Lucas 12
Kaqchikel NT (CAK_SBG) vs VC
1 Y ri vinek xemolotej c'a apo. Pa mil vinek ri xquimol-apo-qui' chiri'. Romari' niquipalibela' chic qui'. Y ri Jesús xuchop c'a tzij quiq'uin ri rutijoxela' nabey, y xubij c'a chique: Tichajij-ivi'chuvech ri ch'en (ch'amilej-k'or) quichin ri achi'a' fariseos. Ri ch'en (ch'amilej-k'or) ri quichin ri achi'a' fariseos ja ri ca'i' quipalej.
1 Enquanto isso, os homens se tinham reunido aos milhares em torno de Jesus, de modo que se atropelavam uns aos outros. Jesus começou a dizer a seus discípulos: Guardai-vos do fermento dos fariseus, que é a hipocrisia.
2 Y ronojel ri man k'alajirisan ta xtik'alajin-pe. Y ronojel ri tz'apel can rij, xtel c'a pepa sakil, y conojel c'a xque'etaman, y conojel chuka' xquetz'eton.
2 Porque não há nada oculto que não venha a descobrir-se, e nada há escondido que não venha a ser conhecido.
3 Roma c'a ri' rix, ronojel ri ibilon pa tak evel (eval), ronojel xtek'alajin-pe. Y ronojel c'a ri ibilon pa tak ixiquin ri pa jay, xtetamex na coma ri vinek y xquesiq'uin chubixic ri pa tak ruq'uisibel vik (vek) chique ri jay.
3 Pois o que dissestes às escuras será dito à luz; e o que falastes ao ouvido, nos quartos, será publicado de cima dos telhados.
4 Y roma chuka' ri' ninbij chive rix ri can ix nu-amigos: Man tixibij-ivi'chiquivech ri xaxe oc ri ch'aculaj ri yetiquir niquicamisaj, y tok quicamisan chic ri ch'aculaj man jun chic achique xquetiquir ta xtiquiben.
4 Digo-vos a vós, meus amigos: não tenhais medo daqueles que matam o corpo e depois disto nada mais podem fazer.
5 Y ninbij c'a chive achok chuvech ruc'amon chi nixibij-ivi': Tixibij-ivi' chuvech ri jun ri can nitiquir yixrutek pa k'ak',y man xe ta ri ch'aculaj nucamisaj. Can tixibij c'a ivi' chuvech ri nibanon queri'.
5 Mostrar-vos-ei a quem deveis temer: temei àquele que, depois de matar, tem poder de lançar no inferno; sim, eu vo-lo digo: temei a este.
6 Y rix chuka' jebel ivetaman chi tok ye'ilok' vo'o' tak aj-xic' chicop, xaxe ca'i' tak centavos cajel. Y man riq'uin chi ri tak aj-xic' chicop ri' man jun oc ri cajel, ri Dios man jun bey yerumestaj ta can.
6 Não se vendem cinco pardais por dois asses? E, entretanto, nem um só deles passa despercebido diante de Deus.
7 Y c'a ta la' chic c'a rix. Rix can ajlan-vi ri rusmal tak ivi'. Ri Dios man jun bey yixrumestaj ta can. Ri Dios can janíla yixrajo'. Más yixrajo' que chiquivech ri tak aj-xic' chicop. Roma c'a ri' man tixibij-ivi'.
7 Até os cabelos da vossa cabeça estão todos contados. Não temais, pois. Mais valor tendes vós do que numerosos pardais.
8 Chuka' ninbij c'a chive, chi xabachique vinek ri nuk'alajirisaj-ri' chi vichin yin, yin c'a chuka' ri xinalex chi'icojol, xtink'alajirisaj chi rija' vichin chic yin.Y re tzij re' can chiquivech ri ru-ángeles ri Dios xtinbij-vi.
8 Digo-vos: todo o que me reconhecer diante dos homens, também o Filho do Homem o reconhecerá diante dos anjos de Deus;
9 Jac'a ri vinek ri man nuk'alajirisaj ta ri' chi vichin yin, yin c'a chuka' man xtink'alajirisaj ta ri rubi' chiquivech ri ru-ángeles ri Dios, roma man vichin ta yin ri vinek ri'.
9 mas quem me negar diante dos homens será negado diante dos anjos de Deus.
