Lucas 11
bkw (BKW) vs ARC
1 Dhiiti dwoo, Yezu nadi edjaala é dhiiti di. Dáa nyɛ nasilal ɛ, djekelɛ ngɔt eezɛke nyɛ náá: «Ghɛŋ, lyaala bis ɛdjaala Zɛɛb, dáa Zaŋ nalyaal bɛdjekel bɛ ɛ.»
1 E aconteceu que, estando ele a orar num certo lugar, quando acabou, lhe disse um dos seus discípulos: Senhor, ensina-nos a orar, como também João ensinou aos seus discípulos.
2 Yezu eezɛke nɛ nɔɔ náá: «Bi ɛ́ di edjaala ɔ, keka náá:
2 E ele lhes disse: Quando orardes, dizei: Pai, santificado seja o teu nome; venha o teu Reino;
3 Djɛ bis ɛlu nɛ ɛlu edee di egoka nɛ nes ɛ.
3 dá-nos cada dia o nosso pão cotidiano;
4 Pela bis mesyem mes
4 perdoa-nos os nossos pecados, pois também nós perdoamos a qualquer que nos deve; e não nos conduzas em tentação, mas livra-nos do mal.
5 Yezu eezɛbaake nɛ nɔɔ náá: «Djhoopookogek tyee náá: mot ngɔt pak'en ɛ́ nɛ sɔ, nyɛ eezɛtɔ́ pɛ daa lɛ kuku pum. Nyɛ eezɛke nɛ nɛ náá: “Sɔ'am, djema! Kola mɛ emapa elɛl,
5 Disse-lhes também: Qual de vós terá um amigo e, se for procurá-lo à meia-noite, lhe disser: Amigo, empresta-me três pães,
6 etɛɛ náá, dhiiti sɔ'am ngɔt nadi é mɛndjoŋ ɔ, aloo nɛ tuula nenak pɛ daa lam. Mɛ tok nɛ edee mɛ djɛ nyɛ.”
6 pois que um amigo meu chegou a minha casa,
7 Djhoopookogekeka náá: Sɔ'ɛ eezɛbɔɔza nɛ nɛ tɔ ndjaŋ'ɛ náá: “Beta mɛ gwyem! Ɛbɛ ɛ ndjaa moo ɛ́ kɔɔla nɛ ɛngoŋ. Bis nɛ bɔn moo ɛ́ ‘kpop’ mendjaa me si. Mɛ aanàkwaawyɛl, zɛdjɛ wɔ emapa é tak!”
7 se ele, respondendo de dentro, disser: Não me importunes; já está a porta fechada, e os meus filhos estão comigo na cama; não posso levantar-me para
8 Mɛ lɛɛ bin ɛ tsɛɛtsɛ náá, yɛ bɛ náá, nyɛ di ààwyɛl zɛdjɛ nyɛ ɛ́, kɔ ɛsu ɛ ɛsɔ ɛ bɛ nɛ nɛ ɔ, nyɛ waabatawyɛl, zɛdjɛ nyɛ sa nyɛ saŋ ɛ́, etɛɛ náá, sɔ ɛpenaada ɛwaab, ààbɛ nɛ sen.
8 Digo-vos que, ainda que se não levante a dar- por ser seu amigo, levantar-se-á, todavia, por causa da sua importunação e lhe dará tudo o que houver mister.
9 Yɛ bɛ mam ɔ, mɛ kalɛɛ bin ɛ náá: Waabka, bi ɛ waadjɛaa. Saaka, bi ɛ waabela. Diigka é ɛbɛ ɛ ndjaa, bɛ waadii bin ye ɛ́.
9 E eu vos digo a vós: Pedi, e dar-se-vos-á; buscai, e achareis; batei, e abrir-se-vos-á;
10 Ye ɛ́ deenek, mot aawaab ɔ, nyɛ waadjɛaa. Mot aasaŋ ɔ, nyɛ waabela. Bɛ dii ndjaŋ ɛ́, nɛ mot diig ɔ.
10 porque qualquer que pede recebe; e quem busca acha; e a quem bate, abrir-se-lhe-á.
11 «Yɛ bɛ náá, dhiiti mot pak'en ɛ́ sɛɛg mɔn ɔ, mɔn ɛ́ waab su ɔɔ, nyɛ nɛ ghwyil ɛdjɛ mɔn nyɔ é di tak é?
