk'alajij chi rix man ja' ta ri ye'ibij.
19 Mas, se é assim, quem dá aos seguidores de vocês o poder para expulsar demônios? Assim, os seus próprios seguidores provam que vocês estão completamente enganados.
20 Ren yitiquier yenlesaj ri itzel tak espíritus, roma can ja ri ruchuk'a' ri Dios c'o wiq'uin. Romari' titemaj chi ri ru-gobierno ri Dios c'o yan chi'icojol cami.
20 Na verdade é pelo poder de Deus que eu expulso demônios, e isso prova que o
21 Ri Satanás anche'l jun achi ri can yalan ruchuk'a', y c'o ronojel ch'ich' riq'uin chi nuto-ri' roma nuchajij ri rocho. Ri achi re' can jabel-wi nuchajij ri rocho, y man jun nitiquier nimajo che ri c'o riq'uin.
21 — Quando um homem forte e bem-armado guarda a sua própria casa, tudo o que ele tem está seguro.
22 Pero cuando noka jun ri c'o más ruchuk'a' chech raja', ja nich'acataj, y nimaj che ronojel ri c'o riq'uin chi nuto-ri' y can ruyo'n ránima riq'uin. Y ri jun ri c'o más ruchuk'a', yerujachala' ronojel ri xerulesaj-e che ri achi ri xuch'ec can.
22 Mas, quando um homem mais forte o ataca e vence, leva todas as armas em que o outro confiava e reparte tudo o que tomou dele.
23 Y romari', ri man wiq'uin ta ren nisamaj-wi, xa chuij ren nisamaj-wi. Y ri man nito'n ta wichi, xa jari' ri niyuju ronojel ri yenben ren, xcha' ri Jesús.
23 — Quem não é a meu favor é contra mim; e quem não me ajuda a ajuntar está espalhando.
24 Cuando c'o jun itzel espíritu ntel-e pa ránima jun winak, ri itzel espíritu re' nucanoj anchi' nuxlan-wi pa tak lugar tz'iran y can chaki'j. Y cuando ri jun itzel espíritu re' nuna' chi can man jun uxlanen nril, nunojij-ka: Más utz yitzolaj chic pa ránima ri winak anchi' xinel-wi-pe.
24 Jesus continuou:
25 Y cuando nitzolaj chic pe pa ránima ri winak anchi' elenak-wi-e, nril anche'l jun jay meson y banon can utz ru'onic.
25 Aí volta e encontra a casa varrida e arrumada.
26 Y ri itzel espíritu re' yeruc'om-pe je wuku' chic itzel tak espíritus ri más je itzel, y conojel ye'oc pa ránima ri winak. Y ri winak anchok riq'uin yebec'ue-wi ri itzel tak espíritus re', más peor nu'on ruc'aslen chech ri rubanon-pe na'ey.
26 Depois sai e vai buscar outros sete espíritos piores ainda, e todos ficam morando ali. Assim a situação daquela pessoa fica pior do que antes.
27 Y cuando ri Jesús nutzijoj ri tzij re' chiquiwech q'uiy winak ri quimolon-qui' riq'uin, ja' cuando c'o jun ixok chiri' chiquicojol, riq'uin ruchuk'a' xbech'o'n-pe y xu'ij: Ri te'j ri xalan awichi chech-ulef y xatruq'uiytisaj riq'uin rutz'um (rume'), can tiquicot pa ruc'aslen, xcha' ri ixok che ri Jesús.
27 Quando Jesus acabou de dizer isso, uma mulher que estava no meio da multidão gritou para ele: — Como é feliz a mulher que pôs o senhor no mundo e o amamentou!
28 Y ri Jesús xu'ij: Más quiequicot pa quic'aslen ri yec'oxan rutzij ri Dios y niqui'en ronojel ri nu'ij ri rutzij raja', xcha' ri Jesús.
28 Mas Jesus respondeu:
29 Y cuando q'uiy winak ri niquimol-apo-qui' chirij ri Jesús, xpe raja' xu'ij chique ri winak ri': Ri winak chi ri tiempo re' yalan je itzel y man jinquinimaj ta. Romari' niquijo' chi ren nin-en jun milagro chiquiwech chi jinquinimaj. Pero man ja' ta ri niquijo' reje' ri xtin-en. Xa can xe ri xbanataj riq'uin ri Jonás, ri jun achi ri xk'alajin ri x-ix che roma ri Dios ojer can, xe ri' ri retal ri c'o can chique reje'.