10 Y xabachique c'a vinek ri niyok'on vichin yin ri xinalex chi'icojol, c'a nicuyutejna rumac. Jac'a ri niyok'on richin ri Lok'olej Espíritu, man c'a xticuyutej ta rumac.
10 Todo aquele que tiver falado contra o Filho do Homem obterá perdão, mas aquele que tiver blasfemado contra o Espírito Santo não alcançará perdão.
11 Y vi ja yin ri yininimaj, romari' yixuc'uex chiquivech ri principal-i' pa tak jay ri can richin nitzijox ri ruch'abel ri Dios, y roma chuka' ri' yixuc'uex chiquivech k'atoy tak tzij ri pa tak k'atbel-tzij, man tich'ob janíla achique ri xtibijchique y achique rubanic ch'abel xticusaj richin yixch'on chiquivech.
11 Quando, porém, vos levarem às sinagogas, perante os magistrados e as autoridades, não vos preocupeis com o que haveis de falar em vossa defesa,
12 Roma tok c'o chi yixch'on-apo, can ja ri Lok'olej Espíritu ri xtiyo'onch'abel chive richin nibij-apo, xcha' ri Jesús.
12 porque o Espírito Santo vos inspirará naquela hora o que deveis dizer.
13 Y chiri' chiquicojol ri janíla vinek ri quimolon-apo-qui', c'o c'a jun ri xch'on-apo y xubij chire ri Jesús: Tijonel, xcha' c'a chire. Tabana' utzil cach'on riq'uin ri vach'alal y tabij chire chi tuya-pe ri verencia ri rubanon-ka richin chire.
13 Disse-lhe então alguém do meio do povo: Mestre, dize a meu irmão que reparta comigo a herança.
14 Pero ri Jesús xubij chire ri achin: ¿Banon cami chuve yin chi in jun k'atoy-tzij pan ivi' rix y chuka' in jun jachoy-herencia chi'icojol?
14 Jesus respondeu-lhe: Meu amigo, quem me constituiu juiz ou árbitro entre vós?
15 Y ri Jesús xch'on chic c'a chique ri vinek y xubij: Can titzu' c'a ka ivi' jebel richin nichajij ri ic'aslen, richin chi man tipe rayinicpan ivánima chirij ronojel ruvech cosas. Roma stape' janíla q'uiy rubeyomel jun vinek, man ja ta ri' ri xtiyo'on ruc'aslen.
15 E disse então ao povo: Guardai-vos escrupulosamente de toda a avareza, porque a vida de um homem, ainda que ele esteja na abundância, não depende de suas riquezas.
16 Y can jac'ari' tok ri Jesús xuchop rubixic jun c'ambel-tzij, y xubij: C'o c'a jun achin beyon, ri janíla ulef c'o riq'uin. Y jun bey c'a, janíla cosecha ri xumol.
16 E propôs-lhe esta parábola: Havia um homem rico cujos campos produziam muito.
17 Roma c'a ri' ri beyon ri' xuch'ob-ka pa ránima: ¿Achique ta jun ninben richin queri' ninyec ronojel ri nu-cosecha? Roma man jun chic ninya-vi re ch'aka' chic.
17 E ele refletia consigo: Que farei? Porque não tenho onde recolher a minha colheita.
18 Y tok xch'obotej chuvech, xubij: Más utz quenturu' na el re nuc'ujay tak cocoj, y yenben chic ch'aka' más nima'k. Y chupan re nuc'ujay re' xquenyacala-vi ri c'o viq'uin y ronojel ri nu-cosecha chuka'.
18 Disse então ele: Farei o seguinte: derrubarei os meus celeiros e construirei maiores; neles recolherei toda a minha colheita e os meus bens.
19 Y xtinbij c'a chire ri vánima: Vánima, vacami janíla q'uiy a-cosas ri ayacon, y q'uiy juna' man xtatej ta vayjal. Caquicot c'a, catuxlan, cava' y catuc'ya', xcha' ri beyon chire ri ránima.
19 E direi à minha alma: ó minha alma, tens muitos bens em depósito para muitíssimos anos; descansa, come, bebe e regala-te.
20 Pero ri Dios xubij chire ri beyon ri': Nacanic chi achin, chupan re ak'a' re' xtinvoyoj-el ri avánima, ¿y ronojel ri abeyomel ri xayec, achique c'a ri xtichinan can?