11 E qual o pai dentre vós que, se o filho lhe pedir pão, lhe dará uma pedra? Ou também,
12 Yɛ kabɛ náá, mɔn waab ɛ́ ɛke ɔɔ, nyɛ ɛ́ nɛ ghwyil ɛdjɛ nyɛ baalɔɔl é di tak é? Yɛ aanàkwaasael.
12 Ou também, se lhe pedir um ovo, lhe dará um escorpião?
13 Kwyii biyɔ, bɛmbee ɛ bot bi di ɛ, bi nɛ gu ɛdjɛ embɛɛ esonok nɛ bɔn bin, gwyasa nɛ Sɛɛg'en di tɔ gwoo ɔ, nyɛ waadjɛ Sisim na Dɛɛ nɛ mot aawaab ɔ.»
13 Pois, se vós, sendo maus, sabeis dar boas dádivas aos vossos filhos, quanto mais dará o Pai celestial o Espírito Santo àqueles que lho pedirem?
14 Dhiiti dwoo, Yezu nadi esɔ mbee sisim nanɛɛg dhiiti mot bubu ɛ. Wɔ gwaa mbee sisim zokawyis tɔ mot'enɔk, bubu mot'enɔk moo tin é lii. Tin, ɛdhuu ɛ bot ɛ nadi tin ɔ moo tin é djoka.
14 E estava ele expulsando um demônio, o qual era mudo. E aconteceu que, saindo o demônio, o mudo falou; e maravilhou-se a multidão.
15 É di'enek, bot ɛ nadi tin ɔ moo tin é ke pak'ɔɔ náá: «Ye ɛ́ Bɛlzebul, kukuma embee esisim, ɛ di edjɛ kɔkɔ yak mbi mɛbwala mɛ nyɛ di esɔ embee esisim nɛ ye ɛ́!»
15 Mas alguns deles diziam: Ele expulsa os demônios por Belzebu, príncipe dos demônios.
16 Bɛdhiiti nadi ekwyɛl ɛlóo ɛ nyɛ pɛ ɛko, da ɛ́ bwood nyɛ pɛ kyɛ. Bɛ ɛ́ boolɛɛ nɛ nɛ náá: «Sa bis dhiiti ɛtseŋa mɛbwala di elyaal náá, Zɛɛb ɛ́ nadhis wɔ ɛ!»
16 E outros, tentando- o, pediam-lhe um sinal do céu.
17 Tin, Yezu nabɛ ɛ́, eegu egeka e elyem bɔɔ. Nyɛ ɛ́ booke nɛ nɔɔ náá: «Ɛyoŋ ɛ di náá, mɛsa mɛ bot ɛ tak ɛwaya pak'ɔɔ ɛ, ɛyoŋ ɛ tak aanàkwaadi. Bɔn bil wat tak ɛ waagonel pak'ɔɔ.
17 Mas, conhecendo ele os seus pensamentos, disse-lhes: Todo reino dividido contra si mesmo será assolado; e a casa
18 Yɛ bɛ náá, Satan ɛ́ di etwak nyel'ɛ nyɛ met ɔɔ, ɛyoŋ ɛ lɛ aapyet dáa? Etɛɛ náá, bi ke ɛ́ náá, mɛ twak embee esisim ɛ nɛ ghwyil ɛ Bɛlzebul djɛ mɛ ɛ.
18 E, se também Satanás está dividido contra si mesmo, como subsistirá o seu reino? Pois dizeis que eu expulso os demônios por Belzebu.
19 Yɛ bɛ náá, mɛ sɔ embee esisim ɛ́ nɛ ghwyil ɛ Bɛlzebul ɔɔ, haa yebɔ bot aasɔ embee esisim nɛ yaa ghwyil? Étɛp tak ɛ́ di náá, bot bin bɔɔ bɛmet aadi ɛ́ bɛtetɛp bin.
19 E, se eu expulso os demônios por Belzebu, por quem
20 Nɛ tsɛɛtsɛ mɛ lɛɛ bin ɛ náá: Ye ɛ́ nɛ ghwyil ɛ Zɛɛb ɛ mɛ di esɔ embee esisim. Ye kwyɛl ɛlyaal ɛ́ náá: Ɛyoŋ ɛ Zɛɛb eezekum tɔ len.