29 Quando a multidão se ajuntou em volta de Jesus, ele começou a falar e disse o seguinte:
30 Ri xuc'ulumaj ri Jonás, xuc'ut chiquiwech ri winak ri xec'ue' ojer can chupa ri tenemit Nínive, chi can ja ri Dios takayon-pe richi. Y quiri' chuka' ren ri jin-kajinak-pe chicaj y xinalex chi'icojol, ri xtinc'ulumaj ren xticuses chi jun retal chiquiwech ri winak cami.
30 Assim como o
31 Y cuando xtapon ri k'ij chi ye'an juzgar conojel ri winak chi ri tiempo re', xticataj-pe ri jun reina ri aj-Sabá y xtu'ij chi can man utz ta xqui'en ri winak ri jec'o cami, roma man xquinimaj ta. Roma cuando xc'ase' ri jun reina ri', yalan naj xpe-wi chi xoruc'oxaj runo'j (runa'oj) ri Salomón, ri rey chi ri Israel. Y cami jinc'o ren ri c'o más nuk'ij chech ri rey Salomón ri xc'ue' ojer can, y xa man jinquinimaj ta ri winak.
31 No Dia do Juízo a rainha de Sabá vai se levantar e acusar vocês, pois ela veio de muito longe para ouvir os sábios ensinamentos de Salomão. E eu afirmo que o que está aqui é mais importante do que Salomão.
32 Y cuando xtapon chuka' ri k'ij chi ye'an juzgar ri winak chi ri tiempo re', xquiec'astaj-pe ri winak aj-Nínive. Ri winak ri' xtiqui'ij chi can man utz ta xqui'en ri winak ri jec'o cami, roma man xinquinimaj ta. Y ri winak ri xec'ue' pa tenemit Nínive ri ojer can, can xe xquic'oxaj rutzij ri Dios ri xutzijoj ri Jonás chique, can ja' xquiya' can quimac y xqui'en ri nrojo' ri Dios. Y cami jinc'o ren ri c'o más nuk'ij chech ri Jonás, y xa man jinquinimaj ta ri winak, xcha' ri Jesús.
32 No Dia do Juízo o povo de Nínive vai se levantar e acusar vocês porque, quando ouviram a mensagem de Jonas, eles se arrependeram dos seus pecados. E eu afirmo que o que está aqui é mais importante do que Jonas.
33 Y man jun winak nutzaj jun luz y nuya' anchi' man k'alaj ta, o nuya' ta chuxe' jun cajón. Man jun nibano quiri'. Jun ri nutzaj jun luz, chicaj nuya-wi chi quiri' yerusakrisaj ri ye'oc-apo pa jay.
33 Jesus continuou:
34 Ri wechaj chuka' je anche'l jun luz. Roma xa ri iwech je utz, can jixc'o pa jun sakil. Pero xa ri iwech man je utz ta, can pa k'eku'm jixc'o-wi.
34 Os olhos são como uma luz para o corpo: quando os olhos de você são bons, todo o seu corpo fica cheio de luz. Porém, se os seus olhos forem maus, o seu corpo ficará cheio de escuridão.
35 Romari' tibana' cuenta iwi', chi quiri' ri sakil ri ruyo'n ri Dios pa iwánima man xtijalataj ta y xtu'on jun k'eku'm.
35 Portanto, tenha cuidado para que a luz que está em você não seja escuridão.
36 Roma xa can jixc'o pa jun sakil, can manak-wi k'eku'm iwiq'uin, y quiri' can jixtzu'n-wi jabel. Re' can junan-wi riq'uin cuando tzajon jun luz chi nu'on sakil y jabel sakil nuya' chiwe.
36 Pois, se o seu corpo estiver completamente luminoso, e nenhuma parte estiver escura, então ele ficará todo cheio de luz como acontece quando você é iluminado pelo brilho de uma lamparina.
37 Y cuando Jesús xtane-ka nitzijon chiquiwech ri winak, c'o jun chique ri achi'a' fariseos xu'ij che ri Jesús chi tu'ona' favor nibe ta juba' chirocho, chi nu'on jun wa'in. Y ri Jesús can xbe-wi. Raja' xapon y xch'oquie' chuchi' mesa.