20 Deus, porém, lhe disse: Insensato! Nesta noite ainda exigirão de ti a tua alma. E as coisas, que ajuntaste, de quem serão?
21 Que c'a ri' ri vinek ri nimolon beyomel richin re ruvach'ulef, y xa man c'o ta ri beyomel richin ri Dios riq'uin.
21 Assim acontece ao homem que entesoura para si mesmo e não é rico para Deus.
22 Y ri Jesús xubij c'a chique ri rutijoxela': Ninbij c'a chive, chi man tich'ujirisaj-ivi' roma ri achique nic'atzin chive k'ij-k'ij, ri acuchi xtivil-vi ivay y ri acuchi xtiq'uen-vi itziak.
22 Jesus voltou-se então para seus discípulos: Portanto vos digo: não andeis preocupados com a vossa vida, pelo que haveis de comer; nem com o vosso corpo, pelo que haveis de vestir.
23 Roma vi ri Dios can xuya-pe ic'aslen chuvech re ruvach'ulef, can nuya' chuka' pe ri ivay richin c'o ic'aslen y ri itziak richin nicuchbej-ivi'.
23 A vida vale mais do que o sustento e o corpo mais do que as vestes.
24 Que'itz'eta' na pe' ri aj-xic' tak chicop quibini'an ko'ch.Re aj-xic' chicop re' man yetico'n ta, y romari' manek cosecha niquelesaj juna-juna', ni manek chuka' quic'ujay richin quiyacon ta quijal. Pero man riq'uin ri' rije' yeva', roma can ja ri Dios ri niyo'on quivay. C'a ta la' c'a rix man ta xtuya' ivay ri Dios, tok rix más ivejkalen que chiquivech ri aj-xic' tak chicop. Xa roma c'a ri' man más tich'ob ri'.
24 Considerai os corvos: eles não semeiam, nem ceifam, nem têm despensa, nem celeiro; entretanto, Deus os sustenta. Quanto mais valeis vós do que eles?
25 ¿C'o ta cami c'a jun chive rix ri nitiquir ta nibanon chi niq'uiy chic juba', roma can nuch'ujirisaj-ri' chubanic? Man jun.
25 Mas qual de vós, por mais que se preocupe, pode acrescentar um só côvado à duração de sua vida?
26 Y vi xa jun samaj ri yalan co'ol achi'el re' man yixtiquir ta niben, ¿achique c'a roma tok can nich'ujirisaj-ivi' richin nivil ivay, itziak y ri ch'aka' chic ri yec'atzin chive?
26 Se vós, pois, não podeis fazer nem as mínimas coisas, por que estais preocupados com as outras?
27 Que'itzu' na pe' ri cotz'i'j quibini'an lirio. Que'itzu' na pe' tok yeq'uiy. Rije' man yesamej ta, ni man yebatz'in ta, richin queri' niquibanala' ta quitziak jebel oc. Man jun bey. Y c'o c'a jun rey richin re Israel xc'oje' ojer can ri xubini'aj Salomón. Rija' ruyon jebel tak tziek ri xerucusaj, pero man jun bey xc'oje' ta jun rutziak achi'el titzu'un jun cotz'i'j.
27 Considerai os lírios, como crescem; não fiam, nem tecem. Contudo, digo-vos: nem Salomão em toda a sua glória jamais se vestiu como um deles.
28 Roma ri cotz'i'j jari' ri tziek ri nuya' ri Dios chique ri k'ayis. Y stape' ri k'ayis man can ta niyaloj, roma jun k'ij jebel rubanon, jun chic k'ij nichaki'j-ka y c'ari' nic'ak pa k'ak'; man riq'uin ri' ri Dios nuvik (nuvek) jebel. Y vi ri Dios can nuvik (nuvek) jebel ri k'ayis, ¿achique c'a roma rix man icukuban ta ic'u'x riq'uin chi nuya' itziak?
28 Se Deus, portanto, veste assim a erva que hoje está no campo e amanhã se lança ao fogo, quanto mais a vós, homens de fé pequenina!
29 Romari' rix man tich'ujirisaj-ivi' nicanola' ri ivay-ivuc'ya'.
29 Não vos inquieteis com o que haveis de comer ou beber; e não andeis com vãs preocupações.
30 Roma conojel vinek quere' niquiben. Pero rix c'o jun Itata' ri can retaman chic chi jare' ri nic'atzin chive.
30 Porque os homens do mundo é que se preocupam com todas estas coisas. Mas vosso Pai bem sabe que precisais de tudo isso.