20 Mas, se eu expulso os demônios pelo dedo de Deus, certamente, a vós é chegado o Reino de Deus.
21 «Yɛ bɛ náá, mot ghwyil di nɛ mɛkoo mɛ dɛɛb ɛ di ebaal ndjaŋ'ɛ ɔɔ, esa bɛ ɛ́ waabaalaa ɛnyɔɛpe.
21 Quando o valente guarda, armado, a sua casa, em segurança está tudo quanto tem.
22 Yɛ kabɛ náá, dhiiti mot di dhaa nyɛ nɛ ghwyil eezyɛ ɔɔ, nyɛ kwak ɛbhaad nyɛ si ɔ, bhii tak, nyɛ kadɛk nyɛ mɛkoo mɛ dɛɛb mɛ nyɛ nadi ebe-bwaal ɛ. Tin, nyɛ kanɔɔ esa bɛ djas ɛ́ kaa.
22 Mas, sobrevindo outro mais valente do que ele e vencendo-o, tira-
23 «Mot ɛ di ààdi bis nɛ nɛ ɔ, nyɛ ɛ́ mot mɛbhuka mam. Zɛnɔɔ náá, mot di ààkwyee mɛ nɛ ɛsɛɛg ɔ, waaz ɛ waaz'aak.»
23 Quem não é comigo é contra mim; e quem comigo não ajunta espalha.
24 «É sok mbee sisim di ewyis tɔ nyel mot ɛ, ye dyeebawyis ɛ́ tɔ́, tɔ di di ààbɛ nɛ mɛdii ɔ, é kɛsaa di yɛ aakɛwala ɔ. Yɛ di ààbela di ɔɔ, yɛ kake ɛ́ náá: “Mɛ pookosik pɛ ndjaŋ'am, ndjaa mɛ nawyis tɔ tak ɛ.”
24 Quando o espírito imundo tem saído do homem, anda por lugares secos, buscando repouso; e, não
25 Tin, sika yɛ aakasik ɛ, ye kabela ndjaa tak ɛ́, toto, waabela, koobela.
25 E, chegando, acha-
26 É di'enek, ye katɔ́, kɛnɔɔ bɛdhiiti embee esisim etɛn nɛ ebá di edhaa yɛ nɛ embee mɛsa ɔ. Tin, bɔɔ djas kazɛni ɛ́ tɔ ndjaa bɛ bela di ɛdisi ɔ. É di'enek, tsik mot'enɔk kazɛpulel dhaa-dhaŋak tyee nabɛ sok ɛ.»
26 Então, vai e leva consigo outros sete espíritos piores do que ele; e, entrando, habitam ali; e o último estado desse homem é pior do que o primeiro.
27 Dáa Yezu nadi elii deenek ɛ, dhiiti moma zokazɛben gwood tɔ ɛdhuu ɛ bot, nyɛy nɛ nɛ náá: «Mɛnyɔ nɛ moma nabɛp ɛbum ɛ lɔ ɔ! Mɛnyɔ nɛ mɛbel mɛ wɔ nadɛɛ!»
27 E aconteceu que, dizendo ele essas coisas, uma mulher dentre a multidão, levantando a voz, lhe disse: Bem-aventurado o ventre que te trouxe e os peitos em que mamaste!
28 Tin, Yezu eezɛbɔɔza nɛ nɛ náá: «Mɛnyɔ nɛ nen, bot ɛ di egwak mɛkpa ɛ Zɛɛb, da bi ɛ́ kɛ dáa Zɛɛb di ekwyɛl ɛ.»
28 Mas ele disse: Antes, bem-aventurados os que ouvem a palavra de Deus e a guardam.
29 Dáa mɛdhuu mɛ bot nadi esaala é ngwoob ɛ Yezu ɛ, nyɛ moo tin é ke náá: «Bot ɛ di kɔ bɔs'ak mos'aak àànyɔ bot. Bɛ ɛpewaab dhiiti tseŋa mɛbwala mɛ Zɛɛb. Bɛ aanàkwaakobee dhiiti wat, yɛ di ààbɛ yii nabɛ ye ɛ́ ngoolel-mɛkpa ɛ Zɛɛb Yonas ɔ.
29 E, ajuntando-se a multidão, começou a dizer: Maligna é esta geração; ela pede um sinal; e não lhe será dado outro sinal, senão o sinal do profeta Jonas.