37 Quando Jesus acabou de falar, um fariseu o convidou para jantar na casa dele. Jesus foi e sentou-se à mesa.
38 Y ri achi fariseo, can anchique la xutzu' ri Jesús, roma xch'oquie-apo chuchi' mesa y man xuch'aj ta ruk'a' anche'l niqui'en conojel israelitas.
38 O fariseu ficou admirado quando viu que Jesus não tinha se lavado antes de comer.
39 Y ri Ajaf Jesús xutzu' ri nunojij ri fariseo, y romari' xu'ij che: Rix fariseos xa jix anche'l ri lak ri jabel ch'ajch'oj quij pero ri quipa xa tz'il-tz'il. Rix can nic'ut chiquiwech ri winak chi utz ri niben, pero pa tak iwánima man quiri' ta, roma xa nojinak riq'uin elak', y nojinak riq'uin itzel tak ex.
39 Então o Senhor disse a ele:
40 Can jix nacanak. ¿Can man iweta'n ta c'a chi ri xbano ri kach'acul, xu'on chuka' jun kánima?
40 Seus tolos! Quem fez o lado de fora não é o mesmo que fez o lado de dentro?
41 Romari' rix utz chi ja ri iwánima tich'ajch'ojij, chi quiri' cuando ch'ajch'oj chic ri iwánima, xtalex-pe iwiq'uin chi ye'ito' chuka' ri winak ri manak quibeyomal, y quiri' xquixch'ajch'ojir.
41 Portanto, deem aos pobres o que está dentro dos seus copos e pratos, e assim tudo ficará limpo para vocês.
42 ¡Juya' (Juyu') iwech rix fariseos! roma hasta ri jubulaj tak k'ayis, ri ruda y ronojel quiwech ichaj ye'ich'up, y chitak-ba' chitak-ba' ye'ilesaj can chique chi ntoc i-diezmo chi niya' che ri Dios. Ronojel ri' can utz, pero imestan chi na'ey can nic'atzin chi utz niben quiq'uin ri winak y chi ye'ijo' anche'l nrojo' ri Dios. Can utz tibana' quiq'uin ri winak y can quie'ijo' anche'l nrojo' ri Dios, roma can jari' ri más nic'atzin; y c'ajari' quie'ibana' ri ch'aka chic ex.
42 — Ai de vocês, fariseus! Pois dão para Deus a décima parte até mesmo da hortelã, da arruda e de todas as verduras, mas não são justos com os outros e não amam a Deus. E são exatamente essas coisas que vocês devem fazer sem deixar de lado as outras.
43 ¡Juya' (Juyu') iwech rix fariseos! roma can ja ri na'ey tak ch'aquet ye'icanoj pa tak sinagogas, ri jay anchi' nitzijos-wi rutzij ri Dios, chi quiri' ni'ix chiwij chi yalan ik'ij. Y can yalan chuka' nika chiwech jix-an saludar anchi' niquimol-wi-qui' q'uiy winak.
43 — Ai de vocês, fariseus! Pois gostam demais dos lugares de honra nas
44 ¡Juya' (Juyu') chuka' iwech rix maestros chi ri ley y rix fariseos roma can ca'i' ipalaj! Rix can jix anche'l ri jul anchi' je-mukun can caminaki'; roma cuando man ni'an ta chic ru'onic rui', man k'alaj ta chic xa c'o je-mukun chiri', romari' ri winak yek'ax pa ruwi'. Roma man quieta'n ta chi xa pa ruwi' jun caminak yek'ax-wi, xcha' ri Jesús.
44 — Ai de vocês! Pois são como sepulturas que não se veem, sepulturas que as pessoas pisam sem perceber.
45 Pero jun chique ri maestros chi ri ley xu'ij che ri Jesús: Maestro, xcha' raja'. Cuando ret na'ij quiri', man xe ta chic chique ri fariseos jach'o'n-wi, xa chuka' chake roj jach'o'n-wi.