31 Romari' ri ruc'amon chi niben rix ja ri can tiya-ivi' chuxe' rutzij ri Dios. Y vi xtiben c'a queri', ri Dios xtuya' jun ic'aslen jebel, y xtuya' chuka' ri nic'atzin chive.
31 Buscai antes o Reino de Deus e a sua justiça e todas estas coisas vos serão dadas por acréscimo.
32 Roma c'a ri' man tixibij-ivi' rix ri yixtzekelben vichin, roma stape' xa ix juba' oc, can rurayibel vi c'a ri aj-chicajil Itata' chi yixc'oje' pa rajavaren o pa ruk'a' rija'.
32 Não temais, pequeno rebanho, porque foi do agrado de vosso Pai dar-vos o Reino.
33 Tic'ayila' c'a ri c'o iviq'uin y tiyala' chique ri vinek ri man jun c'o quiq'uin. Vi que c'a ri' niben, xtic'oje' jun iyaconabal chila' chicaj ri man jun bey xtik'ey, y xtic'oje' chuka' ibeyomel ri man jun bey xtiq'uis. Chila' chicaj man jun elek'on, ni man jun chuka' jut ri nichicopirisan.
33 Vendei o que possuís e dai esmolas; fazei para vós bolsas que não se gastam, um tesouro inesgotável nos céus, aonde não chega o ladrão e a traça não o destrói.
34 Roma ri ivánima can nic'oje' acuchi c'o-vi ri ibeyomel,roma jari' ri nitzekelbej-el.
34 Pois onde estiver o vosso tesouro, ali estará também o vosso coração.
35 Tichajij c'a ri ic'aslen,y jantape' tic'at ri i-candil.
35 Estejam cingidos os vossos rins e acesas as vossas lâmpadas.
36 Tibana' c'a achi'el niquiben ri samajela' pa jun jay. Ri samajela' coyoben chi nitzolin-pe ri cajaf benek pa jun c'ulubic, richin queri' tok noka' y noyon-apo, can jari' niquijek ri ruchi-jay chuvech.
36 Sede semelhantes a homens que esperam o seu senhor, ao voltar de uma festa, para que, quando vier e bater à porta, logo lha abram.
37 Y can jebel c'a ruva-quik'ij ri samajela' ri e q'ues tok xoka' ri cajaf. Y kitzij ninbij chive, chi ri cajaf xtuchojmirisaj-ri' richin nisamej, yerutz'uyuba' ri rusamajela' ri pa mesa y nuya-apo ronojel cosas richin nitij chiquivech. Yerilij-apo jebel roma janíla niquicot chi c'a coyobenna apo ri hora ri'.
37 Bem-aventurados os servos a quem o senhor achar vigiando, quando vier! Em verdade vos digo: cingir-se-á, fá-los-á sentar à mesa e servi-los-á.
38 Y vi ri cajaf ri samajela' ri' noka' pa nic'aj-ak'a' o ja tok niseker yan pe, ri samajela' ri' jebel ruva-quik'ij roma c'a e q'ues na chiroyobexic ri cajaf ri hora ri'.
38 Se vier na segunda ou se vier na terceira vigília e os achar vigilantes, felizes daqueles servos!
39 Y rix ivetaman, chi vi ta jun rajaf-jay retamanjampe' napon jun elek'on pa rachoch, ri rajaf-jay ri' nic'ase' richin nuchajij ri rachoch, y man nuya' ta k'ij chi ri elek'on nujek-apo ri rachoch richin nelek'-el.
39 Sabei, porém, isto: se o senhor soubesse a que hora viria o ladrão, vigiaria sem dúvida e não deixaria forçar a sua casa.
40 Romari' rix can jantape' c'a quinivoyobej-apo,roma ja tok man ja ta ri' nich'ob, jari' tok xquinoka' yin ri xinalex chi'icojol, xcha' ri Jesús.
40 Estai, pois, preparados, porque, à hora em que não pensais, virá o Filho do Homem.
41 Jac'ari' tok ri Pedro xubij chire ri Jesús: Ajaf, ¿rat xatzijoj re c'ambel-tzij re' xaxe chike roj atijoxela', o xatzijoj coma conojel vinek?