30 Deenek, tyee wat Yonas nadi tseŋa é mis mɛ bot ɛ ghaada Niniv ɛ, deenek ɛ́ Sɛɛŋɛlɛ Mɔn Mot aadi tseŋa étɛp bot ɛ di kɔ bɔs'ak mos'ak.
30 Porquanto assim como Jonas foi sinal para os ninivitas, assim o Filho do Homem
31 É dwoo Zɛɛb aazɛpɛ́ɛ bot ɛ, moma di mɛkoozi kɔ mɛl mɛ di pɛ kyɛ bɔs ɛ, waatyaa sok bhwoob bot ɛ mɛlu mak. Tin, nyɛ waakwyesal bɛ ndjɛ sɔs, etɛɛ náá, nyɛ naadus pɛ mɛsik mɛ bɔs, étɛp ɛzɛgwak mɛkpa mɛ etsoŋ ɛ Salomɔŋ. Ghuna yii di wak ɛ eedhaa-dhaŋak yɛ Salomɔŋ.
31 A rainha do Sul se levantará no Dia do Juízo com os homens desta geração e os condenará; pois até dos confins da terra veio ouvir a sabedoria de Salomão; e eis aqui está quem é maior do que Salomão.
32 É dwoo Zɛɛb aazɛpɛ́ɛ bot ɛ, bot ɛ dɛl ɛ Niniv waatyaa sok bhwoob bot ɛ mɛlu mak. Tin, bɛ waazɛkwyesal bɛ ndjɛ sɔs, etɛɛ náá, bot ɛ ghaada Niniv naazeliig elyem bɔɔ, bhii bɛ nazegwak mɛlyo ɛ Yonas ɛ. Ghuna yii di wak ɛ dhaa-dhaŋak yɛ Yonas!»
32 Os homens de Nínive se levantarão no Dia do Juízo com esta geração e a condenarão; pois se converteram com a pregação de Jonas; e eis aqui está quem é maior do que Jonas.
33 «Mot aanàkwaatuub lama, da nyɛ ɛ́ butal yɛ si bhwaa. Yɛ ààsaaa deenek. Ye goka nɛ ɛkɛlaa ɛ́, pɛ kɔ tɛɛg, etɛɛ náá, bot djas aadi eni tɔ ndjaŋ ɔ needi tɔ gwyɛ tak.
33 E ninguém, acendendo uma candeia, a põe em oculto, nem debaixo do alqueire, mas no velador, para que os que entram vejam a luz.
34 Mis mɔ ɛ́ lambi nyel'ɔ. Mis mɔ ɛ́ di enyaasok ɛnyɔɛpe ɔɔ, gua náá, nyel'ɔ djas ɛ́ tɔ selele. Yɛ kabɛ náá, mis mɔ àànyaasok ɔɔ, nyel'ɔ djas ɛ́ tɔ ghooghom.
34 A candeia do corpo é o olho. Sendo, pois, o teu olho simples, também todo o teu corpo será luminoso; mas, se for mau, também o teu corpo será tenebroso.
35 Deenek ɛ́, mɛ di elɛɛ wɔ náá, wɔ di tsoŋ mot étɛp ɛbaal eselele di tɔ lɔ ɛ, é kaab náá, eselele bin ɛzɛkɛliiza ghooghom.
35 Vê, pois, que a luz que em ti há não sejam trevas.
36 Yɛ bɛ náá, nyel'ɔ djas ɛ́ tɔ selele, ààbɛ nɛ kyee nyel wat di tɔ ghooghom ɔɔ, nyel'ɔ djas aadi ɛ́, tɔ gwyɛ, dáa lambi di edjɛ wɔ gwyɛ nɛ mɛkas mɛ ɛ.»
36 Se, pois, todo o teu corpo é luminoso, não tendo em trevas parte alguma, todo será luminoso, como quando a candeia te alumia com o seu resplendor.
37 Dáa Yezu nasilal ɛlii ɛ, dhiiti Falizyɛ zokadjóo nyɛ, nyɛ zɛdɛ pɛ ndjaŋ'ɛ. Yezu zokani tɔ ndjaa mot tak, nɔɔ nyel, disi kɔ mesa.