45 Então um mestre da Lei disse a Jesus: — Mestre, falando assim, o senhor está nos ofendendo também.
46 Y ri Jesús xu'ij che ri maestro: ¡Juya' (Juyu') iwech rix chuka' ri maestros chi ri ley! roma cuando ye'itijoj ri winak, niya' nimalaj tak eka'n (aka'n) chiquij, ri yalan cuesta yec'uax. Ri eka'n (aka'n) ri' xe chiquij ri winak niya-wi y rix man nisiloj ta che jun rui-ik'a'.
46 Jesus respondeu:
47 ¡Juya' (Juyu') iwech rix maestros! roma rix niben ru'onic ri xan ri quichi ri panteón anchi' je-mukun-wi ri achi'a' ri xek'alajin rutzij ri Dios ojer can, y reje' xa ja ri iwati't-imama' ri xecamisan quichi.
47 Ai de vocês! Pois fazem túmulos bonitos para os
48 Cami k'alaj chi rix can nika chiwech ri itzel tak ex ri xequi'en ri iwati't-imama' ri ojer can, roma ja reje' xecamisan ri rusamajel ri Dios, y rix niben ru'onic anchi' je-mukun-wi can.
48 Com isso vocês mostram que concordam com o que os seus antepassados fizeram, pois eles mataram os profetas, e vocês fazem túmulos para eles.
49 Y romari' ri Dios reta'n xu'ij: Xquientak achi'a' quiq'uin ri nuwinak; achi'a' ri xquiek'alajin ri nutzij ri nin-ij chique, y xquientak chuka' apóstoles chiquicojol. Pero ri winak jec'o xquiequicamisaj, y jec'o ri xtiqui'en chique chi niqui'en sufrir, xcha'.
49 Por isso a Sabedoria de Deus disse: “Mandarei para eles profetas e mensageiros, e eles matarão alguns e perseguirão outros.”
50 Romari' xu'ij ri Jesús, ri winak ri jec'o cami, ja reje' ri xtiquikalej ri quicamic ri achi'a' ri xecamises ojer can roma xquik'alajij rutzij ri Dios. Pa quiwi' reje' xtika-wi quicamic ri achi'a' ri', ri nitiquier-pe c'a pa ruticribel pe ri rech-ulef.
50 Por causa disso esta gente de hoje será castigada pela morte de todos os profetas assassinados desde a criação do mundo,
51 Nitiquier-pe riq'uin ri rucamic ri Abel c'a riq'uin ri rucamic ri Zacarías. Y jare' ri xcamises chucojol ri rocho ri Dios y ri altar ri c'o chech rocho ri Dios. Romari' nin-ij chiwe, chi ja ri winak ri jec'o cami, ja reje' ri xquiewakalen ri quicamic ri achi'a' je rusamajel ri Dios.
51 começando pela morte de Abel até a morte de Zacarias, que foi assassinado entre o altar e o
52 ¡Juya' (Juyu') iwech rix maestros chi ri ley! roma pa ik'a' rix c'o-wi ri no'j (na'oj), roma can iweta'n anchique modo jun winak ntoc richi ri Dios, pero rix xa man jix-oconak ta richi ri Dios y man nijo' ta chi ri winak ye'oc richi ri Dios.
52 — Ai de vocês, mestres da Lei! Pois guardam a chave que abre a porta da casa da Sabedoria. E assim nem vocês mesmos entram, nem deixam os outros entrarem.
53 Cuando ri Jesús xu'ij ronojel re', ri maestros chi ri ley y ri achi'a' fariseos yalan xcataj quiyowal. Y romari' reje' ronojel niquic'utuj-apo che ri Jesús xe chi niquinak.
53 Quando Jesus saiu dali, os mestres da Lei e os fariseus começaram a criticá-lo com raiva e a lhe fazer perguntas sobre muitos assuntos.
54 Ri maestros chi ri ley y ri achi'a' fariseos, can man niquiya' ta can juba' ri Jesús, c'o ta niquijo' niquic'oxaj chi raja' c'o jun tzij ri man utz ta ri nu'ij y nika ta pa quik'a', chi niquisujuj. Pero ri Jesús can ronojel utz yeru'ij.
54 Eles queriam levá-lo a dizer alguma coisa que pudesse lhes servir de motivo para acusá-lo.
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?
Estude este capítulo no WhatsApp
Peça à IA da Bíblia Fala para explicar Lucas 11, comparar traduções ou montar um estudo — tudo direto pelo WhatsApp.