41 Disse-lhe Pedro: Senhor, propões esta parábola só a nós ou também a todos?
42 Y ri Ajaf Jesús xubij: Yin yich'on chique conojel ri e achi'el ri samajel pa jun jay, ri niban chire roma ri rajaf chi nic'oje' pa quivi' ri e aj pa rachoch, richin chi nuya' quivay y richin chi nuya' ronojel ri nic'atzin chique tok napon ri hora. Y vi ri samajel ri' can ta nuben ri bin can chire y utz nuben chire ronojel ri samaj, ¿achique ta cami nuben?
42 O Senhor replicou: Qual é o administrador sábio e fiel que o senhor estabelecerá sobre os seus operários para lhes dar a seu tempo a sua medida de trigo?
43 Rija' can nuben-vi ri samaj ri bin can chire, y romari' niquicot ránima tok no'ilitej-ka roma ri rajaf y najin chubanic ri samaj.
43 Feliz daquele servo que o senhor achar procedendo assim, quando vier!
44 Can kitzij c'a ninbij chive chi ri rajaf ri samajel ri' xtuya'pa ruvi' ronojel ri c'o riq'uin, richin chi nuchajij.
44 Em verdade vos digo: confiar-lhe-á todos os seus bens.
45 Jac'a vi ri samajel ri' nuch'ob-ka pa ránima: Ri vajaf ri' xa c'a man jani noka', nicha' ta; y nuchop ta c'a quich'ayic ri ch'aka' chic samajela' achi'a' y ixoki', y xaxe ta va'in nuben, y nuchop rutijic ya' richin nik'aber, y man jun ta chic samaj nuben,
45 Mas, se o tal administrador imaginar consigo: Meu senhor tardará a vir, e começar a espancar os servos e as servas, a comer, a beber e a embriagar-se,
46 jac'a ri k'ij y ri hora tok man jun nuch'ob chi noka' ta ri rajaf, jari' tok noka'. Ri rajaf can xtuya-viruc'ayeval pa ruvi' ri samajel ri' y xtuya' quiq'uin ri ch'aka' chic samajela' ri man yeniman ta tzij.
46 o senhor daquele servo virá no dia em que não o esperar e na hora em que ele não pensar, e o despedirá e o mandará ao destino dos infiéis.
47 Ri samajel c'a ri etamayon achique nrajo' ri rajaf, pero xa man nuchojmirisaj ta ri' richin nuben ri samaj, ni man nuben ta ri nrajo' ri rajaf, re samajel c'a re' xtika'janíla ruc'ayeval pa ruvi'.
47 O servo que, apesar de conhecer a vontade de seu senhor, nada preparou e lhe desobedeceu será açoitado com numerosos golpes.
48 Jac'a ri samajel ri xa man retaman ta achique ri nrajo' ri rajaf, y c'o ri man utz ta yerubanala-apo, stape' ta re samajel re' ruc'amon ta chi janíla ruc'ayeval nika' pa ruvi', man que ta ri' xtiban chire, ri ruc'ayevalri xtika' pa ruvi' rija' man can ta xtic'o ruvi'. Roma ri can q'uiy c'a yo'on chire, chuka' can q'uiy c'a ri xtic'utux chire, vi can rubanon o xa man rubanon ta. Chuka' ri can q'uiy ri jachon can pa ruk'a', can q'uiy c'a chuka' ri xtic'utux chire, chi achique c'a ri rubanon riq'uin, xcha' ri Jesús.
48 Mas aquele que, ignorando a vontade de seu senhor, fizer coisas repreensíveis será açoitado com poucos golpes. Porque, a quem muito se deu, muito se exigirá. Quanto mais se confiar a alguém, dele mais se há de exigir.
49 Yin can chuya'ic c'a k'ak' re chi'icojol tok xipe chuvech re ruvach'ulef. Y janíla ninrayij chi re k'ak' re' nic'at ta chic.
49 Eu vim lançar fogo à terra, e que tenho eu a desejar se ele já está aceso?
50 Pero nabey nic'atzin c'a chi ninc'ovisaj na tijoj-pokonal, romari' nik'axon vánima re voyoben-apo, y janíla ninrayij chi ic'ovinek ta chic can re jun c'ayevalej bautismore'.