37 E, estando ele ainda falando, rogou-lhe um fariseu que fosse jantar com ele; e, entrando, assentou-se à mesa.
38 Falizyɛ yenɔk zokadjoka dáa nyɛ nabee náá, Yezu nabɛ ààgwyii mɛmbɔ ɛsok nɛ nyɛ nɛ dɛ edee ɛ.
38 Mas o fariseu admirou-se, vendo que se não lavara antes do jantar.
39 Tin, Ghɛŋ ɛ́ booke nɛ Falizyɛ yenɔk náá: «Beeka dáa biyɔ eFalizyɛ di ɛ: Bi dyeebagwyii ɛ́ ekoŋ e ebɛɛlɛ nɛ ekoŋ e esaan. Yɛ kabɛ tɔ tak ɔ, bi nɛ bu ɛkwosak ɛ djii nɛ embee elyem dhaa nyel.
39 E o Senhor lhe disse: Agora, vós, fariseus, limpais o exterior do copo e do prato, mas o vosso interior está cheio de rapina e maldade.
40 Bi ààtselal, ye tok Zɛɛb mot nasa pɛ kel ɔ naba ààsa tɔ tak é?
40 Loucos! O que fez o exterior não fez também o interior?
41 Djɛka bɛdjel ɛ bot esa eedi tɔ ebɛɛlɛ ɛ, nɛ yii di tɔ esaan bin ɛ. Deenek ɛ́ esonok djas aadi, dɛɛ étɛp'en.
41 Dai, antes, esmola do que tiverdes, e eis que tudo vos será limpo.
42 «Haa kpaa-ghoŋ nɛ biyɔ, eFalizyɛ etɛɛ náá, bi ɛpetuud Zɛɛb nɛ endiyal kam e nadjeebe nɛ aghomkɔtɔ, zɛnɔɔ mɛwyee mɛ di ebɛaa tɔ bok ɛ. Da bi ɛ́ kapeeba ɛ́ epiki nɛ kwyɛl ɛ Zɛɛb. Ghuna, sa bɛ di egoka nɛ ɛwa lyem é tak ɛ́, yɛ ɛ́ yenek, ààpeeba bɛdhiiti kalik ɛ.
42 Mas ai de vós, fariseus, que dizimais a hortelã, e a arruda, e toda hortaliça e desprezais o Juízo e o amor de Deus! Importava fazer essas coisas e não deixar as outras.
43 «Haa kpaa-ghoŋ nɛ biyɔ, eFalizyɛ etɛɛ náá, bi kwyɛl ɛ́, mɛbhóó mɛ pɛ sok étɛp ɛtela mɛnyel tɔ mendjaa mɛ mendjaala mɛ eYuda, bi nɛ kwyɛl bi swosaa nɛ duu kɔ mɛbɛsɛɛ.
43 Ai de vós, fariseus, que amais os primeiros assentos nas sinagogas e as saudações nas praças!
44 Haa kpaa-ghoŋ nɛ biyɔ, etɛɛ náá, bi ɛ́ dáa mɛvit mɛ di ye moo ààkanyen ɛ. Mɛvit mɛ bot di kɛ kɔ tak ààgu ɛ!»
44 Ai de vós, escribas e fariseus hipócritas, que sois como as sepulturas que não aparecem, e os homens que sobre
45 Mot ngɔt tɔ bɛlyoel ɛ etsi e Zɛɛb zokazɛdji nyɛ náá: «Lyoel, dáa wɔ di elii deenek'enek, wɔ lee tin ɛ́ dɔɔ nɛ bisɔ!»
45 E, respondendo um dos doutores da lei, disse-lhe: Mestre, quando dizes isso também nos afrontas a nós.
46 Yezu eezɛbɔɔza nɛ nɔɔ náá: «Kpaa-ghoŋ dɔɔ nɛ biyɔ, bɛlyoel ɛ etsi e Zɛɛb! Bi ɛpekɛl kɔ ekoŋ e bot mɛkɔm mɛ na dil-dil, da bi kadi ɛ́, ààkosɛɛb-sɛɛbak djin wat étɛp ɛkwyee bɛ é ɛbɛp dil-dil mɛkɔm mɛ tak.
46 E ele lhe disse: Ai de vós também, doutores da lei, que carregais os homens com cargas difíceis de transportar, e vós mesmos nem ainda com um dos vossos dedos tocais essas cargas!
47 Haa kpaa-ghoŋ nɛ nen, etɛɛ náá, bi ɛpesum mɛvit mɛ bɛngoolel ɛ mɛkpa ɛ Zɛɛb, bɛngoolel ɛ mɛkpa ɛ Zɛɛb bɛbhaab bin nagó ɛ!
47 Ai de vós que edificais os sepulcros dos profetas, e vossos pais os mataram!
48 Deenek, bi kwyɛl ɛlyaal ɛ náá, bi eemyaal embee esesɛɛ bɛbhaab bin, etɛɛ náá, bɛ naagó bɛngoolel ɛ mɛkpa ɛ Zɛɛb, ye ɛ́ biyɔ ɛ kadi esum mɛvit mɔɔ!
48 Bem testificais, pois, que consentis nas obras de vossos pais; porque eles os mataram, e vós edificais os seus sepulcros.
49 Kɔ ɛsu ɛ tak ɛ Zɛɛb tɔ etsoŋ bɛ, nake náá: “Mɛ waakyeed bɛ bɛngoolel ɛ mɛkpa ɛ Zɛɛb nɛ bot ɛ lwoma, bɛ waagó bɛdhiiti, da bɛ ɛ́ wa bɛdhiiti tɔ tsik mezuk.”
49 Por isso, diz também a sabedoria de Deus: Profetas e apóstolos lhes mandarei; e eles matarão
50 Kana ɛkus ɛ bɔs, bɛtɛ nɛ bɛngoolel ɛ mɛkpa ɛ Zɛɛb naadyeebagóaa, étɛp tak ɛ́ di náá, esesɛɛ binek djas kwyɛ kɔ elo e kɔkɔ bot ɛ di kɔ bɔs dwoo mos'ak.
50 para que desta geração seja requerido o sangue de todos os profetas que, desde a fundação do mundo, foi derramado;
51 Kana dwoo ɛsyee ɛ Abhɛl, kɛyaka nɛ yɛ Zakali, mot nagóaa pak mesa ebuwa, bɛ di eka ebuwa ɔ, nɛ Di na Dɛɛ ɛ Ghɛŋ, nɛ tsɛɛtsɛ mɛ lɛɛ bin ɛ́ náá, esesɛɛ binek djas kwyɛ kɔ elo e kɔkɔ bot ɛ di kɔ bɔs dwoo mos'ak.
51 desde o sangue de Abel até ao sangue de Zacarias, que foi morto entre o altar e o templo; assim, vos digo, será requerido desta geração.
52 «Haa kpaa-ghoŋ nɛ nen, biyɔ, bɛlyoel ɛ etsi e Zɛɛb, etɛɛ náá, bi eezediyal ze di etɔ́ nɛ bot pɛ daa Zɛɛb ɛ. Biyɔ bɛmet bi ààpakɛ é ze tak. Tin, bi ɛpela bot ɛ di ekwyɛl ɛdhaa é ze tak ɔ, ze.»
52 Ai de vós, doutores da lei, que tirastes a chave da ciência! Vós mesmos não entrastes e impedistes os que entravam.
53 Dáa Yezu nawyis tɔ ndjaŋ'enek ɛ, eFalizyɛ nɛ bɛghaŋ ɛ mɛkana mɛ etsi moo tin nɛ mɛbhuk tɔ elyem. Bhii tak bɛ moo tin edji nyɛ bɛtɛ nɛ ekiya dum nɛ bɛtɛ nɛ etɛp.
53 E, dizendo-lhes ele isso, começaram os escribas e os fariseus a apertá-lo fortemente e a fazê-lo falar acerca de muitas coisas,
54 É di'enek, bɛ nadi elóo nyɛ pɛ ɛko, da bwood nyɛ pɛ kyɛ étɛp bɛ neebela mɛkpa mɛ bɛ aapit nyɛ nɛ ye ɛ.
54 armando-lhe ciladas, a fim de apanharem da sua boca alguma coisa para o acusarem.
Atalhos do teclado
- Capítulo anterior←
- Próximo capítulo→
- Versículo anteriork
- Próximo versículoj
- Limpar seleçãoEsc
- Esta ajuda?
Estude este capítulo no WhatsApp
Peça à IA da Bíblia Fala para explicar Lucas 11, comparar traduções ou montar um estudo — tudo direto pelo WhatsApp.