50 Mas devo ser batizado num batismo; e quanto anseio até que ele se cumpra!
51 ¿Rix nich'ob chi yin xipe richin nuc'amon-pe quicoten chuvech re ruvach'ulef? Man que ta ri'. Voma yin ec'o ri xtiquijachala-qui'.
51 Julgais que vim trazer paz à terra? Não, digo-vos, mas separação.
52 Romari' re xtibe-apo, vi pa jun jay ec'o e vo'o' vinek, e oxi' xa xqueyacatej c'a chiquij ri e ca'i', o ja ri e ca'i' ri xqueyacatej chiquij ri e oxi'. Pero can man c'a xtiquic'uaj ta qui'.
52 Pois de ora em diante haverá numa mesma casa cinco pessoas divididas, três contra duas, e duas contra três;
53 Ri tata'aj man xtika' ta c'a chuvech ri nubij ri ruc'ajol. Ni ta c'a ri c'ajolaxel man xtika' ta chuvech ri nubij ri tata'aj. Ni ta c'a ri te'ej man xtika' ta chuvech ri nubij ri ral-xten chire. Y can que c'a chuka' ri' ri xten man xtika' ta chuvech ri nubij ri rute' chire. Y can que c'a ri' ri alite' man xtiquic'uaj ta qui' riq'uin ri rali', roma man junan ta yech'obon, y can ni ta c'a ri alibetz (ali') xtuc'uaj-ri' riq'uin ri ralite'.
53 estarão divididos: o pai contra o filho, e o filho contra o pai; a mãe contra a filha, e a filha contra a mãe; a sogra contra a nora, e a nora contra a sogra.
54 Y ri Jesús xubij c'a chuka' chique ri vinek: Rix ivetamanachique titzu'un ri sutz' ri nic'amon-pe job. Y tok nitz'et c'a re sutz' re', chanin nibij chi nipe job. Y can nipe-vi.
54 Dizia ainda ao povo: Quando vedes levantar-se uma nuvem no poente, logo dizeis: Aí vem chuva. E assim sucede.
55 Y tok nuchop ri cak'ik', jac'a retal re' iyo'on chi nel yan sak'ij. Y can nel-vi sak'ij.
55 Quando vedes soprar o vento do sul, dizeis: Haverá calor. E assim acontece.
56 Rix xa ca'i' ipalej, roma jebel ivetaman achique ri nipe tok nitzu' chi c'o sutz' ri chicaj y jebel chuka' ivetaman achique ri nipe xaxe riq'uin nitzu' re ruvach'ulef. Vi ivetaman ri', ¿achique c'a roma tok can man ivetaman ta chuka' achique tiempore xojoka-vi?
56 Hipócritas! Sabeis distinguir os aspectos do céu e da terra; como, pois, não sabeis reconhecer o tempo presente?
57 ¿Y achique c'a roma tok man pan iyonil ta nivetamaj ri choj ri ruc'amon chi niben rix?
57 Por que também não julgais por vós mesmos o que é justo?
58 Roma vi c'o jun chive ri nisujux pa k'atbel-tzij roma c'o ruc'as riq'uin jun vinek, nutej ruk'ij richin nuchojmirisaj-ri' riq'uin ri vinek ri xsujun chirij, tok xa c'ari' quichapon-el bey pa k'atbel-tzij. Roma vi man nuchojmirisajta ri' riq'uin ri vinek achok iq'uin c'o-vi ruc'as, can nuc'uex c'a chuvech ri k'atoy-tzij ri', y ri k'atoy-tzij ri' nujech-el pa ruk'a' ri achin ri nichajin ri cárcel, y ri chajiy-cárcel nuc'uaj-el, richin nutz'apej.
58 Ora, quando fores com o teu adversário ao magistrado, faze o possível para entrar em acordo com ele pelo caminho, a fim de que ele te não arraste ao juiz, e o juiz te entregue ao executor, e o executor te ponha na prisão.
59 Y can kitzij ninbij, chi ri vinek ri noc pa cárcel roma ruc'as, man xtel ta pe chiri' vi man nutoj ta can ronojel ri ruc'as.
59 Digo-te: não sairás dali, até pagares o último centavo.
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?
Estude este capítulo no WhatsApp
Peça à IA da Bíblia Fala para explicar Lucas 12, comparar traduções ou montar um estudo — tudo direto pelo WhatsApp.